Verslag van een commissiedebat, gehouden op 23 april 2024, over Artikel 100-brief inzake een aanvullende bijdrage aan maritieme veiligheid in de Rode Zee

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 521Nederlandse deelname aan vredesmissiesNr. 491 VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBATVastgesteld 16 juli 2024 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken en de vaste commissie voorDefensie hebben op 23 april 2024 overleg gevoerd met mevrouw BruinsSlot, Minister van Buitenlandse Zaken, en mevrouw Ollongren, Ministervan Defensie, over:−de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 5 april2024 inzake aanvullende artikel 100-bijdrage aan maritiemeveiligheid Rode Zee (Kamerstuk 29 521, nr. 478);−de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 17 april2024 inzake inzet van Zr.Ms. Karel Doorman in de Rode Zee(Kamerstuk 29 521, nr. 479);−de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 23 april2024 inzake beantwoording vragen commissie over deaanvullende artikel 100-bijdrage aan maritieme veiligheid RodeZee (Kamerstuk 29 521, nr. 478) en over de inzet van Zr.Ms.Karel Doorman in de Rode Zee (Kamerstuk 29 521, nr. 479)(Kamerstuk 29 521, nr. 480).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijkverslag uit.De fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,De RoonDe fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,De RoonDe griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Westerhoff kst-29521-491ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4911 Voorzitter: De RoonGriffier: BlomAanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Brekelmans, Dassen,Dobbe, Kahraman, Paternotte, Piri, De Roon, Stoffer en Tuinman,en mevrouw Bruins Slot, Minister van Buitenlandse Zaken, en mevrouwOllongren, Minister van Defensie.Aanvang 19.01 uur.De voorzitter:Goedenavond. Ik open dit commissiedebat van de commissie voorBuitenlandse Zaken met als volgcommissie de commissie voor Defensie.We voeren het debat met de Minister van Buitenlandse Zaken en deMinister van Defensie. Ik heet de Ministers en hun staf uiteraard van hartewelkom. Het onderwerp is een artikel 100-brief inzake een aanvullendebijdrage aan de maritieme veiligheid in de Rode Zee. Op dit moment zie ikzes woordvoerders en ik zal zelf als laatste spreker het woord voeren. Datzijn dus zeven woordvoerders. Ik stel voor om een spreektijd van vijfminuten te hanteren en één interruptie per fractie in deze termijn toe testaan. Ik neem aan dat u met die spreektijd van vijf minuten kunt leven. Enals het minder is, dan is dat mooi.Meneer Paternotte, het woord is aan u.De heer Paternotte (D66):Dank u wel, meneer de voorzitter. De Karel Doorman is eergisterenuitgezwaaid en naar de Rode Zee vertrokken voor een belangrijke missie.Dat gebeurt op een ongewis moment, want Israël en Iran lijken weer eenpaar stappen omlaag op de escalatieladder te zetten, maar de Iraanseproxy’s blijven westerse doelen bestoken. Ik wil in dit debat stilstaan bijhet doel van de missie, bij de geopolitieke situatie, bij de Karel Doormanzelf, bij de veiligheidswaarborgen en ook bij het vervolg.Voorzitter. Allereerst de missie. Met deze Europese missie – het interna-tionale scheepvaartverkeer beschermen tegen aanvallen van de Jemeni-tische Houthi’s – dienen we een belangrijk doel, namelijk het beschermenvan de internationale rechtsorde. Dat schepen en bemanningen gevaarlopen vanwege de agressie van de Houthi’s is onacceptabel. Dat Ruslanden China met de Houthi’s hebben weten te dealen dat hun schepengevrijwaard blijven van aanvallen, laat zien welke cynische wereldordedeze landen voor ogen hebben. Dat is namelijk een orde van ieder voorzich. Het feit dat vaarroutes verstoord raken, remt de handel en hettransport van medicijnen en van voedsel. Daarom maken de VerenigdeNaties zich zorgen over voedseltekorten als gevolg van de Houthi-aanvallen. Wij zijn als Nederland met de grootste haven van Europa ooknog eens een direct belanghebbende als zeevarende natie.Ik heb wel de vraag of het doel van de missie nu ook dichterbij komt. Hetdoel is immers primair het beschermen van de koopvaardij. Willen we datde militaire presentie weer volledig het vertrouwen in de route door hetSuezkanaal herstelt en, zo ja, zien we dat nu ook gebeuren? UNCTAD, deVN-organisatie voor handel en ontwikkeling, gaf in haar first quarteroverview aan dat het verkeer in het Suezkanaal sinds de Houthi-aanvallenmet 42% is afgenomen en ook dat de havens van Durban en Kaapstadgrote moeite hebben om alle extra scheepvaart rond de Kaap teverwerken. Grote containerschepen namen en nemen massaal de omwegvan twaalf dagen op routes naar Europa. Handelsanalisten geven aan datAspides te kleinschalig is om een gamechanger in deze dynamiek te zijn.Mijn vraag is: wat is de verwachting van het kabinet?Voorzitter. Dan een paar vragen over de geopolitieke aspecten van demissie en relevante risico’s. De Iraanse staatsmedia hebben meermaalsTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4912 gesproken over de Rode Zee. Naar verluidt is de Iraanse marine op wegnaar de Rode Zee om daar Iraanse commerciële schepen te gaanbeschermen. Er zijn ook aanwijzingen uit de regio dat de top van HamasQatar zou verlaten en zich in Jemen gaat vestigen. Is het kabinet nogsteeds van mening dat deze ontwikkelingen geen impact hebben op deveiligheidssituatie?Het is niet vreemd om te verwachten dat de Houthi’s voorlopig doorgaanmet het doelgericht en willekeurig aanvallen van schepen in de Rode Zeedie in hun ogen een link hebben met de Verenigde Staten, hetVerenigd Koninkrijk of Israël. Dat zullen ze doen zolang de Gazaoorlogduurt en mogelijk ook daarna. Hoe beoordeelt de Minister de uitsprakenvan Houthi-leider Abdul-Malik van afgelopen week dat de Europeselanden hun militair materieel uit de Rode Zee moeten terugtrekken, omdater geen gevaar zou bestaan voor de Europese scheepvaart zolang ze nietop weg zijn naar Israël?Ten slotte, voorzitter. De Minister heeft gisteren aangegeven dat ze haarEuropese collega’s ertoe heeft opgeroepen om mogelijkheden te blijvenverkennen om de Iraanse Revolutionaire Garde op de EU-terrorismelijst teplaatsen. Ze heeft gezegd dat daarbij ook voortgang is geboekt. Mijnvraag is welke obstakels er nu nog zijn en welke voortgang er wat datbetreft te melden is.Voorzitter. Ik kom te spreken over de bijdrage van de Karel Doorman. Dielevert met de bevoorrading maar zeker ook met de medische functie eenbelangrijke bijdrage aan beide missies in het gebied. Het is een JointSupport Ship met logischerwijs niet dezelfde verdedigingsmogelijkhedenals Zr.Ms. Tromp. Kan nader worden ingegaan op hoe de Karel Doormanzijn werk kan doen onder de veiligheidsparaplu van deze twee missies?Klopt het beeld uit de technische briefing dat de Karel Doorman geëscor-teerd zal worden door twee andere schepen?Het kabinet heeft laten weten dat tegelijkertijd ook onderzocht wordt ofeen additionele bijdrage met stafofficieren op het vlaggenschip, het ForceHead Quarters, ten behoeve van de medische planning mogelijk is. DatHead Quarters zou dan natuurlijk ook twee maanden op de KarelDoorman gevestigd zijn. We hebben te horen gekregen dat er al eenmedisch adviseur is aangesteld. De vraag is wat die medisch adviseurgaat doen en hoe dit werk eruitziet.Voorzitter, tot slot. In de brief die we hebben ontvangen, staat dat geziende korte tijdsduur van onze inzet de mogelijkheden voor tussentijdsemonitoring beperkt zijn. Toch wil ik nog vragen of er al lessen te trekkenzijn uit de inzet van de Tromp in de afgelopen periode en hoe die wordentoegepast.Dank, voorzitter.De voorzitter:Dank, meneer Paternotte. Dan is het woord aan de heer Tuinman van BBB.De heer Tuinman (BBB):Voorzitter. Deze commissie heeft uitgebreid gesproken over de inzet vanZr.Ms. Tromp voor de missies Prosperity Guardian en Aspides op deRode Zee. De aanvullende bijdrage van Zr.Ms. Karel Doorman aan demaritieme veiligheid op de Rode Zee is eigenlijk gestoeld op dezelfdegronden van deelname, doelstelling en operationele haalbaarheid. Watmijn fractie betreft had de artikel 100-procedure het geheel van de inzetvan Tromp en Doorman mogen bevatten. Het is een doorlopende missie,of eigenlijk een militaire campagne, met hetzelfde doel, operatiegebied enmandaat, en met op grote lijnen ook een gelijk risicoprofiel.Voorzitter. Ik wil verder nog drie zaken onder de aandacht brengen.Allereerst natuurlijk de Iraanse aanval op Israël met honderden drones enballistische raketten. De grootschalige aanval kan de Houthi’s misschienwel inspireren om een aanval van dezelfde omvang en complexiteit uit teTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4913 voeren op bijvoorbeeld de Aspidesvloot. De Doorman heeft niet demiddelen om zich hier eigenstandig tegen te verdedigen. Hoe aannemelijkacht de Minister het dus dat zo’n grootschalige, complexe aanval op deDoorman zou kunnen plaatsvinden? Is de Aspidesvloot daar dan ookvoldoende voor geëquipeerd? In hoeverre is luchtsteun van PoseidonArchervliegtuigen daarvoor noodzakelijk en geregeld?Voorzitter. Het tweede punt gaat over het type maritiem platform datNederland nu inzet: een logistiek ondersteuningsschip. Ik en mijn fractiehebben alle vertrouwen in de commandant en de bemanning van deKarel Doorman, maar mijn fractie beseft ook goed dat de Doorman nietalle zelfbeschermingsmiddelen heeft om als een gestoken bij alleaanvallen van zich af te kunnen slaan. De steun van luchtverdedigingsfre-gatten in de buurt is dus cruciaal om niet geraakt te worden. In hoeverreheeft de Karel Doormanbemanning kunnen trainen met dit geïntegreerdeoptreden met andere landen en diverse maritieme capaciteiten onder, open boven het water?Voorzitter. Ten derde geeft het kabinet continu aan te werken aande-escalatie in de regio. Ik en mijn fractie zijn daar groot voorstandersvan. De-escalatie is een vorm van diplomatie. We willen uiteindelijk dat deantagonisten in het Midden-Oosten óf gerust worden gesteld dat ze nietnaar de wapens hoeven te grijpen óf worden afgeschrikt. Het effect is dateen antagonist beseft dat agressie zinloos is, omdat de straf niet inverhouding staat, of dat de betreffende partij nooit haar doelstelling zalhalen met die agressie. Het uit de lucht schieten van bijna alle Iraansedrones en raketten vorige week is een voorbeeld van de-escalatie. Ik hebook een vraag aan de bewindspersonen: op welke wijze, denkt u, kan deinzet van de Karel Doorman bijdragen aan de-escalatie? Kan deKarel Doorman misschien een rol spelen in het ondersteunen vandiplomatieke actie in de regio, bijvoorbeeld met havenbezoeken?Afsluitend, voorzitter. Mijn fractie is tevreden met de brief van het kabinet,de technische briefing en de antwoorden op de feitelijke vragen die wegesteld hebben om in te kunnen stemmen met deze aanvullende missie.Maar mijn fractie beseft ook heel goed dat dit een gevaarlijke missie is,waarbij het niet mogelijk is om vooraf alle feiten, scenario’s en risico’sinzichtelijk te maken. Ik blijf dan ook benadrukken dat de commandant ende bemanning een mandaat en middelenmix nodig hebben die net watruimer in het jasje zitten dan voor de gestelde missie strikt noodzakelijk is.Voorzitter. Dan rest mij niks anders dan de Karel Doorman veel krijgs-mansgeluk en een behouden vaart te wensen.De voorzitter:Dank u wel, meneer Tuinman. Dan is het woord aan de heer Kahramanvan Nieuw Sociaal Contract.De heer Kahraman (NSC):Dank u wel, voorzitter. Een paar weken geleden hebben wij in eencommissiedebat en een plenair debat uitgebreid gesproken over deartikel 100-brief over de inzet van het fregat Zr.Ms. Tromp voor de missiesOPG en Aspides. Daarbij hebben wij het vertrouwen in deze inzetuitgesproken. Tijdens het debat werd door de Minister duidelijk gemaaktdat er nog een artikel 100-brief zal volgen ten aanzien van de inzet van hetfregat Zr.Ms. Karel Doorman, dat afgelopen zondagmiddag vertrokken isom de missie Aspides in het Rode Zeegebied te gaan ondersteunen.Voorzitter. Nederland is een belangrijke bondgenoot van de NAVO, eenonderdeel van de Europese Unie en een belangrijke handelspartner voorde wereldhandel. Daarom onderkennen we de noodzaak van de inzet vande Nederlandse marine bij deze Europees geleide missie. Zoals we in heteerdere debat al hebben aangegeven, ziet onze fractie de inzet van onzemilitairen niet als een lichtzinnig besluit. We maken ons op één puntzorgen ten aanzien van de inzet van de Karel Doorman. In de brief vanTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4914 5 april 2024 wordt onder militair vermogen aangegeven dat Zr.Ms. KarelDoorman een logistiek ondersteunings- en bevoorradingsschip is, ofteweleen Joint Support Ship, dat geschikt is om een ondersteunende bijdragete leveren aan operaties Aspides en OPG. Om deze taak uit te kunnenvoeren zal Zr.Ms. Karel Doorman begeleid en beschermd worden doorandere schepen of buiten de risicogebieden opereren. Kan de Ministeraangeven in hoeverre de Karel Doorman verzekerd is van goedebegeleiding en bescherming en wat het betekent dat het schip buitenhoogrisicogebieden zal opereren, aangezien de gehele Rode Zee op ditmoment een hoogrisicogebied is? Over welke zelfverdedigingsmiddelenbeschikt de Karel Doorman? Is dat voldoende voor deze missie?Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Kahraman. Dan geef ik nu het woord aan deheer Stoffer van de SGP.De heer Stoffer (SGP):Dank, voorzitter. Een kleine maand na het vorige debat besluiten we nuover een nieuwe maritieme missie naar de Golf. De vorige brief antici-peerde hier al op, maar het is goed dat we beide separaat en zorgvuldigbehandelen. Voor de SGP zijn een aantal punten belangrijk bij dezemissie: de overkoepelende missie, de risico’s, de aansturing en definanciën. Die punten loop ik dan ook kort langs.De SGP steunt de overkoepelende inzet op maritieme veiligheid in deGolf. Daarom waren we positief over de vorige missie, waarbij we eenfregat stuurden voor luchtverdediging. Er zijn echter meerdere missies inhetzelfde gebied. Vandaag kijken we naar een ondersteunend schip voorde begeleidingsmissie Aspides en zijdelings ook voor ProsperityGuardian. Daarbij vraagt de SGP wel: is deze combinatie van twee missiesen direct en associated support optimaal effectief? Of is er overlap endubbel werk tussen de missies?Voorzitter. De Golf is een belangrijke regio voor internationale doorvaarten handel. Er zijn verschillende instabiele staten en terreurgroepen in deregio, maar het is wel de poort tussen Europa en Azië. Om dat tebeveiligen mogen ook wij ons steentje bijdragen. Als handelsland hebbenwe hier veel baat bij. Het is belangrijk dat deze militaire missie hand inhand gaat met diplomatieke inzet gericht op de-escalatie. Schepenbeveiligen is tijdelijk, maar de houding van een terreurgroep veranderenvraagt diplomatie of complete militaire overwinning. Daarom vraag ik deMinister van Buitenlandse Zaken hoe het gaat met de diplomatieke inzetin de regio. Zou ze daar een update over kunnen geven?Voorzitter. De missie vindt plaats in een riskant gebied met veel piraterij,kapingen en droneaanvallen. De Doorman vaart echter enkel onderbescherming het hoogrisicogebied in. Dat is helder en dekt risico’s in,maar hoelang tijdens zijn verblijf in het missiegebied is die escortegegarandeerd of waarschijnlijk? Wat is de kans dat het een aanzienlijk deelvan de tijd buiten het hoogrisicogebied zal moeten blijven en zijn functieniet kan vervullen?Voorzitter. Deze missie is een EU-missie. Het operationeel hoofdkwartierstaat in Griekenland en het tactisch hoofdkwartier is op een Italiaansschip. De strategische leiding ligt bij het Politiek en Veiligheidscomité inBrussel. Mijn vraag is: welke van deze instanties, of de commandant vande Doorman, is zeg maar de red card holder wat betreft wapeninzet? Datkan ik in die artikel 100-brief niet heel duidelijk vinden. Misschien kan daareen helder antwoord op gegeven worden.Dan nog één punt: de financiën. Deze missie kost ruim 20 miljoen euro uithet budget internationale veiligheid. Na deze missie is dat budget bijnauitgeput. Dat lezen we in de beslisnota. De SGP steunt deze missie en deandere missies in 2024, zoals de inzet in Irak, maar we hebben een vraagTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4915 over de financiën. Heeft de Minister oog voor eventuele missies die laterop de radar komen? Is daar dan budget voor?Dat waren mijn vragen, voorzitter. Ik zie uit naar de beantwoording. Danku wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Stoffer. Dan kunnen we nu gaan luisteren naarmevrouw Dobbe van de SP.Mevrouw Dobbe (SP):Dank u wel, voorzitter. Ik hoor aan mijn linkerkant: dat wordt toch éénonderzeeboot minder. Het lijkt mij een heel goed idee om daarmee hetdebat te beginnen. Nee, hoor. Terug naar dit debat. We hebben het eerderal besproken: het is belangrijk om de missies die plaatsvinden in het RodeZeegebied met elkaar te beschouwen en in samenhang te kijken als hetgaat om de Nederlandse bijdrage aan Operation Poseidon Archer,Prosperity Guardian en Aspides. Nederland doet namelijk overal aan meein hetzelfde gebied, met als doel veiligheid en de-escalatie in de Rode Zee.De doelen veiligheid en de-escalatie zijn op zichzelf natuurlijk goededoelen, maar we hebben eerder al aangegeven dat we de Nederlandsebetrokkenheid bij Poseidon Archer niet steunen. We hebben daar dus ookzorgen over, want ze vinden wel in hetzelfde gebied plaats.Uit antwoorden op onze vragen blijkt dat er vier aanvallen zijn geweest opHouthi-doelen in Jemen met Nederlandse steun. Bij CENTCOM zijnvier meldingen van mogelijke burgerslachtoffers gedaan, bleek uitantwoord op de vragen. Die meldingen worden nu behandeld volgens deAmerikaanse procedures. We weten niet wat die Amerikaanse proceduresin de praktijk inhouden voor mensen. Hoe wordt er onderzoek gedaan?Hoe worden slachtoffers en nabestaanden ondersteund? En wat is deverantwoordelijkheid en de betrokkenheid van Nederland hierin? Wewillen zeker weten dat dit op een goede manier gebeurt. Waarom is ditook belangrijk voor de inzet van de Karel Doorman? Omdat we begrijpendat er informatie-uitwisseling zal zijn tussen alle drie de missies in deregio, zoals ook bleek uit het debat over de inzet van de Tromp. Er zal dusinformatie-uitwisseling plaatsvinden tussen de Karel Doorman en deTromp én dus ook met Poseidon Archer. Kunnen wij garanties krijgen datinformatie die komt van de Karel Doorman – direct of indirect via deverschillende missies – niet zal worden gebruikt in Operatie PoseidonArcher, omdat dit zou kunnen resulteren in bijvoorbeeld het bombarderenvan doelen in Jemen? Dat vinden wij in ieder geval heel belangrijk om teweten.Wij maken ons zorgen over de humanitaire situatie in Jemen. Heel veelmensen daar zijn afhankelijk van de militaire hulp na een jarenlangeburgeroorlog. Om een humanitaire ramp te voorkomen, mag die hulp nietin gevaar komen. Op onze vragen daarover antwoordde de Minister datde hulp niet gevaar komt. Maar eerder waarschuwde een coalitie van23 humanitaire organisaties die werkzaam zijn in Jemen, dat de humani-taire hulp in gevaar kwam of zou komen door de luchtaanvallen van VS enVK, door Operatie Poseidon Archer. Ik ben toch wel heel benieuwd hoehet hier nu mee staat. Hoe kijkt de Minister naar deze eerdere waarschu-wingen? Is humanitaire hulp ongehinderd ondanks de luchtaanvallen inJemen? Hoe gaat het daar nu mee?Het is belangrijk dat er een einde komt aan de aanvallen en het conflict.Het werkt escalatie in de regio in de hand, terwijl de-escalatie juist zonodig is en het doel van de missie de-escalatie is. Op welke manier draagtde Karel Doorman daar dan aan bij? En op welke manier draagt deNederlandse deelname aan Operatie Poseidon Archer daaraan bij? Wat ishet resultaat geweest van de luchtaanvallen en de aanvallen in Jemen alshet gaat over de-escalatie?Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4916 Ik ben er bijna hoor, voorzitter. Diplomatieke inspanningen vinden wij ookheel belangrijk; dat werd net ook al even gezegd door mijn buurman. Ikbegreep dat de Minister gisteren aanwezig was bij de High Level Forumon Regional Security and Cooperation. Daar is ongetwijfeld heel veelgesproken en gezegd. We zijn wel benieuwd wat daaruit is gekomen enwat we daarvan mogen verwachten. Hoe gaan we nu verder? Ook zijn webenieuwd welke diplomatieke inspanningen er nog meer zijn.Dan helemaal tot slot. Is er ook gesproken over de wapens die de Houthi’sgebruiken? Is het bekend waar deze wapens vandaan komen? Is de wegvan het leveren van wapens en het herbewapenen van de Houthi’safgesloten?Dat was het, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. Meneer Dassen, Volt. Gaat uw gang.De heer Dassen (Volt):Dank, voorzitter. Een maand geleden spraken we met elkaar over OperatieProsperity Guardian en de inzet van Zr.Ms. Tromp. Vandaag spreken weover de Europese missie Aspides en de inzet van Zr.Ms. Karel Doorman.De aanhoudende aanvallen van de Houthi-eenheden op de koopvaardij-schepen schenden het recht op vrije doorvaart en het internationaalzeerecht. Deze moeten natuurlijk gewaarborgd blijven. Niet alleen omdatwe internationaal recht moeten waarborgen, maar ook omdat het directonze economische belangen en onze welvaart raakt. In aanloop naar hetdebat later vandaag in de plenaire zaal wil ik graag de volgende vragenstellen aan de Ministers.Heeft de aanval van Iran, in reactie op de aanval van Israël, de veiligheids-situatie in de Rode Zee en voor de verschillende missies veranderd? Watzijn de mogelijke consequenties voor de veiligheidssituatie? Het isbelangrijk – collega’s stipten dit ook al aan – dat er de-escalatie in de regioplaatsvindt. Kan de Minister haar verwachtingen hieromtrent schetsen?Welke rol kunnen de missies daarin spelen? Kan de Minister daarbij ookingaan op het gesprek dat zij heeft gehad met de Gulf CooperationCouncil? Wat zijn de verwachtingen die daar uitgesproken zijn, juist ookvan de landen die lid zijn van deze council? Kan de Minister aangeven wathet effect van de bestaande missie op de vrije doorgang in de Rode Zeeis? De heer Paternotte verwees er al naar en we hoorden het ook bij detechnische briefing: er vindt momenteel een flinke daling plaats van hetaantal commerciële schepen. Ik ben dus benieuwd hoe er gereageerdwordt op deze missie en wat de reacties daarop zijn.Duitsland, Frankrijk, Italië, Griekenland en binnenkort ook België zullenbijdragen met schepen. Wat is de verwachte ontwikkeling van het aantalen soort schepen dat meedoet aan deze missie gedurende de aanwe-zigheid van de Karel Doorman? Is de verwachting dat andere landen zichdaarbij zullen aansluiten of dat landen eerder zullen stoppen? Graag krijgik daar wat meer inzicht in.In de brief lezen we dat het huidige aantal bevoorradingsschepen in hetgebied erg laag is. Ik begrijp natuurlijk dat Zr.Ms. Karel Doorman deelsdaaraan kan bijdragen, mede vanwege de tankcapaciteit. Maar zijn er ooknog andere knellende punten? Wordt er verwacht dat de bevoorrading opeen andere manier kan worden opgelost? Er is al een informeel verzoekgekomen vanuit de Europese Unie. Zijn er veranderingen op het momentdat de Karel Doorman het Force Head Quarters overneemt, qua veilig-heidssituatie of op andere manieren? En is de Karel Doorman danvoldoende uitgerust om dit ook volledig te kunnen dragen?Dan heb ik nog één vraag. Het volgende was mij namelijk nog niethelemaal duidelijk. Kan de Minister uitleggen waarom het leveren vanNederlandse medische capaciteiten een negatief effect heeft op deTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4917 gereedheid? Is dat omdat dit alleen op zee is en dat het niet op land wordtgedaan? Of gaat het om andere zaken? Daar ben ik benieuwd naar.Dat zijn voor nu mijn vragen. Ik kijk uit naar de beantwoording en naar deafronding in de plenaire zaal straks.De voorzitter:Dank u wel, meneer Dassen. Het woord is aan de heer Brekelmans van deVVD.De heer Brekelmans (VVD):Voorzitter. «Vrije scheepvaart, wereldwijde koopvaardij en maritiemeveiligheid zijn voor een handelsland als Nederland van cruciaal belang. DeRode Zee en het Suezkanaal zijn de aorta van de koopvaardij.» Met dezewoorden begon ik het debat enkele weken geleden over de inzet van deTromp. Diezelfde woorden zijn vandaag net zozeer van toepassing. In detussentijd heeft Iran een massale luchtaanval op Israël uitgevoerd en blijfthet dreigingsbeeld in de regio onverminderd zorgelijk. Willekeurigeschepen en onschuldige bemanning, waaronder ook Nederlanders,kunnen slachtoffer worden van illegale Houthi-aanvallen. Ik heb daaromeerder gezegd, ook in het vorige debat, dat Nederland wat mij betreftlanger had kunnen bijdragen met de Tromp in de Rode Zee. Maar ikbegrijp het geopolitieke belang van de reis die reeds was voorzien.Het is daarom positief dat Nederland voornemens is om een alternatievebijdrage te leveren door de inzet van de Karel Doorman. Verder vindt deVVD het van geopolitiek belang dat Nederland actief deelneemt aaninternationale coalities van bondgenoten die militaire missies uitvoeren,zowel trans-Atlantisch als in EU-verband. Daarom is het ook goed datNederland met de Karel Doorman ondersteuning levert aan zowel deEU-missie Aspides als de door de VS geleide missie OPG. Wel heb ik eenvraag over de aard van Operatie Aspides. Want als ik het goed begrijp,worden groepen van schepen begeleid in de Rode Zee. Mijn vraag is ofdat een efficiënte manier van verdediging is. Die brengt ook relatief hogekosten met zich mee als je kijkt naar de kosten per schip. Is het niet veeldoelmatiger om een gebied af te schermen, zoals de Operation ProsperityGuardian doet? Graag een objectieve reactie daarop van het kabinet.De doelstelling van de inzet van de Karel Doorman is duidelijk: logistiekeen medische ondersteuning. Mijn vraag is of er daarnaast bij de missieook inlichtingen worden verzameld. Bij eerdere missies gingen vaak ookonbemande verkenningssystemen mee, zoals in het verleden deScanEagle, om ook inlichtingen te kunnen verzamelen. Wordt hiervoor nuook in het geval van de Karel Doorman, net zoals eerder in het Caribischgebied is gebeurd, de X-300 Integrator ingezet? Als dat niet het geval is,waarom is die keuze niet gemaakt? Dan had deze missie namelijk nog veelmeer van toegevoegde waarde kunnen zijn.De Karel Doorman heeft alleen relatief lichte wapens ter zelfverdediging.Voor de zwaardere verdediging is de Karel Doorman afhankelijk vanluchtverdedigings- en commandofregatten. Kan het kabinet toelichtentegen welke aanvallen de Karel Doorman zich kan verdedigen? En hoe zietdat mandaat er dan uit? Tegelijkertijd zijn er dus ook grenzen aan deaanvallen waartegen de Karel Doorman zich kan verdedigen. Daaroverheb ik enkele vragen. Ten eerste. Welke maatregelen worden genomenom te verzekeren dat er in hoogrisicogebieden te allen tijde voldoendebescherming is voor de Karel Doorman? Ten tweede. Na de aanvallen vanIran op Israël is het hele dreigingsbeeld in het Midden-Oostenverslechterd, zou ik zeggen. Hoe kijkt het kabinet aan tegen de inzet vande Karel Doorman in relatie tot de toegenomen spanningen? Op welkmoment kan het besluit worden genomen dat er uitgeweken moet wordennaar een veilig gebied? Kan er in de komende weken een moment komenwaarop de inzet van de Karel Doorman überhaupt niet meer verantwoordTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4918 is? Kan het kabinet toezeggen dat de Kamer tijdig wordt geïnformeerdindien er zo’n nieuwe risicoafweging moet worden gemaakt?Verder had ik nog een aantal vragen over de verdringingseffecten rondommedische capaciteit, maar die zijn in de feitelijke vragenronde duidelijkbeantwoord, mede door de toegezegde capaciteit door Zweden. Dat is duserg mooi.Daarom tot slot het volgende. Ik vind het van belang dat Nederland eensubstantiële bijdrage levert, maar dat andere landen in zo’n EU-missiedaar ook aan bijdragen. Mijn vraag is hoe het kabinet de relatieve inzetvan Nederland in deze missie en in de Rode Zee beoordeelt. Is deverwachting dat ook andere EU-landen meer zullen gaan bijdragen aan deOperatie Aspides in de komende maanden, zeker gezien het feit dat heteen relatief nieuwe missie is, die eigenlijk nog in de opstartfase zit enandere landen in het begin misschien nog wat aarzelend waren?Tot slot. Ik stel mijn laatste vraag ook in dat licht. Hoe groot acht hetkabinet de kans dat ook na augustus een extra inzet van Nederland in deRode Zee zou worden gevraagd?Dank, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel, meneer Brekelmans. Mevrouw Piri, Partij van de Arbeid.