Veteranennota 2024-2025

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202530 139VeteranenzorgNr. 283 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 juni 2025Met genoegen bied ik u de Veteranennota 2024–2025 aan. De Vetera-nennota is het jaarlijkse verantwoordingsdocument waarin we terug-blikken op de uitvoering van het veteranenbeleid door Defensie enpartners. Daarnaast stel ik u met deze brief op de hoogte van de stand vanzaken van de moties en toezeggingen op het gebied van veteranen.Voordat ik dit doe schets ik graag eerst nog het belang van de Vetera-nenwet en het bijbehorende beleid.De Veteranenwet en het Veteranenbesluit vormen de juridische basis vanhet veteranenbeleid. In de Veteranenwet is ook de bijzondere positie vande veteraan en de relatie verankerd en zijn erkenning, waardering, zorg enonderzoek vaste waarden. In 2024 bestond de Veteranenwet 10 jaar.Hierbij werd stilgestaan tijdens een symposium dat werd georganiseerddoor de Veteranenombudsman; een mooi moment om stil te staan bij dewet, het beleid en de uitvoering ervan.U ontvangt deze nota op een bijzonder moment. Dit jaar vieren we 80 jaarbevrijding. Dankzij de moed en offers van toen, zijn generaties opgegroeidin vrijheid. Helaas staat deze vrijheid momenteel onder druk. Hetkoesteren en beschermen ervan is een taak waar wij in Nederland samenmet onze bondgenoten voor staan.Het koesteren en beschermen van vrede en vrijheid gaat hand in handmet de erkenning en waardering voor onze veteranen. Daar geven we alssamenleving met elkaar vorm aan. Nederland telt ruim 100.000 veteranen,waarvan ongeveer 25.000 op dit moment werkzaam zijn binnen Defensie.Zij dienden onder oorlogsomstandigheden of namen deel aan missies terhandhaving en bevordering van de internationale rechtsorde. Daarvoorverdienen zij – en hun relaties die tijdens en na de uitzending eenbelangrijke steun zijn – erkenning en waardering en indien nodigpassende ondersteuning en zorg. De passende ondersteuning en zorgwordt ook geboden aan militaire oorlogs- en dienstslachtoffers, zoalsbenoemd in de Veteranenwet. kst-30139-283ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 139, nr. 2831 Erkenning, waardering en de zorg voor onze veteranen is een voortdu-rende missie. Dit geldt voor Defensie als werkgever, maar ook voor desamenleving en de lokale overheid. Dit start al op het moment dat eenaspirant-militair zich meldt bij Defensie en begint met de opleiding.Gedurende de loopbaan van de militair zijn er vele momenten waaropDefensie de rol als werkgever goed moet invullen, zodat een militair bijinzet goed getraind, opgeleid en voorbereid is en zich hierbij ook erkenden gewaardeerd voelt. Dit geldt eveneens voor de relaties van deveteraan. Zij worden uitgenodigd om deel uit te maken van dit proces,zodat zij weten wat hen te wachten staat en hoe ze hierbij ondersteundkunnen worden. Ook bij uitdiensttreding van de militair ondersteuntDefensie, zodat de overgang van de militair naar de burgermaatschappijzo soepel mogelijk verloopt. Hierover leest u meer in de Veteranennota.MotiesDutchbat-veteranenTerugkeerreizen worden sinds 2022 speciaal georganiseerd voor deveteranen van Dutchbat III en hun relaties. Dit zijn de veteranen dieonderdeel uitmaakten van de missie in Bosnië en Herzegovina ten tijdevan de val van Srebrenica in juli 1995. Met de motie van de ledenNordkamp en Boswijk is verzocht te onderzoeken hoe het projectterugkeerreizen verbreed kan worden, zowel voor wat betreft hetuitzendgebied als de toegankelijkheid (Kamerstuk 30 139, nr. 277, d.d.24 juni 2024).Zoals ook eerder is geconstateerd, was de missie van Dutchbat IIIuitzonderlijk en onvergelijkbaar met andere missies. Dit vanwege deonmogelijke situatie waarin Dutchbat III is gebracht, de dramatischeafloop van de missie en het gebrek aan erkenning en waardering doorDefensie en de samenleving bij terugkeer in Nederland. De begeleidings-commissie van het onderzoek «Focus op Dutchbat III» (een onderzoekuitgevoerd door ARQ nationaal psychotraumacentrum naar de zorgbe-hoeften van Dutchbat III) heeft vastgesteld dat juist deze zware enmoeilijke omstandigheden waar Dutchbat III mee te maken heeft gehad,hebben geleid tot een specifieke behoefte aan erkenning, waardering enzorg. De door de begeleidingscommissie geadviseerde terugkeerreizenvan Dutchbat III-veteranen en hun relaties