Reactie op verzoek commissie over het afgelegde werkbezoek van de commissie aan Zwitserland en Oostenrijk

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202521 501-32Landbouw- en VisserijraadNr. 1675 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSEL-ZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 14 oktober 2024Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van de vaste Kamercom-missie LVVN over het werkbezoek Zwitserland en Oostenrijk, ingezondendd. 8 oktober 2024.Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie1De leden van de VVD-fractie hebben naar aanleiding van het commissie-werkbezoek aan Zwitserland en Oostenrijk veel inspiratie opgedaan om tebetrekken bij discussies over landbouw, natuur en een goed verdienmodelin Nederland. Ontegenzeggelijk zijn deze landen op veel terreinen niet tevergelijken met Nederland. Echter, op het gebied van een aantal uitda-gingen zijn er wel degelijk overeenkomsten. Deze leden vragen daaromhoe de Minister kijkt naar het stelsel van coöperatieve supermarkten. Zietde Minister dat er in een dergelijke vorm meer toezicht is op het belangvan een goed verdienmodel voor boeren?AntwoordIk ben bekend met het stelsel van coöperatieve supermarkten inZwitserland. Een coöperatieve supermarkt is een winkel waarbij ledenzeggenschap hebben over de koers van het bedrijf. Naast een financiëlegezonde organisatie, kunnen bij een coöperatie andere doelen vooropstaan. Deze doelen worden door alle leden samen vastgesteld, en zijnbijvoorbeeld doelen rondom productiewijzen, biodiversiteit, of eenvoorkeur voor voedsel van eigen bodem. Een goed verdienmodel voorboeren wordt onder meer vormgegeven door het maken van ketenaf-spraken tussen primaire producenten en supermarkten. Dat kan in dezevorm van coöperatieve supermarkten, maar ook op andere manieren.Ketenafspraken kunnen ook bestaan uit overeenkomsten met leveranciersover biologisch aanbod. Het Beter Leven keurmerk van de Dierenbe-scherming is een voorbeeld van een bekende ketenafspraak in Nederland.Met het Beter Leven Keurmerk voor 1 ster kip hebben Nederlandse kst-21501-32-1675ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-32, nr. 16751 supermarken bijvoorbeeld samen met de gehele keten afsprakengemaakt, die ook bijdragen aan het verdienvermogen van boeren.Daarnaast ontplooien boeren zelf ook (korte keten) initiatieven zoals hetconcept van de Herenboeren waarin 250 consumenten samen met deboeren coöperatief mede eigenaar zijn van het bedrijf. Toezicht opvergoedingen en een goed verdienmodel voor boeren vindt daarnaastplaats vanuit de Wet Oneerlijke Handelspraktijken in de Landbouw enVoedselvoorzieningsketen. Dat neemt niet weg dat ketenpartijen een groteverantwoordelijkheid dragen voor een passende vergoeding voor deinspanningen die zij vragen van boeren, en daarmee voor een goedverdienmodel voor de producenten.2Welke voorstellen en ideeën heeft zij om voedsel van Nederlandse bodemin de schappen te krijgen, niet alleen in de retail, maar vooral óók in denon-retail/de horeca?AntwoordHet aanbieden van voedsel van Nederlandse bodem in de gehelevoedselomgeving, zowel supermarkten, catering en horeca, vind ik eenbelangrijk aspect van het voedselbeleid. Het is in eerste instantie aanproducenten en retail, en ook de horeca om bij te dragen aan herken-baarheid en zichtbaarheid van regionaal en Nederlands product. Onlangsheb ik, in reactie op de Motie Nijhof -Leeuw over versterking van deboer-tot-bordstrategie door een Nederlandse vlag op producten van eigenbodem (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1652), aangegeven dat ik graag metproducenten en retail het gesprek hierover zal aangaan. Dat doe ik ook inmijn kennismakingsgesprek met partijen uit de horeca.3Zowel in Zwitserland (nationale middelen), als in Oostenrijk (via hetGemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB)) zijn er ruime AgrarischNatuur- en Landschapsbeheer (ANLb)-pakketten in gebieden waarvoedselproductie vanwege natuurlijke beperkingen niet de hoofdtak is inde bedrijfsvoering. Het kabinet trekt 500 miljoen euro structureel uit. Zietde Minister kansen om dit budget te verhogen met GLB-middelen en watvindt het kabinet van een nadrukkelijker verschuiving van hectarepremie,naar middelen voor diensten?AntwoordDit kabinet geeft een forse impuls aan het versterken van agrarischnatuurbeheer. De inzet van structurele middelen is van belang voor hetbieden van voorspelbaar beleid. De inzet van deze middelen zal samen-hangen met de inzet van GLB-middelen die zijn bestemd voor deversterking van landschap en agrarische natuur. Het Nationaal StrategischPlan van het GLB voor de periode 2023–2027 voorziet al in een nadrukke-lijke verschuiving van inkomenssteun naar doelgerichte betalingen.Boeren hebben daarop verwachtingen gebaseerd en plannen gemaakt.Het GLB-budget is echter beperkt. Schuiven van GLB-middelen naaragrarisch natuurbeheer zou ten koste gaan van andere doelen. Dat raaktaan resultaatafspraken die Nederland heeft gemaakt met de EuropeseCommissie. Nederland kan voor de periode vanaf 2028 nieuwe keuzesmaken. Daarbij hecht ik aan het belang van het inkomen van de boeren,voorspelbaarheid van beleid en kijk ik ook naar mogelijke versterking vandoelgerichte betalingen.In mijn aangekondigde contourenbrief over de inzet van de structurelemiddelen voor agrarisch natuurbeheer, die ik voor het Kerstreces met uwKamer zal delen, zal ik nader ingaan op de relatie tussen het GLB en dezemiddelen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-32, nr. 16752 4Kostprijsproductie op de duurste grond ter wereld beent het verdien-model van boeren uit. Deze leden zijn trots op de Nederlandse agrarischeinternationale positie in de wereld. Deelt de Minister echter de opvattingdat deze nadruk op export, óók een keerzijde heeft voor de boer: namelijkeen stevige demping van het verdienmodel? Zo ja, welke mogelijkhedenziet zij om hier wat aan te doen, zo nee, waarom niet?AntwoordDe export van agrarische producten zie ik als een belangrijk onderdeel vanhet verdienvermogen van de agrarische sector in Nederland. De boeren inNederland produceren kwalitatief goede producten en weten deze teverwaarden, zowel binnen Nederland als op internationale markten. Detotale verdiensten voor de Nederlandse economie van de export vanagrarische producten van Nederlandse makelij in 2023 waren 45,7 miljardeuro1 ]. Nederland is een open economie, met veel handel binnen de EUvrijhandelszone en ook daarbuiten. Uiteraard kan de prijsvorming op deinternationale markt het van producenten vragen om op een efficiëntewijze te produceren om de concurrentie aan te kunnen. Nederlandseboeren tonen zodanig ondernemerschap dat velen van hen hiertoe goedin staat zijn. Daarnaast zijn er boeren die voor de binnenlandse marktproduceren en een groot deel van hun inkomen verkrijgen uit binnen-landse verkoop. Dat kan plaatsvinden via ketenafspraken, in niches, maarook op de vrije markt. Prijsvorming van producten die gemakkelijkuitwisselbaar zijn, en ook door vele andere leveranciers worden geprodu-ceerd, wordt beïnvloed door internationale marktprijzen en ontwikke-lingen in vraag en aanbod op de wereldmarkt. Nederland profiteert enormvan deze open economie, en bovendien zorgt deze internationaleconcurrentie er ook mede voor dat de voedselprijzen in Nederland relatiefbetaalbaar blijven.5De leden van de PVV- en PvdD-fracties hebben kennisgenomen van hetconceptverslag van het werkbezoek aan Zwitserland en Oostenrijk. Dezeleden hebben hier op dit moment geen vragen over.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,F.M. Wiersma1Nederlandse agrarische sector in internationaal verband. (Rapport / Wageningen EconomicResearch; No. 2024–002). Wageningen Economic Research. https://doi.org/10.18174/648919Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-32, nr. 16753