Uiteenzetting verkoop vorderingen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202424 515Preventie en bestrijding van stille armoede ensociale uitsluitingNr. 757 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 maart 2024Met deze brief geef ik uitvoering aan de toezegging van 1 februari 20241om vóór het Commissiedebat Juridische Beroepen met een feitelijkeuiteenzetting te komen over de verkoop van vorderingen. Tijdens hetdebat heb ik reeds aangegeven dat de verkoop van vorderingen juridischcomplex is. Deze brief volgt op de eerdere toezegging gedaan op18 januari 2023 tijdens de hervatting van de plenaire behandeling van hetwetsvoorstel tot Wijziging van de Faillissementswet ter verbetering van dedoorstroom van de gemeentelijke schuldhulpverlening naar de wettelijkeschuldsaneringsregeling natuurlijke personen.2 Tijdens dit debat heb ikhet lid Ceder (CU) toegezegd met een brief te komen waarin ik eenfeitelijke uiteenzetting van verkoop van vorderingen geef, zodat wij overdezelfde feiten spreken. Aan het lid De Kort (VVD) heb ik toegezegd omhierin mee te nemen welke juridische of andere instrumenten er zijn omde problematiek rondom de verkoop van vorderingen aan te pakken.3Ik hecht eraan om nadrukkelijk te benadrukken dat veel kosten samen-hangen met de kostenoploop van civiele vorderingen in algemene zin enniet zozeer met de verkoop van vorderingen als zodanig, zoals dat ook indeze brief naar voren zal komen. In deze brief zal ik eerst toelichten watwordt verstaan onder verkoop van vorderingen en dit verduidelijken aande hand van een aantal voorbeelden. Vervolgens zal ik ingaan op deverschillende aspecten waardoor alle vorderingen kunnen oplopen,waaronder wettelijke rente, incasso- en gerechtsdeurwaarderskosten enbtw-opslag. Tot slot zal ik ingaan op wat door het Kabinet reeds in gang isgezet om de negatieve effecten van een aantal aspecten rondom verkoopvorderingen te beperken en wat de verdere vervolgstappen zijn.1Kamerstukken II, 2023–2024, TZ202402–013.2Kamerstukken II 2021–2022, 35 915.3Kamerstukken II 2022- 2023, 35 915, nr. 41, item 4. kst-24515-757ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 515, nr. 7571 Dit is op korte termijn de inwerkingtreding van de Wet kwaliteit incasso-dienstverlening (Wki) per 1 april 2024 en daarnaast is er reeds eenverkenning naar een nieuw stelsel van civiele invordering in gang gezet,met als doel een nieuw invorderingsstelsel te verkennen waarbij dekosten minder snel oplopen en er voldoende de-escalerende mogelijk-heden bestaan. Van belang is dat het systeem zo wordt ingericht datescalatie mogelijk blijft indien dat passend is, maar escalatie wordtafgeremd op het moment dat duidelijk is dat de schuldenaar onvoldoendeof zelfs geen aflossingscapaciteit heeft om alle openstaande vorderingente voldoen. De eerste uitkomsten van de verkenning worden voor hetzomerreces met uw Kamer gedeeld.Wat wordt verstaan onder verkoop van vorderingenAls een burger een product koopt of een dienst afneemt van een verkoperof handelaar aanvaardt de burger daarmee de verplichting om daarvoor tebetalen. Er ontstaat dan een relatie tussen de burger als debiteur en deverkoper of handelaar als crediteur. Het recht of een aanspraak van decrediteur (schuldeiser) op betaling door de debiteur (schuldenaar) alsafnemer van een product of dienst is een vordering.De crediteur heeft wettelijk de mogelijkheid om een vordering te verkopenen over te dragen. In juridische termen wordt gesproken over «cessie».Het overdragen van een vordering is een gebruikelijke handeling in hethandelsverkeer die bijdraagt aan de liquiditeit en kredietwaardigheid vanondernemers. Als de overdracht van de vordering tot stand gekomen is,betekent dit dat de debiteur niet langer moet betalen aan de crediteurwaarbij hij het product heeft gekocht of de dienst heeft afgenomen, maaraan een derde partij.De verkoop en overdracht van een vordering kan direct bij het aangaanvan de overeenkomst plaatsvinden of later. Een bekend voorbeeld vanverkochte vorderingen voordat een debiteur de eerste factuur heeftontvangen zijn tandartsrekeningen. Een tandarts kiest er dan voor om zijnvorderingen op patiënten (de debiteuren) te verkopen en over te