Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 19 november 2009, inzake Energie/Gasopslag

31209SchoonenzuinigNr.111VERSLAGVANEENALGEMEENOVERLEGVastgesteld7januari2010DevastecommissievoorEconomischeZaken1endevastecommissievoorFinanciën2hebbenop19november2009overleggevoerdmetministerVanderHoevenvanEconomischeZakenover:–debriefvandeministervanEconomischeZakend.d.22oktober2009meteenafschriftvandereactieopdebriefvandegemeenteBergenovergasopslagonderBergermeer(2009Z19426);–debriefvandeministervanEconomischeZakend.d.23oktober2009metdeVoortgangsrapportageoverdeGasro-tonde(29023,nr.73);–debriefvandeministervanEconomischeZakend.d.29oktober2009metdeaanvullendeonderzoekennaarhetCO2-opslagprojectinBarendrecht(31510,nr.38);–debriefvandeministervanEconomischeZakend.d.18november2009inzakeCCSinNederland:besluitenvoordekorte,middellangeenlangeretermijn(31209,nr.103);–debriefvandeministervanFinanciënd.d.10november2009inzakedeovernamevanhethoogspanningsnetvanE.ONdoorTenneT(28165,nr.104);–debriefvandeministervanEconomischeZakend.d.9november2009methetJaarverslag2008,DelfstoffenenaardwarmteinNederlandenEBNJaarverslag2008,(32123XIII,nr.39);–debriefvandeministervanEconomischeZakend.d.12november2009inzakedesplitsingsplannenvanCogas,Intergas,NetH,NRE,Obragas,RendoenWestlandInfra(28982,nr.86);1Samenstelling:Leden:VanderVlies(SGP),Schreijer-Pierik(CDA),Vendrik(GroenLinks),TenHoopen(CDA),Spies(CDA),VanderHam(D66),VanVelzen(SP),Aptroot(VVD),Smeets(PvdA),Samsom(PvdA),Timmer(PvdA),voorzitter,Irrgang(SP),Jansen(SP),Biskop(CDA),ondervoorzitter,Ortega-Martijn(ChristenUnie),Blanksma-vandenHeuvel(CDA),VanderBurg(VVD),Graus(PVV),Zijlstra(VVD),Besselink(PvdA),Gesthuizen(SP),Ouwehand(PvdD),Vos(PvdA),DeRouwe(CDA)enElias(VVD).Plv.leden:VanderStaaij(SGP),JanJacobvanDijk(CDA),Sap(GroenLinks),VanVroonhoven-Kok(CDA),AastedMadsen-vanStiphout(CDA),Kos¸erKaya(D66),Ulenbelt(SP),Blok(VVD),Boelhouwer(PvdA),Kalma(PvdA),Kraneveldt-vanderVeen(PvdA),Kara-bulut(SP),Luijben(SP),DeNeréetotBabbe-rich(CDA),Wiegman-vanMeppelenSchep-pink(ChristenUnie),Atsma(CDA),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),Bosma(PVV),Meeuwis(VVD),VanDam(PvdA),Gerkens(SP),Thieme(PvdD),Heerts(PvdA),Algra(CDA)enWeekers(VVD).2Samenstelling:Leden:VanderVlies(SGP),Blok(VVD),voor-zitter,TenHoopen(CDA),ondervoorzitter,Weekers(VVD),VanHaersmaBuma(CDA),DeNeréetotBabberich(CDA),Haverkamp(CDA),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),Omtzigt(CDA),Kos¸erKaya(D66),Irrgang(SP),Luijben(SP),Kalma(PvdA),Blanksma-vandenHeuvel(CDA),Cramer(ChristenUnie),VanderBurg(VVD),TonyvanDijck(PVV),Spekman(PvdA),Gesthuizen(SP),Ouwehand(PvdD),Tang(PvdA),Vos(PvdA),Bashir(SP),Sap(Groen-Links)enLinhard(PvdA).Plv.leden:VanderStaaij(SGP),Remkes(VVD),Pieper(CDA),Aptroot(VVD),JandeVries(CDA),VanHijum(CDA),Mastwijk(CDA),Elias(VVD),DePater-vanderMeer(CDA),Pechtold(D66),Kant(SP),Ulenbelt(SP),VanderVeen(PvdA),Smilde(CDA),Anker(ChristenUnie),Nicolaï(VVD),DeRoon(PVV),Heerts(PvdA),Karabulut(SP),Thieme(PvdD),Heijnen(PvdA),Roefs(PvdA),VanGerven(SP),Vendrik(GroenLinks)enSmeets(PvdA).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2009–2010KST1395870910tkkst31209-111ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2010TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.1111 –debriefvandeministervanEconomischeZakend.d.17november2009inzakehetonderzoeknaarbodemdalingNoordwest-Friesland(31349,nr.16).Vanhetoverlegbrengendecommissiesbijgaandstenografischverslaguit.DevoorzittervandevastecommissievoorEconomischeZaken,TimmerDevoorzittervandevastecommissievoorFinanciën,BlokDegriffiervandevastecommissievoorEconomischeZaken,FrankeTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.1112 Voorzitter:BiskopGriffier:FrankeAanwezigzijnnegenledenderKamer,teweten:Bashir,Biskop,DeMos,Samsom,Spies,VanderHam,VanderStaaij,VendrikenZijlstra,enministerVanderHoevenvanEconomischeZaken,dievergezeldisvanenkeleambtenarenvanhaarministerie.Devoorzitter:Ikheetiedereenvanhartewelkom.DeheerDeMos(PVV):Voorzitter.DegemeenteBarendrechtwilhetniet,deprovincieZuid-Hollandwilhetniet,endeburgerwilhetniet.TochhebbenministerCramerenministerVanderHoevenbeslotendeopslagvanCO2ondereenwoonwijkinBarendrechtdoortelatengaan.CO2,eenatmosferischemeststofwaaropplantengoedgroeien,isdoorklimaat-adeptentotaartsvijandbestempeld.Dezevijandmoetwordenafgevangenenopgeslagenonderdegrond.DemenselijkeCO2-uitstootbedraagtslechts4%,terwijldenatuurzelfdeoverige96%voorhaarrekeningneemt.EenstudievandeuniversiteitvanBristolheeftonlangsaange-toonddatdeopnamecapaciteitvandebiosfeervoorCO2thansnogevenrobuustisalsvoordeindustriëlerevolutie.DitkabinetwilopdestoelvanMoederNatuurgaanzittenendiepindebuideltastenvoorCarbonCaptureandStorage(CCS),zoalsopslagvanCO2onderdegrondwordtgenoemd.NederlandheeftdeEuropeseUnietoegezegdtweevandetwaalfEU-experimententezullenfaciliteren.Nederlandgaatflinkbetalenvooreenproceswaarinmoedernatuurzelfsuperieuris.ErzijngoederedenenomnietmetCCStebeginnen.Wetenschappershebbengroei-endetwijfelofCO2weleenmeetbaareffectopdeopwarmingvandeaardeheeft.EenverhoogdeCO2-concentratiezorgterverdervoordatlandbouwgewassenwereldwijdbetergroeien.HetopvangenenopslaanvanCO2kostookzoveelenergie,dateraanzienlijkminderoverblijftvoorbijvoorbeelddestroomvoorziening.Datisindirectetegenstellingtothetbeleidvanhetkabinetomenergietebesparen.Deveiligheidvanburgersisinhetgeding.IngevalvanhetontsnappenvangrotehoeveelhedenCO2zoudenmensenkunnenstikken.Nietomdatheteengifstofis,maaromdathetontsnappenvaneenCO2-beldelevensnoodzakelijkezuurstoftijdelijkkanverdringen.Ditfenomeenwordt«lakeoverturn»genoemd.In1986stikteninKameroen1700mensendoorhetplotselingvrijkomenvaneenCO2-beluitLakeNyos.EendergelijklotwensenwijdebewonersvanBarendrechtniettoe.DeheerVanderHam(D66):Voorzitter.Erisweldegelijkietsaandehandmethetklimaatenerisweldegelijkactienodig.D66pleitvoorambitieuzeklimaatdoeleneneenverplichtaandeelduurzaamheid,datdoordeener-giemaatschappijenmoetwordenopgebracht.Ondanksdieambitiezullendeklimaatdoelennietbereiktwordenalswenietaantransitietechnolo-gieëndenken.Webestedenvolopaandachtaanenergie-efficiencyenschoneenergie,maarwezullentochgebruikmoetenmakenvantechnolo-gieëndiewenietwenselijkachten,maardienoodzakelijkzijnomdeener-giehuishoudingsnelschoontemaken.Dietechnologieënzijn«schoonfossiel»;zonoemtmenCO2-opslag,enkernenergie.DiegenendiezichfeltegendeopslagvanCO2verzetten,waaronderGreenpeace,kiezendaarmeeindirectvoorkernenergie.D66isnietprincipieeltegenkern-energie,maarhetstaatwelonderaandelijstmetopties.CO2-opslagisvoorNederlandnietalleeneennoodzaak;hetbiedtookgrotekansen.DebeschikbaarheidvangrotegasveldenendeaanwezigheidvanbelangrijkepetrochemischeindustriegeeftNederlanddemogelijkheideenspeleropdeenergiemarkttezijn.Zokunnenwekennisontwikkelen,dieinhetbuitenlandtegeldekanwordengemaakt.InhetkadervandediscussieTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.1113 overhetlangeropenhoudenvandekerncentraleinBorsselezijngeldenvrijgemaakt.DezegeldenzijningezetomdetechnologievanCO2-opslagteontwikkelenendaarmeedeverduurzamingvandeenergiesectortebevorderen.D66isvoorstandervanCO2-opslagalstransitietechnologie.HetbaartonsechterzorgendatdeskundigendeopslagvanCO2welis-waarhaalbaarachten,maarvraagtekenszettenbijheteffectopdeverduurzamingvandeenergiehuishoudingvanNederland,Europaendaarbuiten.Daarnaastishetdevraagofdeverduurzamingsnelgenoeggaat.BijmijnaantredenindeKamerin2002werdhetjaar2010genoemdalsmijlpaalvooreenevenwichtigeenergiehuishouding.Nusprekendeskundigenover2020tot2030.BijhetkomendedebatoverhetprogrammaSchoonenZuinigzalzekerdevraagaandeordekomenofCO2-opslagweldedooronsgewensterolindetransitiekanspelen.OndertussenmoetenweinNederlandexperimenterenmetCO2-opslag.IneersteinstantiezalditinhetnoordenvanhetlandplaatshebbenenhetkabinetwilhetookinBarendrecht.DeministersschrijveninhunbriefdatzijbijdebouwvankolencentralesCCSverplichtwillenstellen.Wijzijndaarpositiefover.Erwordtechtergesprokenvan«eenvormvanwette-lijkeverplichting».Ikhoorgraagwatdeministerdaaronderverstaat,wantwijwillenwetgeving,waarinstaatdatgeenkolencentralesgebouwdmogenwordenzonderconcretetoepassingvanCCS.