sluiten bij deze behoefte aan.Deze dragen bij aan het geven van betekenis aan eerdere ervaringen enverwerking van het verleden.Met zowel de uitvoerders van de terugkeerreis (het Nederlands Veteranen-instituut) als psychologen en wetenschappelijk onderzoekers is overleggevoerd over verbreding en daarmee het aanbieden van terugkeerreizenaan veteranen van andere missies. Geconcludeerd is dat uitbreiding vanterugkeerreizen voor andere doelgroepen op dit moment geen vanzelf-sprekendheid is, vanwege de eerder benoemde unieke omstandighedendie Dutchbat III heeft meegemaakt. Bovendien zorgt de huidige veilig-heidssituatie in voormalig missiegebieden ervoor dat een terugkeerreisvaak niet verantwoord is. Mogelijk dat in de toekomst onderzoek naar dezorgbehoeften van andere veteranengroepen aanleiding geeft omterugkeerreizen naar andere gebieden te organiseren. Uiteraard wordtdoorlopend bezien op welke manier veteranen het beste ondersteundkunnen worden, waarbij zo veel mogelijk maatwerk wordt toegepast.Hiermee beschouw ik de motie als opgevolgd.Graag wil ik opmerken dat ik het zeer bijzonder en belangrijk vind dat devaste commissie voor Defensie in navolging van de motie van voormaligKamerlid Belhaj (Kamerstuk 26 122, nr. 51, d.d. 23 juni 2021) onlangs isTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 139, nr. 2832 afgereisd naar Srebrenica. Ik heb vernomen dat dit een bijzondere reis isgeweest en weet zeker dat deze reis bijdraagt aan de onderlinge bandenen het begrip tussen de politiek, de Bosnische gemeenschap en deDutchbat III veteranen.HerdenkingsmonumentEen andere motie die raakt aan de tragedie in Srebrenica, is de motie vande voormalig Kamerleden Kuzu en Belhaj met het verzoek aan deregering, waar mogelijk binnen haar bevoegdheid belemmering weg tenemen en de gemeenten Rotterdam en Den Haag aan te moedigen omhet nationaal Srebrenicaherdenkingsmonument spoedig te bewerkstel-ligen (Kamerstuk 26 122, nr. 54, 23 juni 2021).In de afgelopen periode heeft overleg plaatsgevonden tussen allebetrokken partners, waaronder de gemeente en de Stichting Herdenkings-monument Srebrenica. Dit heeft ertoe geleid dat er rond de SrebrenicaHerdenking op 11 juli aanstaande een locatie bekend zal worden gemaaktwaar het monument kan worden ontwikkeld. Ik ben verheugd dat dezestap is gezet en ga ervan uit dat hiermee de motie is opgevolgd.Veteranen in detentieDe Motie van de leden Boswijk en Valstar over veteranen in detentie diespecifieke veteranenzorg nodig hebben, strekt ertoe hen niet slechts bijuitzondering in aanmerking te laten komen voor plaatsing in het MilitairPenitentiair Centrum (MPC) (Kamerstuk 30 139, nr. 265, d.d. 19 juni 2023).Het plaatsen van gedetineerde veteranen in het MPC Stroe kan eenmeerwaarde hebben in vergelijking met plaatsing in een regulierePenitentiaire Inrichting, omdat veteranen zich dan in een voor henvertrouwde omgeving kunnen bevinden en betere toegang kunnen krijgentot context-specifieke (veteranen)zorg. Het convenant «huisvestingniet-militaire gedetineerden in Militair Penitentiair Centrum te Stroe» biedtmomenteel slechts een uitzonderingsclausule, waarmee gedetineerdeveteranen die niet meer werkzaam zijn bij Defensie op eigen verzoek inhet MPC Stroe geplaatst kunnen worden. Momenteel worden demogelijkheden en criteria voor het structureel plaatsen van veteranen uitdienst onderzocht en uitgewerkt. Doel hiervan is om het juridisch enorganisatorisch mogelijk te maken dat veteranen, indien zij kampen metuitzendgerelateerde psychische problemen, in het MPC Stroe kunnenworden gedetineerd. De huidige inrichting van het MPC Stroe en defaciliteiten die worden aangeboden zijn gericht op de doelgroep militairenin werkelijke dienst. Deze dienen te worden aangepast zodat ze aansluitenbij de nieuwe doelgroep. Zorgvuldigheid is hierbij van belang en dat kosttijd, maar er worden in samenwerking met het Ministerie van JenV welstappen gezet. Zo zijn de gesprekken met twee civiele aanbieders vanexterne geneeskundige zorg in de afrondende fase. Het vraagstuk heeftmijn aandacht en ik informeer u nader zodra ik nieuwe vorderingen kanmelden.Crisishulp voor veteranen in acute noodMotie van de leden Boswijk en Valstar over 24/7 toegang tot gespeciali-seerde crisishulp voor veteranen in acute nood (Kamerstuk 30 139, nr. 266,d.d. 19 juni 2023)Veteranen in acute nood maken net als