dragenaan een daartoe gespecialiseerde organisatie, een factoringmaatschappij.De tandarts en de factoringmaatschappij spreken samen een prijs af omde vorderingen over te dragen, dit is meestal een percentage van hetbedrag aan vorderingen. Vervolgens krijgt de patiënt/debiteur een factuurvan de factoringmaatschappij. De tandarts hoeft zelf geen administratievehandelingen meer te verrichten en de patiënt/debiteur krijgt te maken meteen gestroomlijnd proces van een organisatie die gespecialiseerd is infacturatie. Ook loopt de oorspronkelijke schuldeiser geen invorderings-risico meer. Het enkel overdragen van een vordering door de crediteur opeen andere partij kan niet leiden tot verhoging van de schuld voor dedebiteur.Het is ook mogelijk dat een crediteur eerst zelf probeert de vordering teinnen, maar dat na verloop van tijd blijkt dat een burger zijn betalingsver-plichting niet nakomt. De crediteur kan er dan voor kiezen de vordering teverkopen en over te dragen aan een andere partij. De crediteur krijgt ookdan veelal een bepaald percentage van zijn vordering betaald door dekoper. Hiermee heeft de crediteur de zekerheid dat hij in ieder geval eendeel van zijn vordering betaald krijgt en is er voor hem niet langer sprakevan het risico dat de vordering volledig of gedeeltelijk onbetaald zalblijven.Een crediteur kan zijn debiteurenportefeuille (bestaande uit zijn vorde-ringen op klanten) ook gebruiken als onderpand voor het verkrijgen vaneen financiering bij een bank. Om veilig te stellen dat de lening wordtTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 515, nr. 7572 terugbetaald, zal de bank veelal een zekerheidsrecht bedingen. Decrediteur kan de bank een pandrecht laten vestigen op zijn debiteurenpor-tefeuille bestaande uit zijn vorderingen op klanten. Pas als de crediteurzich niet aan de verplichtingen houdt die voortvloeien uit de financierings-overeenkomst, bijvoorbeeld omdat hij de periodieke rente niet betaalt, kande bank een beroep doen op het pandrecht en kan de bank de vorde-ringen die aan hem verpand zijn zelf incasseren bij de debiteuren.Hierdoor kan een burger te maken krijgen met een andere crediteur danaanvankelijk het geval was. Ook is het mogelijk dat een vordering die ineen eerder stadium is verkocht door de nieuwe crediteur opnieuw wordtverkocht en overgedragen.Zoals uit de beschreven voorbeelden blijkt omvat de verkoop vanvorderingen een breed pallet aan varianten en heeft het ook veel positieveeffecten. Daar tegenover staat dat een aantal aspecten rondom deverkoop van vorderingen negatief kan uitpakken, in het bijzonder voor dedebiteur. Er zal altijd gezocht moeten worden naar een goede balanstussen de belangen van de debiteur die moeite heeft zijn schuld te betalenen de crediteur die graag ziet dat zijn vordering wordt voldaan en daarrecht op heeft. Ik zal in deze brief op een aantal van de aspecten die vaninvloed zijn op deze precaire balans nader ingaan.Wettelijke renteEen schuld kan oplopen doordat een debiteur die niet tijdig betaalt, eenschadevergoeding verschuldigd is aan de crediteur in de vorm vanwettelijke rente over de hoofdsom volgens artikel 6:119, eerste lid, BW.4Het recht op wettelijke rente gaat met de overdracht van de vorderingover van de crediteur op degene die de vordering heeft gekocht.Incasso- en gerechtsdeurwaarderskostenAls de vordering niet wordt betaald kan de schuld van de debiteur verderoplopen omdat de crediteur incasso- en gerechtsdeurwaarderskostendoor kan berekenen. Op grond van artikel 6:96 lid 6 Burgerlijk Wetboek(hierna: BW) mag een crediteur aan een debiteur eenmalig buitengerech-telijke incassokosten in rekening brengen, als deze op grond van artikel6:81 BW in verzuim is, er vervolgens een aanmaning is verstuurd (deveertiendagenbrief) en niet tijdig binnen een termijn van veertiendagen isbetaald. In de veertiendagenbrief moeten de incassokosten en de hoogtedaarvan worden aangekondigd. Een debiteur is o.a. in verzuim wanneerde betaaltermijn is verstreken5. In deze incassofase heeft een crediteurverschillende mogelijkheden om betaling te vorderen van een debiteur,door bijvoorbeeld herinneringen te sturen of telefonisch contact op tenemen. Ik vind het belangrijk om