Memorie van toelichting

32045WijzigingvanhetWetboekvanStrafvorderinginverbandmeteenhervormingvanderegelingbetreffendeherzieningtenvoordelevandegewezenverdachte(Wethervormingherzieningtenvoordele)Nr.3MEMORIEVANTOELICHTINGInhoudsopgaveI.ALGEMEEN1.Inleiding2.Hoofdlijnenvandevoorgestelderegeling2.1.Samenvattingvandevoorstellen2.2.Algemeneuitgangspunten3.Dehuidigeherzieningsregelingterdiscussie3.1.Schetsvanhetgeldenderecht3.2.Knelpunten4.Grondenwaaropherzieningtenvoordelemogelijkis4.1.Hetnovum4.2.Andereherzieningsgrondenoverbodig?4.3.GeslaagdeklachtbijhetEHRM5.Welkorgaandienthetherzieningsverzoektebeoordelen?6.Demogelijkhedenvanfeitelijkonderzoek6.1.Debeperktemogelijkhedeninhetgeldenderecht6.2.Naareenuitbreidingvandeonderzoeksmogelijkheden6.3.DehuidigeCommissieEvaluatieAfgeslotenStrafzaken(CEAS)geendefinitieveoplossing6.4.InstellingvaneenCriminalCasesReviewCommission(CCRC)naarEngelsmodelnietwenselijk6.5.Hetnaderfeitelijkonderzoek6.6.Eisentestellenaaneenverzoektotnaderonderzoek7.Determijnwaarbinnenhetherzieningsverzoekdienttezijningediend8.Debeslissingsruimtevandefeitenrechternaeenverwijzing9.Depositievanslachtoffersennabestaanden10.Hetbewarenvangegevensenvoorwerpen11.FinanciëleparagraafII.ARTIKELSGEWIJSTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1343190809tkkst32045-3ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.31 I.ALGEMEEN1.InleidingDestrafvorderlijkeherzieningsprocedurewordtwelbeschouwdalsdenoodremprocedurevanonsrechtssysteem.Ditbuitengewonerechts-middelmaaktnamelijkeencorrectiemogelijkvanonjuisterechterlijkeuitsprakeninafgeslotenstrafzaken.Hoewelergeensignalenzijndatonjuisteuitsprakenopgroteschaalvoorkomen,bestaaterweleenbreedgedeeldebehoefteaaneenaanpassingvandeherzieningsregeling.Zoiserondermeerkritiekopdehogeeisenwaaraanhetherzieningsverzoekmoetvoldoen,wilhetvoorgegrondverklaringinaanmerkingkomen.MedenaaraanleidingvanderechterlijkedwalingindeSchiedammerparkmoordzaakiservanuitdeTweedeKameropaangedrongendedrempelvoorherzieningteverlagenendemogelijkhedentotcorrectievanachterafonjuistgeblekenuitsprakenteverbeteren.1Ditwetsvoorstelvoorzietdaarin.DediscussieoverdeherzieningheefteennieuweimpulsgekregendoordeinstellingvandeCommissieEvaluatieAfgeslotenStrafzaken(CEAS)naaraanleidingvandegerechtelijkedwalingindeSchiedammermoord-zaak.Dezecommissieheefttottaak«nategaanofzichindeopsporingvanstrafbarefeitenen/ofindebehandelingvandaaruitvoortgekomenstrafzakenernstigemanco’shebbenvoorgedaandieeenevenwichtigebeoordelingvandefeitendoorderechterindeweghebbengestaan».Decommissieisop1april2006methaarwerkzaamhedenbegonnen.Totnutoezijnerintotaaldriezakennaderonderzochtdoordecommissie:dezaaktegendeverpleegsterLuciadeB.,deEnschedeseontuchtzaakendestrafzaaktegendebejaardenverzorgsterInaP.Inhetverslagoverhetjaar2007signaleertdeCEASondermeerdatdeuitvoeringvanhetnaderonderzoekinhetkadervandeevaluatievaneenstrafzaaktijdrovendenmoeilijkis.Ermoetnamelijkinbelangrijkemategebruikwordengemaaktvanmateriaaldatnietinhetzaaksdossierisaantetreffen.Bovendienmoetenpersonenwordengehoorddiezichinhunprofessioneleintegriteitbedreigdkunnenvoelen.VolgensdeCEASisdaaromeennadereregelingvandeonderzoeksbevoegdhedenopzijnplaats.OokuitdeevaluatievandeCEASkwamnaarvorendathetnietkunneninzettenvanbepaaldebevoegdhedenalseengemiswerdervaren.Ditwetsvoorstelkomthieraantegemoetdoornaderevoorzieningentetreffenvoornaderfeitelijkonder-zoekinverbandmetdeherzieningtenvoordelevaneengewezenverdachte.HetoorspronkelijkewetsvoorstelzoalsdataandeRaadvanStateisvoor-gelegd,isopadviesvandeRaadgesplitstineenwetsvoorstelbetreffendeherzieningtenvoordeleeneenwetsvoorstelbetreffendeherzieningtennadele.Hetvoorliggendewetsvoorstelbetreftduseenhervormingvandebestaanderegelingvanherzieningtenvoordele,hetanderewetsvoorsteldeherzieningtennadele.Eengezamenlijkebehandelingvanbeidewets-voorstellenverdientdevoorkeur.Weliswaarisherzieningtennadelevaneenandereordedanherzieningtenvoordele,enbevattenderegelingenvanbeideherzieningsvormenindebeidewetsvoorstelleninhoudelijkeenprocedureleverschillen,maardatneemtnietwegdatderegelingvandeherzieningtennadele,alsvoorzieninhetdesbetreffendewetsvoorstel,voortbouwtopderegelingvanherzieningtenvoordele,zoalsdezeinhetvoorliggendewetsvoorstelwordthervormd.Overhetconceptvanhetoorspronkelijkewetsvoorstelzijnadviezen2ontvangenvandevoormaligepresidentvanendeprocureur-generaalbijdeHogeRaad,vandeRaadvoorderechtspraak,deNederlandseVereni-gingvoorRechtspraak,hetCollegevanprocureurs-generaal,deNeder-1HandelingenII2004/05,blz.6452.2TerinzagegelegdbijhetCentraalInformatiepuntTweedeKamerbijkamerstuk32044,nr.3.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.32 landseOrdevanAdvocaten,hetCollegebeschermingpersoonsgegevensenvandehooglerarenCrombag,VanKoppen,enWagenaar.Hetgaatomwaardevolleadviezenwaarinhetwetsvoorstelopeengedegenwijzevancommentaarisvoorzien.DeNederlandseVerenigingvoorRechtspraakonderschrijftinhetalgemeendeuitgangspuntenvandevoorgesteldeverruimingvanderegelingbetreffendeherzieningtenvoordele.DeRaadvoorderechtspraakgeeftinzijnadviesaanzichgoedtekunnenvindenindegekozenproceduresenoverigegedanekeuzes,dienaarzijnoordeelindememorievantoelichtinggoedwordenonderbouwd.Devoormaligepresidentvanendeprocureur-generaalbijdeHogeRaadwaarderenhetdatdebestaande,almeerdaneeneeuwoudeherzieningsregelingtegenhetlichtwordtgehouden.Zijonderschrijveninalgemenezindatditwets-voorstel–doordemogelijkhedenvanonderzoekteverruimen–voorzietineenthansbestaandeleemteinderechtsbeschermingvandegewezenverdachte.HetCollegevanprocureurs-generaalgeeftinzijnadviesaanverheugdtezijndateenaantalknelpuntenindebestaandeherzienings-regelingwordenopgelostenmeentdaterterechtvoorisgekozendebestaandeherzieningsregelingteverbeteren.DeNederlandseOrdevanAdvocatenjuichtdebeoogdeverruimingvanhetnovumbegrip,waar-onderhierondermeer,toe.DeherenCrombag,VanKoppenenWagenaarbepleiteninvoeringvaneenrevisieraad.IndeandereadviezenwordtdekeuzevanditwetsvoorstelomdeHogeRaaddeherzieningsaanvraagtelatenbeoordelen,onderschreven.Deadviezenhebbengeleidtoteenaantalaanpassingeninhetwetsvoor-stelenindememorievantoelichting.Opdeadviezenzal–waarnodiguitgebreid–wordeningegaanopdieplaatsenindezememorievantoelichtingwaardeonderdelenwaaroverisgeadviseerdwordenbelicht.DeRaadvanHoofdcommissarissenenhetKorpsbeheerdersberaadhebbenaangegevenaftezienvandemogelijkheidomoverhet(oorspronkelijke)wetsvoorstelteadviseren,omdathetwetsvoorstel«geenbeheersmatigeconsequentiesbevat».Voorzovernietuitdrukkelijkandersisvermeld,hebbenallegenoemdeartikelenbetrekkingophetWetboekvanStrafvordering.2.Hoofdlijnenvandevoorgestelderegeling2.1.SamenvattingvandevoorstellenHetwetsvoorstelbeoogtderechtsbeschermingvanburgersdietenonrechtezijnveroordeeldteverbeterendooreenmoderniseringvandeherzieningsregeling.Hetwetsvoorstelbeoogtdaarmeestructureleoplos-singentebieden,diedeinstellingvanad-hoc-commissieszoalsdeCEASoverbodigmaakt.Devoorstellenhoudeninhoofdlijnenhetvolgendein:•Debestaandeherzieningsgrondbetreffendehetnovumwordtbijge-steldombeterrekeningtekunnenhoudenmetnieuweforensischeexpertise(paragraaf4).•DemogelijkheidvanherzieningopgrondvaneengeblekenschendingvanhetEVRMwordtenigszinsverruimdnaaraanleidingvankantteke-ningendieinvakliteratuurbijdebestaandeherzieningsregelingopditpuntzijngemaakt(paragraaf4).•DeHogeRaadblijftherzieningsrechter.Debestaandeherzienings-procedurewordtaangepastombeterfeitelijkonderzoekmogelijktemaken,waarbijookdeinbrengvandeskundigenkanwordenbenut.Indienhetomernstigemisdrijvengaatkaneengewezenverdachte,naarinditwetsvoorstelwordtvoorgesteld,tervoorbereidingvanzijnherzieningsaanvraagbijdeprocureur-generaalbijdeHogeRaadeenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.33 verzoekindienentoteennaderfeitelijkonderzoek.Deprocureur-generaalzalditverzoekinbeginseltoewijzen(paragraaf6).•Voorafgaandaaneenbeslissingoverhetverzoektoteennaderfeitelijkonderzoekkandeprocureur-generaalditverzoekvoorleggenaaneencommissie,vergelijkbaarmetdetoegangscommissievandehuidigeCEAS.Indiecommissiekunnenookdeskundigenwordenbenoemd.Tenzijhetverzoektotnaderonderzoekniet-ontvankelijkofkennelijkongegrondis,isdeprocureur-generaalverplichtadviesintewinnenvandecommissieindiendeverzoekerisveroordeeldtoteengevange-nisstrafvantienjaarofmeer(paragraaf6).•Bijdeuitvoeringvanhetnaderfeitelijkonderzoekkandeprocureur-generaalbijdeHogeRaadzichlatenbijstaandooreenonderzoek-steam.Indiennodigkanditteamwordenaangevuldmetexternedeskundigenen/ofledenvanhetOpenbaarMinisterie.Bovendienkrijgtdeprocureur-generaaldebevoegdheideengerechtelijkvooronderzoektedoenopenen(paragraaf6).•Samengevatkandeprocureur-generaalopverzoekvaneengewezenverdachtealvoordatereenherzieningsaanvraagisingediend,eendiepgravendfeitenonderzoekverrichtenwaarbijbetrokkenkunnenworden:a.eencommissiediekanadviserenoverdenoodzaakvaneennaderonderzoekendevraagstellingvaneendergelijkonderzoek;b.eenonderzoeksteamdatfeitelijkhetnaderonderzoekinopdrachtvandeprocureur-generaaluitvoerten/ofc.eenrechter-commissaris(paragraaf6).•Denkbaarisdatdevoorgestelderegelingeenaanzuigendewerkingzalhebbenomdatdeherzieningsgrondenenigszinswordenverruimdendemogelijkhedenvanfeitelijkonderzoekinverbandmeteen(toekom-stige)herzieningsaanvraagwordenvergroot.Voorkomenmoetwordendatditleidttoteentegrotebelastingvan(hetparketvan)deHogeRaad.Devoorstellenvoorziendaaromineenverplichteproces-vertegenwoordigingomeentoestroomvanlichtvaardigeherzienings-aanvragenenverzoekentotnaderonderzoektevoorkomen(para-graaf6).•Enkelebijzondereprocesbepalingenwordenaangepast.Zoisinhetgeldenderechtdebeslissingsruimtevanhetgerechtshofbeperkt,wanneerdeHogeRaadeenherzieningsaanvraaggegrondachtendezaakvooreenhernieuwdebehandelingnaarditgerechtshofverwijst.Indevoorgestelderegelingkrijgthetgerechtshofmeerarmslag.Ditisvooralvanbelanginverbandmetdestraftoemeting.Welwordtderegeldatbijeenherzieningtenvoordelegeenstrafmagwordenopge-legddiedebijhetvernietigdearrestofvonnisopgelegdestraftebovengaat,gehandhaafd(paragraaf8).•Hetwetsvoorstelbevatspecifiekevoorzieningenvoorslachtoffers,indiendeherzieningleidttoteenvrijspraak.Dittervoorkomingvandeongewenstesituatiedathetslachtofferreedsbetaaldeschadevergoe-dingenmoetterugbetalenaandegenedieaanvankelijkwasveroor-deeld.Daaromgeldtalshoofdregeldatniethetslachtoffer,maardeStaatdeschadevergoedingenaandetenonrechteveroordeeldedientterugtebetalen.Ditligtanderswanneerderechterlijkedwalingtewijtenisaanhetgedragvanhetslachtoffer(paragraaf9).•Hetslachtofferkrijgtbovendienrechtopinformatieoverdestrafzaak(paragraaf9).