«Captureready»alleenisnietvoldoende,hetmoetookechtgerealiseerdworden.HetkabinetwilookCO2-opslagonderBarendrecht.Wijachtendeverstrekteonderzoeksrapportenafdoendeenovertuigend.ErschijntechtereenonderzoeksrapportvandeuniversiteitvanUtrechttecirculerendatdeKamernognietbekendis.Hetmogelijkontbrekenvaninformatieveroorzaaktongewensteruisbijhettotstandkomenvanhetbeleid.UitdeonderzoeksrapportenblijktdatCO2-opslagonderBarendrechtveiligkanplaatsvinden.Ikhebgrotekritiekopdewijzewaaropditbesluittotstandgekomenis.Zekerinhetbeginzijnenormecommunicatiefoutengemaaktendaardoorishetdraagvlakweggevallen.HetprojectinBarendrechtwordtindebriefalseentweetrapsraketgepresenteerd.Eerstzal0,8megatonopgeslagenworden,laterzalditmogelijkoplopentot9megaton.Wemoetenvoorkomendatstraksdaadwerkelijk9megatononderBarendrechtwordtopgeslagen.Ikhoopdat,tegendetijddatde0,8megatonisgerealiseerd,wezoverzijndatweeldersinhetlanddeverdereopslagkunnenrealiseren.Ikvindhetookbelangrijkdathetdraag-vlakinBarendrechtwordtversterkt.Wekunnenhenbijvoorbeeldtege-moetkomenophetgebiedvannatuurontwikkelingindeZuidpolder.IkvraagministerVanderHoevenominoverlegtetredenmetBarendrechtomtebezienofhetdraagvlakherwonnenkanworden.DeheerSamsom(PvdA):Voorzitter.DebriefvanhetkabinetkondigtaandatereenwettelijkeverplichtingkomtvoorCCS.DePvdA-fractieheefthierlangenhevigvoorgestreden.InelkmogelijkdebathebbenwijdeministervoorgelegddateenwettelijkeverplichtingeennoodzakelijkevoorwaardeisomdoortegaanmetCCS-experimenten.Bedrijvenmoetenerzekervanzijndatzeverplichtzijnhieraanmeetewerken,endatzededaarvoorbenodigdeinvesteringenmoetendoen.Zondereenwettelijkeverplichtingzoudenwenietinstemmenmetdeexperimentendienuwordengedaan.Webeginnennietaanomstredenexperimentenalszenietuiteindelijkopgroteschaalhunvruchtenzoudenafwerpen.WijvindendatdezeverplichtingzowelineenAMvBalsineenwettevattenis.Wekunnenallesopalleszetteninderoutenaarduurzameenergie,maarwehebbenCO2-opslagnodigomindetussentijdonsklimaatnietkapottestoken.DeheerVendrik(GroenLinks):BedoeltdeheerSamsomdatdeministerdemotie-Vendrik,overeenCO2-normvoorelektriciteitscentrales,zalmoetenuitvoerenookalheeftzijdezemotieontraden?BedoelthijdatdeTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.1114 CO2-normvoorelektriciteitscentraleszosnelmogelijkmoetwordeninge-voerdenookmoetgeldenvoorbestaandekolencentrales?DeheerSamsom(PvdA):Ja.DemotieriepoptoteenverplichteCO2-normering.Ditzouopviermaniereningevuldkunnenworden.IndeeersteplaatsdooreenverplichteCO2-normeringopzich.DeministertwijfeltechterofdatgezienhetEuropeesrechthaalbaaris.Indetweedeplaatsdooreenbiomassa-bijstookverplichting,hierdoorvindtminderCO2-uitstootplaats.IndederdeplaatsdooreenCCS-verplichting.Enindevierdeplaatseencombinatievangenoemdevormen.Datlaatsteheeftonzevoorkeur.Wijziendetoezeggingvandeministeralseenaankondi-gingdatdemotiezalwordenuitgevoerd.DeheerVendrikheeftechterinzijnmotieomeenCO2-normgevraagdenhijkrijgtnueenCCS-verplich-ting.Ikbenbenieuwdofhijmetdieinvullingakkoordgaat.DeheerZijlstra(VVD):ErkomteenETS(EmissionTradingSystem),datuitgaatvanhandelinCO2-rechten.ETSgeeftuitstotendebedrijvendekeuze:ofzestotenCO2uitenbetalendaarvoor,ofzebeperkenhunCO2-uitstootdoorCCSofhetgebruikvanbiomassa.DeeltdeheerSamsomdezemening?Watzegtzijnpleidooivooreenwettelijkeverplich-tingoverzijnvertrouweninhetETS?DeheerSamsom(PvdA):HetzegtveeloverhetvertrouwenvanbedrijveninETS.BedrijvendurvenofwillennietgelovendatdeCO2-prijsin2020opeenzodanighoogniveauzalliggen,dathetaantrekkelijkisomnualtegaaninvesteren.WijwillendieonzekerheidwegnemendooreenCCS-verplichting.IkstreefernaardatdeCO2-prijszohoogwordt,dathetookomfinanciëleredenennoodzakelijkwordtomCCSopgroteschaaltoetepassen.AlszodanigzijnCO2-prijsendewettelijkeverplichtingtotCCScomplementaireinstrumenten.DeheerZijlstra(VVD):SteldaterinderestvanEuropaanderekeuzeswordengemaaktengeenvergelijkbareverplichtingenwordenopgelegd.MochtblijkendatCCSextreemduuris,aanvaardtdeheerSamsomdandelastdieaanhetNederlandsebedrijfslevenwordtopgelegd?DeheerSamsom(PvdA):Ikaanvaarddeconsequenties.Inhetbuitenlandwordtnamelijkopdezelfdemanieroverditdilemmagedachtensoortge-lijkeverplichtingenvoorkolencentraleszienhetdaglicht.Hetinstrument«CCS-verplichting»isonbeholpenvergelekenmetETS.WezijndaaromookuitgesprokenvoorstandervanETS.ETSzorgterechternietvoordatbedrijvennualgaaninvesteren.DitisechterwelnoodzakelijkomoptijdeenvolwassenenCO2-technologiebeschikbaartehebben.DePvdA-fractievindtsnelheidvanhandelenvanhetgrootstebelang.OnzeafwegingenleidenkeeropkeertotdeconclusiedatweBarendrechtnietkunnenover-slaanopderoutenaareenvolwassenCO2-technologie.Deministererkentdatdoorhetprojectnupolitiekenjuridischintweefasentesplitsen.Alleenvoordeeerstefaseligthetbesluitnuvoor.DeheerBashir(SP):OmdeCO2-emissievanvierkolencentralesopteslaanisdeenergievaneenextracentralenodig.HoebeoordeeltdeheerSamsomdeenergiekostendienodigzijnomCO2opteslaan?DeheerSamsom(PvdA):NetalsbijdetechnologievanwindmolensenzonnepanelengeldtdatvoorelkeCO2-besparingeeninvesteringnodigis,ookinenergietermen.Hetrendementvandekolencentralesgaatomlaag,maarwebrengenmegatonnenaanCO2minderindeatmosfeer.DereductievanCO2-uitstootgeeftuiteindelijkdedoorslag.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.1115 DeheerBashir(SP):ErismeerfossielebrandstofnodigomdeCO2-emis-sievankolencentralesondergrondsopteslaan.HoebeïnvloedtditfeitdeafwegingvandeheerSamsom?DeheerSamsom(PvdA):Deafwegingishelder.HetdoelisomminderCO2indeatmosfeeruittestotenendatdoejedoorhetondergrondsopteslaan.WekunnendeoptieBarendrechtniethelemaallatenliggen.Onzefractieachtdeeerstestapnodig,zijhetondervoorwaarden.Wijvragendeministerechterallesopallestezettenomtevoorkomendatookdetweedestapgezetmoetworden.Ditgeldtookalsdeeerstestapvlekke-loosverlooptenhetjuridischmogelijkzouzijnovertegaannaardetweedestap.DePvdA-fractiewildeopslaginhetnoordenvanhetlandenonderdeNoordzeesnellerontwikkelendanindeplanningisopgenomen.DatismogelijkomdatdeaangekondigdeCCS-verplichtingbedrijveneenextrastimulansgeeftomsnellerteinvesteren.Wijvragendeministerdezezienswijzemetonstedelen.NadeeerstestapinBarendrechtkunnenwedandoorschakelennaarhetnoordenendeNoordzeeenzodoendesnel,datwilzeggenvoor2020,meteenvolwassenopslagtechnologieaandefinishstaan.Westellenvoorwaardenaanenergieopslag.Deeerstevoorwaardeisveiligheid.Wijhebbenintensiefnaarditaspectgekekenenwijvindenhetgerechtvaardigdomdevergunningsproceduretestarten.DegemeenteBarendrechtendebevolkingvanBarendrechthebbenooknaardeveilig-heidgekekenenhebbendaarandereopvattingenover.Datishungoedrecht.Jehoeftgeenglazenboltehebbenomtewetendatdezevergun-ningsprocedureopjuridischetegenstandzalstuiten.Uiteindelijkzalderechterbeslissenofhetbesluitverantwoordwas.Onzetweedevoorwaardeiseenpolitiekevoorwaarde.WijvragendeministerzichintespannenvooreenhelderecompensatieregelingvoorBarendrecht.Wezienbijdegaswinninginhetnoordenvanhetlanddathetontwerpenvaneencompensatieregelingverachterlooptenpasaandeordekomtalserietsgebeurt.Methetontwerpenvaneencompensa-tieregelingvoorBarendrechtgaanweernietimplicietvanuitdaterietsmiskangaan.WewillenhelderheidscheppenvoordebewonersvanBarendrecht.Erzijnweljuridischeankersenborgingen,maarikgeefdevoorkeuraandehelderheidvaneencompensatieregeling.MetdezeaanpakwillenweuiteindelijkbijheteindpuntvaneenvolwassenCO2-opslagkomen.Ondertussenmoetenweallesopalleszettenomsnelovertegaanopduurzameenergie.DetussenoplossingvanCO2-opslagmoetzokortmogelijkduren.DeheerVendrik(GroenLinks):WaaromzegtdePvdAjategendeeerstestapinBarendrechtenwaaromzegtzenualneetegendetweedestap?Wekennenscheidingdermachten.WijgaanderechternietopzadelenmetbesluitendieindeKamerwordengenomen.AllefractiesdienenvandaagtebesluitenofdeCO2-opslaginBarendrechtdoorgaatofniet.Alsderechterdaarooitietsoverzalvindenzienwedanwel.DeheerZijlstra(VVD):Hetisdeverantwoordelijkheidvaneenrechteromtetoetsenofdeproceduresgoedzijnverlopen.Hetisonzepolitiekeverantwoordelijkheidomintestemmenmethetbesluitdatvoorligt.DeheerSamsommaaktzichtegemakkelijkvandieverantwoordelijkheidafdoornaarderechtertewijzen.DeheerSamsom(PvdA):Ikmaakmeernietgemakkelijkvanaf.DeheerVendrikgafinzijneerstevraagzelfalhetantwoord.DoorjatezeggentegendeeerstestapinBarendrechtneemtdePvdAeenpolitiekbesluit.BijdebevolkingvanBarendrechtzienwijechterveelwantrouwenoverdemanierwaaropwijditbesluittotuitvoeringzullenbrengen.WijschattendaaromindatditbesluitnooituitgevoerdzalwordenzonderdathetTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.1116 