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):GroenLinks-PvdA, voorzitter.De voorzitter:Sorry, ik moet er nog steeds aan wennen.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Dat snap ik. Er zijn meer mensen.Opnieuw spreken we met de commissie voor Buitenlandse Zaken over deNederlandse bijdrage aan de maritieme veiligheid in de Rode Zee. Eenmaand geleden spraken we over de inzet van Zr.Ms. Tromp ominkomende aanvallen van raketten en drones door de Houthi’s af te slaan.Nu spreken we over de inzet van de Karel Doorman als Joint Support Shipin de missie Aspides, die als doel de begeleiding van de scheepvaartheeft. Want nog steeds voeren de Houthi’s beschietingen uit op schepenin de Rode Zee en daarmee vormen zij een bedreiging van deze vrijedoorvaart. Zoals ik een maand geleden ook heb gezegd, is er geen enkelerechtvaardiging voor deze acties van de aan Iran gelieerde Houthi’s. Weweten wel wat er eigenlijk nodig is voor de-escalatie in de regio en dat iseen staakt-het-vuren in Gaza. Ik vraag de Ministers of daar enigebeweging in is.Voorzitter. Mijn fractie is blij dat er een EU-missie is waaraan een bredecoalitie van landen actief deelneemt. Inmiddels dragen negentienEU-landen bij aan het operationele hoofdkwartier en leveren Duitsland,Frankrijk, Italië en Griekenland schepen. België en, afhankelijk van dezeartikel 100-procedure, Nederland komen daar nog eens bij. Kan deMinister aangeven of daarmee in de noden van de missie wordt voorzien?Voorzitter. Inmiddels is ook bekend geworden dat de EU het kabinet heeftverzocht om het Force Head Quarters op de Zr.Ms. Karel Doorman teplaatsen. Zonder vooruit te willen lopen op het uiteindelijke besluit vanhet kabinet om het verzoek al dan niet in te willigen: kan de Ministeruitleggen wat de rol van het Force Head Quarters is en of daarmee hetrisicoprofiel van de missie omhoog zou gaan?Tot slot heb ik nog een vraag over de timing van het vertrek van de KarelDoorman. Afgelopen zondag is het schip uitgevaren richting het RodeZeegebied, terwijl wij op dit moment in de Tweede Kamer nog debatterenover de inzet. Kan de Minister uitleggen waarom het nodig was dat hetschip al voor de parlementaire behandeling uitvoer?Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4919 Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Piri. Ik zie dat mevrouw Dobbe een vraag heeft.Gaat uw gang.Mevrouw Dobbe (SP):Ja, ik had nog een interruptie, voorzitter. Ik wilde mevrouw Piri hetvolgende vragen. U weet dat wij heel kritisch zijn over de missie PoseidonArcher en dat we daarom twijfels hebben bij deze bijdrage en desamenwerking en informatie-uitwisseling tussen die missies. Ik vroeg mijaf hoe GroenLinks-PvdA aankijkt tegen de missie Poseidon Archer, hetvolkenrechtelijk mandaat daarvan, dus dat het zelfverdediging is omluchtaanvallen op Jemen te plegen, en de risico’s die informatie-uitwisseling en dus samenwerking hebben, ook voor de Karel Doormanen de missie waaraan die meedoet.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Allereerst is mijn fractie een groot voorstander van dit soort EU-missies. Ikheb de vorige keer ook besproken dat het voor ons heel belangrijk is datwe hieraan deelnemen. Ik hoef niet op de plenaire afhandeling te wachtenom te melden dat dat in ieder geval heel veel steun heeft.Over de Nederlandse bijdrage met de Tromp hebben we natuurlijkafgelopen maand al uitgebreid gedebatteerd. Dat is een defensieve missiewaar volgens mij ook een duidelijk mandaat voor is. Om die reden is dieook niet omstreden. We hebben hier geen artikel 100 gehad over eenactieve deelname van Nederland aan de offensieve missie waar deAmerikanen en de Britten aan deelnemen. Ik durf ook niet te zeggen ofmijn fractie was meegegaan in een artikel 100 over actieve deelname vanNederland daaraan. Sterker nog, daar zou ik heel veel twijfels bij hebben.Maar dat is niet het geval. Volgens mij leveren we één stafofficier aan diemissie.Ik heb geprobeerd zo uitgebreid mogelijk te antwoorden op de vraag vanmevrouw Dobbe.De voorzitter:Is dat zo voldoende, mevrouw Dobbe? Het is een interruptie, dus u magnog een vervolgvraag stellen, als u daar behoefte aan heeft.Mevrouw Dobbe (SP):Oké, dan graag. Ja, ik wil me braaf aan de regels houden. Ik vraag hetnatuurlijk omdat we inderdaad geen artikel 100-procedure hebben gehadover Poseidon Archer. Dat klopt. Als er twijfel zit bij die missie PoseidonArcher ... Want er is wel degelijk samenwerking of in ieder gevalinformatie-uitwisseling tussen de drie missies in het gebied, en dus ookPoseidon Archer. Als er informatie-uitwisseling is, betekent dat dat het zoukunnen gebeuren dat informatie die misschien afkomstig is van deKarel Doorman of van de Tromp terechtkomt bij Poseidon Archer en datdie kan resulteren in bijvoorbeeld luchtaanvallen. Als er twijfels zijn bij deene missie, vraag ik mij af of die twijfels dan ook doorvertaald, of in iedergeval kritisch doorvertaald, worden naar de deelname aan die anderemissies.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Dit is, denk ik, ook de reden waarom onze fracties uiteindelijk andershebben gestemd een maand geleden, omdat ik echt puur kijk naar devraag: is het toegestaan dat die schepen zomaar door de Houthi’sbeschoten worden? Nee, absoluut niet. Vind ik dat je daar niet alleen ietstegen kan doen maar ook moet doen? Dan is het antwoord absoluut ja.Voor mij is die missie echt van defensieve aard. We hebben ook gezien datTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49110 mensen ontvoerd zijn van schepen. Het gaat niet alleen maar om – en hetis niet alsof dat niks is – drones en raketaanvallen, maar ook om hetontvoeren van onschuldige bemanning. Ik ben er dus absoluut voor ommee te doen. Natuurlijk nemen aan die missie uiteindelijk ook landen deeldie in een andere, offensieve missie beland zijn. Nogmaals, we hebbendie afweging niet hoeven maken, omdat Nederland niet deelneemt aandie offensieve operaties. Tot nu toe heb ik er op basis van de antwoordenvan het kabinet over informatie-uitwisseling voldoende vertrouwen in datdit niet kan worden gezien als een soort actieve Nederlandse bijdrage aande offensieve missie die geleid wordt door de Amerikanen. Ik zie eenstafofficier echt als iets heel anders dan een militaire missie, waarbij jenatuurlijk uiteindelijk ook verantwoordelijk bent voor welke doelen ergeraakt worden en of daar wel of niet slachtoffers bij vallen.De voorzitter:Dank u wel. Meneer Paternotte, u wilde geloof ik ook een vraag stellen.Gaat uw gang.De heer Paternotte (D66):Dat klopt. Mevrouw Piri zei iets in de trant van: kon de Karel Doorman nietiets langer aan de kade blijven, aangezien de parlementaire behandelingnog niet geweest is? Ik was eigenlijk benieuwd waarom ze die vraagstelde, want de Tromp is eerder ook uitgevaren voordat wij die behan-deling hadden. Volgens mij kwam die vraag toen niet. Je bent eeninternationale coalitie aan het opbouwen met allerlei landen. Ze zijnnatuurlijk even onderweg voordat ze in dat gebied zijn, maar als hetparlement de missie nu zou tegenhouden, kunnen ze natuurlijk evengemakkelijk rechtsomkeert maken.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Ik snap dat in de notulen die straks gemaakt worden, je nooit toonver-schillen kan zien. Maar ik zei het niet met grote ophef. Het was gewooneen vraag.De voorzitter:Is dat voldoende zo, meneer Paternotte, of heeft u nog een vervolg?De heer Paternotte (D66):Het was gewoon een vraag. Dan alleen nog de vraag waarom de vraaggesteld werd, want die vraag had ik wél gesteld.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Laat ik het zo zeggen: mijn allereerste vergadering ooit als Kamerlid wasmet de commissie voor Defensie, waar een voormalig Minister vanDefensie een ... Nou, laat ik het zo zeggen: de militairen waren al in hetvliegtuig gestapt tegen de tijd dat de commissie vergaderde. Toen hebbenwe uiteindelijk een motie van treurnis ingediend. Nou ben ik dat zeker nietvan plan vandaag; laat ik dat ook zeggen. Ik snap ook dat het even duurtvoor een schip er is. Dat duurt iets langer dan voor een vliegtuig. Nou, datwordt een leuk debat zo met de heer Paternotte! Maar het was gewoonoprecht een vraag. Ik denk dat de Ministers ook konden inschatten opbasis van het vorige debat dat hier een grote meerderheid voor zou zijn inde Kamer. Ik geef ze alvast een voorzet. Maar het was gewoon een vraag,zonder ophef, zonder dreigen met moties: waarom niet eerder?De voorzitter:Dank voor deze beantwoording. Dan vraag ik nu aan de heer Paternotte ofhij bereid is om even de voorzittershamer te hanteren terwijl ik mijninbreng namens de PVV ga uitspreken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49111 Voorzitter: PaternotteDe voorzitter:Volgaarne. Dan geef ik het woord aan de heer De Roon van de PVV.De heer De Roon (PVV):Dank, voorzitter. Het eeuwenoude principe van de vrije zeevaart is in hetgeding. Nog steeds bedreigen de Houthi’s militaire en civiele schepen,waardoor ook onze economische belangen geraakt worden. Om de ordete herstellen varen er nu dus westerse fregatten in de Rode Zee, waarmeeeen sterk signaal wordt afgegeven aan de terroristische Houthi’s én aande rest van de wereld, namelijk dat we zo zullen opereren als die vrijezeevaart wordt bedreigd. Nederland maakt zich daarvoor ook sterk, zoweldiplomatiek als militair. Maar de vraag is wel wat de EU-missie Aspidestoevoegt aan de Amerikaanse operatie Prosperity Guardian. Worden weals Nederland wel wijzer en beter van de inzet van de Doorman voor dieEU-missie? Dat zijn wat mijn fractie betreft kernvragen.Waar de Tromp nog een effectieve bijdrage levert aan het daadwerkelijkuitschakelen van Houthi-drones en -raketten, heeft de Doorman dat nietals taak. Wel levert het schip logistieke en medische ondersteuning voorde schepen in missie Aspides die wel belast zijn met dat daadwerkelijkonderscheppen van raketten en drones. De Doorman moet zijn ondersteu-nende taak invullen, terwijl Nederland straks zelf geen fregat meer in deRode Zee heeft liggen. De bescherming van het schip, de Doorman, inhoogrisicosituaties is afhankelijk van schepen van andere landen. Danvraag ik graag aan de mensen van de regering, de Ministers, waaromvoor deze opzet is gekozen. Zijn we als maritiem handelsland van groteorde werkelijk niet meer in staat om ons grootste marineschip te latenvergezellen door een eigen fregat?Voorzitter. In hoogrisicogebied is de Doorman dus binnen deze opzet voorzijn veiligheid afhankelijk van andere Europese fregatten. Die fregattenhebben tot zover niet optimaal gepresteerd, zo moeten we helaasonderkennen. Zo schoot het Duitse fregat Hessen twee raketten af op eenAmerikaanse Reaperdrone. De Hessen is afgelopen weekend alweer uitAspides vertrokken. Dat is volgens de Houthi’s trouwens een stap in degoede richting. Een Deens fregat, dat weliswaar is ingezet voor deAmerikaanse operatie, kampte met haperende wapensystemen, watleidde tot een politiek schandaal en het ontslag van de Deensecommandant der strijdkrachten. Maar daar houdt het ook niet bij op. EenBelgisch fregat dat zou meedoen aan Aspides was niet in staat om eenoefendrone neer te halen. Een afweerraket bleef in de lanceerbuis steken.Tot overmaat van ramp faalden ook andere wapensystemen van datBelgische fregat. We hebben onze twijfels of we dat Belgische fregat, deLouise-Marie, als volwaardig kunnen meetellen in de Aspides-operatie.Daarover hebben we onze twijfels. En waar is eigenlijk de Louise-Marie?Waar is dat schip eigenlijk? Het laatste nieuwsbericht dat ik kon vinden isvan 14 april en stond in de Belgische krant Het Nieuwsblad. Daarin werdgemeld dat de missie op de Rode Zee voor dat schip voor onbepaaldeduur wordt uitgesteld. Ik krijg nu de indruk dat het schip voorlopighelemaal niet meer beschikbaar is voor Aspides. Als dat waar is, opereertAspides dus niet met vier fregatten, zoals de artikel 100-brief onsvoorschotelt, maar met slechts drie. Wat blijft er dan nog over aanbetrouwbare fregatten als de Doorman straks in de Rode Zee vaart?Voorzitter. Enig graafwerk leerde mij dat binnen de EU aanvankelijk