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.34 2.2.AlgemeneuitgangspuntenBijhetopstellenvanderegelingzijnverschillendebelangentegenelkaarafgewogen.Aandeenekantheeftdesamenlevingeralsgeheelbelangbijdateradequatemogelijkhedenbestaanaperteonjuisthedenwaardoordebeslissingvaneenstrafrechteronhoudbaarwordt,teniettedoen.Zoalsbijdetotstandkomingvandehuidigeherzieningsregelingin1899werdgesteld:«HetStaatsbelangeischtnietalleendaterrechtszekerheidbestaat,maarookdaterzekerheidvanrecht,nietvanonrechtbestaanzal.»1Aandeanderekantdienttewordenvoorkomendathetgezagvaneenonherroepelijkerechterlijkeuitspraakteveelwordtaangetast.Debelangenvanderechtszekerheidendoelmatigheidbrengenmetzichdatopeengegevenmomenteenstrafvorderlijkeprocedurealsbeëindigddienttewordenbeschouwd(hetadagium:«litesfinirioportet»).Ditiseenredenomdeherzieningsproceduretebeperkentotuitzonderlijkegevallen.Hetvertrouwenindestrafrechtspraakisgediendmeteengoedebalanstussendezetweebelangen.Welkvertrouwengenietimmersdestrafrecht-spraakalseenveroordelingonaantastbaarblijftdoordatgeennaderonderzoekplaatsvindtnaaraanwijzingendatdezittingsrechterrelevanteinformatieniettotzijnbeschikkingheeftgehadenmogelijktoteenandereuitspraakzouzijngekomenalsditwelhetgevalwas?Ookhetomge-keerdegeldt.Welkvertrouwengenietdestrafrechtspraakalselkeonher-roepelijkeveroordelingalsnelaantastbaarblijkt?Hierbijdienttewordenbedachtdathetstrafprocesrechtnogandere«veiligheidskleppen»kentdandeherziening,zoalsdegratie.Doelvanhetwetsvoorstelisomtevoorzienineencorrectiemogelijkheidvoordiegevallen,waarinanderestrafvorderlijkevoorzieningengeenadequateoplossingbieden.Overigensishetstreveneruiteraardopgerichtomonjuisteuitsprakenzoveelmogelijktevoorkomendooreengoedeopsporing,vervolgingenberechting.Inverbandhiermeezijnverschillendeverbeterprogramma’sdoorhetOpenbaarMinisterieendezittendemagistratuuringanggezet,waaronderhetprogramma«versterkingvanopsporingenvervolging»datisontwikkeldnaaraanleidingvanhetevaluatierapportbetreffendedeSchiedammerparkmoord,enhetprojectterverbeteringvandemotive-ringvan(straf)vonnissen.Onjuisteveroordelingenkunnenechternooithelemaalwordenuitgesloten,redenwaaromeenadequateherzienings-procedureonmisbaaris.3.Dehuidigeherzieningsregelingterdiscussie3.1.SchetsvanhetgeldenderechtDehoofdlijnenvandehuidigeherzieningsregelingzijnalsvolgt.Inhetalgemeenkaneenherzieningsaanvraagalleenwordengedaandoordeveroordeelde,deraadsmanvandeveroordeelde,endeprocureur-generaalbijdeHogeRaad.Isdeveroordeeldeinmiddelsoverleden,dankunnendeinartikel479genoemdenabestaandeneenherzieningaanvragen.Opditmomentisalleeneenherzieningtenvoordelemogelijk,(nog)niettennadele.DeHogeRaadoordeeltoverdeherzieningsaanvraagentoetstdaarbijofersprakeisvaneengrondvoorherziening.Erzijndrieherzieningsgronden(ziehethuidigeartikel457).Deeersteisdatertegen-strijdigevonnissenofarrestenzijngewezen(eerstelid,onder1°),detweedeisdatersprakeisvaneennovum(eennieuwfeitdatderechterdestijdsnietbekendwas,zieheteerstelid,onder2°)endederdeiseengeslaagdeklachtbijhetEuropeesHofvoordeRechtenvandeMens(eerstelid,onder3°).1KamerstukkenII1898/99,78,nr.3,blz.2.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.35 Deeersteherzieningsgrond(ookwelhetconflictvanrechtspraakgenoemd)doetzichnietvaakvoor.EenvoorbeeldishetarrestvandeHogeRaadvan11januari2005,LJNAR3663.IndezezaakwasverdachteXdoorhetGerechtshofArnhemveroordeeldwegenspogingtotdoodslagomdathijiemandmeteenmesindiensbuikzouhebbengestoken.VierjaarlaterwerdverdachteYvoordezelfdepogingtotdoodslagveroor-deelddoorhetGerechtshof’s-Hertogenbosch.InhetArnhemsearrestwerdervanuitgegaandatXhadgestoken.HetGerechtshof’s-Hertogen-boschkwamechtertotdeconclusiedatYdewerkelijkedaderwas.DoortoedoenvanYwasXtenonrechteveroordeeld.DeHogeRaadvernietigdedebeidearrestendiealonherroepelijkwaren,enverweesdezakennaarhetGerechtshofLeeuwarden.Datgerechtshofmoestdebeidezakenopnieuwbehandelen.Detweedeherzieningsgrond,hetnovum,komtindepraktijkmeervoor.Vaneennovumkanbijvoorbeeldsprakezijnwanneereenpersoons-verwisselingwordtgeconstateerd.Zokanuiteenproces-verbaalvandepolitieblijkendatdedaderzichheeftuitgegevenvooreenanderwaardoordeverkeerdepersoonisveroordeeld.Ookkomthetvoordatiemandtenonrechteisveroordeeldwegensonverzekerdrijden.Blijktuiteenbriefvaneenverzekeringsmaatschappijdatdeveroordeeldewélverzekerdwas,dankanditeennovumopleveren.Dederdeherzieningsgrond,betreffendegeslaagdeklachtenbijhetEuro-peesHofvoordeRechtenvandeMens(EHRM),werdop1januari2003inhetWetboekvanStrafvorderingingevoerd,medenaaraanleidingvaneenaanbevelingvandehetComitévanMinistersvandeRaadvanEuropa.1EenvoorbeeldisdezaaktegenM.diewasveroordeeldwegensfeitelijkeaanrandingvandeeerbaarheidtoteenvoorwaardelijkegevangenisstrafvanviermaandeneneengeldboetevanf10000.Deaangeefsterhadaanvankelijkgetwijfeldoverhetnutvaneenaangifte,omdatzijvreesdeniettewordengeloofd.Depolitiehadinverbanddaarmeeeencassettere-corderophettelefoontoestelvandeaangeefsteraangeslotenwaarmeezedetelefoongesprekkendiedeverdachtemethaarvoerdekonopnemen.ToendezaakaanhetEHRMwerdvoorgelegd,constateerdedithofdathetrechtopprivacyvandeverdachteopontoelaatbarewijzewasgeschonden.GeziendezegeslaagdeklachtbijhetEHRMachttedeHogeRaaddeherzieningsaanvraagvanM.gegrond.DitkonechtervolgensdeHogeRaadinvoldoendematewordengecompenseerddoordeopge-legdegeldboeteteverlagen.Wileenherzieningsaanvraagopeenvandezedriegrondenkansvanslagenhebben,danmoetdezeaanhogeeisenvoldoen.Deaanvragermoetnamelijkmetbehulpvanbewijsmiddelenaantonendatersprakeisvaneengrondtotherziening.Isdeaanvraagonvoldoendeonderbouwd,danwordtdezeniet-ontvankelijkofkennelijkongegrondverklaard.Isdeaanvraagwelontvankelijkennietkennelijkongegrond,danbrengtdeprocureur-generaalbijdeHogeRaadeenadviesuit,dezogenaamdeconclusie.Meestalwordtdeconclusiegenomennamensprocureur-generaaldooreenvandeadvocaten-generaalbijdeHogeRaad.Somsisnognaderonderzoeknodigomeenherzieningsaanvraagtekunnenbeoordelen.Dehuidigeregelingbiedtdaarvoorwelenigemogelijkheden,maardezezijnbeperkt(zieparagraaf6.1).AchtdeHogeRaadeenherzieningsaanvraaggegrond,dankanhijdezaakinincidentelegevallenzelfafdoen.Ditdeedzichbijvoorbeeldvoorbijdebovengenoemdestraf-zaaktegenM.,waarbijdeHogeRaadvolstondmeteenverminderingvandeopgelegdestraf.MeestalverwijstdeHogeRaaddezaakechternaareengerechtshofdatdezaaknognieteerderheeftbehandeld.Behoudensenkeleafwijkingengeldendandegewoneregelsvoorhethogerberoep.21Recommendationnr.Rec(2000)2Eonthere-examinationorreopeningofcertaincasesatdomesticlevelfollowingjudgmentsoftheEuropeanCourtofHumanRights.2Zozijnderegelsoverdeappeltermijnenhetpartiëleappelnietvantoepassing.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.36 OokalheeftdeHogeRaadhetherzieningsaanvraaggegrondverklaard,hetgerechtshofkánalsnogdebestredenuitspraakhandhaven.Bijvoor-beeldomdatalsnognieuwbelastendbewijsaanhetlichtkomt.Indatgevalblijftdeveroordelinginstand.DatgebeurdebijvoorbeeldindeDeventermoordzaak.Hetisookmogelijkdathetgerechtshofnaeenherzieningtotdeniet-ontvankelijkheidvanhetOpenbaarMinisteriekomt,toteenvrijspraakoftoteenontslagvanallerechtsvervolging.Ditlaatstekanbijvoorbeeldgebeurenwanneerachterafuiteenpsychiatrischrapportblijktdatdeveroordeeldegeheelontoerekeningsvatbaarwasophetmomentdathijhetstrafbarefeitbeging.TegendebeslissingenvanhetgerechtshofkunnendegewezenverdachteenhetOpenbaarMinisterievolgensdegewoneregelsberoepincassatieinstellen.DeHogeRaadoordeeltdanalscassatierechteroverdezaak.Bovendienishettoegestaanomnaaraanleidingvanéénstrafzaakmeer-derekereneenherzieningsaanvraagintedienen.Eenverdachteheeftdusmeerdereherkansingenwanneereenherzieningsaanvraagniet-ontvankelijkof(kennelijk)ongegrondisverklaard,ofwanneerernaverwijzingvandezaaknaareengerechtshofopnieuweenveroordelingisgevolgd.Ditsoortherhaaldelijkeaanvragenkomenindepraktijkgeregeldvoor.Eenherhalingvanzettenisechterniettoegestaan:denieuweaanvraagmagnietopdezelfdegrondenzijngebaseerdalseeneerdereaanvraag,tenzijdezelaatsteaanvraageerderwasingetrokken(ziebijvoor-beeldHR13september2005,LJNAU3335).HetverslagvandeHogeRaadoverdejaren2005en2006bevatdevolgendecijfersoverdeafdoeningvanherzieningszakendoordeHogeRaad:20052006totaalingekomen8088uitspraken:gegrond1316ongegrond2031niet-ontvankelijk3623totaalaantaluitspraken6970ingetrokken/afgedaandoordegriffier48UitdezecijfersblijktdatdeHogeRaadeenkleindeelvandeherzienings-aanvragengegrondverklaart.3.2.KnelpuntenDebestaandeherzieningsregelingkanalsverouderdwordenaangemerkt.Dezewerdin1926ingevoerd,bijdetotstandkomingvanhethuidigeWetboekvanStrafvordering,enbevatnogelementenvanoudereherzieningsregelingenuit1838en1888.Sindsdieniserveelveranderd.Tedenkenvaltondermeeraandeopkomstvannieuwetechniekenophetgebiedvanhetforensischbewijs(bijvoorbeeldDNA-onderzoek).Doorditsoortnieuwetechniekenkaneenvoudigeraanhetlichtkomendatersprakeisvaneenonjuisteuitspraak.Bovendienisinmiddelsuitgedrags-wetenschappelijkonderzoekgeblekendatbekentenissendieverdachteninhunstrafzaakhebbenafgelegdnietaltijdbetrouwbaarzijn.Werddebekentenisvroegernogde«koninginvanhetbewijs»genoemd,erva-ringenuithet(recente)verleden(o.a.Schiedammerparkmoord)lerendatonschuldigeverdachtenonderinvloedvanpsychologischeprocessenernstigemisdrijvenkunnenbekennendiezijniethebbenbegaan.AnalyseTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.37 vanverhorenkanaanhetlichtbrengendatverkeerdeverhoortechniekenzijngebruikt.Dehuidigeherzieningsregelingbiedtnaarmijnoordeelteweinigruimteomrekeningtehoudenmetnieuwewetenschappelijkeontwikkelingen.Ditkomtindeeersteplaatsdoordeeisendieinhetgeldenderechtwordengesteldaanhetnovum,welkeeisenhieronderwordenbesproken.IndetweedeplaatsbevathetWetboekvanStrafvorderinggeenadequatevoor-zieningenvoorfeitelijkonderzoekinhetkadervandeherzienings-aanvraag.Eenveroordeeldekaneenlegitiembelanghebbenbijdergelijkonderzoek.Zelfswanneerhijtenonrechteveroordeeldis,beschikthijnamelijknietaltijdoverdemiddelenomditaantetonen.Debeperkteomschrijvingvanhetnovumendebeperktemogelijkhedentotfeitelijkonderzoekblijkenindepraktijkdebelangrijksteknelpunten.Ditwetsvoorstelbevatvoorstellenvooreenverbeteringvandeherzienings-regeling.Dezewordenindevolgendeparagrafennadertoegelicht.4.GrondenwaaropherzieningtenvoordelemogelijkisZoalsinparagraaf3aandeordekwammaakthethuidigeartikel457opdriegrondeneenherzieningtenvoordelemogelijk.Kortgezegd:erzijntegenstrijdigevonnissenofarrestengewezen(eerstelid,onder1°),hetnovum(eennieuwfeit,derechterdestijdsnietgebleken;eerstelid,onder2°)eneengeslaagdeklachtbijhetEHRM(eerstelid,onder3°).4.1.Hetnovum4.1.1.ProblemenbijdetoepassingvanhetnovumvereisteProblemendoenzichvooralvoorbijdetoepassingvandeherzienings-grondbetreffendehetnovum.Inderechtspraakwordtnamelijkalleeneennovumaanweziggeacht,wanneerersprakeisvaneennieuwefeitelijkeomstandigheid.Gewijzigdeinzichtenvandeskundigenleverenhierdoorinbeginselgeennovumop(vgl.HR26juni2001,NJ2001/564(PuttensemoordzaakII)).Ditisproblematischomdatrechters,mededoordeontwik-kelingvannieuweforensischetechnieken,intoenemendemateafhanke-lijkzijngewordenvandeexpertisevandeskundigen.Delaatstejarenishetverschillendekerenvoorgekomendatopvattingenvandeskundigenonhoudbaarblekennadateenstrafzaakreedsonherroepelijkwasgeworden.DitdeedzichbijvoorbeeldvoorindePuttensemoordzaak.Indiezaakwerdentweeverdachtenaanvankelijkelktottienjaargevangenis-strafveroordeeldwegenshet(medeplegenvan)doodslagenverkrach-ting,maarnaeenherzieningalsnogvrijgesproken.Debewijsvraagwasindezezaakgecompliceerd.Zowarenerspermasporenopeenbeenvanhetslachtofferaangetroffen,dienietafkomstigkondenzijnvandeverdachten.Opdeterechtzittinginhogerberoepgafeengynaecoloog,diealsdeskundigeoptrad,eenmogelijkeverklaringhiervoor:hetspermakonafkomstigzijnvaneeneerderseksueelcontactenkonzijn«versleept»bijdeverkrachting.Later,toendeverdachtenalonherroepelijkwarenveroor-deeld,kwamdedeskundigeterugopdeze«sleeptheorie».StriktgenomenkondeHogeRaad,uitgaandevandeeerdererechtspraak,geennovumaannemen.Inbeginselkanhetoordeelvaneendeskundigealleenalseennovumgelden«voorzoverdaarbijwordtuitgegaanvanfeitenen/ofomstandighedenvanfeitelijkeaardwelkenietbekendwarendanwelnietgeachtkunnenwordenbekendtezijngeweestaanderechterdiedeuitspraak,waarvanherzieningwordtgevraagd,heeftgewezen.»InditbijzonderegevalvonddeHogeRaadechterwelruimtevooreenherzie-ning,ondermeeromdatdedeskundigetijdensdeherzieningsprocedurehadverklaardvanbepaaldefeitenbetreffendedeaangetroffensperma-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.38 