onderderechterisgeweest.Nietomdatwegeenpolitiekebesluitendurventenemen,maaromdatermeningsverschillenzijnoveronderdelenvanhetbesluitenoverdevraagofdeonderzoekengoedenonafhankelijkzijnuitgevoerd.Alleenderechterkandaaruiteindelijkeenoordeelovervellen.DePvdAzegtgeenneetegendetweedestapinBarendrecht.WevragendeministerwelomzosnelmogelijkmethetnoordenendeNoordzeeaandeslagtegaan,zodatwedetweedestapinBarendrechtkunnenoverslaan.DeheerVanderHam(D66):IksteunhetvoorstelomteproberendetweedestapinBarendrechtoverteslaan.InBarendrechtheeftmenhetgevoeldaterbijhengeëxperimenteerdwordtenzewarenalomringddoorwegenenspoorwegen.Ikkanmedatgevoelgoedvoorstellen.Magermisschienookietspositiefsbijkomen?IkhebdeZuidpolderalgenoemdenookophetpuntvanonderwijszoudenweveelvoordegemeenteBarendrechtkunnendoen.Hetzoutekortdoordebochtzijn,omnudaaroverbesluitentenemen.WehebbenperslotvanrekeningniettemakenmetdeCrisis-enherstelwet.StaatdeheerSamsomopenvooreengesprektussendeministerendegemeenteBarendrechtoverposi-tieveimpulsenvoorBarendrechtophetvlakvanwerkgelegenheidenleefbaarheid?DeheerSamsom(PvdA):Uduwtmeineenhoekwaariknietwilzijn.Ikwilnietinstekenoppolitiekecompensatie,zoalsFrankrijkenJapansuccesvoldoenrondkerncentrales.Datwerkt,maarikzouerniettrotsopzijnalswezobeleidtotuitvoeringmoetenbrengen.Ikdenkmeeraanjuridischecompensatiesvoorplanschade.OpbewonersavondeninBaren-drechtvragenbewonerszichopenlijkafhoezijgecompenseerdwordenvoordeschadediezijzullenleiden.Daarwordtnugeengoedantwoordopgegeven.DeheerVanderHam(D66):IkvraagbegripvoordepositievandemenseninBarendrecht.Zijvoelenzichvoortdurendineenhoekgeplaatst.Watkunnenwedoenomhunfrustratiewegtenemen?Wezullenhiergeenscholenennatuurgebiedentoezeggen,wantzodoenwegeenzaken.DeheerSamsom(PvdA):Hetenigedatwedaaraankunnendoen,hebbenwealgedaan.Heternstigmeewegenvanhunbelangenheeftertoegeleiddathetprojectineersteinstantieisteruggebrachttot7%vanzijnoorspronkelijkeomvang.Daarwillenwehetgraagbijlaten.HetfeitdatBarendrechtzichalineengevaarlijkeomgevingbevindt,heeftmeege-speeldbijdezeoverweging.DeheerVanderStaaij(SGP):HoewordthetdraagvlakcriteriumdoordePvdA-fractiegewogen?IneerderonderzoekwordtgezegddathetjuistbijCCSheelbelangrijkisomvoldoendepolitiekenmaatschappelijkdraag-vlaktehebben.DeheerSamsomkiestnuvooreen«nuja,straksnee»-benadering.VoorlopigzegtdeheerSamsomechterja,dushijheeftkennelijkgeenboodschapaanhetontbrekenvandraagvlak.DeheerSamsom(PvdA):Hetdraagvlakheeftweldegelijkmeegewogen,daaromishetprojectteruggebrachttotdemeestminimaleomvangdienodigisomderoutenaarCO2-opslagtekunnenvolgen.WeproberendaarnaastdetweedestapinBarendrechttevoorkomen.WehebbengemerktdatwehetdraagvlakinBarendrechthetmeestkunnenvergrotendoortelatenzienwatweopdematleggenophetgebiedvanduurzameenergieenenergiebesparing.VanuitBarendrechtklinkthetverwijtdatweonvoldoendevaartmetzonne-energiehebbengemaaktendatwedaaromnuCO2bijhenindegrondwillenstoppen.Datverwijtraaktme.Deenigemanieromdatverwijttebeantwoordenismeertedoenaanzonne-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.1117 energie,windenergieenbiomassa.HetbesluitvoordeeerstestapinBarendrecht,motiveertmijeenstemeer.IkhebdiebalookbijShellneer-gelegd,wantinBarendrechtklinktookhetverwijtaanShelldathetbedrijfeerstuitprojectenvoorzonne-energieenwindenergiestaptenvervolgensdoorzetmetCO2-opslag.Datwordtnietgewaardeerdendaarbenikhetmeeeens.DeoverheidenShelldragenbeidedeverantwoordelijkheidvoormeerduurzameenergie.DeheerVanderStaaij(SGP):WildeheerSamsomtochdoorzetten,ookalishetbestuurinderegioendegemeenteraadvanBarendrechttegen?DeheerSamsom(PvdA):Ja,daarvoorzijnweaangesteld.WekunnenophoudenmethetprojectinBarendrechtendaarmeeishunprobleemopgelost.Hetklimaatvraagstukisdaarmeeechternietopgelost.Datlaatsteweegtzwaarder.WenemenechterdeproblematiekvanBaren-drechtserieusenstellendaaromvooromhetprojecttotdemeestmini-malevormterugtebrengen.DeheerVanderStaaij(SGP):Voorzitter.DeSGP-fractieisniettegenhetopslaanvanCO2.Hetiseenbespreekbaretussenoplossing,totdatweeenvolledigeoverstapnaareenduurzameenergievoorzieningkunnenmaken.Vreemdgenoegkijkenopdezelfdemaniertegenkernenergieaan.Datisvooronsookeenbespreekbaretussenoplossing.HetkabinetwilnueenlangetermijnaanpakopstellenvoorCCSinNederland.Datiseenlogischestap.Hetisvancruciaalbelangdatweinditplanopnemenhoewepoli-tiekenmaatschappelijkdraagvlakkunnenbereiken.GisterenheefthetkabineteenknoopgehaktoverhetpilotprojectBarendrecht.DevraagisechterhoebelangrijkhetprojectinBarendrechtis.InDuitslandenNoor-wegenlopenalpilot-endemonstratieprojectenmetCCS,deBritserege-ringheeftaangekondigdviergrootschaligedemonstratieprojectentezullensubsidiëreneninFrankrijkkanTotalaandeslag.Watisdemeer-waardevanhetkleinschaligeprojectinBarendrecht?Welketechnischeleerpuntenverwachthetkabinetenzijndezenoodzakelijk,voordatwemetdegroteredemonstratieprojectenvanstartkunnengaan?Debewinds-liedengevenaandathetkleinschaligeprojectvooralleerervaringenople-vertoverbedrijfseconomischeaspecten.Hetgaatindatgevalomvergun-ningsprocedures,ruimtelijkeinpassingenhetcreërenvanmaatschappe-lijkeacceptatie.Wehebbenechteralkunnenexperimenterenmetzo’nprocesvanmaatschappelijkeacceptatie.WatgaatermisalshetCO2-pro-jectbijBarendrechtnietdoorgaat?Missenwedaneenkoploperspositie?DatisonvoldoenderedenomdeweerstandvandebewonersvanBaren-drecht,vanhetgemeentebestuurvanBarendrechtenvandeprovincialestatenvanZuid-Hollandaandekantteschuiven.Allegeruststellendewoordentenspijt,blijftereenzweemvanonzeker-heidoverdeveiligheidvanhetprojectbijBarendrechthangen.Belang-rijkeinitiatorvandezeonzekerheidisdeAMESCO-studieuit2007.EenvandeconclusiesisdaternietvoldoendegegevensbeschikbaarzijnomhetrisiconiveauvanondergrondseCO2-opslagaccuraatvasttestellen.Baren-drechtwordtindezestudiealsmindergeschiktaangemerkt,omdathetveldonderdichtbevolktgebiedligtendeafdekkendelaagrelatiefdunis.TNOheeftditinzijnrecentestudieopnieuwgenoemd,maarheeftditindeuiteindelijkeafwegingaandekantgeschoven.Dezweemvanonzeker-heidblijft.Ikwilerdaarnaastopwijzendathetgeentijdelijkprojectis.CO2zal,zolangwehetnietweeruitdegrondhalen,daaropgeslagenblijven.Inhetrapportstaatdatvoorondergrondseleidingeneninjectielocatiesnoggeennormengeldentenaanzienvandeexterneveiligheidscriteria.Opwelkewaardemoetenwijdezeopmerkingschatten?Dektdehuidigenormstellingallepotentiëlerisico’s?Wordennogaanpassingenvoorzien?TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.1118 DeministerszijnvoornemensdevergunningvoorhetprojectinBaren-drechtgefaseerdteverlenen.Eersthetkleineveld,danhetgroteveld.Datishetspoordataleerderisingeslagen.DeheerSamsomzegtjategendeeerstefaseenneetegendetweedefase.Ikvraagmeafwelkedrukerontstaatalsdeeerstefasesuccesvolafgerondwordtenblijktdatweinhetverledentesomberwaren.Moetenwedantochmetdetweedefasedoor-gaan?OokShellzalwijzenopdeenormeinvesteringendiezijngedaanenaandringenopuitvoerenvandetweedefase.VoordeSGP-fractieweegthetontbrekenvanlokaaldraagvlakvoorhetprojectinBarendrechtzwaar.BezoekenaanhetgebiedhebbenonsgeleerddatdeweerstandvandegemeenteBarendrechtopsterkeargu-mentenisgestoeld.WemogennietvergetendatBarendrechtmetz’nsnelwegenenspoorlijnenaleenrisicodragendegemeenteisendaaromalveelvoordekiezenkrijgt.Provincialestatenlijkenzichooktegenhetprojecttekeren.MijnfractiewileenvandeaanbevelingenvandeTask-forceCCSinherinneringbrengen.Tegenoverallepositieveaanbevelingenzettedezetaskforcedenoodzaakvanvoldoendepolitiekenmaatschappe-lijkdraagvlak.IndecasusBarendrechtwordtditdraagvlakvooreenbelangrijkdeelgemist.Datdraagvlakisnietontstaanendaarommoetenweneetegenditprojectzeggen.MevrouwSpies(CDA):Voorzitter.DeCDA-fractievindtafvangenonder-grondseopslagvanCO2eennoodzakelijkkwaad.ZolangwefossieleenergiegebruikenkunnenwenietzonderCO2-opslag.Opslagcapaciteit,zoweloplandalsinzee,isdaaromnoodzakelijk.WehebbeneenenormehoeveelheidinformatieoverhetinitiatiefinBarendrechtgekregen.Erzijntalvanstudiesuitgevoerd,wellichtmeerdanopbasisvandeMERnood-zakelijkwaren.DezestudieshebbendeCDA-fractietotdeovertuiginggebrachtdatBarendrechteenverantwoordprojectis.Erzijngeenindica-tiesomditprojectnietuittevoeren.Deveiligheidisvoldoendeaandeordegeweestenvoldoendegeborgd.Hetismogelijkditprojectuittevoeren,maarwemoetenonswelafvragenofwehetookwillen.ZekernublijktdatindegemeenteraadvanBarendrechteninprovincialestatenvanZuid-Hollandgeendraagvlakaanwezigis.Hetkabinetheeftgistereneenknoopdoorgehakt,eenfaseringaangebrachtinhetprojectenextrawaar-borgeninleidingenenmonitoringtoegezegd.HetisbelangrijkdatookhetkabinetaangeeftnietvolledigvoorbijtegaanaandegevoelensdieinBarendrechtleven.Watonsbetreftisdejuridischecompensatienogonvoldoendeuitdeverfgekomen.Wanneerwehetbesluitvanhetkabinetafwegentegenhetontbrekenvanlokaalenprovinciaaldraagvlakdanconstaterenwijdathetprojectwelverantwoordmogelijkis.DevraagofweditprojectkunnenmissenindeverdereuitrolvanCCSinNederland,blijftnogonbeantwoord.DeCDA-fractiewilvandaageenondubbelzinnigantwoordopdezevraag.Wijstaanpositieftegenoververruimingvanhetopslagplanmetbetrek-kingtotdegasopslagindeBergermeer.Graaghorenwewatdestandvanzakenisrondomditproject.WehebbendecorrespondentiemetdegemeenteBergengezienenwewetendatdegemeenteAlkmaarnogheelveelvragenenopmerkingenheeft.DeMERenhetrijksinpassingsplanliggener.Daaroverwillenwegraagmeerduidelijkheid.WewillenookmeerduidelijkheidoverhetBesluitExterneVeiligheidInrichtingen(BEVI),omdatdaarproblemeninzoudenzitten.TenneTheeftinDuitslandeengrootdeelvaneennetwerkovergenomen.DeCDA-fractiewilgeborgdziendathetdoordezeovernamenietlastigerwordtomnoodzakelijkeinvesteringeninhetNederlandsenetwerktedoen.Ikbenervoorbeduchtdatdeinvesteringscapaciteitkleinerwordtalsgevolgvandezeovername.Ikwilgraageenreactievandeministerhierop.