werdoverwogen om de taak van Operatie Atalanta, de antipiraterijmissie, uit tebreiden met patrouilleren langs de kust van de Rode Zee. Maar Madridwas daar fel op tegen en bepleitte daarvoor een separate missie. Dat isdus de missie Aspides geworden. Een Spaans schip is in de missieAspides overigens, voor zover ik het kon achterhalen, niet te bekennen.Aspides lijkt vooral in het leven te zijn geroepen om de EU te latenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49112 meedoen, om erbij te horen, om mee te spelen met de grote jongens inhet geopolitieke spel. Ja, en dan kom ik ook alweer op het punt dat deheer Paternotte al aanstipte, namelijk dat Aspides, ook volgens mensendie er verstand van hebben, te klein lijkt te zijn om een gamechanger tezijn in dit verhaal. Ja, de fregatten van Aspides zullen wel in staat zijn omdrones neer te halen – volgens mij is dat ook al gebeurd – maar datzouden diezelfde schepen ook prima kunnen doen onder de veel sterkereAmerikaanse paraplu, zo is in ieder geval mijn indruk. Nu beklijft dan tochhet idee dat Brussel vooral wil laten zien dat het een geopolitieke speler ís.Het lijkt zelfs een officieel doel te zijn, want in de artikel 100-brief staatletterlijk dat het versterken van de EU als geopolitieke speler onderdeel isvan de Nederlandse bijdrage. We doen dus mee om het meedoen. Staathet kabinet om die reden ook ervoor open om het Force Head Quartersvan Aspides op de Doorman te vestigen? Dat is nog niet besloten, denk ik,maar we lezen wel dat dit wordt overwogen. Dan vraag ik mij af of deDoorman daarmee niet een aantrekkelijk doelwit wordt voor de Houthi’s.Als je het hoofdkwartier uitschakelt, breng je immers enorme schade toeaan de operatie. We zijn daar bezorgd over. De Italianen, die nu nog dathoofdkwartier aan boord hebben van hun torpedobootjager, stoppen erdan mee. Wat gebeurt er dan met de Italiaanse bijdrage aan schepen?Stappen die dan helemaal uit de missie? Ik zou graag een scherp enserieus antwoord willen op al die vragen die ik heb gesteld. Het beeld bijons op dit moment is in ieder geval dat Aspides vooral een zwakkerbroertje van de Amerikaanse operatie is, misschien zelfs een gemankeerd,kleiner broertje van die Amerikaanse operatie, met vooral tot taak om deEU mee te kunnen laten doen, omdat ze zo graag iets wil bijdragen op hetgeopolitieke vlak. Ik wil daar een goeie reactie op van de kant van deregering.De voorzitter:Dank u wel. U heeft een interruptie van mevrouw Piri van GroenLinks-PvdA.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Heeft de PVV in al die voorgaande jaren überhaupt ooit voor eenEU-missie gestemd?De heer De Roon (PVV):Nou, u weet het antwoord: nee.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Toch zag ik in het laatste verkiezingsprogramma van de PVV iets van eenwijziging staan, wat groot in de media is gekomen, namelijk dat de PVV inieder geval niet meer voor een nexit is. Ik zal maar niet zeggen welke zindaarna kwam. Volgens mij was dat: «het van binnenuit uithollen van deEuropese Unie». Maar goed, ze is niet meer voor een nexit. Eigenlijk benik het voor een groot deel eens met het pleidooi; ik denk dat het eenkleinere speler is op militair vlak. Ik zie ook de gedachte erachter om de rolvan de EU als geopolitieke speler te versterken, in een regio die dicht bijons ligt en waar we ons aandeel voor moeten leveren. Is het nog eenoptie voor de PVV om naar aanleiding van dit debat uiteindelijk toch voordeze EU-missie te gaan stemmen? Of zegt de heer De Roon: ongeacht deantwoorden gaan wij hier sowieso tegenstemmen?De heer De Roon (PVV):U voelt goed aan dat wij helemaal niet voelen voor het BuitenlandseZakenbeleid op militair gebied van de EU. Dat punt wil ik eigenlijk nieteens maken vandaag, want het gaat mij nu vooral om de veiligheid van demensen op het schip en van het schip zelf. Ik heb geprobeerd te betogendat aan die EU-missie kennelijk wat mankementen kleven of kleefden. DatTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49113 weet ik niet precies, maar daar krijgen we dadelijk misschien meer inzichtin. Zijn er straks wel vier fregatten? Of zijn het er maar drie? Ik weet hetniet. Dan begin ik mij echt af te vragen of het wel zinvol is om eenseparate missie als Aspides te hebben, als die zo klein is. Dat punt is ookdoor anderen gemaakt. Die is waarschijnlijk te klein om echt eengamechanger in het hele verhaal te zijn. Waarom sluit je dan niet aan bijde missie die misschien wel een gamechanger is? Daartoe zie ik deAmerikaanse missie in staat.Dat is wat ik daarop kan zeggen.De voorzitter:Dank u wel. Ik zie dat u verder geen interrupties heeft. Dan geef ik hetvoorzitterschap terug aan de heer De Roon.Voorzitter: De RoonDe voorzitter:Dank u wel. De bewindslieden vragen om 25 minuten bedenktijd. Ik denkdat we verder kunnen om 20.10 uur.De vergadering wordt van 19.44 uur tot 20.11 uur geschorst.De voorzitter:We kunnen weer verder. De bewindslieden zijn er weer. Alle Kamerledenzie ik ook; ook meneer Paternotte is er weer. We gaan nu luisteren naar debeantwoording van de kant van de regering. Ik zal vijf vragen peraanwezig Kamerlid toestaan. U mag zelf weten hoe u de vragen verdeeltover de bewindspersonen. Ik geef het woord aan de Minister vanBuitenlandse Zaken.Minister Bruins Slot:Voorzitter, dank u wel. Ik heb een aantal blokjes. Het eerste blokje is hetdoel van de missie en de diplomatieke inzet; daarin zit ook het onderwerpde-escalatie. Als tweede blokje heb ik Iran en de Houthi’s. Het derde blokjebetreft de overige zaken.Ik wil de leden danken voor hun inbreng en ook al voor hun steun voordeze missie. Nederland hecht belang aan het bevorderen van de interna-tionale rechtsorde. Een onderdeel daarvan is het behoud van een vrijedoorvaart. Het bevorderen van maritieme veiligheid en het ongehinderdetransport van goederen over zee is een direct Nederlands en Europeeseconomisch belang en veiligheidsbelang. Als je kijkt naar het aantalaanvallen, dan zie je dat sinds 19 november 2023 inmiddels 50 aanvallendoor de Houthi’s hebben plaatsgevonden op commerciële schepen enmarineschepen. Dit staat nog los van de kapingsacties die er zijn geweest.Hiermee belemmeren de Houthi’s op de Rode Zee het beginsel van vrijedoorvaart en bedreigen zij de maritieme veiligheid. Daarom heeft hetkabinet gekozen om naast diplomatieke inzet ook militair bij te dragen.Waarom hebben we nu ook besloten tot de inzet van de Doorman in deRode Zee? Allereerst omdat de diplomatieke inspanningen, waarover wehet de vorige keer in het debat uitgebreid hebben gehad, om de Houthi-eenheden via het gesprek hun aanvallen te laten doen staken, niet hetgewenste resultaat hebben opgeleverd. Het gaat hier om eenniet-statelijke actor, die al vele, vele jaren niet terugdeinst voor de inzetvan serieuze wapensystemen. Zij vormen daarmee een directe bedreigingvoor de internationale scheepvaart. Ook zijn de Houthi’s een gevaar voorde internationale rechtsorde, omdat zij het recht van vrije en veiligedoorvaart belemmeren.Daarnaast zie je ook dat de belangen van de Rode Zee groot zijn. Eenderde van ruim 12% van de wereldhandel en grofweg een derde van dewereldwijde containerschepen gaat door het Suezkanaal. Op dit momentTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49114 mijden meerdere rederijen de Rode Zee. De aanvoerketens staan onderdruk, de prijzen van de containers gaan omhoog en veel schepen – zoalsmeerdere leden zeiden – moeten omvaren.Het laatste argument dat ook meespeelt – dat stond inderdaad ook in debrief; dat is dan wel het vijfde argument – is dat deze missie Aspides, waarwe ook nu direct support aan leveren, inderdaad een EU-geleide missie is.Dat is niet vreemd; we hebben meerdere EU-geleide missies in hetgebied. Het laat wel zien dat de Europese Unie ook in staat is om op hetveiligheidsbeleid gezamenlijk op te treden. Natuurlijk doen ze dat ook ingoed overleg met andere landen zoals de Verenigde Staten en hetVerenigd Koninkrijk. De zelfstandigheid van de Europese Unie, die dat ookdoet, is denk ik ook van belang in deze snel veranderende wereld, waarinwe als land meer onze eigen broek moeten gaan ophouden. Het is wel zodat de inzet van de Karel Doorman niet alleen is voor direct support aande EU-geleide missie, maar ook voor de associated support aan de doorde VS en het Verenigd Koninkrijk geleide missie.Los van het effect dat we met de operatie proberen te bewerkstelligen,gaat het bij deze missie ook om het argument van ontmoediging. Als wenu passief blijven als Europese Unie en niet laten zien dat we uiteindelijkin staat zijn om als gemeenschap defensief met elkaar op te treden, watvoor signaal geeft dat dan aan andere plekken in de wereld? Dat zien weook met de recente kaping van een onder Portugese vlag varendcontainerschip in de Straat van Hormuz.Ik ben het met de heer Paternotte eens dat de situatie in de Rode Zee nietlos gezien kan worden van de brede regio waarin de spanningen oplopen.Het risico op instabiliteit neemt toe. Dat maakt ook dat de afgelopenweken niet alleen ik, maar ook de Minister van Defensie en de Minister-President breed in contact zijn geweest en outreach hebben gedaan naarheel veel verschillende landen, waaronder Israël en Iran. Ook hebben wecontact gezocht met andere landen in de regio van wie we weten dat zegoede banden hebben met bijvoorbeeld Iran en Israël, om op te roepentot de-escalatie: het niet verder te laten escaleren. Je ziet dat dat nu opzich hopelijk wat ... Nou ja, goed. Ik hou niet van voorspellingen doen. Hetbelang blijft om met elkaar de-escalerend te blijven optreden. Dat was ookeen van de onderwerpen waar we het gisteravond met de Golflanden overhebben gehad. We hebben het gehad over de vraag hoe we ergezamenlijk voor zorgen, zeg ik ook tegen mevrouw Dobbe, dat wede-escalerend optreden. En met gezamenlijk optreden bedoel ik dus nietalleen de Europese landen, maar ook de landen in de Golfregio. Daar zal ikstraks nog wat meer op ingaan.Mijn veronderstelling is in ieder geval dat de Houthi-aanvallen blijvenvoortduren. De vraag is ook of een staakt-het-vuren voor Gaza wat zaluitmaken. Ik denk dat dat wel verschil zal uitmaken, maar als ik luisternaar de geluiden uit de regio, dan zal een staakt-het-vuren uiteindelijk nietleiden tot het beëindigen van de aanvallen. De Houthi’s hebben namelijkook andere belangen op het spel staan. Tegelijkertijd blijf ik zeggen dat erniet alleen een militair antwoord is vereist op de Houthi-aanvallen. Omdruk te blijven uitoefenen op het vinden van andere oplossingen dan hetgebruik van geweld, is het van belang om diplomatiek met elkaar incontact te blijven, zowel met de Houthi’s als met de omliggende landen.Is er overlap en dubbel werk van de missies? Dat vroeg de heer Stoffer.Nederland verwelkomt beide missies. Hierdoor kan een brede groep vanlanden een bijdrage leveren aan de maritieme veiligheid. Sommigelanden kunnen constitutioneel, grondwettelijk alleen deelnemen aanEU-missies. Zij kunnen niet deelnemen aan een door VS en VK geleidemissie. Beide missies hebben een defensief mandaat maar wel met tweeverschillende taken. De ene missie heeft de luchtverdediging als taak ende andere missie heeft het begeleiden van schepen als taak. Dezeverschillende taken vormen samen een hele mooie combinatie, waardoorje uiteindelijk als geheel scherper wordt. Door niet alleen defensieveTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49115 luchtverdediging in te zetten maar ook schepen te begeleiden en daardoorzekerheid te stellen, zorg je er uiteindelijk voor dat je met gezamenlijkoptreden de vrijheid van doorvaart bevordert en bijdraagt aan maritiemeveiligheid. Er is ook scherpe afstemming tussen de beide missies omervoor te zorgen dat er geen overlap is.Het goede van de Doorman is dat die natuurlijk ook de door het VK en deVS geleide missie ondersteunt met medische capaciteit en bevoorrading.Daar kan de Minister van Defensie meer over zeggen. In het vorige debatwas de medische capaciteit van de Tromp, die in de regio is voor demissie die door het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten geleidwordt, ook een van de zorgen; daar was meer onzekerheid over. DeDoorman zet nu een hele belangrijke stap door wel die zekerheid te geven.Maar vragen over meer inhoudelijke zaken kan de Minister van Defensieveel beter beantwoorden.De heer Paternotte en de heer Dassen vroegen ook of het doel van dezemissie nu dichterbij komt. We hebben allemaal de verschillende rapportenen evaluaties gezien die ons hebben opgeroepen om realistischer enbescheiden te zijn over missies en de bijbehorende doelstellingen. Wat jeziet, is dat het wel doet wat het moet doen. Het begeleiden van schepenzorgt er wel voor, ook in een missie als Aspides, dat de schepen veiligerzijn. Door luchtverdediging te hebben zorg je ervoor dat schepen veiligerzijn. Tegelijkertijd wil het niet zeggen dat de capaciteiten van de Houthi’safnemen. Daar heb je andere capaciteit voor nodig. Dan moet je offensiefaanvallen, zoals de heer Tuinman ook zei. Dat wordt met Poseidon Archergedaan. Het is dus en-en-en. De missies leveren een betekenisvollebijdrage. Vanuit logistiek oogpunt heeft elk schip in het gebied leveringvan medische capaciteit en bevoorrading nodig om het voortzettingsver-mogen te vergroten.Lukt het met deze operatie om de hele vrije doorvaart te herstellen? Nee,dat lukt niet; daar is meer voor nodig. We moeten realistisch zijn: daarvoormoet ook de capaciteit van de Houthi’s worden verminderd. Het zorgt erechter wel voor dat de veiligheid toeneemt en het heeft een afschrikwek-kende werking.Voorzitter. Als het gaat om ...De voorzitter:Er is een vraag voor u van de heer Paternotte.De heer Paternotte (D66):De Minister zei natuurlijk terecht dat, als je de dreiging substantieel enstructureel wilt verminderen, je daar ook een offensieve kant voor nodighebt. Wij geven ook politieke steun aan die offensieve missie, aanOperation Poseidon Archer. De vraag is eigenlijk deze. Als de Minister kijktnaar de opbouw van de missie de afgelopen vier maanden, ziet zij dan dathet vertrouwen van de koopvaardij in de route via het Suezkanaal aan hettoenemen is? Of is dat in ieder geval een doel dat gediend wordt? Ik vraagdan even naar het geheel van de drie missies die er in het gebied zijn –aan elk zijn we in enigerlei vorm verbonden – aangezien je uiteindelijkgeen status quo wilt waarbij het grootste deel van de koopvaardij dezeregio mijdt en je vooral aan het wachten bent op het moment dat deHouthi’s stoppen met een motief hebben om te schieten.Minister Bruins Slot:De missies zijn in ieder geval positief ontvangen door de verschillendekoopvaardijorganisaties, omdat ze ervoor zorgen dat de situatie nietverder verslechtert. Maar de situaties in de Rode Zee is nog steedsgevaarlijk, ondanks dat de veiligheid toe is genomen. Dat maakt dat je nu,in de korte periode dat de missie actief is, nog niet een toenemendvertrouwen ziet. Dat moet de tijd uitwijzen. Dat is niet binnen een paarweken gedaan.