te benadrukken dat deze incassokostenslechts één keer per vordering bij de debiteur in rekening mogen wordengebracht door of de originele schuldeiser of door de koper van devordering.Als de debiteur alsnog niet aan de betalingsverplichting voldoet, kan eencrediteur naar de rechter om een vonnis te verkrijgen waarmee betalingkan worden afgedwongen. Een crediteur kan niet zelf de betalingafdwingen, hiervoor dient een tot beslaglegging bevoegde gerechtsdeur-waarder ingeschakeld te worden. Een gerechtsdeurwaarder bekijktvervolgens wat de mogelijkheden zijn om de vordering te innen. Dit kan4De wettelijke rente is in 2024 7% op jaarbasis. Voor handelstransacties is de rente 12,5%.Contractueel kunnen de leverancier en de consument een hogere rente hebben afgesproken,waardoor het openstaand saldo sneller oploopt.5Zie voor de verschillende mogelijkheden de artikelen 6:82 en 83 BW.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 515, nr. 7573 door een vrijwillige betaling, al dan niet in termijnen, of door executoriaalbeslag te leggen op inkomsten of op vermogen van een debiteur.Gedurende dit traject loopt de schuld verder op doordat de crediteur(wettelijke) rente, proces- en gerechtsdeurwaarderskosten in rekeningbrengt bij de debiteur. Deze kosten kunnen, vooral bij kleinere vorde-ringen, snel oplopen zoals ik eerder heb laten zien met de reis van devordering.6 Deze kosten houden geen verband met de verkoop vanvorderingen maar met inning van een vordering. Eén of meerdereaflossingen op de vordering worden in de eerste plaats in minderinggebracht op de kosten, vervolgens in mindering op de verschenen renteen ten slotte in mindering op de hoofdsom en de lopende rente7.8Als de crediteur de vordering overdraagt, leidt dit ertoe dat de debiteur temaken krijgt met een andere partij aan wie hij zal moeten betalen.Wanneer er al vonnis is gehaald bij de rechtbank dan kan de koper opbasis daarvan zijn vordering executeren en hoeft deze niet opnieuw naarde rechtbank om een titel te halen, hiervoor worden dus geen extra kostengemaakt. De partij die de vordering overneemt, verkrijgt daarmee ook hetrecht om verdere incasso- en beslagmaatregelen te treffen om devordering bij de debiteur te innen. De kosten van beslagmaatregelen diegemaakt worden door de koper worden doorbelast aan de debiteur, maarde koper mag geen nieuwe incassokosten in rekening brengen wanneer eral incassokosten in het dossier opgenomen zijn. De verdere kostenoploophoudt daardoor geen verband met de verkoop zelf, maar met de reis vaneen civiele vordering.Het is van belang om te noemen dat de overdracht van de vordering nietleidt tot extra kosten voor de debiteur. De overdracht is een handelingtussen de oorspronkelijke crediteur en de koper (nieuwe crediteur) waarbijde debiteur geen partij is. Wanneer een gedeelte van de originelehoofdsom al is betaald, is alleen het restant van de vorderingoverdraagbaar. Ik vind het belangrijk om hier nadrukkelijk bij stil te staan,aangezien tijdens het debat nadrukkelijk werd gevraagd dit toe te lichten.Heeft de crediteur de vordering overgedragen, dan is de partij die devordering overneemt degene die de gemaakte incasso- en gerechtsdeur-waarderskosten en wettelijke rente in rekening brengt, ook al heeft dezede kosten niet of slechts ten dele zelf gemaakt.Btw-opslagWanneer de crediteur btw-belaste prestaties verricht kan de doorincassodienstverleners en gerechtsdeurwaarders aan de crediteur inrekening gebrachte btw door hem in aftrek worden gebracht. Wanneer decrediteur echter btw-vrijgestelde prestaties verricht, zoals verhuurders vanonroerend goed, verzekeraars, banken en medische beroepen, worden deincassokosten en gerechtsdeurwaarderskosten op grond van artikel 2,derde lid, van het Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke incasso-kosten (Bik) en artikel 10 Besluit tarieven ambtshandelingen (Btag), meteen «btw-opslag» verhoogd omdat de crediteur de btw niet kan aftrekkenen anders zelf deze kosten moet dragen. Het is dan de debiteur die de aande crediteur in rekening gebrachte btw doorberekend krijgt. Het wettelijksysteem is dat de debiteur alle kosten voor het betaald krijgen van eenvordering moet betalen, dus ook de niet