sporennietopdehoogtetezijngeweest.DaarbijmoestdeHogeRaadzichwel(noodgedwongen)injuridischebochtenwringen.Detekstvanartikel457,eerstelid,spreektnamelijkvan«eenigeomstandigheiddenrechternietgebleken»ennietvaneenomstandigheiddiededeskundigenietisgebleken.VonddeHogeRaadinhetbijzonderegevalvandePuttensemoordzaakwelruimtevooreenherzieningopgrondvaneengewijzigddeskundigen-inzicht,inanderegevallenbestaatdieruimteniet.Hierdoorishetnietaltijdmogelijkadequaattekunneninspelenopnieuwe(forensische)expertise,waardoorde«noodremfunctie»vandeherzieningsprocedureingevaarkomt.Eenwetswijzigingisinverbandhiermeewenselijk.Zowelvanuitdewetenschapalsvanuitdepraktijkishieropherhaaldelijkaange-drongen.14.1.2.VerruimingvanhetnovumVanwegedebovenstaandeknelpuntenwordtinhetwetsvoorstelnietlangervastgehoudenaandeeisdatersprakedienttezijnvaneennieuwefeitelijkeomstandigheid.Indevoorgestelderegelingkunnenookanderegegevens,zoalsnieuwedeskundigeninzichten,onderomstandighedeneennovumopleveren.Inverbanddaarmeewordtinhetvoorgesteldeartikel457nietlangergesprokenvan«eenigeomstandigheiddiebijhetonderzoekterterechtzittingderechternietwasgebleken»,maarvan«eengegevendatbijhetonderzoekopdeterechtzittingaanderechternietbekendwas».Eengegevenkaneennieuwefeitelijkeomstandigheidbetreffen,maarookeengewijzigddeskundigeninzichtoveralbekendefeiten.Doordezewijzigingwordendeknelpuntenindehuidigeregelingopgelost.Ikbenadrukdaarbijdatdedrempelvoorherziening,inlijnmethetuitzonderlijkekaraktervanditbuitengewonerechtsmiddel,tegelijkvoldoendehoogblijft.Hetgegevenmoetnamelijk–netalsthansbijhetbegrip«eenigeomstandigheid»hetgevalis–aantweeeisenvoldoen:1.hetgegevenwasbijhetonderzoekopdeterechtzittingnietaanderechterbekend;2.doorhetgegevenopzichzelfofdoorhetverbandmetdevroegergele-verdebewijzenontstaatheternstigevermoedendatindienditgegevenbekendzouzijngeweest,ditzouhebbengeleidtotéénvandeinhetvoorgesteldeartikel457genoemdeuitspraken.Daaruitvolgtdatdeformuleringals«eengegeven»nietteruimis;dereikwijdtevanhetnovumbegripwordtvooraldoordeanderedaarinopgenomenelementenomlijnd.Aandeanderekantontstaatwelmeerruimteomeerdergemaaktefoutenteherstellenenomrekeningtekunnenhoudenmetnieuwewetenschappelijkeontwikkelingen.Inhetconcept-wetsvoorstelwashetbegrippenpaar«eenfeitofbewijsmiddel»opge-nomeninplaatsvanhetbegrip«eengegeven».Dieinhetconcept-wetsvoorstelgemaaktekeuzeberustteopdewensopditpuntaansluitingtezoekenbijdeformuleringvandeDuitseregelinginparagraaf359,vijfdelid,vandeStrafprozeßordnung,waarinwordtgesprokenover«neueTatsachenoderBeweismittel».Bijdekeuzevoor«eenfeitofbewijsmiddel»zijninhetmerendeelvandeoverhetconceptwetsvoorsteluitgebrachteadviezenechterkanttekeningengemaakt.ZowijzendeNederlandseVerenigingvoorRechtspraakenhetCollegevanprocureurs-generaaleropdatelkfeitindevormvaneenbewijsmiddelkanwordengegoten.DeNederlandseOrdevanAdvocatenendeherenCrombag,VanKoppenenWagenaarvrageninhunrespectievelijkeadviezen,onderverwijzingnaarhetwettelijkebewijsstelsel,watmet«bewijsmiddel»isbedoeld.Dezeadviezenhebbenmijaanleidinggegevenhetwoord«bewijsmiddel»uithetcriteriumwegtenemen;ookindehuidigeregelingwordtnietverwezennaardevormwaarindetotherzieningaanleidinggevende«omstandigheid»kanzijngegoten.Hetwoord«feit»uithetbegrippen-1Zieo.a.G.G.J.Knoops,DePuttenseMoordzaak:herzieningsrechtelijkeimplicatiesvandevoortschrijdendeforensischeexpertiseinstrafzaken,NJB2002,blz.14–02–1407;B.F.Keulen,Herzieningvandeherziening,R.M.Themis2007,blz.3–14,Vgl.H.Brouwer,Nieuworgaanvoorherzieningszakenoverbodig,NRCHandelsbladvan16maart2007.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.39 paar«eenfeitofbewijsmiddel»moestvervolgensdooreenanderbegripwordenvervangen,omelkeindrukwegtenemenalszoualleeneenomstandigheidvanfeitelijkeaardonderhetcriteriumvallen.Dekeuzeisuiteindelijkop«eengegeven»gevallen.Opdeindeadviezenaangedragenalternatievenwordtartikelsgewijsbijartikel457nogkortingegaan.HoewelhetindeDuitseregelinggebezigdebegrip«neueTatsachenoderBeweismittel»nietindeformuleringvandevoorgestelderegelingisovergenomen,heeftderegelingweltotgevolgdathetNederlandserechtnauwerbijhetDuitseaansluit.OoknaarDuitsrechtisinruimerematedanthansinNederlandhetgevalisherzieningopgrondvannieuwdeskundigenbewijsmogelijk.TegelijkkanwordenvastgestelddatooknaarDuitsrechteengewijzigddeskundigeninzichtopzichzelfnoggeennovumoplevert.Indeeersteplaatswordenerbelangrijkeeisengesteldaandeaardvanhetdeskundigenbewijs,omdathetmoetgaanomnieuwbewijs.Indetweedeplaatsdientnieuwedeskundigenbewijszokrachtigtezijndathetgeschiktisteleidentotéénvandeinparagraaf359,vijfdelid,vandeStrafprozeßordnunggenoemdeuitspraken.GeziendezebeidevereistenheeftnaarDuitsrechteenherzieningsverzoekopgrondvannieuwdeskundigenbewijsinhetalgemeenalleenkansvanslagenwanneertenminstedevolgendevoorwaardenzijnvervuld:•dedesbetreffendekwestiewastijdensdestrafprocedurenognietaanhetoordeelvaneendeskundigevoorgelegdóf•erwasindedesbetreffendestrafzaakalwelonderzoekverrichtdooreendeskundige,maarerissprakevaneennieuwedeskundigedieófwelvanuiteenandervakgebiedófwelopgrondvanandereonder-zoeksmethodentotnieuweconclusieskomt,óf•eennieuwedeskundigekomtopgrondvandezelfdefeitentotandereinzichtenomdatheteerderedeskundigenoordeelisgebaseerdoponjuisteofonvolledigefeitelijkeveronderstellingenofomdaternieuwewetenschappelijkeontwikkelingenzijnophetdesbetreffendevakgebied.1HetverruimdenovumbegripuitdevoorgestelderegelingsluitbijdeDuitseregelingaan.Depreciezeinvullingvanhetverruimdenovumbegripisovergelatenaanderechtspraak.Hierdoorkanderechtspraakzichopditpuntnoguitkristal-liseren.Hetligtvoordehandominiedergevalindehierbovenomschrevensituatieseennovumaanwezigteachten,mitshetnieuwedeskundigenbewijszosterkisdathetbovengenoemdeernstigevermoedenontstaat.Daarnaastzoumenookinanderesituatieseennovumaanwezigkunnenachten.Bijvoorbeeldwanneereendeskundigetijdensdeherzieningsprocedureterugkomtopzijneerderedeskundigen-oordeelomdathijnietbeschikteoverdejuistestartinformatie,waardoorzijnaanvankelijkeoordeeloponjuistepremissenwasgebaseerd.21.3.VoordelenvandenieuweomschrijvingvanhetnovumHoewelopheteerstegezichtdeindrukkanontstaandathethieromeenkleinewijziginggaat,houdtdevoorgesteldewijzigingweldegelijkeensignificanteverruiminginvandeherzieningsgrondbetreffendehetnovum.Gewijzigdedeskundigeninzichtenkunnenimmerssnellertoteenherzieningleiden.Zoalsuitdeaanduidingvandezeherzieningsgrondals«novum»alblijkt,dienterspraketezijnvanéénofmeernieuwegege-vens.Hoewelhetbelangrijkisdatgerechtelijkebeslissingenbewijs-rechtelijkvoldoendezijnonderbouwd,zulleneraltijdstrafzakenzijnwaarindiscussieblijftbestaanoverdejuistheidvaneenveroordeling.Ditkanzichbijvoorbeeldvoordoenbijzedenzakendiebewijsrechtelijkprecairzijn.Indatsoortzakenmoetdebeschuldigendeverklaringvandeaangevervaakwordenafgewogentegenoverdeontkennendeverklaring1Vgl.L.Meyer-Goßer,Strafprozessordnung,Gerichtsverfassungsgesetz,NebengesetzeundergänzendeBestimmungen,Beck’scheKurtz-Kommentare,deel6,München:VerlagC.H.Beck,2003,blz.1181.K.MarxenenF.Tiemann,DieWiederaufnahmeinStrafsachen,C.F.MüllerVerlagHeidelberg2006,blz.52–84,i.h.b.blz.72.2Vgl.ookdeprocedureleeninhoudelijkecriteriadiedoorG.KniggezijngeformuleerdinzijnherzieningsvorderingindezaakLucia(vorderingnr08/01492H.,ziei.h.b.blz.33e.v.vandevordering).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.310 vandeverdachte.Overdieafwegingkanooknahetonherroepelijkwordenvaneenveroordelingnogdiscussieblijvenbestaan,hoeuitvoerigderechterlijkebeslissingookisgemotiveerd.Zolangerechtergeensprakeisvannieuwegegevens(bijvoorbeeldnieuwdeskundigenbewijs)ishetheropenenvandestrafzaaknietopportuun:demaatschappijheefterbelangbijdateraanprocessenopeengegevenmomenteeneindekomt.Deherzieningiseenbuitengewoonrechtsmiddeldatookbuitenge-woondientteblijven.Omdezeredenishetenkelegegevendatersprakeisvaneengewijzigdinzichtoverdevaliditeitvaneendeskundigen-verklaringnognietvoldoendevooreenherziening.Zoalsuithetboven-staandeblijktisditpashetgevalwanneerdoorditgewijzigdeinzichtheternstigevermoedenontstaatdateenvandeinartikel457,eerstelid,onderc,genoemdeuitsprakenzouzijngevolgd.Devoorwaardedathetnovummetdeindestrafzaakgegevenuitspraaknietbestaanbaarschijnt,blijftomdezeredengehandhaafd.IndePuttensemoordzaakzochtdeHogeRaaddegrenzenvanhetrechtopomrekeningtekunnenhoudenmeteengewijzigddeskundigeninzicht.Indevoorgestelderegelingkomendegrenzenvanhetrechtandersteliggen,waardoordeHogeRaadnietmeergebruikhoefttemakenvan«constructies»omintekunnenspelenopnieuweforensischeexpertise.DeHogeRaadkandannamelijkeenverklaringvandedeskundige,waarindezeaangeeftnaderhandtoteenanderdeskundigenoordeeltezijngekomenenwaaruitblijktdathetoorspronkelijkeoordeelnietconformde«stateoftheart»was,alseengegevenindezinvanhetvoorgesteldeartikel457,eerstelid,onderc,aanmerken.HetligtnietindelijnderverwachtingendatdevoorgesteldeverruimingvanhetnovumtoteentezwarewerkbelastingbijdeHogeRaadzalleiden.Ooknualwordengeregeldherzieningsverzoekeningedienddoorgewezenverdachten,diezichnietkunnenvindeninhunveroordeling.Teverwachtenvaltdatdevoorgesteldeverruimingvooraltotgevolgzalhebbendatherzieningsverzoekendietochgedaanworden,ondereenbevredigendercriteriumonderzochtkunnenworden.4.2.Andereherzieningsgrondenoverbodig?Doordevoorgesteldeverruimingvanhetnovumlijkendeandereherzieningsgrondenuitartikel457opheteerstegezichtwellichtover-bodig.Menkanimmershetbegrip«eengegeven»indevoorgestelderegelingzouitleggendathieronderookdetegenstrijdigevonnissenofarrestenendegeslaagdeklachtbijhetEHRMhierondervallen.Tochishetnietgewenstomalleherzieningsgrondenopéénhooptegooien.Zozijnbijeenherzieningwegenstegenstrijdigevonnissenofarrestenspecialeprocedurelevoorzieningennoodzakelijk.Omverdereconflictentussenuitsprakentevoorkomenishetnamelijknoodzakelijkdatéénfeitenrechteraldezestrafzakentegelijkertijdbeoordeelt.Daaromisinhethuidigeartikel461eenspecifiekeprocedureopgenomenvoordeafdoeningvanherzieningsaanvragenbetreffendetegenstrijdigevonnissenofarresten,waarbijdefeitenrechterdezezakengelijktijdigonderzoektenbijéénendezelfdeuitspraakrechtdoet.ZoalshieronderzalblijkenheeftookdeherzieningsgrondbetreffendedegeslaagdeklachtbijhetEHRMspecifiekekenmerken.Eenbelangrijkevoorwaardedieindatverbandwordtgesteldis,datherzieningnoodza-kelijkismethetoogoprechtsherstelalsbedoeldinartikel41EVRM.Eenanderspecifiekkenmerkvandezeherzieningsgrondis,datdezevoorzie-ningenkentvoormededadersvandegenediedebovenstaandeklachtheeftingediend.Voortsstaatbijdezeherzieningsgronddemogelijkheidvanrechtsherstelvoorop,ongeachtdeteverwachtenuitspraaknaherope-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.311 