Voorlopige realisaties belastinginkomsten en uitgaven 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600Nota over de toestand van ’s Rijks FinanciënNr. 48 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 februari 2025Afgelopen week zijn de voorlopige inkomsten- en uitgavenrealisaties vanhet Rijk over 2024 vastgesteld. Via deze brief informeer ik u hierover, zodatde expertgroep realistisch ramen deze cijfers mee kan nemen in haaranalyse.Van Miljoenennota 2024 tot Najaarsnota 2024 was het EMU-saldo met1,4% bbp verbeterd. Deze verbetering is in eerdere budgettaire nota’sreeds aan uw Kamer toegelicht. Verwacht wordt dat het EMU-saldo nastand Najaarsnota 2024 in ieder geval nog eens met 0,6% bbp verbetert.Dit is een voorlopig beeld, zeker bij decentrale overheden betreft hethuidige beeld een schatting.Het verschil sinds Miljoenennota 2024 is als volgt te duiden:•Het Rijk heeft minder geld uitgegeven dan verwacht, met namevanwege uitgestelde uitgaven. Deze middelen worden in latere jarenalsnog besteed. De lagere uitgaven hebben geleid tot een saldoverbe-tering van 1,1% bbp ten opzichte van de oorspronkelijke raming.•Hoger dan verwachte inkomsten zorgen voor een saldomeevaller van0,4% bbp. Deze verhoging van de inkomsten is eenmalig. Hetanticipatie-effect op de verhoging van Box 2-tarieven was groter danverwacht. Daar stond een eenmalige tegenvaller tegenover als gevolgvan de uitspraak van de Hoge Raad over Box 3 tegenover.•De decentrale overheden zullen naar verwachting niet alle middelenuitgeven die zij van het Rijk hebben ontvangen. Dit komt onder anderedoordat departementen laat in het jaar nog middelen hebbenovergemaakt via specifieke uitkeringen. Afgaand op de omvang vandeze specifieke uitkeringen leidt dit naar verwachting tot een verbete-ring van het saldo met 0,4%.Ten opzichte van de Najaarsnota 2024 is de verbetering van het saldovolledig toe te schrijven aan enerzijds de wijze van toerekenen van Box 3inkomsten (0,2% bbp) en anderzijds door de niet-bestede middelen bijdecentrale overheden. De uitgaven en inkomsten hebben zich verder kst-36600-48ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600, nr. 481 conform verwachting ontwikkeld. De mutaties voor de uitgaven en deinkomsten zijn ten opzichte van de Najaarsnota per saldo nul.Het gepresenteerde EMU-saldo in deze brief is een inschatting op basisvan de huidige beschikbare informatie1. Momenteel zijn de realisaties bijhet Rijk bekend, maar zowel de realisaties van overige publieke lichamen(met name decentrale overheden) als de (statistische) correcties zijn datnog niet. Het gepresenteerde saldo in deze brief is daarom nog steeds eentussenstand. Het EMU-saldo 2024 wordt uiteindelijk bepaald door hetCentraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en wordt gepubliceerd opwoensdag 26 maart 2025.Ontwikkelingen EMU-saldoTabel 1: Verticale toelichting EMU-saldo1+ verbetert het saldoAls % bbpEMU-saldo Miljoenennota 2024-2,9(1) Uitgaven1,1(2) Belasting- en premie-inkomsten0,2EMU-saldo Najaarsnota 2024-1,52(1) Uitgaven0,0(2) Belasting- en premie-inkomsten0,0Voorlopige realisatie EMU-saldo 2024 inkomsten en uitgaven-1,5(3) Decentrale overheden0,4 +pm(4) Correcties EMU-saldo (correctie box 3)0,2 +pmVoorlopige realisatie EMU-saldo 2024-0,9 +pm1 Zoals in deze brief beschreven zijn bepaalde effecten op het voorlopige EMU-saldo momenteelonzeker. De