door de crediteur af te trekken6Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting | Tweede Kamer der Staten-GeneraalReis van de vordering (= bijlage bij Kamerbrief van 26 oktober over de thematafels)7Artikel 6:44 BW8Dit volgt uit de imputatieregeling van artikel 6:44 BWTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 515, nr. 7574 btw9. De verkoop en overdracht van de vordering van een btw-belastecrediteur naar een btw-vrijgestelde crediteur heeft tot gevolg dat dedebiteur de btw doorberekend krijgt.De debiteur moet weten aan welke partij bevrijdend betaald kan wordenWanneer de koper van de vordering wil dat de debiteur de vorderingbetaalt, dan is een mededeling altijd verplicht. Zonder mededeling aan dedebiteur kunnen namelijk geen rechten worden uitgeoefend (zie art. 3:94BW). Op het moment dat een debiteur betaalt aan degene die op datmoment niet (meer) bevoegd was, kan dit alsnog als een bevrijdendebetaling gelden. Hiervan is sprake wanneer de debiteur op redelijkegronden heeft aangenomen dat de ontvanger recht had op de betaling.10Het niet weten wie de crediteur is, kan zich voordoen wanneer eendebiteur het overzicht van de totale schuldenlast is kwijtgeraakt ofbijvoorbeeld langere tijd de post niet heeft geopend. Op dit moment heeftuw Kamer het wetsvoorstel opheffing verpandingsverboden in behan-deling. Dit wetsvoorstel bevat onder andere een schriftelijkheidsvereistevoor de mededeling van een overdracht of verpanding van handelsvorde-ringen aan de debiteur, daarmee voorziet het in de behoefte van eendebiteur om duidelijkheid te hebben aan wie betaald moet worden.Debiteuren lijken vaker geconfronteerd te worden met kosten vanherexecutieIn 2019 heeft Ecorys op verzoek van mijn voorganger onderzoek gedaannaar het recht op terugkoop van overgedragen vorderingen.11 Eén van debevindingen was dat debiteuren vaker geconfronteerd lijken te wordenmet kosten van herexecutie. Bij herexecutie wordt een vordering, waarbijeen gerechtsdeurwaarder eerder niet tot inning is gekomen, op een latermoment overgedragen en door de nieuwe crediteur opnieuw ter executie(bij een andere gerechtsdeurwaarder) aangeboden. In dit geval mag degerechtsdeurwaarder namens de nieuwe crediteur ook de kosten van deeerste gerechtsdeurwaarder innen, maar het is mogelijk dat de koper vande vordering deze kosten van de gerechtsdeurwaarder zelf niet heeftbetaald en het kan ook zijn dat de oorspronkelijke crediteur prijsafsprakenhad gemaakt met de gerechtsdeurwaarder. In het eerdergenoemdeonderzoek heeft één van de geïnterviewden aangegeven dat kopendepartijen zich doelbewust lijken te richten op herexecutie, omdat het innenvan deze vorderingen een hoge marge oplevert. Ze hebben immers zelfgeen kosten gemaakt voor de eerste gerechtsdeurwaarder, maar mogendeze wel innen.Wat is er al gedaan en wat gaat er nog gebeurenEr gebeurt op dit moment veel rondom civiele vorderingen. Zo hebben erde afgelopen jaren veel wijzigingen plaatsgevonden die van invloed zijnop schuldeisers, schuldenaren en invorderaars. Een aantal voorbeeldenhier zijn:•De invoering van een verbod op de kickbackfees12;•Er is een aanpassing geweest van de griffierechten;•De verordening grenzen tariefmodellen gerechtsdeurwaarder isvastgesteld;9Zie ook nota naar aanleiding van het verslag, Wet kwaliteit incassodienstverlening, Kamer-stukken II 35 733, nr. 6, p. 23.10Artikel 6:34 BW11Onderzoek recht op terugkoop verkochte vorderingen (ecorys.com)12Kamerstukken 29 279 en 24 515, nr. 645Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 515, nr. 7575 •Er is ambtshalve toetsing van de kantonrechter bij verstekzaken dievolgt uit Europese regelgeving;•Er is een verschuiving van kantonzaken naar de pilots schuldenrechter;•Er zijn schuldenfunctionarissen die bij alle rechtbanken wordeningezet;•De introductie van wijkrechtbanken.Al deze maatregelen dragen op hun eigen manier bij aan het aanpakkenvan de hiervoor geschetste problemen. Zo heeft bijvoorbeeld deafschaffing van de kickbackfees ervoor gezorgd dat er wordt voorkomendat in de afspraken tussen gerechtsdeurwaarder en opdrachtgeverongewenste prikkels zitten, bijvoorbeeld om meer ambtshandelingen, metdaaraan verbonden kosten, te verrichten