ningvandezaak.BlijktbijvoorbeelduiteenuitspraakvanhetEHRMdatindestrafzaakhetonpartijdigheidvereisteisgeschonden,dankanditgebreknaheropeningvandezaakdooreennieuweberechtingdooronpartijdigerechterswordenhersteld.Hetisgoedmogelijkdatdeklagerdanopnieuwwordtveroordeeld.Andersdanbijhetnovumhoeftdeklachtdusniettewijzennaareenbepaaldebegunstigendeuitspraak.ToepassingvanhetregiemvanhetnovumbijgeslaagdeklachtenbijhetEHRMzoudusdemogelijkheidvanrechtsherstelbijgeslaagdeklachtenbijhetEHRMbeperken.Datisnaarmijnoordeelongewenst.Gezienhetvoorgaandeishandhavingvandeherzieningsgrondenbetref-fendedetegenstrijdigevonnissenofarrestenendegeslaagdeklachtbijhetEHRMwenselijk,ondanksdevoorgesteldeverruimingvandeherzieningsgrondbetreffendehetnovum.4.3.GeslaagdeklachtbijhetEHRMHetisgewenstdeherzieningsgrondbetreffendedegeslaagdeklachtbijhetEHRMenigszinsbijtestellennaaraanleidingvankanttekeningendieindevakliteratuurbijdezeherzieningsgrondzijngeplaatst.1Kenmerkvandehuidigeregelingisnamelijk,datalleeneenbeperktecategoriepersoneneenberoepkandoenopdezeherzieningsgrond,tewetendegenendiezelfeengeslaagdeklachtbijhetEHRMhebbeningediendendemedeverdachtenvandezeklagers,dezogenaamdemedeplegers-derden.Totdezelaatstegroepbehorenslechtsdiepersonendiewegenshetzelfdefeitalsdeklagerzijnveroordeeld.Bovendienmoetendezelfdebewijsmiddelenzijngebruikt(vgl.artikel457,eerstelid,onder3°).Indepraktijkiszeldenaanditvereistevoldaan,omdathetnauwelijksvoorkomtdatmedeplegersoppreciesdezelfdebewijsmiddelenwordenveroor-deeld.Inditwetsvoorstelwordtvoorgesteldhetvereistebetreffendedebewijs-middelenteschrappen.EenbezwaarvanditvereisteisnamelijkdatdegeconstateerdeschendingvanhetEVRMgeenverbandhoefttehoudenmetdegebruiktebewijsconstructie.EenklachtbijhetEHRMkanbijvoor-beeldookbetrekkinghebbenophetonpartijdigheidvereiste.VerklaarthetEHRMdezeklachtgegrond,danishetgoedmogelijkdaterookinzakenvanmedeverdachtensprakewasvanpartijdigheid.Nudezepartijdigheidnietverbandhoefttehoudenmetdegebruiktebewijsconstructie,ishetinmijnogennietgoedverdedigbaaromhetvandebewijsconstructieaftelatenhangenofeenmedepleger-derdealdannieteenherzieningkanaanvragen.Doorhetschrappenvandeeisdatdezelfdebewijsmiddelenmoetenzijngebruikt,wordtdekringvanmedeplegers-derdendiemetsuccesherzieningkunnenaanvragenenigszinsruimer.DeNederlandseOrdevanAdvocatengeeftaanditonderdeelvanhetwetsvoorstelteonderschrijven.Indevakliteratuurisdevraagopgeworpenofdezekringnietnógruimerdienttewordengetrokken.ZoisvoorgesteldomherzieningmogelijktemakeninallegevallenwaarinhetevidentisdathetEHRMdeaanvragerinzijnklachtontvankelijkzouachtenendeklachtgegrondzouverklaren.2Vooreendergelijkeverruimingisnietgekozen.BedachtmoetwordendathetvaakmoeilijkisinteschattenwatdeimplicatieszijnvaneenuitspraakvanhetEHRMvoorstrafzakenvanderdendienietaanhetEHRMzijnvoorgelegd.Ofhetdoordederdeingediendeherzieningsverzoekkansvanslagenheeft,moetdusmaarwordenafgewacht.Zoalsbijdetotstandko-mingvandehuidigeregelingbetreffendegeslaagdeklachtenbijhetEHRMwerdgesteld:«UitdejurisprudentievanhetEHRMzijnnietinallegevallengemakkelijkalgemeentevolgenlijnenafteleidendiezonderkansoponjuistebeoordelingnaaranderefeitenconstellatiesextrapoleer-1ZieM.J.A.Duker,aantekening7bijartikel457,in:A.L.MelaienM.S.Groenhuijsene.a.,HetWetboekvanStrafvordering,Kluwer:Deventer,losbladig,supplement157(oktober2006).ZievoortsP.H.P.H.M.C.vanKempen,Heropeningvanproceduresnaveroorde-lingendoorhetEHRM,overredresvanschen-dingenvanhetEVRMinafgeslotenstrafzakenalsookafgeslotencivieleenbestuurszaken(diss.Tilburg),Nijmegen:WolfLegalPublishers(WLP)2003,blz.344e.v.,ziei.h.b.blz.359meteenuitgebreideliteratuurver-wijzing;R.A.Lawson,DeinternationalerechterendeNederlandserechtsorde,Hande-lingenNederlandseJuristen-Vereniging1999-I,blz.110e.v,i.h.b.blz.119enM.I.W.E.Hillen-Muns,J.K.Moltmaker,J.W.Fokkens,M.I.VeldtenM.R.Mok,HeropeningvanzakennaeenuitspraakvanhetEHRM,in:M.M.KrijnenenM.R.Mok,Hetrekest-civielherroepen(Th.B.tenKate-bundel),DenHaag:BoomJuridischeuitgevers2001,blz.51–65,i.h.b.blz.64.2Zieo.a.R.A.Lawsont.a.p.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.312 baarzijn.DatdeHogeRaadinlopendestrafzakennaarbestevermogenrekeningdienttehoudenmetdewaarderingenenafwegingendieuitdejurisprudentievanhetEHRMnaarvorenkomen,spreektvanzelf.EenaantastingvanhetgezagvangewijsdeineengrootaantalafgeslotenstrafzakenopbasisvanextrapolatievaneenarrestvanhetEHRMdatnaaraanleidingvaneenanderefeitenconstellatieisgewezen,isevenwelgeenwenkendperspectief.»(KamerstukkenII,2001/02,27726,nr.5,blz.12).Omdezeredenwordtookindevoorgestelderegelingdekringvanmedeplegers-derdenbeperktgehouden.5.Welkorgaandientdeherzieningsverzoekentebeoordelen?DeHogeRaadissindsjaarendagherzieningsrechter.IkstelvoordezetaakvandeHogeRaadookonderdevoorgestelderegelingvoorttezetten.DeHogeRaadisbijuitstekdeinstantiediedejuridischeexpertiseinhuisheeftomeenherzieningsverzoekgoedtekunnenbeoordelen.Bijdebeoordelingvaneenstrafzaakzijnimmersnietalleenwaarderingenvantechnischbewijsofvangetuigenverklaringenaandeorde,maarookjuridischevragen.1Zoiseropditmomenteengrootaantalherzienings-zakenaanhangigbijdeHogeRaadwaarbijhetprobleemspeeltwelkejuridischeconsequentiesmoetenwordenverbondenaan–achterafgebleken–onregelmatighedenbijgeuridentificatieproeven.Bijdezezakenwasnamelijknietvolgensdegeldendeprotocollengehandeld,omdatdehondengeleiderbijhetuitvoerenvandeproefvoorafopdehoogtewasvandesorteervolgordevandegeurbuisjes,waardoorbeïnvloedingvandespeurhondenmogelijkwas.DeHogeRaadmoetbijditsoortherzieningszakenondermeerbeoordeleninhoeverreerbewijsmateriaalals«vruchtvanonrechtmatigbewijs»voorhetbewijsmoetwordenuitge-sloten(ZiebijvoorbeeldHR29april2008,NJ2008/593).Debeantwoordingvanditsoortjuridischevragenisbijuitstekdetaakvanonshoogsterechtscollege.Daaromishetwenselijkdatdebeslissingovereenonher-roepelijkrechterlijkoordeelwordtgenomendoordieinstantiediebijuitstekkennisheeftvandeeisendieaaneendergelijkoordeeldienentewordengesteld.BovendienishetinhetbelangvanderechtseenheiddatdeHogeRaadherzieningsrechterblijft.VindterbijvoorbeeldherzieningplaatsnaeenveroordelingdoorhetEHRM,dandraagthetbijaanderechtseenheidwanneeruitdeuitspraakvandeHogeRaadvaltafteleidenwelkeconsequentieseraandeschendingvanhetEVRMverbondendienenteworden.EenzwaarwegendargumentisvoortsdatinhoudelijkebeslissingenvanrechtersinhetNederlandserechtalleendoorandererechterskunnenwordenheroverwogen.Datiseenbelangrijkewaarborgvoorderechterlijkeonafhankelijkheiddieonontbeerlijkisineenrechts-staat.Datgeldttemeerwaardegrondslagwordtbetwistvaneenrechter-lijkeuitspraakdiealonherroepelijkisgeworden.Voortsishetopenbrekenvaneenonherroepelijkeuitspraakvanderechtereenhoogstuitzonder-lijkeeningrijpendebeslissing.Dezebeslissingmoetwordengenomen–geziendeaandefeitenrechtertoebedeeldeeindverantwoordelijkheidvoorbeslissingenvanfeitelijkeaard–dooreeninstantiedievoldoendelegiti-merendistenopzichtevandefeitenrechter,namelijkdoordehoogsteNederlandserechter.2Omdezeredenenkiesiknietvoordeinstellingvaneenzogehetenrevisie-raad,samengestelduitrechtersendeskundigen,zoalsbepleitdooronderandereH.F.M.Crombag,H.Israëls,P.J.VanKoppenenW.A.Wagenaar.3Volgenshenzoueenzelfbeoordelingdoordezittendemagistratuurnietvoldoendezijn,maarishetgewenstdatdeherzieningsaanvraagwordtbeoordeelddooreencommissiedieabsoluutonafhankelijkis«vandeorganisatiesnaarwierfunctionerenzijonderzoekverrichten».4Bijeenherzieningsonderzoekgaathetechternietomeenonderzoeknaarhetfunctionerenvaneenorganisatie,maaromeenonderzoeknaardejuist-1H.L.C.HermansenP.A.M.Mevis,Commentaaropderechter,Trema2007,blz.413–416,i.h.b.blz.414.2Vgl.P.A.M.Mevis,Verruimingvandeherzieningsregeling?,DD2007,blz.239–250,i.h.b.blz.244.3ZievoortsH.F.M.Crombag,H.Israëls,P.J.vanKoppenenW.A.Wagenaar,Herzienings-beslissingennietlangerinhandenvandeHogeRaad,NRChandelsblad13maart2007.4H.F.M.Crombage.a.,t.a.p.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.313 heidvanbeslissingendiezijngenomenineenstrafzaak.Uitderecht-spraakinhogerberoepenincassatieblijktdatrechtersweldegelijkinstaatzijnmeteenkritischebliknaarelkaarsuitsprakentekijken.Zoalshieronderaandeordekomt,zijnbovendienbuitenlandseervaringenmetzelfstandigeherzieningsorganennietonverdeeldpositief.Ditneemtnietwegdathetinvoorkomendegevallennoodzakelijkenwenselijkkanzijndatnaaraanleidingvaneenherzieningsaanvraageendiepgaandonder-zoekwordtingesteldwaarbijgebruikwordtgemaaktvandeexpertisevandeskundigen.Omdezeredenstelikvoordemogelijkhedenvanfeitelijkonderzoekinhetkadervaneenherzieningsaanvraagteverruimen,endaarbijtevoorzienindemogelijkheidvaninschakelingvaneenadvise-rendecommissieeneenonderzoeksteam.Dezevoorstellenwordenindevolgendeparagraafuitgewerkt.DekeuzevoordeHogeRaadalsaangewezeninstantiedieherzienings-aanvragenbeoordeelt,wordtinhetmerendeelvandeoverhetconceptvanhetwetsvoorsteluitgebrachteadviezenonderschreven.DeNeder-landseVerenigingvoorRechtspraakachtdeargumentenvoordezekeuzeafgewogenenzeerovertuigend.DeNederlandseVerenigingvoorRecht-spraakenhetCollegevanprocureurs-generaalonderschrijvendathetbijherzieningnietgaatomdebeoordelingvanhetfunctionerenvanrechters,maaromdevraagnaardejuistheidvaneenonherroepelijkebeslissingineenstrafzaak.Hoeweldevoormaligepresidentvanendeprocureur-generaalbijdeHogeRaadaangevenzichnietverdertemengeninhetdebatoverdeinstantiedieherzieningsaanvragenbeoordeelt–omdathethierdeeigenpositievandeHogeRaadenvanhetparketbetreft–onder-strepenzijhetargumentdathetdevoorkeurverdientdebeslissingoverdetoelaatbaarheidvanherzieningtoetevertrouwenaaneenrechterlijkcollegedatinhiërarchiestaatbovenderechterdieinhoogstefeitelijkeinstantiedebestredenuitspraakheeftgegeven.DeNederlandseOrdevanAdvocatenschrijftinhaaradviesdatzijzichhetnodigekanvoorstellenbijdekeuzevoordeHogeRaadalsherzieningsrechter,maarachthettegelijkeengemistekansdathetwetsvoorstelde«controleopderechterlijkemacht»niet«ook»laatverlopenviaeenadviescommissie.DeOrdemeentdathetvanbelangisdatwordtnagedachtoverdevraagofbijdeHogeRaadeenaparteherzieningskamerzoumoetenwordenvoorzien.Vooreenzozwaaropgetuigdevoorzieningzieikechtergeenaanleiding.DeherenCrombag,VanKoppenenWagenaar,tenslotte,geveninhunadviesaandatnaarhunoordeeleenonafhankelijkerevisieraadmoetwordeningevoerd.Huncentraleargumentdaarvooris–kortsamengevat–datdeHogeRaadtenminstedeschijnheeftgewektdathijbijdebeoor-delingvanherzieningsaanvragennietiniederopzichtbelangeloosis.HetligtvolgenshennietvoordehandomteverwachtendatdeHogeRaad«diejarenlangdeschroevenvoorherzieningsteedsstrakkerheeftaange-draaidzichbereidzaltonendieschroevenlossertedraaiennudenieuweredactievanartikel457Svdaartoedegelegenheidbedoelttebieden».Ikhechteraantebenadrukkendatdezeargumentatieinmijnogengeenrechtdoetaandewerkelijkheid.DiewerkelijkheidisdatdeHogeRaadineenaantalspraakmakendezakendegrenzenvandewetheeftopgezochtomeenherzieningsaanvraaggegrondtekunnenachten.OokheefthetparketbijdeHogeRaadnaderonderzoekverricht,ookzonderdathetwettelijkinstrumentariumdaarvooropditmomentadequaatistoegerust.Tegelijkstelikvastdatdekeuzevanditwetsvoorstelomdemogelijk-hedenvannaderfeitelijkonderzoekindebestaandeherzieningsprocedureintebouwen,dichttegendedoordeherenCrombag,VanKoppenenWagenaarbepleiteoplossingaanligt.WantinhunalternatiefgeeftderevisieraadeenadviesaandeHogeRaadoverdevraagofdeHogeRaadaaneengerechtshofmoetopgedragendezaakopnieuwteberechten.OokinhunalternatiefblijftdeHogeRaaddusherzieningsrechter.HetverschilisdatdeHogeRaadenzijnparket,andersdanindevoorgestelderege-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.314 