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.1119 DeheerDeMos(PVV):MevrouwSpieszegtdatdeCDA-fractieCCSverantwoordacht.IkvraagmeafoferdantweespaltbinnenhetCDAis?DefractievoorzittervanhetCDAinBarendrechtschrijftnamelijkineene-mail:«IkdeeluwmeningdathetnogdevraagisofCO2deoorzaakisvanklimaatschommelingen.Helaaslijktdateendiscussiedienietgevoerdmagworden».MevrouwSpies(CDA):OphetpuntvandenoodzaakvoorCCSiserverschilvaninzichttussenmevrouwRigholt-Dam,fractievoorzittervanhetCDAinBarendrecht,endeCDA-fractieindeKamer.Datisprima.Binnenelkepartijishetnodigelkaarafentoediepindeogentekijken.TijdenshetCDA-congreszijnhetverkiezingsprogrammaendemanifestenvastge-steld.DezezijnmaatgevendvoorhetstandpuntvandeCDA-fractieindeKamer.DeheerZijlstra(VVD):MevrouwSpiesheeftgevraagdinhoeverreBaren-drechtnoodzakelijkis.Indebriefstaateenzinsnedeoverdeopschaling,waarinBarendrechteenessentiëlerolspeelt:«Hetzouzowelvanuithetbedrijfslevenalsdeoverheidbestuurlijkenfinancieelonverantwoordzijndezenoodzakelijkeopschalingtenegeren».DaarmeeisdevraagvanmevrouwSpiesbeantwoord.WatvindtmevrouwSpieservandatrege-ringspartijdeChristenUnieheeftaangegevenhetprojectinBarendrechtniettezullensteunen?MevrouwSpies(CDA):Ikvindhetlastigtereagerenopeenstandpuntvaneencollegadiehiernietaanwezigisenwaarvanwealleenviadekrantkennishebbenkunnennemen.MevrouwWiegmanheeftzichineerderedebattenalnegatiefuitgelatenoverCCSenBarendrecht.IkbetreurhetdatmevrouwWiegmanindemediaeenaantalargumentennaarvorenheeftgebrachtdiedemijnenietzijn.DeheerBashir(SP):Voorzitter.IkwildeovernamevanhetDuitseTrans-powerdoorTenneTaandeordestellen.Steldathetkabinetzouvoor-stelleneendeelvanhetDuitseautowegennettekopen,omdatdatbeterzouzijnvoordeNederlandselogistiekesector.Danzoudezezaalveeltekleinzijnvoorhetdebatdatdaaropzouvolgen.NadeaankondigingdatTenneT,een100%staatsbedrijf,40%vandeDuitsehoogspanningsnettenkoopt,ishetopvallendrustiggebleven.KandeministerreagerenopdeprincipiëlevraagwatdeNederlandseoverheidaanmoetmeteenDuitsenutsbedrijf.KandeministeraangevenofwijnadezetransactienogeenpoothebbenomoptestaanalseenbuitenlandsbedrijfeenNederlandsnetwerkwilovernemen?VolgensdebriefvanhetkabinetzaldeintegratievandenetwerkendestroomprijzeninNederlandverlagen.DaarhebbenweheteigendomvanhetE.ON-netwerkechternietvoornodig.OpbasisvangegevensvanAPXkunnenwevaststellendatdeprijzensindsdeintegratievandemarktennaarhetzelfdeniveauzijngegroeid.WaarombeweertdeministerdandatdeaankoopvanhetE.ON-netwerktoteendalingvandestroomprijzenzalleiden?DeaankoopvanTranspowerzoueenkoopjezijn.Hetnetwerkzoudrie-maalzoveelwaardzijnalswatweervoorbetaaldhebben.BlijftdeministervolhoudendatE.ONdeNederlandsestaatgematstheeftmet1,5mld.?HetlijktonsietswaarschijnlijkerdatE.ONmetveelpartijen,ookmetDuitsepartijen,overdeovernameheeftgepraat.DieanderepartijenhebbenkennelijkeenstapellijkenindekastaangetroffendieTenneT,alsrelatievebuitenstaander,overhethoofdheeftgezien.Kandeministeraangevenwelkelijkenwemogelijkindekastkunnenaantreffenenwienadeovernamedaarvoorverantwoordelijkis.Ofgarandeertdeministerdaterhelemaalgeenlijkenzullenwordenaangetroffen?TenneTstaatindenabijetoekomstvoorgrotebinnenlandseinvesteringen.AlsTenneTooknogbelastwordtmetgroteinvesteringeninhetDuitsenetwerk,zalinhetTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11110 gunstigstegevalderentediezemoetenbetalenomhooggaan.Inhetongunstigstegevalmoetenprojectenwordenafgeblazenomdatzeniettefinancierenzijn.DeSP-fractievindtdatdeovernamemoetwordenafge-blazen.Zonodigzullenweopditpunteenmotieindienen.DeheerZijlstra(VVD):KandeheerBashiraangevenwaarhijdeaanlei-dingvindtomteveronderstellendaterlijkenindekastzullenzitten?ErisduidelijkaangegevendatdeonderhandelingexclusiefmetTenneTzijngevoerd.Hetbesluitmoestjuistwordengenomen,omdatmenandersmetanderepartijenzougaanonderhandelen.WelkeaanleidingheeftdeheerBashiromteveronderstellendatandereonderhandelingenhebbenplaatsgevondenendatanderepartijenzijnafgehaaktvanwegelijkenindekast?DeheerBashir(SP):Ikhebdeministergevraagdtegaranderendatergeenlijkenindekastzullenwordenaangetroffen.Ikhebsignalenbinnen-gekregendateraanhetnetwerkflinkveelonderhoudmoetwordenverricht.DeheerZijlstra(VVD):InhetverledenhebbenwijsamenmetdeSPeropaangedrongendatereenbeterenoord-zuidverbindinginDuitslandkomt.HetmooievandezeinvesteringisdatwedatnuviaeenonafhankelijkDuitsTenneTvoorelkaarkrijgen.Nederlandzaldaarenormvanprofi-teren.InhetverledenheeftdeheerBashircommentaargeleverdophetfeitdatDuitsewindenergiebijnaaltijdviaNederland,BelgiëenFrankrijkwordtafgevoerd.Nuwedaarstrategischopingaangrijpenhelthijdeanderekanop.DeheerBashir(SP):AlswezeggendatDuitsersmoeteninvestereninhunwegennet,dannemenwedattochooknietoveromhetoptegaanknappen?Hetishunprobleemenwijmoetenerophamerendatzijhetzelfoplossen.Alszedatnietwillen,moetenwehetnetwerknietovernemenenzelfinvesteren.Mijnfractieheeftdaarmoeitemee.DeheerSamsom(PvdA):IkhadverwachtdatdeSPmildgestemdzouzijnoverdezeovername.Hetbetrefteennationalisatievaneenprivébe-drijfdatinoverheidshandenwordtgebracht.HeeftdatbijdebeoordelingvandeSPgeenrolgespeeld?DeheerBashir(SP):WezijnvoorstanderdathoogspanningsnetteninNederlandinpubliekehandenblijven.Datwilnietzeggendatweallenetwerkenindehelewereldmoetenovernemen.Datisnietonzeverant-woordelijkheid.DeheerSamsom(PvdA):DevisievandeheerBashirblijfttochnietbeperkttothetgebiedtenwestenvanLobithentennoordenvandeVaal-serberg?HijheefttocheenvisieophoedeenergievoorzieninginNeder-landenDuitslanderuitzoumoetenzien?InDuitslandbestaatdeonver-kwikkelijkesituatiedatbeursgenoteerdetransportbedrijvenzwaargeïntegreerdzijnmethunleverancier.Daarzoujeeeneindaanwillenmaken.Nuwedatdoenvindthijhetweernietgoed.DeheerBashir(SP):Ikvindhettegekvoorwoorden.ZodoorredenerendzoudenwehoogspanningsnetwerkeninAmerikaofNoord-Koreamoetenovernemen,omdatdieslechtwordenonderhouden.OnzevisieisnietbeperkttotNederland.Wijwillendekennisdienodigisoverdragen.DebevolkingvanBarendrechtheefthelemaalgeenzininCO2-opslagonderhunachtertuin.Toendatduidelijkwerd,gooideookdegemeente-raadvanBarendrechtdekonttegendekrib.ProvincialestatenvanZuid-HollandslotenzichvervolgensaanbijdeafwijzingvandeoptieBaren-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11111 drecht.DescepsisinBarendrechtisgeenpure«nietinmijnachtertuin»-discussie.EriseenfundamenteelverschiltussenCO2-opslagendemeesteandereklimaatmaatregelen.Dieandereklimaatmaatregelenzijnooknuttiguithetoogpuntvanenergie-efficiency,duurzameenergievoor-zieningeneconomischestructuurversterking.CO2-opslagkanalleenextrafossielebrandstofkosten.VoorelkevierkolencentralesiseenextracentralenodigomdeCO2tekunnenopvangenenopslaan.HetprobleemisdusnietalleenCO2-opslagmaarookdeschaarsteaanfossielebrand-stoffen.DeSP-fractiewenstdeministerenanderevoorstandersvanCO2-opslagveelsterktebijhetverkopenvandezetechnologie.Voorlopigconstateerikdathethennietluktomhuneigenachterbanindeprovincieendegemeenteraadteovertuigen.WijwillennietvoorCO2-opslagkiezen.Wewillenandereklimaatmaatregelen.DeheerVanderHam(D66):IkhebveeldebattengevoerdmetdeheerJansenvandeSPoverklimaatenenergie.DeSPenD66zijnheteensoverdegewenstevolgordevanmaatregelen.Energiebesparing,schoneenergieeninlaatsteinstantiekernenergie.ZelfsdeSPstaatdaarvooropen.NuinvestereninCO2-opslag,zoukunnenvoorkomendatjekern-centralesmoetneerzetteninNederland.DeheerBashirschraptnudeCO2-optieenkiestdaarmeevoorkernenergie.DeSPbesteedtindetegen-begrotingenminderaandachtaanschoneenergiedanGroenLinksenD66.Hiermeekiezenzijsowiesovoorkernenergie.DeheerBashir(SP):Wijwijzenkernenergienietopvoorhandaf.Hierisietsandersaandehand.JehebtvoorelkevierkolencentraleseenextracentralenodigomdeCO2opteslaan.Datbetekentdatweextrafossielebrandstofzullenmoetengebruiken.Latenwehetandersaanpakkenenandereklimaatmaatregelenzoeken,diegerichtzijnophetaanpakkenvanverspilling.DeheerVanderHam(D66):IkvindhetkortzichtigomnuCO2-opslaghelemaaluittesluitenendaarmeevoorkernenergietekiezen.MevrouwSpies(CDA):Zelfsalsweallesopalleszettenenonzedoelstel-lingophetgebiedvanenergiebesparinghalen,en20%extraduurzameenergierealiseren,danhebbenwenog60%opeenanderemaniernodig.DeSPwijstCCSafalsovergangstechnologiezonderdatde60%opeenanderewijzeintekleuren.DaarmeelijktdeSPalseensoortAliceinWonderlandteverblijven.DeheerBashir(SP):IkbennietalleeninWonderland,ookGreenpeaceendemenseninBarendrechtverblijvendaar.OnzeafwijzingheefttemakenmetdeextraenergiediejevoorCO2-opslagnodighebt.Voordeinkleu-ringvande60%verwijsiknaardevoorstellendiemijncollegaJansenineerderedebattenheeftgedaan.MevrouwSpies(CDA):ErkomenvandezijdevandeSPgeenalterna-tievennaarvorendieookmaarindebuurtkomenvanhetgeenwenodighebben.DeheerBashir(SP):IkverwijsnaardeverslagenvandedebattenwaarindeheerJansenaangeeftwatermoetgebeurentenaanzienvandeener-gievoorziening.IndeomgevingvanBergeniserookverzettegendeondergrondseopslagvangas.Indezesituatiestaannutennoodzaakvanextragasopslagechternietterdiscussie.WatonsbetreftisdelocatieBergengeschiktwatbetreftruimtelijkeinpasbaarheid.Deaanlegvandeinstallatiesveroorzaakttijdelijkeoverlastenecologischeschade.TAQAdientdieschadetecompenseren,bijvoorbeelddoorgrondvoornatuur-ontwikkelingteverwerven.