dan strikt noodzakelijk. Hiermeewordt voorkomen dat de schuldeiser kan verdienen aan de ambtshande-lingen van de gerechtsdeurwaarder en daarmee is ook een prikkelweggehaald voor een schuldeiser om een schuld zo snel mogelijk over tedragen aan een gerechtsdeurwaarder. Voor de invoering van deze regelkon een opdrachtgever verdienen aan het vaste schuldenaarstarief, terwijlde schuldenaarstarieven zijn gebaseerd op de gemiddelde kostprijzen vandoelmatig functionerende gerechtsdeurwaarders. Op deze wijze liep deschuldeiser geen of zeer weinig kostenrisico bij de tenuitvoerlegging. Eendergelijke prestatieafspraak kan een gerechtsdeurwaarder aanzetten omtot het uiterste te gaan om (een deel van) de vordering te innen bij deschuldenaar en /of onder prestatiedruk meer ambtshandelingen teverrichten dan uit hoofde van zijn ambtelijk oordeel is geïndiceerd. Met dekomst van de verordening grenzen tariefmodellen is er een verbod opvoorfinanciering gekomen doordat schuldeisers niet meer kunnenverdienen aan kosten van derden (griffierechten, verschotten) door hierprijsafspraken over te maken.Daarnaast zal per 1 april 2024 de Wki inwerking treden. De Wki ziet opverplichte registratie in het incassoregister van incassodienstverleners,waaronder ook opkopers van vorderingen vallen die deze bedrijfsmatiginnen. Ook bevat de Wki kwaliteitseisen die aan zorgvuldig incasserenmoeten bijdragen, zoals een deugdelijke dossiervorming, vakbe-kwaamheid van personeel en geen oneigenlijke druk uitoefenen opdebiteuren. Daarbij dienen incassomedewerkers kennis te hebben van deverjaringstermijnen zodat zij daarover de debiteur kunnen informeren ende handelingen daarop af kunnen stemmen. Als onderdeel van de Wkitreedt per 1 oktober 2024 een regeling in werking die ongewenstestapeling van incassokosten bij lage termijnbetalingen (van maximaal€ 266,67) tegengaat. Ik verwacht daarom dat met de invoering van de Wkieen aantal van de in deze brief genoemde problemen zullen afnemen. Eenjaar na de inwerkingtreding van de Wki zal er een invoeringstoetsplaatsvinden en zal er na vijf jaar een wetsevaluatie plaatsvinden, waaruitmoet blijken of de Wki de gewenste effecten heeft gehad.Samen met de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenenheb ik een verkenning naar mogelijke wijzigingen in het stelsel van civieleinvordering in gang gezet. Zoals ik in deze brief heb laten zien hangenveel kosten samen met de kostenoploop van civiele vorderingen. In dezeverkenning zullen wij ook aandacht besteden aan de andere aspectenrondom de verkoop van vorderingen, zoals in deze brief uiteengezet en zonodig zal er vanuit de verkenning nader onderzoek worden uitgezet naardeze aspecten. Deze verkenning gaat over de kostenoploop bij alle civielevorderingen en raakt daarmee aan een breder maatschappelijk vraagstukrondom de kostenoploop van invordering die specifiek bij kleine vorde-ringen snel kan oplopen. Dit is dus breder dan alleen de kostenoploop vanverkochte vorderingen en heeft daarmee een breder maatschappelijkeffect. Voor het zomerreces zullen de Minister voor Armoedebeleid,Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 515, nr. 7576 Participatie en Pensioenen en ik u informeren over de eerste uitkomstenvan deze verkenning.Ik ben ervan overtuigd dat de wijzigingen die de afgelopen jaren hebbenplaatsgevonden en de stappen die in gang zijn gezet een positief effecthebben op de schuldenaar in zijn kwetsbare positie en bijdragen aan extrawaarborgen voor de schuldenaar. Het is van belang om te zorgen dat wedaarin zorgvuldig kijken dat de ene actie niet het effect van andere actiesongedaan maakt. Met de Wki is een belangrijk fundament gelegd. Voor deuitwerking van de bredere vraagstukken rondom vorderingen en dekeuzes die daarbij gemaakt moeten worden, kan de toegezegdeverkenning de basis vormen voor verdere besluitvorming. Daarbij zullenwe ons moeten realiseren dat de verkoop van vorderingen een meerdi-mensionaal vraagstuk is en het constant zoeken is naar proportionelemaatregelen en de balans tussen de belangen van de schuldenaar en dievan de schuldeiser.De Minister voor Rechtsbescherming,F.M. WeerwindTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 24 515, nr. 7577