ling,inhunvoorstelnietbeslissenoverdeinschakelingvanhetadvise-rendorgaan.Dieconstructiekent,naarindenuvolgendeparagraafwordtuiteengezet,verschillendenadelen,diehebbengeleidtotdekeuzeomdemogelijkhedenvannaderfeitelijkonderzoekdooreencommissieeneenonderzoeksteamintebeddenindeopdebestaanderegelingvoort-bouwendeherzieningsregeling.6.Demogelijkhedentotfeitelijkonderzoek6.1.DebeperktemogelijkhedeninhetgeldenderechtOmdegegrondheidvaneenherzieningsaanvraagtekunnenbeoordelen,kaneennaderfeitenonderzoeknoodzakelijkzijn.Somsbestaatnamelijkgeredetwijfeloverdejuistheidvaneenrechterlijkoordeelzonderdatvoldoendeduidelijkisofaandewettelijkevereistenvooreenherzieningisvoldaan.Zokunneneraanvullendeverhorennoodzakelijkzijnomtekunnenbeoordelenofergrondisvooreenherziening.HoewelhetWetboekvanStrafvorderingwelenigeprocedurelevoorzieningenkent(ziehethuidigeartikel465e.v.)bestaatereenbreedgedeeldebehoefteaaneenuitbreidingvandemogelijkhedentotfeitelijkonderzoek.Knelpuntisondermeerdebewijslastdieopdegewezenverdachterust:wilhijeenberoepdoenopeennovumdandientdeherzieningsaanvraagtewordengestaafdmetbewijsmiddelenwaaruitdatnovumblijkt.NaargeldendrechtbeoordeeltdeHogeRaadnamelijkopgrondvandedoordeaanvrageraangedragenbewijsmiddelenofeenaanvraagtotherzieningontvankelijkengegrondis.VolgensdeHogeRaadvolgtuithetwettelijkesysteeminderegel«datopbasisvanhetgeenindeaanvrageopgrondvanbijgevoegdebewijsmiddelenisgesteld,wordtbeoordeeldofdeherzieningontvankelijkengegrondis.Daarmeeverdraagtzichnietdathangendedebeoordelingvanhetherzieningsverzoekomnieuweonder-zoekenwordtverzochtmetdekennelijkebedoelingomdedaaruitvoort-komenderapportenaandebijlagenvanhetherzieningsverzoektoetevoegen».1OpzichzelflijktdeHogeRaaddelaatstejarenwelmeeruitzonderingentemakenopdezelaatstehoofdregel.InsommigegevallenlijktdeHogeRaadnamelijkbereidtezijnfeitelijkonderzoektelatenverrichtenteraanvullingvandeindeaanvraaggenoemdebewijsmiddelen.ZodroegdeHogeRaadindeDeventermoordzaakbijtussenarrestaaneenraadsheer-commissarisoptweegetuigentehorenenvoorts«aldatgeneteverrichtenwatinhetbelangvanhetonderzoekmoetwordengeacht».EenandervoorbeeldisdePuttensemoordzaak(HR26juni2001,NJ2001/564),waarineenraadsheeruitdeHogeRaadterbeoordelingvaneenherzieningsaanvraageendeskundigehoorde.Ookheeftdecivielrechte-lijkevoorzieningenrechterincidenteelwelvorderingentotnaderonder-zoektoegewezeninhetkadervanherzieningsverzoeken.DitgebeurdebijvoorbeeldindeDeventermoordzaakwaarineenvorderingtoteennaderonderzoekaanhetgrafvanmevrouwW.werdtoegewezen.2Destrafvorderlijkeencivielrechtelijkevoorzieningenbiedenechteralleenuitkomstwanneerkanwordenvolstaanmeteenbeperktfeitelijkonder-zoek.Zijschietentekortwanneerermeeruitgebreidonderzoekdienttewordenverricht.Tochkanerbehoeftebestaanaandergelijkuitgebreidonderzoek.Hierbijmoetwordenbedachtdateengewezenverdachtelangnietaltijdfeitelijkdemogelijkhedenheeftomaandehandvanbewijs-middelenaantetonendatersprakeisvaneenherzieningsgrond.ZokandaarvoorbepaaldDNA-onderzoeknodigzijndatdegewezenverdachtezelfnietkanlatenverrichten.Doorditsoortomstandighedenkaniemanddietenonrechteisveroordeeld,inbewijsnoodkomenteverkeren.Inverbandhiermeedientereennaderfeitelijkonderzoekmogelijktezijnin1HR17februari2004,NJ2004/333(LJNAO3665)enHR23mei2006,NieuwsbriefStrafrecht2006/188(LJNAV6095).2RbDenHaag9november2006,KG06/1309,NJFeitenrechtspraak2006/552.ZievoortsRbDenHaag5december2005,NJFeiten-rechtspraak2006/95.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.315 diegevallenwaarinernognietvoldoendemateriaalbeschikbaarisomtekunnenbeoordelenofdeherzieningsaanvraaggegrondis,maarerwelgeredetwijfelmogelijkisoverdejuistheidvandeinhoudelijkebeslissingindeafgeslotenstrafzaak.6.2.NaareenuitbreidingvandeonderzoeksmogelijkhedenWelkfeitelijkonderzoeknoodzakelijkiskan,zoalshierboveninparagraaf5alkortwerdaangestipt,ineenconcreteherzieningszaakmedeafhankelijkzijnvanjuridischevragen.Tedenkenvaltaandeinterpretatievandeherzieningsgrondenenaanbewijsrechtelijkevraagstukken.Vanwegedezeverwevenheidverdienthetdevoorkeuromdeprocureur-generaalbijdeHogeRaadendeHogeRaadzelfdemogelijkheidtegevenditonderzoekaantesturen.Voordeelvaneenaansluitingbijdebestaandevoorzie-ningenisbovendiendatwordtvoorkomendatverschillendeinstantieswordenbelastmetdeherzieningsprocedure,wathetrisicometzichbrengtdatdezeinstantiestotvanelkaarafwijkendeoordelenkomennaaraanleidingvaneenendezelfdeherzieningsaanvraag,zoalsdehieronderaandeordetestellenervaringeninhetrechtvanhetVerenigdKoninkrijkleren.Hetonderzoeksrapportdatdeadvocaat-generaalbijdeHogeRaadG.Kniggeopverzoekvandeprocureur-generaalheeftuitgebrachtindezaakLuciadeB.,toontaandathetparketbijdeHogeRaadinstaatenbereidistothetverrichtenvandiepgravendonderzoeknaaraanleidingvaneenherzieningsaanvraag.Weldientdeprocureur-generaalmeerwettelijkehandvattentehebbenvoorhetentamerenvanfeitelijkonder-zoekenvandeinbrengvanwetenschappelijkeexpertise.Ikkomdaarophieronderterug,maargaeerstinopderedenenomdehuidigeCEASniettehandhavenenniettevoorzienindeinstellingvaneenherzienings-commissienaarhetmodelvandeEngelseCriminalCasesReviewCommission.6.3.DehuidigeCommissieEvaluatieAfgeslotenStrafzaken(CEAS)geendefinitieveoplossingZoalsinparagraaf1aandeordekwam,heeftdeCEAStottaak«nategaanofzichindeopsporingvanstrafbarefeitenen/ofindebehandelingvandaaruitvoortgekomenstrafzakenernstigemanco’shebbenvoorge-daandieeenevenwichtigebeoordelingvandefeitendoorderechterindeweghebbengestaan».OnderdeelvandeCEASisdezogenaamdetoegangscommissie,dieondermeerbeoordeeltofeennaderonderzoeknoodzakelijkis.IsdithetgevaldanformeerthetCollegevanprocureurs-generaaleenonderzoeksteam,samengestelduitledenvandeCEAS.DitonderzoekkanertoeleidendatdeCEASaanhetCollegevanprocureurs-generaaladviseertomeenherzieningsverzoekuittelokkenbijdeprocureur-generaalbijdeHogeRaad.DeCEASkandusnietzelfverzoekentotherzieningindienen.DeCEASisop1april2006methaarwerkzaamhedenbegonnen.Decommissiebrengtjaarlijksrapportuitoverdehaarterkennisgekomenklachtenenhetgevolgdatdaaraanisgegeven.Inhetjaarverslagover2007steltdecommissiedatersindsdestartvandeCEASzesendertigzakenonderdeaandachtvandecommissiezijngebracht.Slechtsindrievandeaangedragenzakenheeftdetoetsingscommissiegeadviseerdeennaderonderzoekintestellen.VolgensdeCEASstaatdemaatschappelijkeonrustoverdezematerienietinverhoudingtothetaantalgevallendatvragenoproept(blz.5).Uithetjaarverslagover2008blijktdaterzestienzakenzijnaangemeld.Ineenvandiezakenheeftdetoetsingscommissiegeadviseerdeennaderonderzoekintestellen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.316 DeCEASheefteenbelangrijketaakvervuldbijdetoetsingvanintwijfelgetrokkenstrafzaken.Voordelangeretermijndientnaarmijnmeningechtertewordengezochtnaarandere,meerstructurele,oplossingendiebeterinpasbaarzijninhetwettelijkesysteem.InditverbandisvanbelangdatindevakliteratuurmetbetrekkingtothetfunctionerenvandeCEASverschillendeknelpuntenzijngesignaleerd.1Dezebetreffenondermeerhetinartikel2vanhetbesluitwaarbijdeCEASwerdingesteldopge-nomenvereistedatderolvandezittendemagistratuurinhetonderzoekbuitenbeschouwingblijft.De(staatsrechtelijke)redenenwaaromdezeeisisgesteldzijnopzichzelfvalide,maarhetblijktindepraktijknietaltijdgoedmogelijktezijnafstandtehoudentothetoordeelvanderechter.2Ookiseennadeelvandehuidigeconstructie,datdetoetsingscriteriadiedeCEAShanteertnietgoedaansluitenbijdeherzieningsgrondenneerge-legdinartikel457.WanneerdeCEASeenmancoconstateertinhetopspo-ringsonderzoekhoeftditnamelijkniettebetekenendatditnaargeldendrechteennovumisindezinvanartikel457ofdatersprakeisvaneenanderegrondtotherziening.Voorburgerszalnietaltijdgoedtebegrijpenzijndatdeveroordelingtochinstandblijft.Voordeelvandevoorgestelderegelingisdatdeinbrengvandeskundigenindeprocedurerondomdeherzieningsaanvraagtenvollekanwordenbenut,terwijldezeinbrengtegelijkisingebedindeopdebestaanderege-lingvoortbouwendeherzieningsregeling.6.4.InstellingvaneenherzieningscommissienaarhetmodelvandeEngelseCriminalCasesReviewCommission(CCRC)nietwenselijkNietisgekozenvooreenzogehetenrevisieraadnaarmodelvandeEngelseCriminalCasesReviewCommission(CCRC)diein1997isinge-steld.AanleidingvoordeinstellingvandeCCRCwarenenkelegeruchtma-kendegerechtelijkedwalingen,waaronderdezaaktegendeBirminghamSix.VóórdeinstellingvandeCCRCwerderinhetVerenigdKoninkrijkweiniggebruikgemaaktvandemogelijkhedentoteencorrectievanditsoortdwalingen.OmdatinNederlandvanverschillendezijdendeinstel-lingvaneencommissienaarmodelvandeCCRCisbepleit,wordtdaaraanhierondernadereaandachtgeschonken.InopdrachtvanmijnambtsvoorgangerheeftdehoogleraarBrantseenonderzoekverrichtnaardecommissie.3Veelinzichtbiedenbovendiendeuitgebreidejaarver-slagenvandeCCRC.4UithetonderzoekvanBrantsenuitdejaarver-slagenkomthetvolgendenaarvoren.AlgemeneinformatieoverdeCCRCDeCCRCheefteenwettelijkebasisindeEngelseCriminalAppealAct1995.Volgenssection13vandezeActheeftdeCCRCondermeertottaakteonderzoekenoferineenstrafzaakeen«realpossibility»isdateen«conviction,verdict,findingorsentence(...)wouldnotbeupheld».5Isdithetgeval,dankandecommissiezakenverwijzennaareenCourtofAppeal,mitsaanbepaaldevoorwaardenisvoldaan.6Zomoeterinhetalgemeensprakezijnvaneennieuw«argumentorevidence»datnognietopenigmomentisaangevoerdindestrafprocedure.7NaeenverwijzingbeoordeeltdeCourtofAppealofdeveroordelingaldannietinstandkanblijvenenofdestrafmaatdienttewordenaangepast.DeCCRCkanzelfonderzoekdoenendaarbijstukkenbetreffendedestrafzaakopvragen.BijcomplexezakendraagtdeCCRCvaakookonderzoekopaan«investiga-tingofficers».Delaatstejarenzijntweeëndertiginvestigatingofficersaangewezen(hetgingtotnutoealtijdomervarenpolitiemensen)omveertigzakenuittezoeken.DeCCRCkentbelangrijkebeperkingen.Zokunnenprivate(rechts)personenindehuidigeregelingnietwordenverplichtmeetewerkenaanhetonderzoek.Ditheefthetwerkvande1ZieondermeerJ.J.J.Sillen,WegmetdecommissiePosthumus-II,NJB2007,blz.1966–1967.ZieookP.A.M.Mevis,Verruimingvandeherzieningsregeling?,a.w.,blz.241.2ZieookhetJaarverslagToegangscommissieEvaluatieAfgeslotenStrafzaken2007,blz.7e.v.3C.H.Brants,RapporttenbehoevevandeministervanJustitiebetreffendedeCriminalCasesReviewCommission,WillemPompeInstituutvoorStrafrechtswetenschappen,UniversiteitUtrecht2006.4ZiebijvoorbeelddeAnnualReportandAccounts2006/2007CriminalCasesReviewCommission,gepubliceerdopdewebsitevandecommissie(www.ccrc.gov.uk),blz.24.5Section13vandeCriminalAppealAct1995.6ZieChapter35vandeCriminalAppealAct1995,section13,eersteentweedelid.7ZievooruitzonderingenopdezeregelC.H.Brants,RapporttenbehoevevandeministervanJustitiebetreffendedeCriminalCasesReviewCommission,WillemPompeInstituutvoorStrafrechtswetenschappenUniversiteitUtrecht,januari2006,blz.29.