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49116 De voorzitter:Minister, gaat u verder.Minister Bruins Slot:Voorzitter. De Minister van Defensie zal verder ingaan op de inzet en delanden en dergelijke.De diplomatieke benadering blijven we doen. Er is intensief contact metde landen in de regio om ervoor te zorgen dat zij hun contacten naar deHouthi’s gebruiken. Maar we roepen bijvoorbeeld ook China op om zijnkrachten te gebruiken. En zelf staan we via verschillende wegen ook incontact met de Houthi’s. Ook de laatste weken heb ik contact gehad metJordanië, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein, Saudi-Arabië.Gisteren spraken we in EU-verband met de Golflanden. Daar zal ik zo nogwat meer in detail op ingaan. We doen dat niet alleen via diplomatiekecontacten. Andere instrumenten zijn de sancties die we nu hebben ingezetop de Houthi’s. Ook andere landen, niet alleen in Europa, hebbenverwelkomd dat we dat hebben gedaan. Zeker de uitbreiding van hetsanctieregime ten aanzien van Iran, ook met ballistische raketten, is eengoede stap voorwaarts. Dit zal hopelijk ook de wapenleveranties van deHouthi’s en de andere proxy’s van Iran beïnvloeden.Dan sla ik gelijk de brug naar het IRGC. Ik ben positief omdat we een stapvoorwaarts zetten in die zin dat de juridische dienst van de buitenlandsedienst nu bereid is om een nieuwe juridische analyse te maken op basisvan de rechtszaken die in Duitsland lopen. Dat zijn er twee, waarbij hetgaat om een vermoedelijke relatie met Iran. Daarvan heeft de buiten-landse dienst in ieder geval toegezegd om te kijken of daar haken in zittendie wellicht een mogelijkheid bieden om wel of niet zaken te kunnen doen.De steun om de Revolutionaire Garde op de terrorismelijst te zetten, isbreder geworden door de ongekende en gevaarlijke aanval van Iran opIsraël, maar ik ben nog ver van unanieme steun af. Met de sanctiesrondom ballistische raketten zijn we vorig jaar gestart. Dat is wel snellergegaan, maar het is ook een kwestie van lange adem. Ondertussen blijf ikook de motie van de heer Brekelmans uitvoeren om te kijken of er nogandere wegen naar Rome zijn. Dat is juridisch niet makkelijk, maar daarzullen we binnenkort ook op terugkomen.In het overleg van gisteren met de Golflanden is het over een groot aantalverschillende onderwerpen gegaan. Het is natuurlijk over de situatie in hetMidden-Oosten gegaan, over humanitaire hulp aan Gaza, over wat wedaar verder aan kunnen doen, over het belang om met elkaar op te roepentot de-escalatie. Je ziet dat verschillende landen waardering hebben voorde inzet ten aanzien van de Houthi’s, maar die zullen dat buiten niet zosnel uiten, omdat dat ook te maken heeft met de situatie waar zij zelf inzitten. We hebben het ook gehad – een aantal landen, maar ikzelf zekerook – over de situatie in Sudan en over wat we daar nog met elkaarkunnen betekenen. We weten allemaal dat een aantal Golflanden daarrelaties hebben. Wellicht kunnen zij hun invloed ook gebruiken om ervoorte zorgen dat de strijdende partijen bereid zijn om de wapens neer teleggen. Het is dus ook gegaan over maritieme veiligheid en het belangdaarvan voor de EU en de Golflanden. Dat is gisteravond ook besproken.Dan de vraag over het staakt-het-vuren. Ik heb gisteren Qatar gesproken.Ik heb goede hoop dat de onderhandelingen binnenkort wellicht weergaan starten, nadat ze een tijdje hebben stilgelegen naar aanleiding vande aanvallen van Iran en Israël. Ik zeg bewust «goede hoop». Maar desituatie is nog steeds – daar hebben we het eerder over gehad – welzorgelijk. Ik zou niets anders willen, zoals deze Kamer ook zegt, dan dat ereen staakt-het-vuren komt, zodat de gijzelaars vrijgelaten kunnen wordenen humanitaire hulp massaal Gaza binnen kan gaan en beter verspreidkan worden. Maar mijn zorg is dat dat nog lang niet daar is. Maar ookhiertoe heb ik natuurlijk weer opgeroepen. Ik heb hierover breed contactTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49117 gehad met verschillende collega’s. Daarmee heb ik het nodige gezegdover de-escalatie en het belang van de vraag wie welke missie onder-steunt.De heer Paternotte vroeg naar de uitspraken van de Houthi-leider. Mag ikdaar een beetje cynisch over zijn? Want misschien hebben we in deafgelopen periode ook gezien dat er berichtgeving in de media was dat erafspraken met China waren over het niet meer aanvallen van schepen.Een paar dagen later werd een Chinees schip aangevallen. Dus ik bennogal voorzichtig om een dergelijke leider gelijk te volgen in zijnuitspraak: «Als jullie, de EU en ook internationaal, niet meer meedoen metdie missies of niet de Israëlische haven binnenvaren, zullen we jullie nietmeer bestoken.» In de afgelopen periode hebben we gezien dat meerderemarineschepen zijn aangevallen, zonder dat er een relatie met Israël was.Dus vanuit mijn positie zeg ik: ik zou daar in deze fase niet op vertrouwen.De voorzitter:Meneer Paternotte, heeft u een vraag?De heer Paternotte (D66):Het cynisme over de uitspraak van Abdul-Malik begrijp ik volledig. Het lijktme heel reëel wat de Minister zei. Ik vond het interessant wat ze zei overde afspraken tussen China, Rusland en de Houthi’s: dat ze daar watsceptisch over is gezien de aanval op één Chinees schip. Misschien is hetgoed om dat even wat verder te duiden. Ik heb het zelf natuurlijk een paarkeer aangehaald in mijn betoog. Maar is het haar indruk dat die afspraakeigenlijk niets waard is, of dat de Houthi’s zich er niets van aantrekken?Minister Bruins Slot:Het cynisme zat ’m eerder overall, ten aanzien van de uitspraken van deleider. Ik heb vooral uit open bronnen, om het zo maar te zeggen, dat erafspraken gemaakt zijn met China. We hebben kunnen constateren dateen aantal dagen daarna een Chinees schip is beschoten. Dus dat isgewoon wat ik heb zien gebeuren. Mijn scepsis zat vooral op deuitspraken van de leider. Fijn dat ik dat nog heb kunnen verduidelijken.De heer Paternotte (D66):Ja, dat snap ik, maar mijn vraag was – ik weet niet of ik dat helemaalduidelijk heb gemaakt – hoe de Minister de relatie tussen de Houthi’s,China en Rusland nu duidt, gezien haar opmerking. Dat was een feitelijkeconstatering, maar ik denk dat het ook belangrijk is om te weten welkeinschatting wij maken van de mate waarin die afspraak China en Ruslandvrijwaart.Minister Bruins Slot:In alle openheid moet ik daarover zeggen dat ik niet het volledigeoverzicht heb van die afspraken en weet óf er afspraken onder liggen. Ikmoet het op dit moment doen met wat ik zelf zie in de open bron.De voorzitter:Gaat u verder, Minister.Minister Bruins Slot:Daarin zie je, als je kijkt naar de resolutie die is aangenomen in deVN-Veiligheidsraad in de afgelopen periode, dat China en Rusland deaanvallen van de Houthi’s wel hebben veroordeeld. Dus daarin zijn ze welduidelijk geweest. Los van de afspraak weet ik wel dat China en Ruslandin gesprek zijn met de Houthi’s over het staken van de aanvallen. Dat weetik wel. Maar de afspraak is voor mij niet geheel duidelijk.De voorzitter:Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49118 Er is een vraag van mevrouw Dobbe.Mevrouw Dobbe (SP):Ja, over het gesprek dat de Minister gisteren heeft gehad. Zij zei dat ookde sancties die worden opgelegd aan Iran hopelijk zullen leiden tot eenvermindering van de wapenleveranties aan de Houthi’s. Ik vroeg mij af ofalle wapens en wapensystemen die de Houthi’s gebruiken – want zijhebben best wel geavanceerde wapens en ook heel veel, zo heb ikbegrepen uit open bronnen – allemaal uit Iran komen of dat er ook andereleveranciers zijn. Weten wij dat? Wat is daarover bekend? Kunnen we opdat vlak nog verder zoeken naar het afsnijden van wapenleveranties aande Houthi’s? Zijn er ook bedrijven waarvan wij weten dat zij direct leverenaan de Houthi’s?Minister Bruins Slot:Iran is echt de hofleverancier van de Houthi’s en is dat ook al heel lang.Dat maakt dat de sancties die gister zijn aangenomen – dat is echt metraketsnelheid gegaan in de Europese Unie – heel belangrijk zijn, omdat dieniet alleen gelden voor de ballistische raketten, maar ook de defensie-industrie en de proxy’s raken. Het is echt een stevig samenstel vansancties, waardoor het lastiger moet worden voor Iran om dergelijkeballistische raketten te fabriceren. Het mes snijdt ook nog eens aantwee kanten, want behalve dat dat soort raketten naar de proxy’s van Iran,zoals Hezbollah en de Houthi’s, gaan, zijn er natuurlijk ook sterkevermoedens dat Iran levert aan Rusland, omdat we inmiddels ook Iraanseraketten in Oekraïne terecht zien komen. Dat maakt het ontzettendbelangrijk dat deze sancties er nu zijn en dat ze ook zo breed ingezetworden. Dat is van belang. Het is dus vooral van belang om ze te richtenop Iran.Mevrouw Dobbe (SP):Ik denk dat dat heel goed is. Het is goed om te horen dat er goed zicht isop waar die wapens vandaan komen. Ik snap dat de Minister tevreden isover de stappen die er nu zijn gezet, omdat die verder gaan dan eerder, enook best wel flink verder. Had de Minister graag meer gezien, als ze alleszelf had kunnen beslissen? Kan er nog meer gedaan worden?Minister Bruins Slot:Dit is in ieder geval wat ik samen met een aantal andere landen almaanden wilde en waar wij druk op zetten. Als het gaat om de Revolutio-naire Garde zijn we nog steeds niet waar we zouden willen zijn – het iseen gemeenschappelijk streven met de Kamer – dus daarvan kan ikoprecht en open zeggen dat ik meer zou hebben gewild dan gisteravondbesproken is. Maar het feit dat we toch, stap voor stap, een bepaalderichting opgaan, wil ik gewoon positief duiden, want ik moet ook anderelanden meekrijgen in het streven dat Nederland heeft.Ik weet niet of de Minister van Defensie nog iets gaat zeggen over hetsoort wapens.Dan Jemen zelf. Dat is inderdaad een van de armste landen ter wereld enhumanitaire hulp is daar hard nodig. We blijven Jemen ondersteunen methumanitaire hulp. Vooral de verslechterde veiligheid op de Rode Zee isbedreigend voor het aanvoeren van humanitaire hulp. Humanitaire hulpkomt over zee en dan is er het risico van aanvallen door de Houthi’s.Daarom is het goed dat wij er zijn om ervoor te zorgen dat die veiligheider wel is. Het gaat dus niet zozeer om wat er op het land gebeurt en watmen daar aangrijpt, als wel om de Rode Zee, die zelf gevaarlijk isgeworden. Dat maakt dat die risico’s ook terechtkomen bij de schepen diehumanitaire hulp aanvoeren. De precisieaanvallen van Operatie PoseidonArcher hebben geen directe impact op de humanitaire hulpverlening. Hetzit ’m vooral in de verslechterde veiligheidssituatie op de Rode Zee zelf.