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11112 DeheerZijlstra(VVD):Ikbenevendewegkwijt.Hetgaatinbeidegevallenomondergrondseopslagvaneengas.Inbeidegevallenisdelokalebevolkingtegen.WildeheerBashiruitleggenwaaromhijinhetgevalvanBarendrechtnietakkoordgaateninhetgevalvanBergenwel?DeheerBashir(SP):Inbeidegevallenisdelokalebevolkingtegenvanwegedeveiligheidsrisico’s.Wijachtendierisico’sinbeidegevallenzeerbeperkt.WijkiezenechternietvoorCO2-opslag,vanwegedenood-zaakomextrafossielebrandstoftegebruiken.Degasopslagstaatvooronsnietterdiscussie.DeheerZijlstra(VVD):WehebbenrapportenoverTAQAontvangenenwehebbenschriftelijkvragenkunnenstellen.Wezijnovertuigddoordeaangedragenargumentenenwevindenheteenverstandigbesluitomermeedoortegaan.OokwatTenneTbetreftvindenwedathetkabineteenverstandigbesluitheeftgenomen.Ditwasdebedoelingtoenwehetoverdesplitsinghadden.EendeelvanNederland,waaronderdeSP,schreeuwdetoenmoordenbrand.ZijsteldendatdeuitverkoopwasbegonnenendestrategischeenergiepositievanNederlandinhetgedingwas.DezedealzorgterjuistvoordatNederlandstraksspekkoperis,omdatwedanaandeknoppenzitten.Bovendienzietdedealerinhoude-lijkenfinancieelsolideuit.IkwilvandeministerdegarantiekrijgendatdeNederlandseeindgebruiker,consumentofbedrijf,opgeenenkelewijzemeebetaaltaaninvesteringeninhetDuitsenetwerk.Hetmoeteencompleetgescheidenbedrijfzijn.DeheerVendrik(GroenLinks):Hetisgoedomtemarkerendatdelibe-ralenvandeVVDervoorstandervanzijndenetwerkenwegtehalenbijdegrotebedrijveneninoverheidshandentebrengen.DeheerZijlstra(VVD):HettoontdeconsistentievandeVVDopditpunt.Deproductie-enleveringscapaciteitmagnaardemarktgaan,maarhetnetwerkisvanzo’ngrootpubliekbelang,dathetinoverheidshandenmoetblijven.DezeredeneringpastookopEuropeesniveau.DewedezelijnookEuropeesuitrollenzouGroenLinkstochmoetenaanspreken.DeVVDisbuitengewoonsceptischoverCCS.Wijhebbentwijfelsofdezetechnologiegaatbrengenwatervanwordtverwacht.UitdestukkenblijktdatNederlandbeschiktover1600megatonopslagcapaciteitvoorCO2:800megatonophetlanden800opzee.DattoontaandeuitkomstenuithetRotterdamClimateInitiativelangzamerhandaanbijstellingtoezijn.HierinstaatnamelijkdatNederlanddepositieals«CO2-hub»vanEuropazoumoetenhebben,waarbijanderelandenCO2naarNederlandbrengen.Metdeopslagcapaciteitvan1600megatonCO2inheelNederlandkunnenwe40jaarlangslechts20%vanonzeeigenCO2-uitstootbehappen.HetlijktdusnietverstandigdeCO2vanhetRuhrgebiedhierheentehalen.Erisnogveeldiscussieoverhoeveelopslagcapaciteiterisrondaquifers.Datisechterwelvaninvloedopdekosten-batencalculatievanCCS.WezijnnietvooreenCCS-verplichting,omdatwedaarmeeeenlodenlastophetbedrijfslevenleggen,terwijlwenognietwetenwathetgaatkosten.AlsjealeenETShebtingevoerd,danmoetjedatconsequenthanteren.Wemoeteneenzakelijkeafwegingmaken:ofeenbedrijfstootCO2uitenbetaalt,ofhetbedrijfinvesteertinCCS.Inallerapportenentijdensdehoorzittingenzijndedeskundigenhetoveréénpunteens,namelijkdatweonsnietdeluxekunnenpermitterenomeenoptieuittesluiten.DeVVDsluitCCSnietuit,hoesceptischweerookoverzijn.VoordeVVDisditechterweldelaatsteoptieoponzeprioriteitenlijst.DeheerVendrik(GroenLinks):InanderedebattensteltdeVVDdatwebelachelijkbezigzijnmetwindmolens.DieoptiesluitdeVVDdusweluit.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11113 DeheerZijlstra(VVD):Zelfsdieoptiesluitenwenietuit.Wehebbenwelbezwaartegendemiljardensubsidiesdienaardeaanlegvanwindmolen-parkengaan.WewillenooknietdatdeoverheidmiljardenaanCCS-projec-tenbetaalt.HetiseenbedrijfsmatigeafwegingtussenbetalenvooruitstootofinvestereninCCS.Wevindendatdeoverheidzowelwindmo-lensalsCCSmoetfaciliteren.Alsdatrendabeldoorbedrijfspartijenwordtopgepakt,vindenwijdatprima.DeheerVendrikheefthetechterovereensubsidiestroomvanmeerdan40mld.indekomendejarenendaargaatdeVVDnietmeeakkoord.DeheerVendrik(GroenLinks):Hetgaatomveelmindergeld.Maaralsjeindezeenergiemarktdesubsidiesvoorduurzameenergiestopt,dantrekjedestekkereruit.Dansluitjewindmolens,dansluitjedeontwikkelingvanzonne-energieenbiomassa.DeheerZijlstra(VVD):DeVVDhoudtalleoptiesopen.Hetgaateromhoedeoverheidindieoptiesinvesteert.VoordeSDE-regelingzullenwedieafwegingmakeninhetdebatvan2december2009.Wijwillendatgeïn-vesteerdwordtininnovatieenhetdoorontwikkelenvantechnieken,zodatwedoorbrakenbereikendieleidentotvervangingvanfossielebrand-stoffen.Alsjewindmolensneerzet,moetjeproductiecapaciteithoudenvooralshetnietwaait.Datmaaktjesysteeminefficiëntendaaromvindenwijhetgeenverstandigekeusvoordelangetermijn.Tochmakenwediekeusnietonmogelijk.OokvoorCCSgeldtdatwesceptischzijnmaardeoptienietuitsluiten.WebegrijpendathetkabinetsterkheeftingezetopCCSennuookmoetdoorbijten.WijhebbendestelligeindrukdatalshetprojectBarendrechtnietdoorgaat,vervolgtrajectenzoalsinGroningeninhetgedingkomen.Uitderapportenconcluderenwedatdeveiligheidvanburgersnietinhetgedingis.Uitderapportenblijktnietprecieshoehetzitmetdemonitoring.Daaroverwillenweopheldering.Hoewildeministeromgaanmetdetendervan2megatonCO2-opslag?Heteersteveldheefteenomvangvan0,8megaton.Daarnazullenweevaluerenenbesluitenofookhettweedeveldgebruiktzalworden.Alswebesluitendatnietdoortelatengaan,voldoenwenietmeeraandetender-voorwaarden.Isdeevaluatiedannogweleenechteevaluatie?DeVVDhoudtalleoptiesopen.HetkabinetsluitechtercategorischeenCO2-neutraleoptieuitendatiskernenergie.Zolanghetkabinetnietvanplaniskernenergiealsoptietebeschouwen,zietdeVVDzichnietgenood-zaaktCCStesteunen.WezijnbereiddeverantwoordelijkheidvoorCCStenemenalshetkabinetbereidisdeoptievankernenergieopentehouden.MevrouwSpies(CDA):Datispolitiekechantage.DeVVDzegthardopdathetprojectBarendrechtverantwoordisenspreektbegripuitvoorhetbesluitvanhetkabinet,maarzaldesteunvoorCCSaflatenhangenvanhetbesluitomkernenergietegebruiken.DeheerZijlstra(VVD):Ikhoualleoptiesopen.WijzijnbereiddaarvoordepijntenemeninBarendrecht.MevrouwSpieskannietvanonsverwachtendatweCCSsteunen,terwijlwehetminstevertrouwenindezetechnologiehebben.Ondertussenleunthetkabinetachteroverwaarhetdegrootschalige,CO2-neutraletoepassingvankernenergiebetreft.DeheerVanderStaaij(SGP):HetklonkeerstofdeVVDvoorstandervanhetprojectwas.IkbenbangdatdeministerstraksinhetkabinetsberaadzegtdatdeVVDwelheefttegengestemd,maareigenlijkvoorstanderismetwatirreëleeisenophetgebiedvankernenergie.DatzoueenredenvoorhetkabinetkunnenzijnomeeneventueleKamermotienaastzichneerteleggen.HoekijktdeheerZijlstraaantegenhetcriterium«draag-vlak».Ishijvanmeningdatbijhetontbrekenvanmaatschappelijkdraag-vlakCCSmagwordendoorgedrukt?TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11114 DeheerZijlstra(VVD):Wevoerenwelvakerdiscussiesoverdraagvlak,denkaanhoogspanningskabelsendeBergermeer.Iksnapdatburgershetnietwillen,maardatisvaakmeergebaseerdopgevoelensdanopfeiten.Wijmoetenwelopbasisvanfeitenbesluitennemen.Alsweelkgroot-schaligprojectwaarvooronvoldoendedraagvlakis,zoudenschrappen,gebeurterinditlandhelemaalnietsmeer.HetontbrekenvandraagvlakbetekentvoordeVVDnietmeteendatweernietaanbeginnen.Welopennietwegvooronzeverantwoordelijkheid.Ikhebinhoudelijkevragengesteldoverdemonitoringendetender.Dediscussieoverveiligheidis,metdezevoorbehouden,bevredigendafgerond.Ikvindhetlogischdathetkabinetdeknoopvervolgensdoorhakt.Datlaatonverletdatikeenpolitiekeafwegingmaak.Eenafweginghoejedezeproblematiekineenbreedkadermetalleoptiesbenadert.DeheerVanderStaaij(SGP):IkbenhetmetdeVVDeensdatjejenietopbasisvanelkeopiniepeilingmoetlatenweerhoudenomnoodzakelijkebeslissingentenemen.Maarisinditgevalhetnationaalmaatschappelijkbelangzwaarwegendgenoegdomdevisievandebetrokkenoverhedentenegeren?DeheerZijlstra(VVD):HetkabinetgeeftinzijnbriefaanhoebelangrijkhetprojectBarendrechtindevoortgangvanCCS-ontwikkelinginNeder-landis.Alshetkabinetaangeeftdatditprojectkanwordengemist,danontstaateenheelandereafweging.IkbennieuwsgierignaarwatdeSGPvindtvandeBergermeer.Daarzullenzijookoptegenzijn,wanthetdraag-vlakisdaarooknihil.DeheerSamsom(PvdA):Ditiseenpolitiekspelletje.DeheerZijlstraheeftgekeken,geteldenachtzichbelangrijkvoorhetdraagvlakindeKamer.Datishijookendaaromlegthijzijnwensenvoorwisselgeldoptafel.AlsikderedeneringvandeheerZijlstrazouvolgenengeenoptiesuitsluit,danbetekentditdatweindetweedehelftvanhetvolgenddecen-niumzowelCO2-opslagalskernenergieklaarhebbenvooruitrolopgroteschaal.Datkanhijwatmijbetreftkrijgen,maardanmoethijnuinstem-menmetCO2-opslag.Wenemeneenbesluitovereenkerncentralezodradevergunningsaanvraagdaarvoorinvolornaatenontvankelijkbinnenisindetweedehelftvan2011.DeheerZijlstrakanbeidebesluitenwelwillenkoppelen,maarwenemendebesluitenwanneerzevoorliggen.DatisnuoverCO2-opslagenin2011overeennieuwekerncentrale.DeheerZijlstramoetdeministernietvragenomeentoezeggingtedoenomhemoverdestreeptetrekkeninBarendrecht.Ikneemhethemkwalijkalshijvaneeninhoudelijkdilemmaeenpolitiekspelletjemaakt.DeheerZijlstra(VVD):Mijnpartijstaatbuitengewoonsceptischtegen-overCCS.Hetiseentechnologiewaarinwijnietgeloven.DeskundigenzeggenechterdatCCSnietuitgeslotenmoetworden,netzoalswijzeggendatkernenergienietmoetwordenuitgesloten.Wijzijndaarombereidintestemmenmetdietechnologie.AlsdeheerSamsomderemzetophetforsterugdraaienvanCO2-uitstoot,dankanhijnietvanmijverwachtendatikzijnpijninBarendrechtwegneem.DeheerSamsom(PvdA):Hetisnietmijnpijn.Hetisonsdilemma,vandelokaleennationalepolitiek.Wemoetenersamenuitkomenendatismoeilijk.AlsdeheerZijlstradezeafwegingbevuiltmetwensenlijstjes,danmaakthijhettoteenspelletje.DeheerZijlstraverwijtmijdatikgeenbesluitwilnemenoverkernenergie.Datwilikbest,maarwelophetmomentdatdatbesluitookdaadwerkelijkvoorligt.ZovraagikdeheerZijlstranutebeslissenoverCO2-opslag.Stemthijnuinmetditvraagstuk,metditdilemma,ofishijvanplanereenbizarpolitiekspelvantemaken?TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11115 