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.317 CCRCbelemmerd.1DetoegangtotdeCCRCislaagdrempelig.Dezestaatnietalleenopenvoorveroordeelden,maarookvooranderen.Ditgeldtvoorallestrafzakeninclusiefdeminderernstigezaken.Ookkunnenanderendandegewezenverdachteeenzaakaandecommissievoor-leggenwanneerzijherzieningvaneeneinduitspraakwillenbewerkstel-ligen.TevenskomthetvoordateenCourtofAppealeigenerbewegingopdrachtgeeftaandeCCRCtotnaderonderzoek,vóórdatdeCourtofAppealeenbeslissingovereenherzieningneemt.BovendienkandeCCRCambtshalveeenonderzoekstarten.Mededoordelaagdrempeligheidvandecommissieishetaantalverzoekentoteennaderonderzoekhoog.ZokwamenblijkenshetjaarverslagvandeCCRCalleenalindeperiode2006–20071051verzoekenbijdeCCRCbinnen.2Omdezeverzoekentekunnenverwerkeniseenomvangrijkbureaunodig.Zobedroeghetaantalarbeidsplaatsenin2007intotaal88fte.3OndanksdezeformatiekandeCCRChetwerkbijnanietaan.Jaarlijkszijnerachterstanden.4SlechtsvierprocentvandedoordeCCRCafgedanezakenisbijeenCourtofAppealvoorgedragenvoorherziening,waarbijhetvooreendeelgingomeenherzieningvandestrafmaat.Vandievierprocentheeftuiteindelijkzeventigprocenttoteenherzieninggeleid.5Almetalleidtdusmaareenkleinpercentagevanhetaantalvoorgedragenzakentoteenherziening.DatnietallezakendiedeCCRCnaardeCourtofAppealverwijsttoteenherzieningleiden,heeftervooreendeelmeetemakendatdeCCRCsommigerechtsvragenandersbeantwoordtdandeCourtofAppeal.Ditgoldbijvoorbeeldvoordevraaginhoeverre«provocation»eenstraf-uitsluitingsgrondkanzijnineenmoordzaak.EenrevisieraadindetrantvandeCCRCinNederland?IndienzouwordenovergegaantotdeinstellinginNederlandvaneenorgaannaarmodelvandeCCRC,danzoudendaaraannaarmijnovertui-gingverschillendenadelenkleven:•AllereerstishetdevraagofdeinstellingvaneencommissienaarhetmodelvandeCCRCwelzouleidentoteenbeterebeoordelingvanherzieningsaanvragen.ErvaringenmetdeCCRChebbennamelijkgeleerddatdezecommissieveelalonvoldoendeexpertiseinhuisheeftomzelfonderzoektedoennaarcomplexezaken.Ditsoortzakenwordtvaakopgedragenaaninvestigatingofficers.Teverwachtenvaltdat,netalsinhetVerenigdKoninkrijk,ookinNederlandeendergelijkecommissiecomplexezakenzal«uitbesteden»aanpolitieambtenaren.Indatlichtbezienleidtdeinstellingvaneendergelijkecommissietoteenonnodigebureaucratisering.InstellingvaneenrevisieraadnaarhetmodelvandeCCRCzouvoortsneerkomenopnógweereennieuwoverheidsorgaanerbij,watnietpastineentijdwaarindeafslankingvandeoverheidcentraalstaat.Vastbeleidisimmersdatergeennieuweoverheidsorganeninhetlevenwordengeroepen,tenzijdaar-voorzwaarwegenderedenenaanwezigzijn.Ditbezwaarklemttemeer,omdatervaringenmetdeCCRChebbengeleerddater,vanwegedelaagdrempeligheidvandecommissie,eenomvangrijkbureaucratischapparaatnodigisomallebinnengekomenverzoekentebeoordelen.•MeerinhetalgemeengeldtdateenrevisieraadnaarhetmodelvandeCCRCnietzondermeerinpasbaarisinhetNederlandsestrafprocesomdatdezecommissieisafgestemdopdespecifiekesysteem-kenmerkenvanhetEngelsestrafprocesrecht.ZokentmeninEngelandjuryrechtspraakenzijnderegulieremogelijkhedenvaneennieuwefeitenbeoordelinginhogerberoepbeperkterdaninNederland.DeWetstroomlijnenhogerberoepheeftaandieruimeremogelijkhedenvandeNederlandserechternietsafgedaan.DebovenstaandebezwarendoenzichvooreenbelangrijkdeelookgevoelenindiennietdeEngelseCCRCalsmodelzouwordengenomen,maarderevisieraadopeenanderemanierzouwordeningericht.Bijvoor-1AnnualReportandAccounts2006/2007CriminalCasesReviewCommission,gepubli-ceerdopdewebsitevandecommissie(www.ccrc.gov.uk),blz.24.2JaarverslagvandeCCRC,a.w.,blz.15.3JaarverslagvandeCCRC,a.w.,blz.67.4JaarverslagvandeCCRCa.w.,blz.11.5JaarverslagvandeCCRCa.w.,blz.19.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.318 beelddooreenherzieningscommissieintestellenindetrantvandeOnderzoeksraadvoordeVeiligheid,zoalsdoordehoogleraarCrombagisvoorgesteld.1Ookdatzouleidentotonnodigebureaucratisering.Hetispraktischerenefficiënteromgebruiktemakenvandebestaandeorgani-saties.6.5.Hetnaderfeitelijkonderzoek6.5.1.Devoorgestelderegeling:eenadviserendecommissieeneenonderzoeksteamVolgensdevoorgestelderegelingkrijgtdeprocureur-generaalbijdeHogeRaaddemogelijkheidambtshalveofopverzoekvanderaadsmanvandegewezenverdachte,eennaderonderzoekteentamerenindiegevallenwaarinergeredetwijfelmogelijkisoverdejuistheidvandeinhoudelijkebeslissingindeafgeslotenstrafzaak,maarernognietvoldoendemate-riaalbeschikbaarisomtekunnenbeoordelenofdeherzieningsaanvraaggegrondis.Datnaderonderzoekkanintweeverschillendefasenvanhetherzieningsprocesplaatsvinden:•Inbepaaldegevallenkaneengewezenverdachte,nogvoordathijeenherzieningsaanvraagbijdeHogeRaadindient,doormiddelvanzijnraadsmaneenverzoekdoentoteennaderonderzoektervoorbereidingvaneenherzieningsaanvraag.•Ookkanonderzoekplaatsvindenwanneernaindieningvandeherzieningsaanvraagonduidelijkheidbestaatoverdegegrondheidvandeaanvraag.Deprocureur-generaalkanbijhetnaderonderzoekeencommissieen/ofeenonderzoeksteaminschakelen.Taakvandecommissieisomteadvi-serenoverdenoodzaakvaneennaderonderzoekendevraagstellingvaneendergelijkonderzoek.InhetoverhetconceptwetsvoorsteluitgebrachteadviesvanhetCollegevanprocureurs-generaalwordtdezetaakomschrij-vingonderschreven.Decommissieisvergelijkbaarmetdetoegangs-commissievandehuidigeCEAS.EenpuntvanverschilisechterweldatdetoegangscommissievandeCEASalleenuitjuristenbestaat,terwijlerindecommissiedieditwetsvoorstelintroduceertook(forensische)deskundigenkunnenwordenbenoemd.Indepraktijkzaldecommissievooralvanbelangzijnwanneereengewezenverdachteeenverzoekindienttoteennaderonderzoekenhetnietopvoorhandduidelijkisofeendergelijkonderzoekopportuunis.Hetadviesvandecommissieisnietbindend,maarwelopenbaar.Bijpublicatievanhetadviesdienttezijnvoldaanaandeanonimiseringsrichtlijnendieookgeldenvoordeopen-baarmakingvanrechterlijkeuitspraken.Ditbetekentdatgegevensvannatuurlijkepersonendiegenoemdwordeninderapporteninhetalge-meenmoetenwordengeanonimiseerd,tenzijhetgaatomgegevensvandeskundigenofvananderepersonendieprofessioneelbijderechtszaakzijnbetrokken.Hetligtinderededatindiendeprocureur-generaalafwijktvanhetadviesvandecommissie,hijditmotiveertinhetadviesdathijindeherzieningszaakuitbrengtaandeHogeRaad.Indiendegewezenverdachteisveroordeeldtoteengevangenisstrafvantienjaarofmeerkandeprocureur-generaal,zoalshierondernogaandeordezalkomen,verplichtzijnadviesintewinnenbijdecommissie.Besluitdeprocureur-generaal(zelfstandigofnaadviestehebbeningewonnenbijdecommissie)toteennaderonderzoekdankanhijditdesgewenstuitbe-stedenaaneenonderzoeksteam,samentestellenuitambtenarenvandepolitie,diegeenprocesdeelnemerzijngeweestengeenonderzoekindestrafzaakhebbenverricht.Indiennodigkanditteamwordenaangevuldmetexternedeskundigenen/ofledenvanhetOpenbaarMinisterie.Bijdeinrichtingvandezeregelingisaangeslotenbijdebeleidsregelsdienuzijn1H.F.M.Crombag,Wiegevenwijhetaller-laatstewoord?,NJB26oktober2007,blz.2426–2431.ZievoortsG.G.J.Knoops,Onderzoeknaarenheropeningvangerechte-lijkedwalingen:toekomstigecompetentievandeHogeRaadofeenseparaatHerzienings-hof?,Strafblad2006,blz.214–223;H.F.M.Crombag,H.Israëls,P.J.vanKoppenenW.A.Wagenaar,HerzieningsbeslissingennietlangerinhandenvandeHogeRaad,NRC13maart2007.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.319 opgesteldinverbandmetdetweedebeoordelingvanhetopsporingson-derzoek.1Ooksluitendevoorstellenaanbijderecentepraktijkwaarindeprocureur-generaalbijdeHogeRaadnaderonderzoekdoetverrichtennaaraanlei-dingvaneenherzieningsaanvraag,zoalsondermeerplaatsvondindezaakLuciadeB.Hetnaderonderzoekgeschiedtonderregieenverant-woordelijkheidvaneenadvocaat-generaalbijdeHogeRaaddiedaartoedoordeprocureur-generaalisaangewezen.Indienwenselijkkanderijks-recherchewordeningezet,bijvoorbeeldindiendeintegriteitvanderechts-pleginginhetgedingis.Nietalleenkandeprocureur-generaaleencommissieen/ofeenonderzoeksteaminschakelen,ookkanhijeengerech-telijkvooronderzoekopdragenaaneenrechter-commissaris(ziehetvoor-gesteldeartikel463,eerstelid).Ditkanbijvoorbeeldvanbelangzijnwanneerercrucialegetuigenmoetenwordengehoord,diemenhetliefstonderedewilhoren,ofwanneererdwangmiddelendienentewordentoegepast.Omeentoestroomvanverzoekentotnaderonderzoektevoor-komenenterverzekeringvandeskundigerechtsbijstandaandegewezenverdachte,geldteenverplichterechtsbijstand(ziehierovernaderdetoelichtingopartikel460).6.5.2.Eenvergelijkingmetdemini-instructieHetnaderonderzoektervoorbereidingopdeherzieningsaanvraagisenigszinsverwantaandemini-instructieopverzoekvandeverdachte.Inbeidegevallenwordeneropinitiatiefvandejustitiabeleonderzoeks-handelingenverricht.Eenbelangrijkverschilisdaterbijhetnaderonder-zoekopgrondvandevoorgesteldeartikelen461,462en463ookambts-halveonderzoekshandelingenkunnenwordenverricht.Deprocureur-generaalisdusnietgebondenaandeonderzoekshandelingendieinhetverzoekwordengenoemd,maarkanookandereonderzoekshandelingenverrichten.Inbeginselgaathetomeenvolledigonderzoekwaarvoordezelfderegelsgeldenalsvooreenopsporingsonderzoektegendeverdachte(ziehetvoorgesteldeartikel464).Meestalzaldegewezenverdachtedaaraangraagwillenmeewerken,omdatdoelvanhetonder-zoekisomnategaanofereengrondisvoorherziening.Hetisechterdenkbaardatdegewezenverdachtenietwilmeewerkenaanbepaaldonderzoek.Dankanditonderzoekdesnoodstegendewilvandegewezenverdachtewordenuitgevoerd.Detoepassingvanvrijheidsbenemendedwangmiddelenisechternietmogelijk,omdatdatnietzoupassenbijhetinstituutvandeherzieningtenvoordele.Hetisdusnietzodateengewezenverdachte«àlacarte»eenmenuvanonderzoekshandelingenkansamenstellen,diehijverrichtwilzientervoorbereidingvaneenherzieningsaanvraag,metuitsluitingvanandereonderzoekshandelingen(hijwilbijvoorbeeldalleengetuigenverhorenengeenDNA-onderzoek).Deprocureur-generaalkrijgtdevrijheidalhetaanvullendeonderzoekteverrichtendathijnodigachtomeengoedeengrondigebeoordelingvaneeneventueelherzieningsverzoekmogelijktemaken.Hetopenbrekenvaneenonherroepelijkeuitspraakiseeningrijpendebeslissing,waarvooreendiepgaandonderzoeknoodzakelijkkanzijn.Omtevoorkomendatdeuitvoerdersvandatonderzoekafhankelijkzijnvandemedewerkingvandejustitiabelen,maaktdevoorgestelderegelingdetoepassingvandwang-middelenmogelijk.DeNederlandseOrdevanAdvocatengeeftaandat,bezienvanuithetbelangvandewaarheidsvinding,voorhetkunnendoenvanonderzoekshandelingentegendewilvandeverdachte«welietstezeggenvalt».Zoalsgezegdkunnenvrijheidsbenemendedwangmiddeleninbeginselnietwordentoegepastinhetkadervaneennaderfeitelijkonderzoek.Welishetmogelijkdatbijdatonderzoekaanhetlichtkomt,datnietdeveroor-1ZiedeAanwijzingreview(tweedebeoor-deling),Stcrt.2006,251,blz.21.