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49119 Mevrouw Dobbe (SP):Toch ook hierover één vraag. Als er geen hulp en goederen over zee meeraangevoerd kunnen worden, heeft dat natuurlijk een direct effect op dehulp die binnen kan komen in het land; dat snap ik. Maar er zijn ookwaarschuwingen en signalen geweest van hulporganisaties in het landzelf, die daar actief hulp verspreiden en voedsel uitdelen, in een landwaarin een groot deel van de mensen afhankelijk is van voedselhulp, inieder geval van humanitaire hulp. Zij hebben eerder een waarschuwinggegeven die heel expliciet gericht was op de luchtaanvallen door de VS enhet VK, dus op Operation Poseidon Archer. Ze hebben gewaarschuwd datdat hun hulpverlening in gevaar zou brengen. Mijn vraag was dus ook:herkennen we dat nu? Ik snap dat de Nederlandse hulpverleningdoorgaat, maar zijn die signalen er nog steeds? Hoe is het nu met dehumanitaire hulp in relatie tot Poseidon Archer?Minister Bruins Slot:De signalen zijn ons bekend en we staan in het land zelf ook in contactmet die organisaties. We leggen die contacten dus ook zelf en we zien datdie aanvallen geen impact hebben gehad op de hulpverlening. Maar wehouden nauw contact met de hulpverleningsorganisaties in het land zelf.Ik zeg tegen mevrouw Dobbe dat de aanvallen van de Amerikanen echtprecisieaanvallen zijn. Ik wil niet in technische details treden, maar dieaanvallen zijn echt zeer gericht. Er wordt bij dit soort aanvallen ook altijdvan tevoren gekeken wat er in de omgeving is. Dat bepaalt of men wel ofniet zo’n aanval kan doorzetten. Maar wij zien in ieder geval dat dehumanitaire hulpverlening tot nu toe gewoon goed kan doorlopen. Wijhouden wel zelf als land heel goed contact met de organisaties, zodateventuele signalen ook bij ons terechtkomen.De voorzitter:Mevrouw Dobbe.Mevrouw Dobbe (SP):Het is goed om dat te horen. Daar ben ik heel erg blij om. Die signalendateren inderdaad al van iets eerder, dus ik hoop inderdaad dat diewaarschuwingen niet bewaarheid zijn. Maar mocht de Minister signalenkrijgen dat er toch geluiden komen vanuit de hulporganisaties in Jemendat de hulpverlening gevaar loopt door die aanvallen, is zij dan bereid omons daar direct over te informeren?Minister Bruins Slot:Als de Kamer informatie wil, kan de Kamer die altijd krijgen. Dat is hetprobleem hier niet. Maar de vraag is wel hoe mevrouw Dobbe dieinformatie dan zelf ook wil gebruiken. Voor ons is het het belangrijkst datwe die contacten hebben. We vinden het prima om eventuele signalendoor te geven. Maar als wij die signalen krijgen, gaat het er natuurlijkvooral om dat wij daar zelf meteen iets mee doen. Ik kan me indenken datals wij nog een voortgangsbrief of iets dergelijks sturen, we het daargewoon in opnemen. Wij houden in ieder geval zelf de vinger aan de pols.Als er relevante informatie voor de Kamer is, dan zullen we die natuurlijkdelen. Dat hoort er altijd bij.Mevrouw Piri stelde een vraag over het vertrek van het schip voordat ditdebat heeft plaatsgevonden. Ik kijk heel even naar de Minister vanDefensie. Ik hoor haar zeggen: ik denk dat we hetzelfde zouden zeggen.Het vertrek van het schip voordat dit debat heeft plaatsgevonden heeft erinderdaad mee te maken dat een schip een langere periode moet varenvoordat het op locatie is. De geopolitieke situatie is momenteel zodanigdat de ontwikkelingen heel erg snel gaan. De besluitvorming over de inzetvan dit schip gaat eigenlijk ook veel sneller dan bij veel andere missies hetgeval is. Ik heb ook waardering voor de snelheid waarmee de KamerTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49120 opereert. Maar dat maakt wel dat we adaptief moeten zijn aan de nieuwesituatie en dat we dus besloten hebben om het schip al uit de haven telaten vertrekken. Dan klopt het dat wij natuurlijk wel scherp kijken naar devraag of er een meerderheid voor deze missie zal kunnen zijn of dat erhele grote discussiepunten zullen zijn. Dat wegen we natuurlijk vantevoren. Mocht toch blijken dat er uiteindelijk weinig draagvlak is voordeze missie, dan zou het schip onverrichter zake terug naar de havenmoeten keren. Maar we hebben dit soort zaken wel van tevoren gewogen.Eigenlijk zie je hiermee ook dat onze geopolitieke situatie gewoon echtverandert.Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):Dank voor het antwoord. Zoals ik zei, begrijp ik het. Maar laat ik het zozeggen: voor het vervolg zou ik het toch heel prettig vinden als we hetdoen zoals we het hebben afgesproken. Ik zeg dat ook met het oog op deveranderde geopolitieke situatie. We hebben straks namelijk mogelijk ookte maken met – vanuit mijn perspectief gezien – vier hartstikke rechtsepartijen die in een coalitie gaan zitten. Die denken misschien: we hebbentoch een meerderheid in de Kamer, dus we informeren mensennaderhand. Dan verdwijnt ook de artikel 100-procedure en de hele nut ennoodzaak van de behandeling in de Kamer. Ik wil er nu geen groot puntvan maken, maar ik hoop dat we het in de toekomst kunnen doen op demanier waarop we het hebben afgesproken. Ik zeg dit met alle begripwaarom daar in dit geval niet voor is gekozen. Die steun is inderdaad heelbreed, veel breder dan alleen de coalitiepartijen of de formerende partijen.Dat zie ik. Het is voor mij meer een eventueel zorgpunt voor in detoekomst.De voorzitter:De Minister, en daarna de heer Tuinman.Minister Bruins Slot:Daar zitten twee aspecten aan vast. Gezien het aantal zetels dat hetdemissionaire kabinet heeft, moeten we sowieso heel goed om ons heenkijken om ervoor te zorgen dat er brede steun is voor een dergelijkemissie. Dit is even vanuit mijn eigen overtuiging: ik ben ervan overtuigddat, welk kabinet er ook zit, het uitzenden van militairen altijd zwaarwe-gende besluitvorming zal zijn voor een kabinet, omdat deze Kamer alsgeheel ook altijd laat zien dat men zich ervan bewust is welke groterisico’s mensen lopen die naar een uitzendgebied worden gestuurd.De heer Tuinman (BBB):Ik heb er in mijn inbreng ook al licht op gehint: we hebben twee schependie achter elkaar gaan. In de eerste artikel 100-brief werd de tweedeeigenlijk al aangekondigd. Vanuit militair perspectief kun je het zien alseen soort campagne. De doelstelling is gelijk. De omgeving is gelijk. Iksnap dat er wel wat dingetjes zijn veranderd op het gebied van dreiging.Het operatiegebied is gelijk. In het debat dat we met de Minister vanDefensie hebben gehad over de voortgang van de missies heb ik ook nogeens lichtelijk gehint op de geopolitieke woelingen die er aan de gang zijn.Ik heb de volgende vraag. We hebben nu twee artikel 100-brieven. Zou heteen optie zijn geweest om beide missies in één artikel 100-procedure tebespreken, waarbij het ene schip het andere schip vervangt en waarbij jedaar over een langere termijn parlementaire instemming voor vraagt?Minister Bruins Slot:Daar hebben de Minister van Defensie en ik het wel over gehad, maar wijhadden nog niet alles duidelijk voor de Doorman en omdat de Trompsneller uit moest varen, hebben we er toch voor gekozen om twee aparteartikel 100-brieven te maken. We wilden ook niet dat de Kamer bepaaldeTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49121 elementen niet helemaal in alle scherpte zou hebben gehad. Het was nietonmogelijk geweest om het in één artikel 100-brief te doen, maar deafweging is ook door mij gemaakt om het toch apart te doen, omdat wenog niet alle informatie goed uitgelijnd hadden voor de Doorman.De heer Tuinman (BBB):Ik snap dat. Ik ondersteun dat ook en mijn fractie begrijpt dat ook volledig.Als de Doorman uitvaart, doet die er een aantal dagen over om er tekomen. Nu is het een aantal dagen. In de toekomst is het misschien watverder. De missiegerichte training vindt ook op de Doorman plaats. Devraag is dan of we het in de toekomst zo kunnen formuleren dat het vooriedereen zo prettig mogelijk is en dat niet alle artikel 100-procedures doorelkaar gaan lopen. Het gaat erom dat we vertrouwen hebben in demannen en vrouwen. Voor missies geldt vaak dat je het voorwerk moethebben gedaan in de jaren ervoor, zodat je de juiste mensen met de juisteverantwoordelijkheid op de juiste plek kunt zetten. Het is meer eenopmerking.Minister Bruins Slot:Je moet er altijd klaar voor zijn. De missie van de Doorman begintinderdaad pas na dit debat. Hij is nog niet bij het Suezkanaal. Dus deruimte in de tijd wordt in dat aspect ook bewust benut. Ik heb begrependat de heer Tuinman bij de regeling van werkzaamheden een technischebriefing over artikel 100 heeft aangevraagd, als een soort opmaat vooreen verder gesprek dat in de Kamer gevoerd gaat worden.De voorzitter:De heer Tuinman nog.De heer Tuinman (BBB):Die technische briefing stond er eigenlijk al en die gaat nu wat naarachteren toe. Mijn vraag was eigenlijk – dat verzoek komt nog – of deregering in een brief zou willen reageren op wat de knelpunten enmogelijkheden zijn op het gebied van artikel 100, om dat meer in lijn tebrengen met wat u ook aangeeft, namelijk de veranderende geopolitiekewereld.Minister Bruins Slot:Dank voor die aankondiging. Ik kijk de Minister van Defensie even aan,maar wellicht is het ook goed om te kijken wat een goede werkvormdaarvoor is. Het zou misschien ook goed zijn om te beginnen met eenbesloten gesprek met de leden, om van gedachten te wisselen. Maar alsde heer Tuinman ons die ruimte geeft, komen we daar nog even op terug.De heer Dassen (Volt):Ik geloof dat de Minister bijna aan het einde van de beantwoording is. Ikzat nog even na te denken over het antwoord op de vraag van de heerPaternotte over het doel van de missie. We zien dat het aandeel van descheepvaart bijzonder hard aan het dalen is. De Minister gaf net aan dat erpositief gereageerd wordt op de aanwezigheid. Wat is de verwachting vande Minister? Zal het aandeel van de commerciële scheepvaart verderdalen? Wat zijn de signalen die zij krijgt? Is het voldoende wat er nugebeurt of wordt er nog steeds verwacht dat het aandeel verder zal dalen?Minister Bruins Slot:Mijn verwachting is niet dat het in de komende periode direct gaatverbeteren. Door de aanwezigheid van de missie zorg je er in ieder gevalvoor dat je alles op alles zet om het niet verder te laten verslechteren.De heer Dassen (Volt):Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49122 Dat snap ik, maar ik ben nog een beetje zoekende naar de terugkoppelingdie er komt. Ik snap dat de route ontweken wordt vanwege de dreiging,maar met deze aanwezigheid wil je de dreiging dusdanig verlagen dat demogelijkheid van vrije doorvaart er wél is. Wat is de terugkoppeling diedaarop komt? Is het de verwachting dat de scheepvaart zich met deaanwezigheid weer kan herstellen?Minister Bruins Slot:Dan is dit het moment dat ik denk aan al die evaluaties die we hebbengehad van alle andere missies. Die causale relatie zou ik niet willenleggen, want dat weten we niet precies. Het is geen kwestie van: als we ditdoen, gaat het zoveel procent stijgen. De heer Dassen vraagt dat ook nietprecies, maar ik wil geen toezegging doen die ik niet kan waarmaken. Wemogen ervan uitgaan dat we met de huidige inzet de situatie wat veiligermaken, maar dat kan ik niet vertalen in een een-op-eenrelatie met eentoegenomen scheepvaart. Dat zullen we echt in de praktijk moeten zien.De voorzitter:Is de Minister daarmee aan het eind van haar betoog? Ja. Dan kunnen wenaar de Minister van Defensie. Gaat uw gang.Minister Ollongren:Heel veel dank, voorzitter. Na een korte inleiding wil ik in vier onderdelenalle vragen proberen te beantwoorden in aanvulling op wat de collega alheeft gezegd. Eerst de veiligheidssituatie aldaar, dan het inzetconcept vande Doorman, de medische capaciteit en de training, de geleerde lessen ende toekomst, inclusief de force generation, en een enkele overige vraag.Zoals al opgemerkt, is de Zr.Ms. Karel Doorman zondag uit Den Heldervertrokken naar de Rode Zee. Het schip en de bemanning zullen directsupport leveren aan Aspides en associated support aan de andere missie,de operatie Prosperity Guardian. Men start op 5 mei en blijft de missie toteind augustus uitvoeren. Dat is onze inzet. Zo is de Kamer ook geïnfor-meerd.Door diverse woordvoerders is al gezegd dat we met de Doorman onsgrootste schip die kant op sturen. Dit logistieke ondersteuningsschip is hetgrootste van onze vloot. Het heeft tankcapaciteit, want het is eenbevoorradingsschip, het heeft medische capaciteit en het versterktdaarmee beide operaties in aanzienlijke mate. De effectiviteit van beideoperaties neemt echt toe door het feit dat met name die tankcapaciteitbeschikbaar is. Men kan sneller bijtanken en dat is een enorme boost voorde efficiency. Daar was ook precies behoefte aan.Vandaag is de Tromp klaar met de missie in de Rode Zee en is het schipdoorgevaren richting de Pacific. Ik ben blij te kunnen constateren dat deTromp zijn werk goed heeft kunnen uitvoeren en de rest van zijn voorzienereis kan voortzetten. Feit is wel dat de dreiging van de Houthi’s, zoals netdoor de Minister van Buitenlandse Zaken betoogd, helaas voortduurt.Daarmee is de maritieme veiligheid op deze belangrijke route nog steedsin het geding. Het is daarom heel goed dat de verschillende landen intwee missies bijdragen aan het beveiligen van de scheepvaart, en dat wijals Nederland, in tegenstelling tot sommige andere landen, in staat zijnom aan beide missies een bijdrage te leveren. De missies versterkenelkaar namelijk. Ze zijn complementair en dragen beide op een eigenmanier bij aan het bevorderen van de vrije doorvaart en het beschermende scheepvaart. Aspides doet dat door het begeleiden van schepen enOPG door de luchtverdedigingsparaplu, waarover we in het vorige debathebben gesproken. De capaciteit van de Tromp paste heel goed bijProsperity Guardian en die van de Doorman past precies bij wat Aspidesvroeg.Voordat ik de vragen beantwoord, wil ik op deze plek mijn enormewaardering en respect uitspreken voor de bemanning van beide schepen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49123 Ze voeren hun taak uit in een uiterst complexe omgeving, echt anders danwe ooit eerder hebben gedaan. Het zijn echt geen alledaagse inzetten. Ikspreek bewondering uit voor de voorbereiding, voor de inzet en voor deprofessionaliteit van de bemanning. En ik spreek ook – dat doe ik altijd –mijn dank uit aan het thuisfront dat die inzet mogelijk maakt. Ik wil debemanning van de Doorman vooral een succesvolle uitvoering van huntaken toewensen en de Tromp een goed vervolg van hun reis.Voorzitter. Ik kan misschien heel kort nog even doorgaan op de vraag diede collega net beantwoord heeft. Mevrouw Piri zei dat de Doorman alonderweg is. Dat klopt, maar ik wil er nog even aan toevoegen dat we deKamer natuurlijk wel geïnformeerd hebben voor het vertrek en ook eentechnische briefing hebben aangeboden. We doen dat echt naar eer engeweten, en zo goed mogelijk. «Ons ragfijne politieke gevoel», zou onzeMinister-President zeggen, had ons natuurlijk wel al geleid in de richtingvan de verwachting van een meerderheid hiervoor. Dat hebben we ookmeegewogen. Feit is inderdaad dat het tijdige vertrek ook helpt bij deeffectiviteit van de