DeheerZijlstra(VVD):DeheerSamsommoetdezakennietverdraaien.InmijninleidinghebikmijnscepsistenopzichtevanCCSuitgesproken.Ikkijkdannaardebreedtevandediscussie,zoalsanderepartijendatookhebbengedaan.IkmaakeenafwegingeneenratingendaarinstaatCCShelemaalonderaan.Deskundigenzeggenechterdatjeineendiscussierondenergieschaarsteenklimaatproblematiek,nietsmaguitsluiten.Datdoeikdusookniet.Ikhebaangegevendatikeenpaarvragenhebrondmonitoringendetender.IkwilwetenhoehetzitmetdevoortgangvanCCSendeinpassingvanhetproject.DeVVDheeftopbasisvandevoor-liggendeinformatiedeconclusiegetrokken,dathetprojectinBarendrechtveiligis.DeheerVanderHam(D66):IndeafgelopenmaandenhebbenwedeKernenergiewetbehandeld.Toenlagenamendementenvooromkern-energievolstrektuittesluiten,dienietzijnaangenomen.DePvdA,deSPenD66hebbenaangegevendatkernenergiebijhenonderaandeprioritei-tenlijststaat.Dezedriepartijenhebbenechterookaangegevengeenoptiesbijvoorbaatuittesluiten.AlleendeChristenUnieenGroenLinkshebbenneegezegd.Erzijndusgeenoptiesuitgeslotenendediscussiezalvolgendjaarverderwordengevoerd.DeheerZijlstra(VVD):DeVVDzegtopditmomentnoggeenjategenCCS,maarwesluitenhetnietperdefinitieuit.D66voertdiezelfderedene-ringaanvoorkernenergie.DeheerVanderHam(D66):Wemoetenhetpolitiekespelwelgoedspelen.DeheerZijlstrabespeurtkennelijkeendogmaopkernenergiebijdemeerderheidvandefracties.Indatgevalzouhijeenpunthebben.Ikconstateerechterdatditdogmanietbestaat.DeheerVendrik(GroenLinks):DefractievanGroenLinksstrijdtsindsjaarendagtegendekomstvannieuwekolencentralesinNederland.DatiseenfoutvandevorigeD66-ministervanEconomischeZaken,diein2005ruimbaanmaaktevoorkolencentrales.Wijvindendatbizar.Langzamer-handzijnweallemaalovertuigdvandenoodzaakvaneensnelleomwen-telinginonzeenergievoorziening.Wiedannogviernieuwekolencentralesneerzetheeftietsuitteleggen.Daarkomtbijdatuitrecenterapportenblijktdatereenoverproductievanelektriciteitis,diedekomendetienjaaropkanlopentot70%.Hetdebatdaarovergaanwezosnelmogelijkvoeren.Nietkomendvoorjaar,maarovertweewekenbijdebehandelingvanhetwetsvoorstelVoorrangvoorduurzaam.Dieovercapaciteitkomtwaarschijnlijkdooreengebrekaanexportcapaciteit,waardoordemarktverzadigdraaktmeteentegrootaanbodviezeelektriciteit.Dalendeprijzenzorgenervoordatduurzameenergiestrakshelemaalnietmeerrendabelis.Mijnfractievindtdateenhorrorscenario.MetdegrootstmogelijketegenzinsteuntdefractievanGroenLinksdeverdereontwikkelingvanCCS.IkvreesdatNederland,Europaenderestvandewereldtelaatingrijpenmeteenfundamenteleherzieningvandeenergiehuishouding.Fundamenteelbetekentmeteenoverstappenopduurzaam,inhethoogstmogelijketempoenmetinzetvanallemiddelenvanoverheidenmarkt.Hetonmiddellijkstoppenmetkolencentralesisdaarindeeerstestap.IkvreesdatdewerelddatnietgaatdoenenikvreesookdatNederlanddatnietgaatdoen.Dankomenwetelaat.InKopen-hagenliggenderapportenaloptafeldieaangevendatdeklimaatveran-deringsneller,harderendiepergaat.Wemoeteneerderingrijpen,willenwedemagischegrensvan2°Ctemperatuurstijgingwereldwijdbehouden.Ikzieeenscenariovoorme,waarinweCCSheelhardnodighebben,omdatwetelaatoverstappenopduurzameenergie.Metdegrootstmogelijketegenzinstemmenwein,wantwijvindendatweopwegnaareenduurzameenergievoorzieningallekansenmoetengrijpenvoorbespa-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11116 ring.HetkostechterenergieomCO2indegrondtestoppenenstraksdreigthetrisicodatwevoorCCSmoetenbetalen.Ikhoorbedragenvan€50tot€80perton.IkzieeenETS-marktdieintheorieprachtigmoetfunctioneren,maardieprijsgaanwenietkrijgen.Kijkmaarnaardelijstmetsectorendieindenieuweemissieperiode2013–2020gratisemissie-rechtenkrijgen.Wezijnfoutbezig.VoormijhoudthetopalswijuitdepubliekekasCCSvoordekolenindustriemoetenbetalen.CSSwordtrele-vantalswekijkennaarderecenteverklaringvandeClubvanRome.Ikdenkdatdeklimaatveranderingvandienaardisdatwenadevolledigeomwentelingnaareenduurzameenergievoorziening,toemoetennaareenperiodevannegatieveemissie.WezorgenerdanactiefvoordatdeconcentratieCO2indeatmosfeerdaalt.DanhebbenweCCSdusnodig,naastallerleiandereprojecten.Ermoetruimtezijnvoordemonstratieprojecten.Zolanghetkabinetgeen100%zekerheidkangevenoverdeveiligheidmoetjenietondereenwoonwijkbeginnen.Wemoetenooknietdoenalsofwenualdeuitkom-stenvandeprojectenweten.Ikhebdeministeralverschillendemalenopgeroepenomanderelocatiestezoeken,waareventueleproblemenmetonveiligheidminderschadelijkeeffectenhebben.Iksteundeandereprojectendieindebriefwordengenoemd,maarhetlijktonsonverstandigomhetprojectBarendrechtdoortezetten.MevrouwSpies(CDA):WatisdewaardevaneenMERvoordeheerVendrik?Inditlandhebbenwedegoedegewoontedatweopbasisvanditsoortrapportentotbesluitvormingkomen.Wijzijngeentechnologen,duswemoetenonsopditsoortonderzoekenbaseren.DeheerVendrikwektdeindrukdater,integenstellingtotdeMER,tochnogtwijfelsoverdeveiligheidzijn.OmwelkeandereinformatiegaatdeGroenLinks-fractieverdervragenomzodieduidelijkheidweltekrijgen?DeheerVendrik(GroenLinks):Vorigjaarhebikhetkabinetalveelvragengesteld,onderverwijzingnaarAmerikaanserapporten.Alswedaadwerke-lijkzoudenwetendatCCSveiligis,dankunnenwehetnuverplichtstellenvoordegeheleindustrie.Wewetenhetechternietzekerendaaromhebbenwediedemonstratieprojectennodig.Mochthetnoodzakelijkzijnindetoekomstookdeanderegasveldentegaangebruiken,dankunnenweiniedergevaltegendeNederlandsebevolkingzeggendatwehetgetesthebbenendathetveiligis.Zoverzijnweechternoglangniet,wezijnnubijdedemonstratiefase.Indezefasevindikhetonverstandigomeenlocatietekiezenwaarmensenbovenwonen.Ikbegrijpdatmensenzichzorgenmaken.DegasopslagindeBergermeeriseenanderverhaal.Ikwilhetkabinetechtervragenomookhiereengezaghebbendbesluittenemen.Datbete-kentdatereersteengoedencompleetonderzoekmoetliggen.Ikbegrijpnietwaaromernietgekozenwordtvoorhetmeestmilieuvriendelijkealternatief.IksnapdatAlkmaarproblemenheeftmetdegasopslagindeBergermeer,aangezienhetgevolgenkanhebbenvoordebedrijvigheid.IksnapnietwaaromTenneTinDuitslandeennetwerkmoetovernemen.ZoisdeDuitsersdezinvandesplitsingswetnietduidelijktemaken.Ikvraaghetkabinetomuitleg.MinisterVanderHoeven:Voorzitter.DerijkscoördinatieregelingisvantoepassingopdeBergermeer.DatbetekentdatiksamenmetdeministervanVROMhetrijksinpassingsplanopstelenbesluitencoördineer.Hetprojectmoetzorgvuldigentransparantgeleidworden.Ikvindhetbelang-rijkdatdebelangenvanomwonendenwordenmeegenomenindezeprocedure.Ikhebdezelocatieookzelfbezochtenikhebmensendaargesproken.Wehebben16oktoberhetvoorontwerprijksinpassingsplannaardebestuursorganenennaarderadenvandeverschillendeinstantiesgestuurd.Tot7decemberkunnenzijhieropreageren.NadietijdzalikTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11117 verdermetheningesprekgaan.Wewillenhetontwerprijksinpassings-planvan4maarttot14april2010voordeburgersterinzageleggen.Van17julitot29juli2010volgtdeinzagevanhetdefinitieverijksinpassings-plan.Vervolgenswordthetplanvastgesteldenwordenvergunningenverleend,tenzijindieperiodeberoepbijdeRaadvanStatewordtaange-tekend.Datkandanmaximaaleenhalfjaarduren.DemijnbouwinstallatieszoalsdeBergermeervallenopditmomentnietonderhetBEVI.DeministervanVROMisvoornemenshetBEVIvanaf2010opallemijnbouwinrichtingenvantoepassingtelatenzijn.Datbete-kentdateenomvangrijkerisicocontourvan30hectarezouontstaanophetindustriegebiedBoekelermeerinAlkmaar.Kwetsbareobjectenkunnenzichdaardannietvestigen.DatheeftnatuurlijkconsequentiesendegemeenteAlkmaarwilnuduidelijkheidovercompensatie.Wemoetenkijkenhoewezoveelmogelijkbedrijvigheidbinnendecontourkunnenbehouden.Danresteertdeplanschadeendatvaltonderdestandaardpro-ceduresuitdeWetruimtelijkeordening.Degenedieplanschadedenkttelijden,kaneenclaimindienen.IkkondeSPnietvolgenoverTenneT.DeKamerheeftbeslistdatdenetteninpubliekehandenmoetenblijven.Indatlichtisditeenlogischeaankoop.Dekostenwaren885mln.,verderwordthetkassaldovan200mln.overgenomen.DieprijsislagerdandeRegulatoryAssetBase.OnzeadviseurshebbenzichhierovergebogenendeonafhankelijkeadviseurvandeStaatheeftpositiefgeadviseerdoverdewaarderingvanhetnet.InvesteringeninhetbuitenlandsenetstaanlosvandeinvesteringeninhetNederlandsenet.HetbetrefthierTenneTTSO,heteigendomendebelangenzijnjuridischenfinancieelgescheidenvandeoverigeactivi-teitenvandeTenneTHolding.DeinvesteringeninNederlandvallenonderhetNederlandsereguleringskader,dieinDuitslandonderhetDuitseregu-leringkader.TenneTheefteenA-ratingenzowelTenneTalsdeexterneadviseursverwachtendatditookzoblijft.ErisgeenrelatietussendeovernameendetarieveninNederland.DegereguleerdeactiviteitenvanTenneTinNederlandzijngescheidenvandeactiviteiteninDuitsland.TenneTheefteentariefvoorstelopgesteld,maardeNMAmoetdaareersteenbesluitovernemen.DenetwerkeninNederlandzijninpubliekehandenenkunnennietgekochtwordendoorbuitenlandseondernemingen.DemogelijkheiddatTenneTwordtovergenomenendatdaardooreenNederlandsnetwerkopdebuitenlandsemarktkomtishierdooruitgesloten.IkbegrijpnietwaardeheerBashirzichopbaseertalshijhetheeftoverlijkenindekast.TenneTheeftboekenonderzoekgedaanendathebbenwijinzijngeheelkunneninzien.Wewerdendaarinfiscaal,financieel,juri-disch,technischenwatreguleringbetreftdoorexpertsbijgestaan.Opbasisdaarvankondenweconcluderendatditeensolideinvesteringis,waarderisico’sacceptabelzijn.MevrouwSpies(CDA):DeministerisformeelbevoegdgezaginhetkadervandeprocedurerondomdeBergermeer.Zijverleentdevergunningenenstelthetrijksinpassingsplanvast.IszijvanplanomdeKamerhierbijtebetrekken?MinisterVanderHoeven:VolgensdeprocedurehoevenwedeKamerniettebetrekken,maarikzaldeKameruiteraardinformeren.DeheerBashir(SP):Ikvroegdeministeromeengarantiedatergeenlijkenindekastzitten.IkvraagmeafwaaromwebijTenneTsprekenovereenstrategischeaankoop,terwijlwebijEssentenNuonnietsteldendatdezebedrijvenvanstrategischbelangwaren.Waaromhebbenwijdiebedrijvennietovergenomenenzijndieaanhetbuitenlandovergedragen?TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11118 MinisterVanderHoeven:Onzewetgevingsteltdatdenetwerkbedrijveninpubliekehandenmoetenblijvenendatdeproductie-enleveringsbe-drijveninprivatehandenkunnenzijn.Hetkabinetheefterdaaromgeenogenblikovernagedachtomeenprivaatbedrijfovertenemen.DeheerVendrik(GroenLinks):IkconstateerdatwenogverderoverdeBergermeerdoorzullenpratenverderopinhettraject.MinisterVanderHoeven:Ikzaludaaroverinformeren,maarerisgeenformelepositievoordeKamerindittraject.DeheerVendrik(GroenLinks):HetislastigomgoednaardecasusvandeBergermeertekijken,wantdenadrukligtnuophetbesluitvanBaren-drecht.IkzouookgraaglangerdoorsprekenoverdeaankoopvanTenneTinDuitsland,wanthetgaatomeengroteinvestering.Zitdaareentijds-klemop?MinisterVanderHoeven:HiervoorgeldthetzelfdealsvoordeBerger-meer.DeKamerwordtgeïnformeerd,maardeKamerheefthiergeenformelepositiein.Wewillenallemaalnaarduurzameenergievoorziening.Indetussentijdhebbenweechtereenaantaltransitietechnologieënnodig.Eeniederheeftzozijnvoorkeuren,maaralswestellendatwegeenwindenergie,zonne-energieenkernenergiewillen,danstaikmetmijnhandenindelucht.Dangaatletterlijkhetlichtuitendatwillenweookniet.Wemoetenkijkenhoewemetzijnallenduurzameenergievoorzieningovereindhouden.Tegelij-kertijdmoetenweindetussenperiode,gebruikmakenvandetransitie-technologieënzodatwegeenachterstandoplopen.CCSenkernenergiezijntransitietechnologieën.Deoptievankernenergiewordtopenge-houden,daaromisdeKernenergiewetindehuidigevormaangenomen.InhetkadervanhetEnergierapportzijnwebezigmethetuitwerkenvaneenaantalscenario’s.Kernenergiemaaktdeeluitvandiescenario’s.Wehebbendedeurnietdichtgedaanvoorkernenergie.Hetkabinetheeftalleenaangegevendaternoggeenbesluitgenomenzalwordenovereennieuwtebouwenkerncentrale.DeheerZijlstra(VVD):Ikbenzeeringenomenmetdewoordenvandezeminister.DeministervanVROMzegtechterinhetregeerakkoordoverkernenergie:«nunietennooitniet».Misschienmoetenweeendebatbijeenroepenomtezienhoehetzit.Alshetkabinetaangeeftdatdeblok-kadeinhetregeerakkoordnietmeervanwaardeis,dankunnenweverderpraten.MinisterVanderHoeven:Wegaanhiergeenhandjeklapdoen.MinisterCramerenikhebbenonzeprivéopvattingenoverwateenvolgendkabinetmoetdoen.Inditkabinetgaanweechtergeennieuwekerncentralebouwen.Indeverdereontwikkelingvandescenario’szullenwekern-energiemeenemen.WezijnhetmetelkaareensdatereenwettelijkeverplichtingmoetkomenomCO2opteslaan.Diewettelijkeverplichtingbetekentookdatwijervoormoetenzorgendatervoldoendeopslagcapaciteitis.DeKamerkannietzeggendatzeweldewettelijkeverplichtingwil,maardatzeBarendrechtnietwil.Barendrechtiseennoodzakelijkestapindeopschalingnaargrotereprojecten.Wekunnennietvaneenheelkleinprojectineensover-stappennaareengrootindustrieelproject.Wemoetendenoodzakelijketussenstappennemen.IkkandeindustriegeenverplichtingenopleggenmetbetrekkingtotdeCO2-opslag,zonderdatzedemogelijkhedenhebbenhieraantevoldoen.WemoetennaareenvolwassenCO2-opslagtoe.DatbenikzeermetdeKamereens.InderoutedaarnaartoespeeltBarendrechteenrol.OpditTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11119 momentgebeurteralveelophetpuntvanCCS,ookinanderelanden.InFrankrijk,Duitsland,Noorwegen,Canada,VerenigdeStatenenAlgerijelopenCCS-projectenofzezijninvoorbereiding.Hetgaatomzowelafvang-alsopslagprojecten.DeEUheefthetbelangvanCCSvoordeCO2-emissieonderkend.ErisgeregelddatdevergunningsproceduresvoordeopslagvanCO2zijngeharmoniseerd,datstaatinderichtlijnCCS.Hierinstaatverderindatcentrales«captureready»moetenzijn.IndeETS-richtlijnstaatdatCCSwordtmeegenomeninhetETSenerisbudgetvoordeondersteuningvandegrootschaligeprojectenuitdenieuwkomer-reserveETS.Erstaanwereldwijdprojectenopderol.OpachtplaatsenindewereldwordtfeitelijkCO2opgeslagen.IndeVerenigdeStaten,Canada,Algerije,NoorwegenenookopdeNoordzeeinNederland,projectK12-B.Ditzijnprojectenvanverschillendeomvang.BijprojectK12-Bistotnutoe60kilotongeïnjecteerd.InNoorwegenenAlgerijegaathetomheelveelmegatonnen.WehebbenopslagcapaciteitoplandenopzeenodigomeendeelvanonzeeigenCO2optekunnenslaan.Opzeeis800megatonbeschikbaar,oplandook.AlsweechtverderwillenmetdedoelstellingenomtrentdeCO2-uitstootna2020,danhebbenweookdeopslagoplandnodig.HetprojectwordtinBarendrechtvormgegeven,omdatdepureCO2diehiervoornodigisookindebuurtvanBarendrechtwordtgeproduceerd.Barendrechtligtdaarommeervoordehanddanhetnoordenvanhetland.Wemoetenechterwelkijkenofwedeprojecteninhetnoordenvanhetlandenopzeekunnenversnellen.WehebbenkennisopgedaanviaCATOenprojectK12-B.Wemoetennudestapvankleinschaligenaargrootschaligeprojectenmaken.Datdoenweinfasen,wantelkindustrieelprojectlooptvankleinnaargroot.Ermoetenormveelgeldgeïnvesteerdworden,dusditbetekentdatwezorg-vuldigmoetenopschalen.Jekuntnietvaneenmini-pilotineensnaareengrootindustrieelprojecttoe,wantdankunjenietzienwatdeschaalef-fectenzijn.Wevragenhetbedrijfslevenmiljoenenteinvesteren,maardanisheteerstnoodzakelijktewetenofhetopeendergelijkgroteschaalterealiserenis.Inhetbuitenlanddoorlopenzedezelfdestappen.Erisopditmomentsprakevantweeproefprojectenopland.DeopslagintweelegegasveldenonderBarendrechtendeopslagineenonder-grondsezandsteenlaagbijSittard/Geleen.HetLimburgseprojectisvooralvanbelangvoordeontwikkelingvanaquifersenhetprojectinBaren-drechtisvanbelangvoordeontwikkelingvangasvelden.IkbenhetmetdeKamereensdatdeaanvliegroutevanhetprojectinBarendrechtzorgvuldigerhadgekund.Datisgeenredenomhetprojectafteblazen,maarhetmoetinhetvervolgtrajectwelbeter.HetoverlegmetBarendrechtstoptnietnavandaag,dedialoogmoetverder.VolgendeweekgaanministerCramereniknaarBarendrecht.Wezullendanaangevenhoewetotditbesluitgekomenzijn.HetprojectinBarendrechtstaatnietopzich,hetisonderdeelvandelangetermijnstrategieomCCSinNederlandtotontwikkelingtebrengen.WehebbenaleerderlatenbekijkenofBarendrechtdejuistekeuzeis.Wewildennamelijknietalleendeuitkomstvandetenderdelocatielatenbepalen.TNOheeftaangegevendatergeenandere,realistischelocatieoplandis.Wehoudenrekeningmetdeverschillendebelangenenwemakendaaromeenknip:webeginnenmethetkleineveldenwebeslissendaarnaofweverdergaanmethetgroteveld.Wemoetenhetbesluitechteropfeitenbaserenennietopgevoelens.Ikkenenbegrijpdiegevoelens,maaruiteindelijkrekentdeKamermijnietafopgevoelens,maaropwatikgerealiseerdheb.Wehebbendieknipookgemaaktomdathetkleineveldnaarverwachtingeencapaciteitheeftvoordriejaaropslag.Datveldisduseerderopdruk,waardoorwebeterensnellerkunnenmonitorenhoezo’ngasveldopdrukzichontwikkelt.