ieder ander gebruik van dereguliere voorzieningen die gelden in noodsituaties. Bij een psychischecrisis dient het noodnummer te worden gebeld, of de huisarts die zoTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 139, nr. 2833 nodig de crisisdienst van de geestelijke gezondheidszorg (GGZ)inschakelt. Veteranen met uitzendgerelateerde psychische klachten die inbehandeling zijn binnen het Landelijk Zorgsysteem Veteranen (LZV)kunnen desgewenst worden opgenomen in de speciale VeteranenIntensieve Behandel Unit (VIBU). De VIBU is onderdeel van een deelne-mende LZV-instelling. Als de politie bij een crisismelding betrokken is enhet blijkt om een veteraan te gaan, wordt contact gelegd met hetNederlands Veteraneninstituut (NLVi). Bij de politie zijn politieagentenwerkzaam met specifieke veteranenkennis, die zelf ook veteraan zijn. Zijzijn de vraagbaak voor de politiecollega’s en het Veteranenloket. Hoewelhet kan voorkomen dat er situaties zijn die niet meteen goed gaan, ben ikwel van mening dat de crisishulp voor veteranen hiermee goed enzorgvuldig is vormgegeven. Hiermee ga ik ervan uit dat ik u voldoendeheb geïnformeerd en de motie is opgevolgd.ToezeggingenAan het lid Erkens heb ik de toezegging gedaan om bestaande initiatievenmet betrekking tot het waarderen van veteranen in kaart te brengen en teonderzoeken welke verdere stappen en uitbreiding mogelijk zijn(TZ202406–044, d.d. 24 juni 2024).In mijn brief aan uw Kamer getiteld «Ontwikkelingen t.a.v. het veteranen-beleid» (Kamerstuk 30 139, nr. 279 d.d. 6 november 2024) is aangegevendat de jaarlijkse Veteranennota uitgebreid aandacht besteedt aan deactiviteiten die worden verricht op het gebied van erkenning enwaardering voor veteranen en hun relaties. Hierbij is vermeld dat eenverdere inventarisatie van het huidige aanbod zou worden uitgevoerd,waarna in samenwerking met het NLVi en het nationaal VeteranenPlatform wordt vastgesteld of het aanbod volstaat, of dat uitbreidingwenselijk is. In de voorliggende Veteranennota zijn de activiteiten gerichtop erkenning en waardering beschreven, bijvoorbeeld in het jaaroverzichten in hoofdstuk 3, waarin de inspanningen en activiteiten wordenbeschreven. Daarnaast bevat bijlage 1 een matrix, waarin per doelgroepde activiteiten op het gebied van erkenning, waardering en zorg, zowelvoorafgaand als tijdens en na de inzet worden beschreven. Met desamenwerkingspartners wordt doorlopend beschouwd of uitbreiding vaninitiatieven op het gebied van erkenning en waardering mogelijk enwenselijk is. Daarbij draagt ook het doen van onderzoek naar veteranen bijaan inzichten, beeldvorming en nieuwe activiteiten. Daarmee beschouw ikde toezegging als afgedaan.De zoektocht naar wat nodig is voor erkenning en waardering stopt nooit.Zo brengt Defensie in kaart hoe voor de veteraan – en de militair –erkenning en waardering verder kan worden genormaliseerd. Hierbij denkik bijvoorbeeld aan het vaker benoemen van veteranen in toespraken vanleden van het kabinet, zodat ook op andere momenten aandacht is voorveteranen. In sommige andere landen is dit al meer gebruikelijk.Erkenning en waardering van veteranen zit immers juist ook in kleinedingen. In dat kader heb ik in aanloop naar deze Veteranendag tijdens deministerraad het belang van erkenning en waardering van veteranenbenadrukt en meer specifiek het belang van de Nederlandse Vetera-nendag. Hierbij heb ik mijn ambtsgenoten verzocht de veteranenwerkzaam binnen de andere departementen zo veel mogelijk in degelegenheid te stellen om deel te nemen aan de Veteranendag.De komende periode zal Defensie in nauwe samenwerking met anderepartijen het veteranenbeleid verder ontwikkelen. Daarbij zal meeraandacht worden gegeven aan erkenning en waardering van ingezettemilitairen, veteranen en hun relaties; door Defensie, maar ook vanuit deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 139, nr. 2834 samenleving. Naast aandacht voor erkenning en waardering blijft goedeprofessionele zorg en ondersteuning onverminderd van belang.Veteranen verdienen erkenning en waardering van ons allemaal voor watzij hebben gedaan voor ons land. Ik nodig u daarom ook allen van harteuit om deze erkenning en waardering te uiten door aanwezig te zijn bij deVeteranendag op 28 juni.De Minister van Defensie,R.P. BrekelmansTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 139, nr. 2835