uiteindelijke realisatie kan ten opzichte van de hier gepresenteerde cijfers zowelpositief als negatief uitwerken. Vanwege presentatiedoeleinden is er in deze brief gekozen om deonzekere posten te presenteren via een +pm notatie, in plaats van de meer correcte +/-pmnotatie.2 Als gevolg van afrondingsverschillen en noemereffecten kunnen de optellingen in de tabellenafwijken van de gepresenteerde cijfers. Het EMU-saldo wordt beïnvloed door vier elementen, te weten: (1) deuitgaven van het Rijk, (2) belasting- en premie-inkomsten van het Rijk, (3)het EMU-saldo van overige publieke lichamen (met name decentraleoverheden) en (4) correcties van het EMU-saldo. Hieronder informeer ik uover de meest actuele inzichten met betrekking tot deze vier factoren.(1)Over 2024 zijn de uitgaven 1,1% bbp (12,2 miljard euro) lager uitgeval-len dan verwacht bij de ontwerpbegroting en Miljoenennota 2024. Opdit ramingsverschil zijn verschillende factoren van invloed, die onderhet kopje «Ontwikkeling uitgaven» nader worden geduid. Sinds deNajaarsnota 2024 zijn er nagenoeg geen verschillen opgetreden tussenraming en realisatie.(2)De voorlopige realisatie van de belasting- en premie-inkomsten vanhet Rijk leidt tot een meevaller van 0,2% bbp in 2024, exclusief degenoemde Box 3 correctie onder (4). Dit wordt grotendeels verklaarddoor een aantal incidentele factoren. De afgelopen drie jaar is hetverschil tussen de ramingen en realisatie van de inkomsten steedsverder afgenomen. De inkomsten staan eveneens nader toegelicht ineen tabel verderop in de brief.1Deze informatie wijzigt nog als gevolg van een accountantscontrole, de definitieve vaststellingvan het EMU-saldo overige publieke lichamen en door doorgevoerde (statistische) correcties.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600, nr. 482 (3)Decentrale overheden zijn verantwoordelijk voor hun eigen begrotingen verantwoording. Het Rijk heeft beperkt zicht op financiële ontwikke-lingen bij decentrale overheden gedurende het jaar. Wel is bekend datdecentrale overheden in 2024 veel incidentele middelen hebbenontvangen van het Rijk, waaronder in het laatste deel van 2024. Het isniet aannemelijk dat de decentrale overheden deze middelen in 2024volledig hebben uitgegeven. Daarom is in tabel 1 een voorlopigesaldoverbetering van 0,4% bbp opgenomen sinds de Najaarsnota2024.(4)Tot slot zal het uiteindelijke EMU-saldo worden beïnvloed doorstatistische correcties. Sinds de Najaarsnota 2024 is het EMU-saldohierdoor verbeterd met circa 0,2% bbp (circa 2 miljard euro). Dit komtomdat in december bekend is geworden dat het CBS de Box3-compensatie deels anders toerekent dan het kabinet bij Najaarsnota2024 veronderstelde. Over de omvang en aard van de overigecorrecties is momenteel nog geen nieuwe informatie beschikbaar.Deze correcties kunnen de totalen van de realisatiecijfers van deinkomsten en uitgaven nog beïnvloeden.Ontwikkeling uitgavenTabel 2: Verschil uitgavenrealisaties met raming bij Miljoenennotain miljarden euro (+ belast het saldo)2024Uitgaven Miljoenennota 2024433,6Kasschuiven-11,0Gerealiseerde onderuitputting + generale meevallers-7,7Verwachte onderuitputting8,5Correctie aansluiting premieontvangsten en -uitgaven4,0Overig-6,0Gerealiseerde uitgaven 2024421,4 Tabel 2 toont de verschillen tussen de verwachte en de gerealiseerdeuitgaven over 2024. Departementen hebben 11 miljard euro