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11120 NaBarendrechtfaseeenzullenweeenevaluatiehouden.Nadieevaluatiegaanweverdermetfasetwee.DeheerSamsomvraagtomdetoezeggingomnualaftezienvanfase2,maardatgaatniet.Ikkannunamelijknietoverzienofikdatwaarkanmaken.GeotechnischgezienisergeengeschiktergasveldnubeschikbaarblijktuithetonderzoekvanTNO.Alswenoglangeruitstellen,danmoetikookdiegrootschaligeopslaginhetnoordenvanNederlandlangeruitstellen.Datisnietdebedoeling.IkhebalaangegevendathetgeenoptieisBarendrechtoverteslaanenmeteentestartenmetdeandereinitiatieven.Ikwilnietvooruitlopenopdevoortschrijdendetechniek,enikkandusnunietzeggendatweBaren-drechtfase2zullenoverslaan.IkzegdeKamertoedatbijdeevaluatiealleoptiesverderwordenbekeken.Barendrechtisgeselecteerdopdebeschikbaarheidvanbeidevelden.Indetendervoorwaardenstonddeeisvanminimaal2megaton.AlleenhetkleineveldvanBarendrechtvoldoetdaarnietaan.Wemoetennadeevaluatiebezienhoewedaarmeeomgaan.InUtrechtismenopeigeninitiatiefbezigmeteenonderzoekendatheeftnietstemakenmethetprojectvandegemeenteBarendrecht.Allebeschik-bareinformatieheeftdeKamerinmiddelsalgekregen.Alsdatnieuweonderzoekverdernogrelevanteinformatieoplevert,danneemikdatmee.DeheerVanderStaaijhaaltaandatergeennormenopgesteldzijnwatbetreftdeveiligheidvoorondergrondseinjectie.DecompressorinPernis,deleidingenendeinjectielocatiezijngetoetstaanhetBEVI.HetBEVI,gaatnamelijkoptermijnookgeldenvoormijnbouwinrichtingenenleidingen.Voorditprojectzijndusalleveiligheidsnormendienoggaangelden,toegepast.Hetgaatdanomhettoetsenvanexterneveiligheid,denormvoorplaatsgebondenrisicoenhetgroepsrisico.Bijhetveiligheidsoordeelisgebruikgemaaktvanalleveiligheidsadviezendietotnutoezijngege-ven.Deadviezenvandeveiligheidsexpertswordenalsvoorwaardeopge-nomenindebenodigdevergunningen.Monitoringhoortdaarookbij.Allesmoetveiligwordenuitgevoerd.DeheerDeMos(PVV):Voorzitter.IkhebviergoederedenengegevenomnietaanCCStedoenenhelaashebikdeministerdaarnietovergehoord.MinisterVanderHoeven:Ikdeeluwargumentatieniet.DeheerVanderHam(D66):Voorzitter.Gaatdeministerverderonder-handelenmetBarendrecht,ondermeeromhetgevoelwegtenemendatzealtijdhetdoucheputjezijn?Inhoeverrehebbenweeenjuridischprobleemalsweuiteindelijkzoudenafwijkenvandetendervan2mega-ton?KandeministervoorhetVAOcontrolerenofhetrapportvandeUniversiteitUtrechtklaarisendataandeKamertoezenden?DeheerSamsom(PvdA):Voorzitter.IkvroegdeministerofweBaren-drechtfasetweekunnenoverslaan.Ikvroeghaarnietomeengarantie,wantikweetdatzijdienietkangeven.Ikvraaghaaromeeninspannings-verplichting.Kandeministertoezeggenzichintespannenomeenalter-natieftebiedenvoorBarendrechtfasetwee?DeheerVanderStaaij(SGP):Voorzitter.Weegthetnationalebelangzozwaardatwehetprojecttegendezinvandebetrokkenoverhedenzoudenmoetendoorzetten?Datgeefteenhogebewijslast.Internationaalwordenerveelprojectenuitgevoerd.Isdedaaropgedanekennisniettoereikendomopandereplaatsenaleenstapvooruittemaken?MevrouwSpies(CDA):Voorzitter.Deministerisnognietingegaanophetpuntvandecompensatieinjuridischezinvanbelanghebbendeomwo-nenden.DaarnaastwilikvandeministerhorenwelkbesluiterpreciesbijTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11121 deevaluatievanBarendrechtfaseeengenomenzalworden.ZouhetzokunnenzijndatopbasisvandeevaluatieBarendrechtfasetweenietdoor-gaat?DeheerBashir(SP):Voorzitter.WatdeovernamevanTranspowerbetreft,wilikgraageenVAOaanvragen.WijzijnniettegenCO2-opslagvanwegegevoelens.ErwordenfossielebrandstoffenverbrandenhierbijkomtCO2vrij.OmdezeCO2vervolgensopteslaanhebbenweweer25%fossielebrandstoffennodig.IkwildeministervragenofzeookbereidisdediscussieoverCO2ineenbrederperspectiefplaatsen,namelijkdeschaarsteaanfossielebrandstoffen.DeheerZijlstra(VVD):Voorzitter.IkvraagvandeministerdeverzekeringdatdeNederlandsegebruikernietgaatbetalenvoorinvesteringeninDuitsland.WatBarendrechtbetreftbenikbenieuwdhoedemonitoringuitgevoerdzalworden.Ditveiligheidsaspectisvooronsvancruciaalbelang.IshetwaardathetgroteveldinBarendrechtnietindetenderstaatenalhelemaalnietindeMER?Heeftdeministerhiermeenieteenjuridischprobleem?DeVVD-fractievindtdeCCS-verplichtingeengrootprobleem.WewetennietofweakkoordkunnengaanmetdezeproefenmetCCSalsernietserieusnaarkernenergiegekekenwordt.DeheerVendrik(GroenLinks):Voorzitter.DeministerlijkttesuggererendatalshetprojectinBarendrechtnietdoorgaat,datdandeCCS-verplich-tingnietdoorgaat.Demotiediedaartoestrekt,isechteralaangenomendoordeKamer.DeministerhoudtvoldatBarendrechtdeenigelocatieis.Datweigeriktegeloven.Ikvraagmeafwaaromdetenderzopreciesisingericht.Erzijnnogachtveldenopzeediewordenuitgeslotenvoordeproef.Deafstandtotdeproducentstaatzonadrukkelijkindetender,dathetlijktalsofdezeopdelocatieBarendrechtistoegesneden.Waaromzijndezecriteriazogesteld?HetministerievanEconomischeZakengafdeUniversiteitUtrechtopdrachtomtekijkennaarhettoetsingskaderCO2-opslag.Alsditrapportnognietbeschikbaaris,dankanhetkabinetnoggeenbesluitnemen.Jekunttochnieteenonderzoekaanvragenendaneenbeslissingnemenvoordatderesultatenbekendzijn.Hoezitdat?MinisterVanderHoeven:Voorzitter.DeheerSamsomvraagtmijomeeninspanningsverplichting.IkzalonderzoekdoennaarCO2-opslaginhetnoordenvanhetland,dathebbenweooknodiginhetkadervanCCS.Deinspanningsverplichtingiscorrectgeformuleerd,dusikzalmijdaaraanhouden.Hetbesluitbetreftbeidefasen.WezullenstartenmetBarendrechtfaseeenendanevalueren.DeevaluatievanBarendrechtfaseeenzalinverre-gaandematebepalenwatermetBarendrechtfasetweezalgebeuren.Ikkannunietoverzienwatdandeuitkomstenzullenzijn,maarhetdoorgaanvanfasetweeishierafhankelijkvan.WezullenmetShell,deaanvragervandetender,verderbesprekenwatditbetekent.OphetmomentdathetrapportvandeUniversiteitUtrechtafis,zaldeKamerdatuiteraardontvangen.Hetrapportisnunognietafenwijhebbennietdeopdrachtgegeventotditonderzoek.DeheerVendrik(GroenLinks):IkhebhiereenpapiertjewaaropstaatdatdeUniversiteitUtrechteenonderzoekdoetnaarhettoetsingskaderCO2-opslag.ErstaathierookdathetministerievanEconomischeZakenopdrachtgeveris.MinisterVanderHoeven:Ophetmomentdathetrapportklaaris,zalikhetnaardeKamerzenden.HetgaatdanomdelangetermijnaanpakTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11122 rondomCCS.Daarbijhorenookdeaanpakinhetnoordenvanhetlandendeveldenopzee.DeheerVendrik(GroenLinks):Indeopdrachtverleningstaat:«Toepas-singtoetsingskadervoorbestaandeofnieuwelocaties».Waaromisdatrapportnietbeschikbaar?MinisterVanderHoeven:Omdatikhetnietheb.DeheerVendrik(GroenLinks):Hoeheefthetkabinetdaneenbeslissingkunnennemen?MinisterVanderHoeven:DeKamerheeftallebeschikbareinformatiegekregen.HetonderzoekwaardeheerVendrikoverspreektheefttemakenmetdelangetermijn.BijCCSopdelangetermijnhebjetemakenmeteentoetsingskader.Voordatdataandeordeishebbenwenogdetijdommetelkaartespreken.IkhebduidelijkaangegevenwathetnationalebelangvandeCO2-opslaginBarendrechtis.HetisnamelijknoodzakelijkindegroeinaareenvolwassenCCS-positieinNederland.WekunnenonzeCO2nietexpor-teren,wemoetenzelfdenodigemaatregelennemenomdeCO2dieinNederlandwordtgeproduceerdopteslaan.Nietalleennumaarookindetoekomstendanhebbenwezulkeproefprojectennodig.Wezullendebetrokkeneneengoedinzichtverschaffenindemogelijkeschadesdiezekunnenoplopenenbijwiezedanterechtkunnen.Hierbestaanstandaardproceduresvoor,maarwegaankijkenwatwenogextrakunnendoen.IkzalmetdegemeenteBarendrechtbesprekenhoezijditzien.Opdrieverschillendemomentenbinnenhetprojectkanschadeontstaan.Indeaanlegfasegaathetomgebeurtenissenbijdeaanlegvandepijpleidingenenhetvervoervandecompressor.Indatkaderverschilthetnietvanandereinfrastructureleprojecten.Deuitvoerderszijnhieropaantespreken.Ookindeoperationelefasezijndeuitvoerdersaantespreken.IndenazorgfasewordendeopslaglocatiesovergedragenaanhetRijkvoorbeheer.Hoedatverdergaat,zaluitgewerktwordenindeCCS-richtlijn.MinisterHirschBallinenikzulleneenuitspraakdoenoverhoeweomzullengaanmetlangetermijnaansprakelijkheid.Eenbijzondereschadeisdewaardedalingvandehuizen.Begin2009ishieronderzoeknaargedaanentoenkonergeeneffectgeconstateerdnochvoorspeldworden.Mochtertochsprakezijnvanwaardedalingen,danvaltdatonderdestandaardproceduresbinnendeWetruimtelijkeordening.Datisplan-schade,endaarvoorishetbevoegdgezagaansprakelijk.InhetgevalvanBarendrechtbenikdat.HetopslaanvanCO2kostenergie.MetdekeuzevoorCCSaccepterenweditfeit.Viatechnologischeveranderingeneninnovatiekunnenweerhopelijkvoorzorgendatditsteedsminderwordt.HetisduidelijkdatwedemonitoringbijBarendrechtgoedmoetenregelen.Ditzalmeegenomenwordenindevergunningverleningeninhetopslagplan.Ditzullenwevervolgensjaarlijksevalueren.Develdenopzeehebbenweinderdaadenwehebbenookproefprojectenopzee.Wehebbennuechtereenproefprojectoplandnodigendaarwasookdesubsidievan30mln.voorbeschikbaar.DeheerVanderHam(D66):IkontvanggraagvoorhetVAOantwoordvandeministeropdevraagnaardejuridischeconsequentiesvan2megatonversus0,8megaton.Hetzelfdegeldtvoorhetpointofnoreturnvandeevaluatie.Ishetzodatalsweonsjuridischverplichthebben,weeigenlijkwelkunnenevaluerenmaarnietmeerterugkunnen?IkwilookhiergraageenantwoordopvoorhetVAO.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11123 Devoorzitter:Debehandelingheeftvandaagnietinalzijnvolledigheidplaatskunnenvinden.Wemoetenbekijkenofereenextraprocedurever-gaderingnodigis,waarinwenogvragenbeantwoordwillenhebbenvandeminister.MinisterVanderHoeven:AlsdeanderecommissieledenooknogvragenhebbendiezegraagvoorhetVAObeantwoordwillenhebben,danstelikvoordatzedieschriftelijkindienenvoordeprocedurevergadering.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31209,nr.11124