Verzamelbrief circulaire economie juni 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202432 852GrondstoffenvoorzieningszekerheidNr. 313 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 juni 2024Met deze brief ontvangt de Tweede Kamer informatie over de volgendevijf onderwerpen op het gebied van de circulaire economie:1.Procedure voortgangsbrief Manifest MVOI;2.Onderzoek naar de landelijke invoering van een opt-in systeem;3.Onderzoek naar prikkels duurzaamheid in secundaire bouwstoffenke-tens;4.Voortgang ten aanzien van de handreiking circulair ontwerpen;5.Onderzoek instrumentarium ter voorkoming dat recyclebaar bouw- ensloopafval wordt verbrand.Procedure voortgangsbrief Manifest MVOIDe Kamer ontvangt naar verwachting in het derde kwartaal van 2024 eenbrief over de analyse van de gepubliceerde actieplannen MaatschappelijkVerantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI), die in het kader van hetManifest MVOI 2022–2025 zijn opgesteld. Er was toegezegd dat de Kamerdeze brief in het tweede kwartaal van 2024 zou ontvangen. De reden vanhet uitstel is het later beschikbaar komen van de rapportage over dezeactieplannen, die met de brief naar de Kamer wordt gezonden.Onderzoek naar de landelijke invoering van een opt-in systeemOp 20 april 2023 is toegezegd aan het lid van Esch (PvdD) dat de Kamerzou worden geïnformeerd over het besluit over de invoering van een ja-jasticker1. Ter voorbereiding op een besluit hierover is een onderzoekuitgevoerd om de wenselijkheid en haalbaarheid van de landelijkeinvoering van zo’n opt-in systeem voor het ontvangen van ongeadres-seerd reclamedrukwerk te toetsen bij belanghebbenden. De verkenningnaar deze maatregel is vanuit duurzaamheidsoogpunt ingestoken en richtzich alleen op het ongeadresseerde reclamedrukwerk. Huis-aan-1TZ202305-074 kst-32852-313ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3131 huisbladen vallen niet onder de reikwijdte van het onderzoek. Als bijlagebij deze brief vindt u het eindrapport van dit onderzoek.De conclusie naar aanleiding van het onderzoek, aanvullende gesprekkenuitgevoerd door het Ministerie van IenW en ontwikkelingen in dedrukwerkmarkt, is dat de problematiek rond de verspreiding vanongeadresseerd reclamedrukwerk breder is dan alleen papierverspilling.De inzet is toe te werken naar een duurzame en gezonde reclamedruk-werkmarkt, passend in een circulaire economie. Hierbij moet aandacht zijnvoor het creëren van eenduidigheid voor huishoudens en adverteerdersen het creëren van een gelijk speelveld tussen de partijen actief op defolderverspreidingsmarkt. Om dit te bewerkstelligen, zal worden gezochtnaar de juridische basis die hier het best passend voor is en zullenmaatregelen worden voorbereid die hieraan bijdragen. Bij het ontwikkelenvan maatregelen zullen de relevante belanghebbenden worden betrokken.Eventuele effectuering van de maatregelen zal aan een volgend kabinetzijn.Onderzoek naar prikkels duurzaamheid in secundaire bouwstof-fenketensIn 2020 is de Kamer een onderzoeksrapport toegestuurd dat ingaat op deprikkels die gelden voor het storten, verbranden en nuttig toepassen vanafval in Nederland en of deze prikkels de goede richting op staan2. Uit hetonderzoek bleek dat in Nederland een efficiënt afvalverwerkingssysteemis ontwikkeld. We zien echter dat er aandachtspunten zijn bij hettoepassen van secundaire bouwstoffen. Zo bleek er onvoldoende zicht tezijn op hoe secundaire bouwstoffen in de bouw en in de bodem wordentoegepast. Er is opdracht gegeven tot een vervolgonderzoek om beterinzicht te krijgen in het gebruik van secundaire bouwstoffen. Hetonderzoek is uitgevoerd door Tauw en Drift en analyseert hoe het(herhaald) toepassen van specifieke reststromen (bodemassen, staal-slakken en recyclingsgranulaat) als secundaire bouwstoffen beter kanworden ingericht. Dit onderzoek is als bijlage met deze brief meegestuurd.In deze brief wordt ook ingegaan op de toezegging aan het lid Haverkort(VVD) in het commissiedebat circulaire economie om te kijken naar deopbrengsten van secundaire bouwstoffen3. Het onderzoek benoemt dat deprimaire processen van slopen, staal maken en