aan uitgavenuitgesteld naar latere jaren (kasschuiven). Deze uitgaven komen in laterejaren nog tot besteding en belasten in die jaren het EMU-saldo. Bij dejaarafsluiting bleef uiteindelijk 7,6 miljard euro onbesteed wegensonderuitputting en generale meevallers. Opgeteld bij de kasschuiven komtdit uit op een totaal van 18,6 miljard euro (1,6% bbp) aan geplandeuitgaven die uiteindelijk niet hebben plaatsgevonden. Hier staat tegenoverdat bij Miljoenennota 2024 al rekening werd gehouden met 8,5 miljardeuro aan onderuitputting. Verder heeft de revisie van de NationaleRekeningen door het CBS geleid tot een herclassificatie van socialepremies. Dit is een puur boekhoudkundige aanpassing, die leidt tot4,0 miljard hogere uitgaven en hetzelfde bedrag aan hogere inkomsten.Voor het EMU-saldo is deze aanpassing daarom neutraal. Deze mutatiestaat nader toegelicht in de Miljoenennota. Tot slot is er een post «overig»die nader in kaart wordt gebracht en zal worden toegelicht in hetFinancieel Jaarverslag Rijk. In deze post zitten ook (statistische) correcties,die het totaal aan gerealiseerde uitgaven nog kunnen beïnvloeden. Aldeze factoren opgeteld komen op een verschil van 12,2 miljard euro, watovereenkomt met de 1,1% bbp in tabel 1.Ontwikkeling inkomstenTabel 3: Verschil inkomstenrealisaties met raming bij Miljoenennotain miljarden euro (+ hogere inkomsten)2024Miljoenennota 2024402,9Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600, nr. 483 in miljarden euro (+ hogere inkomsten)2024Incidenteel n.a.v. anticipatie box 2ca. 6,0Incidenteel HR-uitspraak box 3-4,2Correctie aansluiting premieontvangsten en -uitgaven4,0Overig-0,9Voorlopige rekening407,8 Tabel 3 laat zien dat de realisaties in de inkomsten 4,8 miljard euro hogerwaren dan de raming in de Miljoenennota 2024. Drie factoren, die bij deontwerpbegroting niet voorzien waren, zijn daarbij relevant. Ten eersteheeft een groter dan verwacht anticipatie-effect op de verhoging van Box2-tarieven per 1 januari 2024 voor ongeveer 6 miljard euro aan extrainkomsten gezorgd. Eind 2023 is namelijk een groot bedrag aan dividenduitgekeerd, waarover de ontvangers in 2024 aangifte doen en belastingbetalen. Dit is een eenmalig effect, dat specifiek samenhangt met debeleidswijziging per 2024. Ten tweede leidde de uitspraak van de HogeRaad over Box 3 tot een eenmalige tegenvaller van 4,2 miljard euro in2024, die bij ontwerpbegroting niet was voorzien. Ten derde leidde debovengenoemde revisie van de Nationale Rekeningen tot ongeveer4,0 miljard euro verhoging van de geboekte premie-inkomsten. Dezehogere inkomsten worden aan de uitgavenkant gespiegeld door hogereuitgaven en leiden daarom niet tot een beter begrotingssaldo. De overigeonderliggende positieve en negatieve afwijkingen van de raming perbelastingsoort worden bij het Financieel Jaarverslag Rijk nader toegelicht.Tot slot wil ik u er in deze brief graag op attenderen dat medio maart hetrapport van de onafhankelijke expertgroep ramingen zal wordengepubliceerd. In het Financieel Jaarverslag Rijk geef ik nadere toelichtingop de ontwikkelingen van de overheidsfinanciën over 2024. Voor deachtergronden bij de ontwikkelingen van de uitgaven verwijs ik u naar dedepartementale jaarverslagen. Op 26 maart publiceert het CBS hetEMU-saldo 2024.De Minister van Financiën,E. HeinenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600, nr. 484