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.320 deeldedewerkelijkedaderis,maareenander.IndecasusvandeSchie-dammerparkmoordbleekbijvoorbeeldnietCeesB.,dieaanvankelijkvoordezemoordveroordeeldwas,dedadertezijn,maarWikH.IndatgevalkunnenuiteraardopbasisvandegewoneregelsvanhetWetboekvanStrafvorderingvrijheidsbenemendedwangmiddelenwordentoegepasttenopzichtevande«nieuwe»verdachte.6.5.3.BeroepsmogelijkhedenenambtshalveonderzoekDevoorgestelderegelingvoorzietnietineenrechtsmiddeltegeneenafwijzendebeslissingvandeprocureur-generaalopeenverzoektoteennaderfeitelijkonderzoek.WelkandeHogeRaadambtshalveofopverzoekvaneengewezenverdachtealsnogdeprocureur-generaalopdrageneennaderonderzoekteverrichten,wanneerdeHogeRaadvanoordeelisdatdeprocureur-generaaltenonrechteeennaderonderzoekheeftgeweigerd.EengewezenverdachtekanhetverzoekduswelinhetkadervanzijnherzieningsaanvraagaandeHogeRaadvoorleggen.OokkunnenzoweldeHogeRaadalsdeprocureur-generaalbijdeHogeRaadambtshalvebesluitentoteennaderfeitelijkonderzoekindefasewaarinaleenherzieningsaanvraagisingediend.Deprocureur-generaalkanditvoorafgaandaanzijnconclusiedoen(ziehetvoorgesteldeartikel468,tweedelid).DeHogeRaadkanzowelvóóralsnadebehandelingvandeherzieningsaanvraagopdeopenbareterechtzittingaandeprocureur-generaaleennaderonderzoekopdragen(ziedevoorgesteldeartikelen465en469).ZokandeHogeRaadnadebehandelingvandeaanvraagopdeopenbareterechtzittingconstaterendaternogteveelonduidelijkhedenzijnomdeaanvraaggoedtekunnenbeoordelen.DeHogeRaadkandanalsnogaandeprocureur-generaalopdrageneennaderonderzoekuittevoeren.Isdatonderzoekvoltooid,danvindteropnieuweenopenbareterechtzittingplaats.Indienditwetsvoorsteltotwetzalzijnverheveneninwerkingzalzijngetreden,isdezinaanhetbestaanvandehuidigeCEASkomenteontvallen.Ookwordtdeinstellingvaneenpermanenteonderzoeks-commissiemeteenomvangrijkbureaunaarmodelvandeCCRCvermeden.Tevenswordtvoorkomendatverschillendeinstantiesinéénzaakafwijkendeuitsprakendoenoverdeaanwezigheidvaneenherzieningsgrond.Tegelijkertijdwordtweldemogelijkheidgecreëerdvaneendiepgaandonderzoekdooreendoordeprocureur-generaalvandeHogeRaadsamentestellenendaarvoortoegerustonderzoeksteam.Bovendienkandeprocureur-generaalzichdooreenexternecommissielatenadvisereninverbandmetdebeslissingendiehijneemtoverhetnaderonderzoek.Zowelaandecommissiealsaanhetonderzoeksteamkunnenexternedeskundigenwordenverbonden,bijvoorbeeldindiendeinbrengvanforensische,medischeofandereexpertisegewenstis.Bijalgemenemaatregelvanbestuurzullennadereregelswordengegevenoverdesamenstellingvandecommissie,devervullingvanhetsecreta-riaatenoverdebevoegdhedenvandecommissie.Uitgangspuntdaarbijzalzijndatdecommissievanhetgeheledossierkenniskannemen.Ookzalaandecommissiedebevoegdheidwordentoegekendominlichtingenintewinnenbijdeskundigenenzullenindealgemenemaatregelvanbestuurregelsbetreffendedegeheimhoudingwordenopgenomen.DeRaadvoorderechtspraakwijsterinzijnoverhetconceptwetsvoorstelgegevenadviesterechtopdathetnietdebedoelingisdatledenvandecommissiebuitendecommissieomhun–mogelijkvandemeerderheidvandecommissieafwijkende–standpuntentegenoverdemediaventi-leren.Hierdoorzouhetgezagvandecommissiewordenaangetast.Daaromzal,conformhetadviesvandeNederlandseVerenigingvoorTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.321 Rechtspraak,bijhetopstellenvandealgemenemaatregelvanbestuurookaandachtwordengeschonkenaangeheimhouding.Indealgemenemaatregelvanbestuurzaldecommissie,zomerkikinreactieophetadviesvanhetCollegevanprocureurs-generaalop,helderwordengepo-sitioneerd.Ookzaldaarbijwordenbezienofdecommissieuiteenvastaantalledenzalbestaanen/ofdateralnaargelangdeaardvandezaakwordtgewerktmeteenpoolvanmensen.6.6.EisentestellenaanverzoekentotnaderonderzoekZoalsinparagraaf3.2aandeordeisgekomeniseenvandeknelpuntenvandehuidigeherzieningsregelingdatopdegewezenverdachtedebewijslastrustdatersprakeisvaneennovumindienhijeenberoepwildoenopdezeherzieningsgrond.Ookalisdeveroordelingnietterecht,degewezenverdachteheeftfeitelijknietaltijddemogelijkhedenomditaantetonen.Ditwetsvoorstelkomtaanditbezwaartegemoetdoordatdegewezenverdachteingevalvanveroordelingvooreenernstigmisdrijfeennaderfeitelijkonderzoekkanentamerentervoorbereidingvanzijnaanvraagtotherziening.Dergelijknaderonderzoekhoeftechtergeenvoorwaardetezijnvooreensuccesvolleherzieningsaanvraag.Degewezenverdachtekanduskiezen.Indeeersteplaatskanhijalmeteeneenherzieningsaanvraagindienen.Indatgevaldienthijechterwelaandeinartikelen457en460opgenomeneisenmetbetrekkingtotdebewijslasttevoldoen.Indetweedeplaatskandegewezenverdachteondernaderbepaaldevoorwaardenbijdeprocureur-generaalbijdeHogeRaadeenverzoektotnaderfeitelijkonderzoekindienen.Blijktuitditonderzoekdatersprakeisvaneengrondtotherzieningdankandeprocureur-generaaleenherzieningsvorderingindienenbijdeHogeRaad.OokdegewezenverdachteheeftdemogelijkheidomnaaraanleidingvanhetonderzoekeenverzoektotherzieningbijdeHogeRaadintedienen.Omeentoestroomvanverzoekentevoorkomen,isderegelingvanenkeleaanvul-lendevoorwaardenvoorzien,wildeprocureur-generaalwettelijkverplichtzijntothetdoenvannaderonderzoek.Indeeersteplaatsdientdeverzoekertezijnveroordeeldvooreenfeitwaaropnaardewettelijkeomschrijvingeengevangenisstrafvantwaalfjarenofmeerisgesteldenwaardoorderechtsordeernstigisgeschokt.Redenwaaromdezevoorwaardewordtgesteldis,dathetbeterisverzoekentotnaderonderzoekvoorernstigergevallentereserverenenderuimtetenemenvooreendiepgravendonderzoek,daneennaderonder-zoekinveelgevallenmogelijktemakenenbijoverbelastingvanhetstraf-rechtelijkeapparaatnoodgedwongenovertemoetengaantotopper-vlakkigonderzoek.Ernstigestrafzakenzijn,vanwegehunemotioneleladingendedaaruitvoortkomendepsychologischedrukinhetbijzondervatbaarvoorfenomenenalstunnelvisieendewenstot(snelle)oplossingvandezaak.Daaromisbijditsoortzakendemogelijkheidvaneendiep-gaandonderzoekwenselijk.Bijminderernstigezakenkandegewezenverdachtewelrechtstreekseenherzieningsverzoekindienenendaarbijeenverzoekdoentoteennaderonderzoek.Andersdanbijdebovenge-noemdeernstigezakenisdeprocureur-generaaldannietverplichttoteennaderonderzoek,maarkanhijwelhiertoebesluitenindienhijeenderge-lijkonderzoeknoodzakelijkachtvooreengoedebeoordelingvanhetherzieningsverzoek.BovendienkandeHogeRaadambtshalveofopverzoekvandegewezenverdachtebesluitentoteennaderonderzoek,indienditonderzoeknaarhetoordeelvandeHogeRaadnoodzakelijkis.Indetweedeplaatsgeldtalsaanvullendevoorwaardevooractiveringvaneenonderzoeksplichtvandeprocureur-generaaldatdegewezenverdachteaannemelijkmaaktdatergrondistoteennaderonderzoek.Gezienhetbeginsel«litesfinirioportet»ishetimmersnietdebedoelingdatdegewezenverdachtedeherzieningsprocedurekangebruikenalsvierdeinstantie.IndevoorgestelderegelingisechterdedrempeltotTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.322 naderfeitelijkonderzoekwelaanmerkelijkverlaagd.Inhetgeldenderechtisimmersinhetalgemeeneennaderfeitelijkonderzoekbinnenhetkadervandeherzieningsprocedureaandeordeindienheternstigevermoedenbestaatdatersprakeisvaneennovum.Uitgaandevanhetwetsvoorstelhoeftdeaanvragerdaarentegenteronderbouwingvanzijnverzoektotnaderfeitelijkonderzoekslechtsaannemelijktemakendater«aanwij-zingen»zijndater«mogelijkerwijs»sprakeisvaneennovum.Vaneendergelijkeaanwijzingkanbijvoorbeeldsprakezijnwanneeruitdeaanvraagblijktdatdereëlemogelijkheidbestaatdateraanderechterrelevanteinformatieisonthoudendiemogelijkerwijstoteenanderoordeelhadkunnenleiden.Indederdeplaatsgeldtdealgemeneaanvullendevoorwaardedathetdesbetreffendefeitelijkeonderzoekredelijkerwijsnoodzakelijkmoetzijn.7.DetermijnwaarbinnendeherzieningdienttewordenaangevraagdVolgensdegeldenderegelingwordenerinhetalgemeengeenbeper-kingengesteldaandetermijnwaarbinnendeherzieningdienttewordenaangevraagd.DitligtalleenandersbijdeverzoekennaaraanleidingvaneengeslaagdeklachtbijhetEHRM.Dezeverzoekendienentewordeningediendbinnendriemaandennadatzicheenomstandigheidheeftvoor-gedaanwaaruitvoortvloeitdatdeuitspraakvanhetEHRMdegewezenverdachtebekendis(ziehethuidigeartikel458,tweedelid).Dezetermijnwordtinhetwetsvoorstelgehandhaafd.InhetconceptwetsvoorstelwasaanvankelijkvoorgesteldomvooralleherzieningsaanvragentebepalendatdeHogeRaaddezenietontvankelijkkonverklarenindienzenietbinneneenredelijketermijnzijningediend.MedenaaraanleidingvanhetadviesvandeNederlandseOrdevanAdvocatenhebikdatonderdeelvanhetwetsvoorstelheroverwogen.Ingevallenwaarinaanwijzingenbestaandatmogelijksprakeisvaneennovummoetnaderfeitelijkonderzoekwordengedaan.Datdieaanwijzingenbestaanisechtereenonvoldoendeconcreetstartpuntvooreentermijnstelling.Ookzaleengewezenverdachtedieopdehoogteisvaneenbepaaldgegevendoorgebrekaanjuridischekenniszichnietsteedsrealiserendatditgegeven–mogelijk–eennovumoplevert.Decentraleredenwaaromerinhetconcept-wetsvoorstelvoorwasgekozendeaanvraagaaneentermijntebindenwasvooralomrekeningtehoudenmethetgevalwaarineronverhooptsprakeisvaneenstructurelefoutbijdeopsporingdieconsequentieskanhebbenvoorverschillendeafgeslotenstrafzaken.Tedenkenvaltaandehierbovenindezememoriegenoemdegeurproefzaken,waarbijhetOpen-baarMinisterieeengrootaantalveroordeeldenattendeerdeopdemoge-lijkheidherzieningaantevragenomdatdegeurproevennietgoedwarenuitgevoerd.Methetoogopdeplanningvandeafdoeningvanditsoortherzieningsaanvragen,waarbijmethetoogopdetoestroomvanzakensomstijdelijkevoorzieningennodigkunnenzijn,zoueentermijnstellinggewenstkunnenzijn.DenkbaarzouzijnombijherzieningopgrondvaneennovumineentermijnstellingtevoorzienvooruitsluitendhetgevalwaarinhetOpenbaarMinisteriedegewezenverdachteattendeertopdemogelijkheideenherzieningsaanvraagtedoen.Maarvooreendergelijkevoorzieningbestaat,allesafwegend,vooralsnoggeenaanleiding.Verwachtmagwordendateenstructurelefoutdievoorverschillende,reedsmeteenonherroepelijkerechterlijkeuitspraakafgesloten,strafzakengevolgenkanhebben,zichalleeninhoogstuitzonderlijkegevallenzalvoordoen.Degeurproefzakenbetroffenzo’nhoogstuitzonderlijkgeval.Bovendienhebbengewezenverdachtenerallebelangbijom–daartoeophetspoorgezetdoorhetOpenbaarMinisteriezelf–sneleenherzienings-aanvraagintedienen.Daarmeeeindelooswachtenisnietinhunbelang.Tenslottetekenikaandatinderechtspraakalvoorzieningenzijngetroffenvoorgewezenverdachtendiekeeropkeerherzienings-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.323 aanvragenindienen:zoneemtdeHogeRaadalleendieaspectenbijeenherzieningsaanvraaginbeschouwingdienogniet–inwezen–bijeeneerdereaanvraagindezelfdezaakzijnbetrokken(HR19december2006,NJ2007/423).8.DebeslissingsruimtevandefeitenrechternaeenverwijzingAchtdeHogeRaaddeherzieningsaanvraaggegronddankandeHogeRaaddezaakzelfafdoen(vgl.hethuidigeartikel467).MeestalverwijstdeHogeRaaddezaakechternaareengerechtshof.Hetgerechtshofheeftopgrondvanhethuidigeartikel474inverbindingmetartikel467alleeneenbeperktebeslissingsruimte.Hetgerechtshofkan:a.debestredenonherroepelijkeuitspraakhandhaven,ofindienhetgerechtshofdebestrekenuitspraakvernietigt:b.hetOpenbaarMinisterieniet-ontvankelijkverklarenindevervolging,ofc.deverdachtevrijspreken,ofd.deniet-strafbareverdachteontslaanvanallerechtsvervolging,ofe.deverdachtewederomveroordelenmettoepassingvaneenminderzwarestrafbepaling(erisdussprakevaneenminderernstigfeit).Hetisdaarbijaanhetgerechtshofwettelijkniettoegestaanomaandeverdachteeenlichteresanctieopteleggenvoorhetzelfdefeit(HR14november2000,NJ2001/17).Hetontbrekenvandezemogelijkheidisomverschillenderedenenonwenselijk.Indeeersteplaatskomthetvoordathetgerechtshofweliswaaropnieuwtoteenveroordelingkomt,maaropgrondvaneengewijzigdebewezen-verklaringen/ofmetgebruikvaneenanderebewijsconstructie.Diekunnentotneerwaartsebijstellingvandestrafnopen.Indetweedeplaatskunnendepersoonlijkeomstandighedenvandegewezenverdachteinmiddelsgewijzigdzijn.Bijvoorbeeldomdatdezelijdtaaneenlevensbedreigendeziekte.Naargeldendrechtkanhetgerechtshofdestrafdannietaanpassenwanneerhetgedinginherzieningwederomleidttoteenveroordelingwegenshetzelfdefeit.Eendergelijkeaanpassingkanalleendoormiddelvandegratieprocedure.Datisinefficiëntomdaterdantweeproceduresnaelkaardienentewordengevolgd.Hetwetsvoor-stelkomtaanditbezwaartegemoetdoorookingevalvaneenveroorde-lingwegenshetzelfdefeiteenaanpassingvandestrafmaatmogelijktemaken.Debeslissingruimtevandefeitenrechternaeenverwijzingwordtdusinzoverreverruimd,dathijdestrafmaatookkanaanpassenwanneerdeveroordelinginstandblijft.Welhandhaafthetwetsvoorsteldebestaanderegeldatbijherzieningtenvoordeledeoorspronkelijkestrafnietkanwordenverzwaard.Tervoorkomingvanmisverstandenmoetwordenbenadrukt,datderegeldatnietlouterteraanpassingvandestrafmaateenherzieningkanwordenaangevraagd,gehandhaafdblijft.Herzieningiseentezwaarinstrumentomlouterteraanpassingvandestrafmaattewordeningezet.Devoorge-stelderegelingvergrootechterweldebeslissingsruimtevandefeiten-rechterwanneerdeHogeRaadeenherzieningsaanvraaggegrondheeftgeachtendestrafzaaknaardezefeitenrechterisverwezen.DeNederlandseOrdevanAdvocatengeeftaanditonderdeelvanhetwetsvoorstelteonderschrijven.DeNederlandseVerenigingvoorrecht-spraakvindtditonderdeelvanhetwetsvoorstelgeenrechtdoenaanhetuitzonderlijkekaraktervandeherzieningsregelingenvreestvooreenaanzuigendewerkingophetaantalherzieningsverzoeken.Voordievreesbestaatechtergeengrondomdat,zoalsgezegd,nietlouterteraanpassingvandestrafmaatherzieningkanwordengevraagd.Maaralseenherzieningsaanvraagopeenvandedaarvoorgeldendegrondengegrondisbevonden,ishetwenselijkdatdehierbesprokenmogelijkheidindeprocedureinherzieningterbeschikkingstaat.