afval verbranden,secundaire ketens mogelijk maken. De afvalwereld kent steeds meerinnovatie, waarbij veelvuldig wordt ingezet op het hergebruik vanreststromen. Het onderzoek licht toe dat er veelal sprake is van eennegatieve prijs aan het begin van secundaire bouwstoffenketens. In datgeval betaalt de ontdoener voor het verwerken van de reststroom. Hetverschilt per bouwstoffenketen of er sprake is van een negatieve prijs ofeen zelfstandig economisch renderende keten. Zo geldt voor de casus vanrecyclingsgranulaat meestal wél een positieve prijs over een hele keten.Het rapport benoemt meerdere aanbevelingen. Zo wordt de Rijksoverheidgeadviseerd om tot een afwegingskader te komen over de impact vanafval voor verbranding, de directe import van bodemas en vergelijkbarestromen. EU-lidstaten worden op basis van de Kaderrichtlijn Afvalstoffengeacht toe te werken naar een zelfvoorzienend, nationaal afvalbeheer-systeem. Op termijn streeft Nederland naar een landelijk vergundeafvalverbrandingscapaciteit die in balans is met het aanbod aan binnen-lands te verbranden afval. Dit betekent dat er uiteindelijk minderbrandbaar afval wordt geïmporteerd, maar ook dat er minder brandbaar2Onderzoek Afvalprikkels | Rapport | Rijksoverheid.nl3Kamerstukken II 2023/24, 32 852, nr. 270.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3132 afval wordt geëxporteerd. Hiermee wordt ingezet op doelmatigafvalbeheer.Verder wordt de Rijksoverheid geadviseerd om te bepalen welke ambitieszij heeft op het gebied van secundaire bouwstoffen. De uitkomsten vanhet onderzoek zijn van belang om te komen tot een ketenaanpak vansecundaire bouwstoffen. Het doel van de ketenaanpak is om reststromenop een zo hoogwaardig en verantwoord mogelijke manier te verwerkenen toe te passen. Het voornemen is om hier ten minste de stromenstaalslakken, AVI-bodemas en immobilisaten in mee te nemen. Voor eind2024 wordt de Kamer geïnformeerd over de stand van zaken van deketenaanpak secundaire bouwstoffen.Voortgang ten aanzien van de handreiking circulair ontwerpenMeer dan 80% van alle productgerelateerde milieueffecten wordt bepaaldtijdens de ontwerpfase. Het belang van circulair ontwerpen van productenis groot; als producten niet zijn ontworpen op basis van circulaireprincipes zal een circulaire economie niet realiseerbaar zijn. Om die redenheeft het Ministerie van IenW vanaf 2015 het programma CIRCO4(Circulair Ontwerpen) mogelijk gemaakt dat tot doel heeft ondernemers tehelpen hun producten circulair te ontwerpen. De uitvoering van hetprogramma is ondergebracht bij het Kennis- en InnovatieplatformCLICKNL, onderdeel van het topsectorenbeleid voor de creatieveindustrie.Deze brief gaat in op de toezegging aan het lid Welzijn (NSC) in hetcommissiedebat circulair bouwen, om de Kamer te informeren over devoortgang ten aanzien van de handreiking circulair ontwerpen5. Deafgelopen jaren heeft het programma CIRCO een robuuste methodeontwikkeld waarmee maakbedrijven en professionele ontwerpers via eentoegesneden design proces worden begeleid naar een nieuwe circulairepropositie voor hun product met levensduurverlenging als startpunt.Volgens de CIRCO methode identificeren bedrijven de kansen voorcirculaire verbeteringen in hun businessmodel met een focus opverlenging van de gebruiksfase van hun product. Deze CIRCO methodewordt ingezet in de bouw, maakindustrie, consumptiegoederen enkunststoffen, zijnde de prioritaire sectoren uit het NPCE.Inmiddels zijn ruim 2.500 bedrijven en professionele ontwerpers begeleiden getraind en ook aan de slag gegaan met de implementatie van hunspecifieke circulaire proposities en ketensamenwerking. In de sector bouwwordt de CIRCO methode al enige tijd toegepast, enkele voorbeelden vande CIRCO aanpak in de bouw:–Stalen gevelprofielen «as-a-service» met onderhoudsdiensten die eenlange levensduur waarborgen;–Prefab en circulaire oplossingen voor grootschalige nieuwbouwprojec-ten tussen woningcorporaties en bouwbedrijven;–Circulaire oplossingen voor het energiezuinig maken van bestaandebouw;–Nieuwe circulaire opties voor «warmte-as-a-service» in deinstallatietechniek;–Circulair isolatieglas van 