bijdrage van Nederland en dus aan de effectiviteit vande missie. Dat hebben we ook meegewogen in de planning. We haddenhet graag gecombineerd als het mogelijk was geweest. Maar dat was nietmogelijk; Aspides was echt nog in oprichting, OPG was er al en wijmoesten een aantal zaken, waaronder het Command and Control en demedische keten, nog verder invullen. We doen dat in ieder geval in alletransparantie. Ik zal zo nog ingaan op een aantal vragen daarover. Ik denkwel dat het heel goed is dat het hier wordt uitgesproken en dat we ookkijken naar hoe we de artikel 100-procedure waarborgen. Mevrouw Pirihecht er heel erg aan. Ik denk dat wij daar allemaal aan hechten. Tegelij-kertijd hechten we er ook aan dat wat we doen past bij de noodzaak vande verantwoordelijkheid die Nederland neemt in situaties in de wereld.Maar dat gesprek is volgens mij gaande en dat zullen we natuurlijk graagvoeren.Ik denk dat over de veiligheidssituatie al veel gezegd is. Misschien nogeven specifiek ten aanzien van de scheepvaart en de inzet van diverselanden. Wat bijzonder is aan deze situatie is de complexiteit van dewapensystemen waar de Houthi’s over beschikken; denk aan de dronesdie ze inzetten, maar ook raketten en ook ballistische raketten. Het iseigenlijk ongekend dat zij daarover beschikken. Naar het zich nu laataanzien, beschikken ze ook over een heel ruime voorraad. Ze hebbenvoorlopig ook de sterke intentie om schepen in de Rode Zee en dewestelijke Golf aan te vallen. Schepen die een link hebben met deVerenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Israël lopen een extra risico,maar eigenlijk betekent dat het voor alle schepen in de Rode Zee dat hetgevaarlijk is en dat er dreiging van uitgaat.Dat leidt terecht tot de vraag van sommigen van u – de heren Paternotte,Brekelmans, Stoffer en ook de heer Kahraman, dacht ik – namelijk: hoeweten we zeker dat de Doorman echt goed beschermd en begeleid is? Feitis dat het een Joint Support Ship is. De afspraak is daarom dat het schipzich voornamelijk bevindt in de gebieden met het lagere risicoprofiel. Hetis niet zo dat de hele Rode Zee een hoogrisicogebied is. Het schip zal inprincipe buiten het hoogrisicogebied varen en verblijven en kan zo ookheel goed zijn taken uitvoeren. Als het toch nodig zou zijn om hethoogrisicogebied in te gaan, dan zal dat altijd onder begeleiding zijn vaneen of meerdere luchtverdedigingsfregatten voor de beveiliging van hetschip. Uw Kamer weet – het is volgens mij ook bij de technische briefingaan de orde gekomen, maar ik kan dat deels ook hier zeggen – dat erwordt gewerkt met risicogebieden. Die gebieden worden bepaald door deHouthi-aanvallen en het type wapens waarover zij beschikken. DeDoorman heeft niet als taak om bescherming te bieden; het is geenluchtverdedigingsfregat. Het is juist bedoeld om die luchtverdedigingsfre-gatten hun werk te kunnen laten doen vanwege de tankercapaciteit en demedische capaciteit. Dat vindt dus in principe buiten het hoogrisicogebiedTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49124 plaats, maar ze kan erin, mits begeleid door minimaal één luchtverdedi-gingsfregat.Dan over de veiligheidssituatie en de verslechtering daarvan na de aanvalvan Iran in de nacht van 14 op 15 april. Het was al onveilig in het gebied.We hebben geen informatie of een reden om aan te nemen dat die nogverder verslechterd is; de situatie was al slecht. Het is daar onveilig,tenslotte.Voorzitter. Dan misschien de kwestie van de heer Tuinman. Hij vroeg inhoeverre de Operation Poseidon Archer en de geïntegreerde inzet vanverschillende missies hier een rol bij spelen, als ik zijn vraag goed begrijp.Operation Poseidon Archer heeft natuurlijk een andere doelstelling. Diedraagt ook niet bij aan luchtsteun voor Aspides. Dat gebeurt bij OperationProsperity Guardian. Je kunt zeggen dat het feit dat er bijvoorbeeldvliegtuigen in de buurt zijn die dreigingen onderscheppen voor ProsperityGuardian natuurlijk bijdraagt aan de veiligheid. Dat bedoel ik eigenlijk ookals ik het heb over de complementariteit van die twee missies. Maar metPoseidon Archer is er dus in die zin geen directe verbinding.Dan het inzetconcept van de Karel Doorman. De heer Brekelmans vroegzich af ... Hoe zei hij dat ook alweer? Er zijn eigenlijk twee manieren: deluchtverdedigingsparaplu versus het begeleiden van schepen. Beidemanieren zijn een efficiënte manier van beveiligen. Beide dragen bij aande bescherming van de scheepvaart daar. Dat is ook precies het doel. Jekunt het dus doen door de luchtdreiging weg te nemen of door tebegeleiden. Daarmee is het complementair. Het is beide efficiënt, en decombinatie maakt het eigenlijk nog efficiënter. Feit is ook, zoals de colleganet zei, dat op dit moment minder schepen zich wagen aan deze route. Deschepen die dat wel willen doen, kunnen aanspraak maken op diebegeleiding. Die kunnen gewoon zeggen: ik wil daar graag doorheenvaren, dus kan ik begeleid worden? De praktijk zal moeten uitwijzen totwelke verbetering dit leidt. Dat zullen we dus zien. Maar het is natuurlijkwel zeker dat dit beter is dan de situatie waarin dit er niet was.Mevrouw Piri vroeg naar de vraag of eigenlijk het informele verzoek vande EU om in een bepaalde periode ook de Force Head Quarters van deoperatie Aspides te voeren of te accommoderen op de Karel Doorman. Wehebben de Kamer daarover geïnformeerd op 17 april. Ik begin even metde vraag of dat het risicoprofiel zou verhogen. Het zou gaan om ongeveer30 bemanningsleden die de tactische aansturing doen. Dat gebeurt nuvanaf een ander schip. Wij beschikken niet over informatie die zegt dat hetrisicoprofiel daarmee zou wijzigen. Dat is dus niet het geval. Maar ik hechter wel aan om de Kamer te informeren dat er afgelopen donderdag eenForce Generation Conference is geweest. Wij verwachten eigenlijk naaraanleiding daarvan dat de missie zal kiezen voor het accommoderen vandit Force Head Quarters aan de wal. We verwachten dus dat het informeleverzoek zich niet zal vertalen naar een formeel verzoek, maar dat is nogniet zeker. Maar het is dus niet de verwachting dat we dat aan boord vande Karel Doorman gaan accommoderen. Dat is ook begrijpelijk. Dat laatook zien dat de missie in opbouw is; dit gebeurt wel vaker. Aan wal is hetnatuurlijk makkelijker, want dan hoef je het maar één keer op één plek teorganiseren en dan hoef je niet van schip naar schip te gaan, ook met defaciliteiten die daarvoor nodig zijn in de sfeer van de communicatie en IT.Dat is dus zoals de vlag er nu bijhangt. We zullen uw Kamer uiteraard overde definitieve uitkomst daarvan informeren, want het kan in theorie nogveranderen. De Karel Doorman zou het overigens wel kúnnen accommo-deren, zeg ik daar meteen bij.De heer Brekelmans (VVD):Toch nog even een vraag over de doelmatigheid van de missie, gewoonpuur voor mijn beeldvorming. We hebben het vooral over het negatievescenario waarin het dreigingsbeeld heel groot blijft, maar het zounatuurlijk ook zo kunnen zijn dat de spanningen in de komende maandenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49125 afnemen. Dan besluiten er hopelijk weer meer schepen om door de RodeZee te varen. Als er dan vier of misschien drie schepen zijn die groepenschepen kunnen begeleiden, is het dan niet zo dat deze missie vrij sneltegen het maximum van haar capaciteit aanloopt? Daar zit volgens mijnamelijk vrij snel een maximum aan, terwijl je met de operatie OPG eenheel gebied kunt afschermen, ongeacht hoeveel schepen daar doorheenvaren.Minister Ollongren:Dat hangt van twee dingen af. Eén, hoeveel schepen doen een aanvraagom begeleid te worden? Dat weten we nog niet precies. Dat zal dus nogmoeten blijken. En twee, het hangt ook bij Prosperity Guardian af van debeschikbare capaciteiten. In beide gevallen is er dus sowieso nooit eengarantie van honderd procent. Als je een permanente aanwezigheid hadvan voldoende capaciteit voor Prosperity Guardian, dan zou het gebied intheorie veilig zijn, maar ook dat is niet het geval. We moeten dus steedsproberen om die goede samenwerkingen te vinden om zo goed mogelijkte zorgen voor vrije doorvaart in de Rode Zee. Vooralsnog zijn beidemissies daar hard voor nodig.De voorzitter:Dan kan de Minister verdergaan met haar betoog.Minister Ollongren:Ja.De heer Stoffer vroeg naar de red card holder. Dat is de commandant vanhet schip. Hij bepaalt volgens de rules of engagement, die Europees zijnafgesproken, wat de inzet zal zijn. Dat zal altijd ter zelfverdediging zijn. Ikzei net al: de Doorman is geen luchtverdedigingsfregat, dus het gaat overwapensystemen die geschikt zijn voor de zelfverdediging op de korteafstand.De heer Dassen heeft gevraagd of er nog andere knellende punten zijn, nude Karel Doorman bijdraagt met tankcapaciteit en bevoorrading. Wehebben met de Karel Doorman aan die vraag echt kunnen voldoen,althans voor de periode dat we meedoen. Vanuit Aspides begrijpen wedat Aspides voor nu op dat vlak voldoende is uitgerust, maar Aspides zousowieso graag nog meer capaciteit willen hebben.De heer Brekelmans heeft gevraagd of er bij de Karel Doorman ook eeninlichtingenfunctie is. Dat is niet het geval. Hij refereerde aan deScanEagle en de X-300 Integrator. Die zijn in het verleden gebruikt bij deantipiraterijmissies. Bij die missies was je op zoek naar iets, terwijl diteigenlijk een heel ander type missie is, waar de aanvallen op je afkomen.Daar heeft de Tromp precies de goede systemen voor aan boord. Maar deDoorman gaat met zijn ondersteunende capaciteiten geen intelverza-meling doen. De Doorman heeft wel zelfverdedigingswapens en eenaantal drones aan boord, maar die hebben niet dat doel.Dan de medische capaciteit, de gereedheid en de trainingen. De heerPaternotte vroeg naar de medisch adviseur. Op de Force GenerationConferentie van 18 februari heeft Nederland de functie van medischadviseur op het FHQ toegewezen gekregen. Dat wordt dus door eenNederlandse militair uitgevoerd. Het is heel goed dat die functie er is enwordt vervuld, want dat zal de medische planning bespoedigen. Daarmeewordt ook een bepaald kennisniveau binnen het tactisch hoofdkwartier,het FHQ, gewaarborgd. Dus dat doen wij graag en dat is ook belangrijk.De heer Tuinman heeft gevraagd of we de Doorman voldoende getraindop pad hebben gestuurd. Ja, de bemanning is gereed en getraind voor deinzet. Natuurlijk zal er tijdens de reis nog aanvullend worden getraind engeoefend, bijvoorbeeld via simulaties, dus de tijd op weg naar hetinzetgebied wordt ook goed benut.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49126 De heer Dassen heeft gevraagd naar de negatieve effecten op degereedheid; dat ging over de medische capaciteit. Eigenlijk heeft de inzetzowel positieve als negatieve effecten op de gereedheid. Het positieveeffect is dat het concept van maritiem medisch optreden kan wordengeoefend. Het negatieve effect is dat er ook een gereedheidsoefening wasgepland op land die nu echter niet kan doorgaan en moet wordenuitgesteld tot een ander moment. We krijgen overigens wel een Zweedsmedisch team aan boord. Er is al een klein deel van dat team aanwezigom dat voor te bereiden. De tweede helft van de missie zal er een Zweedschirurgisch team aan boord zijn, wat weer een positieve impact heeft voorons omdat we daarmee weer andere mensen kunnen vrijmaken voorandere zaken in het medisch domein.Dan de geleerde lessen, de toekomst en de Force Generation. We hebbennog geen compleet beeld van de kleine vier weken dat de Tromp daar isgeweest, maar het is natuurlijk wel heel waardevol. Ook hierbij is er eenervaringstraject waar het gaat om de lessons learned en hoe het is gegaanin het opwerktraject wat betreft de Tromp. Dat is allemaal zo veel mogelijkbenut voor de Doorman, zodat die dat kan implementeren en dus niet zelfhet wiel behoeft uit te vinden. De commandant van de Doorman heeftsteeds meegekeken en ook meegelezen bij de rapportages die van deTromp kwamen. Het marinehoofdkwartier is eigenlijk het koppelvlaktussen de Tromp en de Doorman wat betreft het opbouwen van dieervaringen. Uit de eerste contacten met de Tromp na afronding van demissie is gebleken dat met name de connectiviteit tussen die tweemissies, dus tussen Guardian en Aspides, tijdens de periode dat de Trompmeedoet echt is verbeterd, waarbij de Tromp heeft gezegd dat die nugewoon goed is. Dat is echt een hele belangrijke constatering, ook voor deinzet van de Doorman.Zou er nog een verlenging kunnen komen? De heer Stoffer vroeg dat envolgens mij ook nog enkele andere leden. Het is te vroeg om daar ietsover te zeggen. Als dat verzoek er zou komen, gaan wij ook weer opnieuwkijken naar de wenselijkheid ervan en naar de mogelijkheid vanuit militairperspectief, en dan zal de Kamer daarover worden geïnformeerd. Het isnu nog niet aan de orde. We hebben voor de Doorman overigens deplanning dat die na de inzet zal terugkeren naar Nederland vanwegeonderhoud aan het schip. Maar nogmaals, dat gaan we allemaal bezienmocht dat aan de orde komen.De heer De Roon en anderen vroegen hoe het zit met de inzet vananderen. Het klopt inderdaad dat het Duitse fregat inmiddels is vertrokken.Dat betekent dat er nog drie schepen onder direct support van Aspidesvallen, namelijk van Italië, Griekenland en Frankrijk, en twee schepenonder associated support, namelijk van Italië en Frankrijk. Tot vandaaggold dat ook voor onze Tromp. De area of operation van Aspides isnatuurlijk groot, wat betekent dat extra schepen ook extra toegevoegdewaarde zouden hebben, absoluut. Het is dus, nogmaals, fijn dat we ditdoen. Ik kan niet spreken voor andere landen, maar de