100% hergebruikt glas.Ook voor de bouwgerelateerde maakindustrie wordt CIRCO ingezet metde focus op klimaatinstallaties en de problematiek van de kritiekegrondstoffen.4Programma CIRCO: www.circonl.nl5Toezegging TZ202404-013Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3133 Kennis over circulair ontwerpen en het kunnen toepassen van deze kennisvia CIRCO helpt ondernemers om hun producten uiteindelijk circulair temaken. De CIRCO methode is een cruciale uitvoeringskracht gebleken datondernemers een concreet handelingsperspectief biedt dat bijdraagt aande circulaire economie. De CIRCO methode wordt in Nederland ingezet vianegen regionale CIRCO Hubs bestaande uit regionale samenwerkingentussen regioversnellers, innovatieloketten, regionale ontwikkelmaatschap-pijen, banken, provincies, gemeenten en brancheorganisaties. Daarnaastwordt de methode inmiddels ook in vele andere landen gebruiktwaaronder Brazilië, Portugal, Thailand, Duitsland en België.Er wordt nu gewerkt aan verdere opschaling van circulair ontwerpen inNederland door middel van een multi-stakeholder samenwerking tussenkennisinstellingen en regionale en sectorale partners in het vervolgpro-gramma Circonnect6. Nieuwe hulpmiddelen voor circulair ontwerpenworden ontwikkeld en bedrijven worden geholpen bij de implementatieom zo de realisatie van een circulaire economie dichterbij te brengen.Onderzoek instrumentarium ter voorkoming dat recyclebaarbouw- en sloopafval wordt verbrandIn een circulaire economie is het noodzakelijk dat alle bruikbare grond-stoffen zo hoogwaardig en lang mogelijk in omloop blijven. Daarom zethet kabinet zich in om te voorkomen dat recyclebare materialen,waaronder gemengd bouw- en sloopafval, worden verbrand. Momenteelwordt er nog een aanzienlijk volume recyclebare materialen afkomstig uitgemengd bouw en sloopafval verbrand, ongeveer 230 kiloton. Om dit tevoorkomen zijn aanpassingen in de gehele afvalketen nodig.Er zijn twee onderzoeken uitgevoerd om inzicht te krijgen in mogelijkemaatregelen die hieraan bij kunnen dragen. Deze onderzoeken7 stellen dathet certificeren van een bepaald sorteerproces, volgens de «bestbeschikbare werkwijze» een kansrijke mogelijkheid hiertoe is. Hettoepassen van het sorteerproces zal er volgens de onderzoekers toe leidendat er geen recyclebare materialen meer aanwezig zijn in het sorteer-residu. Het sorteerresidu van dit proces kan wel worden aangeboden aaneen afvalverbrandingsinstallatie (AVI). Deze certificering moet bestaan incombinatie met een positieve lijst van bedrijven die hun afval mogenaanbieden aan een AVI. In het onderzoek wordt geconcludeerd dat hetsysteem van het certificeren van een sorteerproces in combinatie met hethanteren van een positieve lijst alleen werking heeft als het juridischwordt vastgelegd in een voorwaardelijk verbrandingsverbod voorrecyclebare materialen uit gemengd bouw en sloopafval. Deze maatre-gelen en bijbehorende stappen zijn uitgebreid toegelicht in de rapporten.Samen met de sector wordt momenteel verkend of dit de juiste manier isom invulling te geven aan het beleidsdoel om te voorkomen datrecyclebare materialen worden verbrand. Daarbij wordt gekeken welkeverdere stappen mogelijk zijn om te komen tot meer recycling en zo veelmogelijk hergebruik van materialen uit gemengd bouw en sloopafval. Alsonderdeel kan ook verkend worden of het juridisch verankeren van eenverbrandingsverbod voor recyclebare materialen uit gemengd bouw- ensloopafval meerwaarde heeft, in aanvulling op de genoemde maatre-gelen.6Programma Circonnect: www.circonnect.org7Best Beschikbare Werkwijzen voor het sorteren van bouw- en sloopafval – RijkswaterstaatPublicatie Platform en bijgevoegd rapport «instrumentarium ter voorkoming dat recyclebaarbouw- en sloopafval wordt verbrand».Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3134 Met bovenstaande is tevens de toezegging nagekomen om de Kamer teinformeren over de plicht om bouw- en sloopafval te scheiden om meerhergebruik en recycling mogelijk te maken8.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,M.G.J. Harbers8Toezegging 13738Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3135