force generationdie geweest is en de nieuwe force operation die er komt, staan zeker openvoor additionele capaciteiten. We hebben ook wel de verwachting dat ernog toezeggingen zullen komen, want we gaan uit van een vorm vanburden sharing. Niet bij ieder land zal het misschien gaan om capaciteitenop zee, want er doen natuurlijk veel meer landen mee met stafofficierenen capaciteit aan de wal. Daar blijven we heel alert op.Voorzitter, tot slot. Vooral mevrouw Dobbe had nog vragen over PoseidonArcher en met name de informatie-uitwisseling tussen de missies, waarwe het de vorige keer over hebben gehad. Die is natuurlijk onveranderd;dat hebben we toen ook gezegd. Die informatie-uitwisseling is er, maarspecifiek voor de Doorman geldt dat die niet beschikt over het typeradarsysteem waar de Tromp wel over beschikt. Die haalt dat soortinformatie niet binnen. Het is meer zo dat het voor de Doorman belangrijkis dat hij wel alle informatie krijgt die anderen binnenhalen. Zoals ik zonetTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49127 zei, hebben we van de Tromp gehoord dat die informatie-uitwisseling nugoed is, maar de systemen van de Doorman en trouwens ook depersonele bezetting van de Doorman zien bijvoorbeeld helemaal niet opbeeldopbouw over een grotere afstand.Dan de vraag over de mogelijke burgerslachtoffers. We hebben daaroverook vragen van uw zijde beantwoord. Het is een Amerikaans-Brits geleidemissie, waar wij niet-operationele betrokkenheid bij hebben in de vormvan de stafofficier. Dat betekent dat als er het vermoeden is van burger-slachtoffers bij luchtaanvallen die zijn uitgevoerd door een van die tweelanden, het aan hen is om de bestaande procedures te doorlopen. Datdoen ze ook, zoals wij u al hebben geschetst in onze beantwoording. Inhet geval van de Amerikanen betekent dat dat het Amerikaanse Ministerievan Defensie ziet op de implementatie van hun procedures. U weet dat dehuidige Secretary of Defence, Lloyd Austin, die heeft aangescherpt enverbeterd. Dat is heel concreet gemaakt aan Amerikaanse zijde. Ze hebbeneen Civilian Harm Assessment Cell opgericht, die relevante informatieverzamelt. Ze doen na een initial review een grondig assessment van watze binnen hebben gekregen. Ze kunnen, als er toch nog vragen zijn, eenonderzoek opstarten. Ze hechten er ook aan om dit met andere landengoed te doorlopen en te delen. Dat is dus de procedure die dan gevolgdzal worden.Kunnen we garanties krijgen dat de informatie van de Karel Doorman nietgebruikt wordt in Poseidon Archer? Sorry, die vraag van mevrouw Dobbehad ik eigenlijk al beantwoord. De Karel Doorman gaat dat soort infor-matie niet verzamelen, maar de informatie-uitwisseling tussen dedrie missies is juist belangrijk voor alle partijen die hieraan deelnemen.Daarmee hoop ik, voorzitter, dat ik de vragen heb beantwoord.Mevrouw Dobbe (SP):Dank voor de beantwoording. Ik heb nog een vraag over het antwoordover de burgerslachtoffers. Er wordt namelijk een scenario geschetst vanhoe de Amerikanen daarmee omgaan. Overigens zouden er als dieprecisieaanvallen echt zo precies zouden zijn, ook geen meldingenmoeten zijn van burgerslachtoffers, en toch worden er vier gevallenonderzocht op dit moment. Dat vind ik wel zorgelijk, want zo precieswaren ze blijkbaar niet, als dat klopt. Het wordt onderzocht. Maar mijnvraag is: waar zitten de verschillen tussen hoe de Amerikanen omgaanmet gevallen van burgerslachtoffers in onderzoek, ondersteuning,compensatie et cetera en hoe Nederland dat doet? Want dan heb ik eenbeter beeld van of dat volgens onze normen op orde is.Minister Ollongren:In reactie op dat eerste punt: dat het wordt onderzocht, daar zou ik juisteen hele andere conclusie aan willen verbinden. Als er een meldingbinnenkomt van een vermoeden, dan gaan zij kijken of dat zou kunnenkloppen. Maar meer dan dat kunnen wij daar niet uit concluderen. Wekunnen dus absoluut nog niet concluderen dat het ook zo is. Ik hoop dusdat mevrouw Dobbe daar juist ook enig vertrouwen uit put, namelijk dat,één, de bondgenoten heel zorgvuldig omgaan met het kiezen van hundoelen en als er dan vervolgens toch een melding, vermoeden of wat danook is, het gewoon onderzocht wordt. Dat gebeurt uiteraard wel volgenshun procedures. Maar daar hebben we nog geen conclusie van, dus wekunnen nu nog niet zeggen of er sprake was van burgerslachtoffers. Wemoeten echt afwachten wat er uit deze onderzoeken komt.Er zijn overeenkomsten en er zijn verschillen. Wij hebben heel goed metde Amerikanen gekeken naar hun voorstellen voor verbeteringen. Ditkabinet heeft met de vorige Kamer voorstellen gedaan voor verbeteringenvan onze procedures, natuurlijk vooral aan de voorkant, dus in hetvoorkomen van burgerslachtoffers. Maar die gingen ook over de stappendie we moeten doorlopen op het moment dat we toch een vermoedenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49128 hebben van mogelijke burgerslachtoffers. Helemaal aan het einde van derit, als vastgesteld is dat er sprake is van burgerslachtoffers, gaan we daarook weer heel zorgvuldig mee om. Wat ik hier nu over de verschillen kanzeggen, is dat ik meen dat de Amerikanen daar een fonds voor hebben,terwijl wij in dat soort situaties van geval tot geval bekijken hoe wij vindendat we ermee om moeten gaan. Verder heb ik hier echt al vaker met deKamer over gedebatteerd en ik heb er ook al een aantal stukken over naarde Kamer gestuurd. Ik heb die nu niet allemaal letterlijk in mijn hoofdzitten, maar ongetwijfeld gaan wij daar in andere debatten nog uitvoerigop terugkomen, als ik mevrouw Dobbe goed inschat.De voorzitter:Dan vraag ik de heer Paternotte om weer even de voorzittershamer tehanteren, want ik heb ook nog enkele vragen.Voorzitter: PaternotteDe voorzitter:Ik geef het woord voor een interruptie aan de heer De Roon van de PVV.De heer De Roon (PVV):Ik zou de Minister van Defensie willen vragen of zij kan uitleggen wat indit verband nou eigenlijk een hoogrisicogebied is. Ik begrijp dat deDoorman daar zo veel mogelijk buiten blijft, maar wat is dat dan? Is datbijvoorbeeld het maximale bereik van de raketten en de drones van deHouthi’s of is dat het gebied waar – ik noem maar een percentage – 90%van de aanvallen op dit moment plaatsvindt? Of is het nog wat anders?Wat kunt u daarover zeggen?Minister Ollongren:Het vervelende is dat ik het graag allemaal zou schetsen, maar dat ik dathier niet kan doen. Ik hoop dat u bij de technische briefing de gelegenheidhebt genomen om dat heel precies te vragen, want een deel van dieinformatie kan ik hier niet in de openbaarheid geven. Grosso modo kan ikzeggen dat het inderdaad afhangt van een inschatting van wat de Houthi’smet hun wapens voor schade kunnen aanrichten en waar. Vervolgens zouik in details moet treden en dat kan ik hier niet doen.De voorzitter:De heer De Roon had nog een andere vraag.De heer De Roon (PVV):Ja, ik had nog een tweede vraag. Ik begrijp dat het de bedoeling is dat deDoorman zo veel mogelijk buiten dat hoogrisicogebied blijft, maarwanneer komt ie er dan in? Is daar iets over te zeggen?Minister Ollongren:Hij heeft twee belangrijke taken. Het zijn er nog wel meer, maar de tweebelangrijkste zijn de volgende. Dat is de tankercapaciteit. Nou, daarvoorzal hij heel vaak niet het hoogrisicogebied in hoeven gaan. Het is juistpraktisch dat de schepen dan naar de Doorman toe komen. Maar er kannatuurlijk wel een reden voor zijn bij de medische capaciteit. Daarvoor kanhet toch noodzakelijk worden geacht dat de Doorman ergens dichterbij is.In dat geval kan dat, mits begeleid door een van de fregatten, die welbeschikken over wapens tegen luchtdreigingen.De heer De Roon (PVV):Dat waren mijn vragen.De voorzitter:Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49129 Dan is het voorzitterschap weer in uw handen.Voorzitter: De RoonDe voorzitter:Dank u wel. Dan denk ik dat we nu over kunnen gaan naar de tweedetermijn van de kant van de Kamer, zo daar behoefte aan bestaat. Ik steleen spreektijd van anderhalve minuut per fractie voor. Als dat niet goed is,dan moet u het nu zeggen, maar anders gaan we daarvan uit. MeneerPaternotte, gaat uw gang.De heer Paternotte (D66):Dat is ruim voldoende, voorzitter. Dank voor het duidelijk beantwoordenvan de vragen over het doel, de middelen en de precieze werkwijze van deKarel Doorman in het gebied. Het is een sobering thought dat sinds wijelkaar de vorige keer spraken, de situatie qua veiligheid in de Rode Zee envoor de koopvaardij niet verbeterd is en dat we nu vooral inzetten op hetvoorkomen van een verslechtering. In die zin dank ik de Ministers voor deeerlijke antwoorden daarover. Ik denk ook dat het belangrijk is dat we nietnaïef zijn over de positie van grootmachten als China en hoe die ernaarkijken.Ik heb nog één vraag aan de Minister van Buitenlandse Zaken. Zij gafnamelijk aan dat de European External Action Services bezig is met eennieuwe juridische analyse van de mogelijkheid om de RevolutionaireGarde op een terreurlijst of een alternatief daarvoor te plaatsen, op basisvan twee Duitse zaken. Mijn vraag is of zij de Kamer daar nog nader overkan informeren. Dat kan ook schriftelijk.De voorzitter:De heer Tuinman.De heer Tuinman (BBB):Voorzitter. Ik bewaar mijn laatste opmerkingen voor de plenaire afronding.De voorzitter:De heer Kahraman? Nee? Die bewaart zijn opmerkingen ook voor deplenaire afronding. De heer Stoffer? Idem, zie ik. Mevrouw Dobbe.Mevrouw Dobbe (SP):Dank u wel. Ik ga ook nog wat bewaren voor de plenaire afronding, hoor.Maar ik heb nog wel een vraag aan de Minister van Buitenlandse Zakenover het blokje de-escalatie. Ik heb namelijk ook nog gevraagd op welkemanier de Karel Doorman en de Nederlandse deelname aan OperationPoseidon Archer bijdragen aan de-escalatie in de regio. Ik ben benieuwd,ook omdat die al een tijdje bezig is en we al resultaten daarvan kunnenzien, wat het antwoord daarop is.De voorzitter:Dank u wel. Meneer Dassen.De heer Dassen (Volt):Dank voor de beantwoording. De rest bewaar ik voor de plenaire zaal.De voorzitter:Meneer Brekelmans.De heer Brekelmans (VVD):Daar sluit ik me graag bij aan.De voorzitter:Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49130 Misschien kan ik dan meteen zeggen dat we wat mij betreft ook doorgaannaar de plenaire inbreng, en dat ik nu dus geen verdere inbreng heb.Dan kijk ik naar de Minister van Buitenlandse Zaken voor de beant-woording van haar deel.Minister Bruins Slot:Voorzitter. Dit bewijst maar weer dat de Minister van Defensie deze keerhet best haar werk heeft gedaan, want de twee vragen die nog gesteldzijn, zijn voor mij.Tegen de heer Paternotte zeg ik dat ik er in het verslag van de RBZ opterugkom. Met de informatie die ik dan heb, kunnen we verder weerdebatten voeren.Tegen mevrouw Dobbe zeg ik het volgende. Als je kijkt naar de situatievan december 2023 – toen was er alleen maar diplomatieke inzet – zie jedat de Houthi’s verschillende grote, complexe aanvallen achter elkaarhebben gedaan. Ze waren dus continu escalerend bezig. Stap voor stapdeden zij verdere aanvallen. Zij hebben een disruptie van het scheepvaart-verkeer veroorzaakt. Onze inzet is erop gericht om schepen te begeleidenen te verdedigen met luchtverdediging. Onze inzet is erop gericht om opvoorhand de militaire mogelijkheden van de Houthi’s aan te grijpen. Ikheb het dan over de oren en de ogen, over de radarvermogens, maar ookover de lanceerinrichtingen. Zo zorgen we ervoor dat de Houthi’s in iedergeval niet de schade kunnen toebrengen die ze ervoor wel kondentoebrengen. Het gaat erom dat we óf hun ogen en oren uitschakelen, dushet radarvermogen, óf zorgen dat een raket uit de lucht wordt geschotenen dat we ook nog eens een keer veilig de schepen begeleiden.De voorzitter:Ik kijk even of de beantwoording voldoende is. Dat lijkt het geval te zijn.Er is geen vraag gesteld aan de Minister van Defensie.Dan komen we tot afronding van dit commissiedebat. De griffier heefttwee toezeggingen genoteerd. Die ga ik even voorlezen. Als u wilt, kunt uer nog op reageren.–Ten eerste. De Minister van Buitenlandse Zaken informeert de Kamervia de voortgangsbrief over eventuele gevolgen van OperationPoseidon Archer op humanitaire hulp in Jemen.Ja, akkoord? Mooi.–Ten tweede. De Minister van Buitenlandse Zaken komt in het verslagvan de Raad Buitenlandse Zaken terug op de nieuwe juridische analysevan EDEO over het plaatsen van de Iraanse Revolutionaire Garde op deEU-terrorismelijst.Is dat ook wat u wilde toezeggen, Minister?Minister Bruins Slot:Ik zou van de eerste toezegging niet «de voortgangsbrief» willen maken.Dat zei ik uiteindelijk, maar ook pas aan het eind, hoor. Ik zou ervan willenmaken «als het relevant is, dan meld ik dat op de plek waar het op datmoment nodig is». Dat was volgens mij ook het verzoek van mevrouwDobbe.De voorzitter:Ja, mevrouw Dobbe, zegt u het maar.Mevrouw Dobbe (SP):Daar kan ik het mee eens zijn. Op het moment dat er signalen komen datde humanitaire hulp beïnvloed en gehinderd wordt door OperationPoseidon Archer, vinden wij het relevant. Als dat dus de toezegging is,vind ik die prima.Minister Bruins Slot:Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49131 Ja, zo heb ik ’m verstaan. Het gaat om dus informatie in brede zin. Hetgaat dus niet over de voortgangsbrief, maar over het moment dat ersprake van is.De voorzitter:Dan denk ik dat we de toezeggingen zo goed hebben gedefinieerd. Dankallen voor uw bijdrage aan dit debat. Ik sluit het debat voor nu, en dangaan we straks naar de plenaire afronding.Sluiting 21.23 uur.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 49132