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.324 9.DepositievanslachtoffersennabestaandenEenherzieningkangevolgenhebbenvoordeschadevergoedingdiedoordegewezenverdachteaanhetslachtofferisbetaald.Wordteengewezenverdachtenaeenherzieningalsnogvrijgesproken,danheefthijdescha-devergoedingveelalonverschuldigdbetaald.Striktgenomendienthetslachtofferdezevergoedingdanweerterugtebetalenaandegewezenverdachte,waardoornadegewezenverdachteookhetslachtofferdedupewordtvanderechterlijkedwalingofmisslag.Nietalleenkanhetfeitelijkbezwaarlijkvoorhetslachtofferzijndereedsaanhemuitbetaaldeschadevergoedingenterugtemoetenbetalen.Ookkanhetslachtofferuitjuridischoogpuntmetlegehandenkomentestaanomdatdecivielrechte-lijkeverjaringstermijneninmiddelsverstrekenkunnenzijn,waardoorhetslachtofferdeschadenietmeerkanverhalenopde«echte»dader.Inhetlichthiervanachtikhetwenselijkdepositievanhetslachtofferteversterken.Daaromisinhetvoorgesteldeartikel482bepaalddatingevalnadevernietigingvaneenveroordelingbijdeuitspraakkanwordenbepaalddatniethetslachtoffer,maardeStaatdeschadevergoedingenaandetenonrechteveroordeeldedientterugtebetalen.Hetgaathieromeenfacultatievebevoegdheidvanderechter.InuitzonderingsgevallenisernamelijkgeengrondtotterugbetalingdoordeStaat,bijvoorbeeldingevalhetslachtofferzelfverwijtbaarheeftgehandeld(bijvoorbeelddooreenvalseaangifte).IndienderechterbepaaltdatdeStaatdeschadever-goedingenbetaalt,ishetslachtoffervanbetalingdaarvangevrijwaard.10.HetbewarenvangegevensenvoorwerpenInhetkadervanditwetsvoorstelisbezienwelkegegevensenvoorwerpenmethetoogopeeneventueleherzieningvanbelangzoudenkunnenzijn,enofdevoorhetbewarendaarvangeldendealgemeneregelsadequaatzijn.Vooreeneventueleherzieningkunnenallereerststrafvorderlijkegegevens(waaronderhetstrafdossier),alsmedevingerafdrukkenenDNA-profielenmetbijbehorendegegevensenbijbehorendcelmateriaalvanbelangzijn.Debewaartermijnenvandezegegevensworden–nainwerkingtredingvanartikelXIvandeWetidentiteitsvaststellingverdachten,veroordeeldenengetuigen(Stb.2009/317)–geüniformeerd(enopgenomenindearti-kelen4,5,6en39dvandeWetjustitiëleenstrafvorderlijkegegevens,18vanhetBesluitDNA-onderzoekinstrafzakenen9vanhetvoorgenomenBesluitidentiteitsvaststellingverdachtenenveroordeelden).Dezeregelinglaatzichwatbetreftstrafzakendiemeteenonherroepelijkeuitspraakvanderechtereindigenalsvolgtsamenvatten.Degegevensworden30jaarnadeeinduitspraakvernietigdingevalvaneenmisdrijfwaarop6jaargevangenisstrafofmeerstaat,danwel20jaarnahetoverlijdenvandegewezenverdachte.Determijnbeloopt20jaaringevalvaneenmisdrijfwaaropminderdan6jaargevangenisstrafstaat,danwel12jaarnahetoverlijdenvandegewezenverdachte.Dezevoormisdrijvengeldendetermijnenkunneninbepaaldegevallenlangerzijn.Voorovertredingengeldenkorteretermijnen.Watbetreftinbeslaggenomenvoorwerpendiekunnendienenomdewaarheidaandedagtebrengen,zoalsinbeslaggenomenkledingstukken,geldtdatuiterlijkwanneerdestrafzaakisafgeslotenmeteenonherroepe-lijkeeinduitspraakvanderechter,hetbelangvandestrafvorderingzichnietmeertegenteruggavevandezevoorwerpenaanderechthebbendeverzet.Indienderechthebbendevervolgens(schriftelijk)aangeeftgeenprijsmeertestellenopdezevoorwerpen,vervallenzijaandeStaat.BepaaldevoorwerpendieineenbelangrijkerolbijdebewijsvraaghebbengespeeldinafgeslotenstrafzakendiebijzondereaandachthebbenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.325 gekregen,kunnenomhistorischeredenenwordenbewaard.HetCollegevanprocureurs-generaalzalvoorzieninhieropbetrekkinghebbendebeleidsregels.VoortskunnenookandereveiliggesteldesporendandehierbovenalaandeordegesteldevingerafdrukkenencelmateriaalwaaraanDNA-onderzoekisverricht,vanbelangzijn.Voorhetbewarendaarvankaninbeleidsregelsenprotocolleninregelswordenvoorzien.Vanaf2004isinhetkadervanhetprogrammaversterkingopsporingenvervolgingeenontwikkelingnaareenlandelijkesporendatabankinganggezet(zieKamerstukkenII2008/09,31700VI,nr.152),waardoorsporengemakke-lijkertraceerbaarkunnenworden.TenslottekaninditverbandnogwordengedachtaanpolitiegegevensindezinvandeWetpolitiegegevensofgegevensindezinvanartikel126cc,eerstelid,zoalstapgegevensendeuitkomstenvaneenbuurtonderzoek.VoorhetbewarenvandezegegevensgeldendeindeWetpolitiegegevenseninartikel126ccopgenomenregels.Dekansdatdezegegevensinverbandmeteenmogelijkeherzieningrelevantzoudenkunnenzijn,iszeergering.Deconclusieisalsvolgt.Dehierbovenbedoeldebewaarregelingenvangegevensenvoorwerpendievoorhetuitzonderlijkegevalvanherzieningvanbelangkunnenzijn,zijninhetalgemeenadequaat.DaarbijisookvanbelangdatuithetevaluatieonderzoeknaarhetfunctionerenvandeCEAS(«DeCEASaanhetwerk»)nietisgeblekendatgegevensmetdoorslagge-vendebetekenisvooreeneventueleherzieningontbraken.Inmeteenonherroepelijkerechterlijkeeinduitspraakafgeslotenstrafzakendiebijzon-dereaandachthebbengekregen,zalhetCollegevanprocureurs-generaalvoorzieninbeleidsregelsbetreffendehetbewarenvanbepaaldevoor-werpendiezijnvervallenaandeStaatdoordatderechthebbendedaaropgeenprijsmeersteltendieeenbelangrijkerolbijdebewijsvraaghebbengespeeld.11.FinanciëleparagraafDeuitvoeringvandeinditwetsvoorstelopgenomenregelingkanleidentoteenwerklastverzwaring.Tedenkenvalthierbijinhetbijzonderaaneenextrawerklastdiedeinartikel463voorzienemogelijkheidvaneennaderonderzoekmetzichbrengtvoordeprocureur-generaalbijdeHogeRaad.Ofdewerklastverzwaringzichzalvoordoenisafhankelijkvanhetantwoordopdevraagofhetwetsvoorstelzalleidentoteentoenamevanhetaantalherzieningszakeninhetalgemeenenvanhetaantalzakenwaarinnaderonderzoekalsbedoeldinartikel463wordtgevraagdenverrichtinhetbijzonder.Erisechtervooralsnoggeenredenteveronder-stellendatvaneenwerklastverzwaringsprakezalzijndienietbinnendekadersvandebestaandebegrotingzoukunnenwordenopgevangen.Voordeverplichterechtsbijstanddiehetwetsvoorstelintroduceertgeldthetzelfde.Daarbijkaneropwordengewezendatverplichterechtsbijstandtotmeerkostenzalkunnenleiden,maardatbijdeHogeRaadeenzekerewerklastbesparingkanwordenverwachtdoordatdeHogeRaadalleenherzieningsaanvragenenverzoekentotnaderonderzoekvan(juridischgeschoolde)raadsliedenhoefttebehandelen,watdeverwachtingwettigtdatlichtvaardigprocederenwordtvoorkomen.Watbetreftdeadviserendecommissiealsbedoeldinartikel462wordenbijalgemenemaatregelvanbestuurnadereregelsgesteldbetreffendeonderanderedesamenstelling,inrichtingenwerkwijzevandiecommissieenoverdeaandecommissieterbeschikkingtestellenfinanciëlemiddelen.Bijhetopstellenvandealgemenemaatregelvanbestuurzalwordenaangegevenwelkefinanciëlemiddelennodigzijnvoordeuitvoeringvandetakenvandecommissie.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.326 II.ARTIKELSGEWIJSInenkelebijzonderewetten,zoalsderijkswetWetmilitairestrafrecht-spraakendeWetoorlogsstrafrechtzijnherzieningsregelingenopgenomendieverwijzennaardeherzieningsregelinginhetWetboekvanStrafvorde-ring.Dezebijzonderewettenzullenineenlaterstadiumwordenaange-past.Artikel457EerstelidHeteerstelidisuitvoerigbesprokeninparagraaf4.1.Heteerstelid,ondera,(betreffendetegenstrijdigevonnissenofarresten)isafgezienvaneenkleinetaalkundigewijzigingongewijzigdgebleven.Heteerstelid,onderb,(betreffendedegeslaagdeklachtbijhetEHRM)isgrotendeelsgelijkaanhethuidigeartikel457,eerstelid,onder3°.Zoalsinparagraaf4.3aandeordeisgekomen,isdekringvanklagersdieeenberoepkunnendoenopdezeherzieningsgrondenigszinsverruimd,omdatdevoorwaardedatdemedeverdachteveroordeelddienttezijnopgrondvandezelfdebewijs-middelenisgeschrapt.Heteerstelid,onderc,betreftdegewijzigdeomschrijvingvanhetnovum.Hetnovumisuitvoeringtoegelichtinpara-graaf4.1.Omdathetnovumkanwordengezienalsrestcategorieisinhetvoorsteldevolgordevanhettweedeenderdeonderdeelomgedraaid.Inparagraaf4.1.2isuiteengezetwaaromhetbegrip«eenigeomstandigheid»inhethuidigeartikel457doorditwetsvoorstelwordtveranderdin«eengegeven».Indeadviezendieoverhetconceptvanditwetsvoorstelzijnuitgebracht,zijnnoganderealternatievenaangedragen.Hetbelangrijkstealternatief,aangedragendoordeNederlandseVerenigingvoorRecht-spraakendeRaadvoorderechtspraak,isomhetbegrip«eenigeomstan-digheid»tevervangendoor«feitofomstandigheid».DeRaadvanStatesluitzichhierbijaan.Zoalsinparagraaf4.1.2isaangegeven,ishetdebedoelinghetnovumzodanigteverruimendatditnietlangerpersebehoefttestoelenopeengegevenvanfeitelijkeaard.Hetbegrip«feit»betreftperdefinitieeengegevenvanfeitelijkeaard.Hetbegrip«omstan-digheid»isindebestaandewettelijkedefinitievanhetnovumopge-nomen,enwordtuitgelegdalszijndevanfeitelijkeaard.Nadeelvanhanteringvanhetbegrip«omstandigheid»zouzijndathetbestaandebegrip«omstandigheid»eenbetekenisveranderingzouondergaan,diedanophetniveauvandewettekstmoetwordenafgeleiduitdekeuzeomaanhetbegrip«omstandigheid»dewoorden«feitof»vooraftelatengaan.Devoorkeurgaatechteruitnaareenwettelijkedefinitiedieophethierbesprokenpuntzodanigandersisgeformuleerddanthanshetgevalis,datdezenietdeindrukkanwekkendathetvereistedathetgegevenvanfeitelijkeaardmoetzijn,zouzijngehandhaafd.Omdezeredenenheefthanteringvanhetbegrip«eengegeven»devoorkeur.DeherenCrombag,VanKoppenenWagenaarwijzenophetvereistevaneenernstigvermoedendatindienhetgegevenbekendzouzijngeweestbijderechter,hetonderzoekvandezaaktotbijvoorbeeldeenvrijspraakzouhebbengeleid.Ditvereistevergtdatinhetkadervandeherzienings-aanvraagenerzijdseenrolspeeltmetwelkegegevensdedestijdsoorde-lenderechterbekendwasenanderzijdsofheternstigevermoedenrijstdatzijnbeslissingeenanderezouzijngeweestalshijmethetgegevenbekendzouzijngeweest.Hunstellingdatditvandegenedieoverdeherzieningsaanvraagbeslist,zouvergendatdezeover«eenvormvanhelderziendheid»beschikt,kaniknietonderschrijven.Voldoendeisdathet«ernstigevermoeden»rijstdatderechtertoteenanderebeslissingzouzijngekomen.Zekerheidhoeftdaaroverdusgeenszinstebestaan.Boven-dienwordenrechterlijkeuitsprakengemotiveerdenwordenbewezen-verklaringenindegevallenwaarindewetdatvoorschrijftmetbewijs-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.327 middelenonderbouwd.Indeuitzonderlijkegevallenwaarinderechterlijkeuitspraakenhetproces-verbaalvandeterechtzittingonvoldoendeaanknopingspuntenbevatten,kan–aansluitendbijdeDuitseregelingopditpunt–wordenbeoordeeldofhetgegevenopzichzelfofinverbandmetdeeerderbewijzengeschiktmoetwordengeachtomalsgrondslagvooreenvrijspraakofontslagvanallerechtsvervolgingtedienen.Indatgevalmagwordenuitgegaanvanheternstigevermoedendatdedestijdsoordelenderechterdaartoezouzijngekomen.Evenalsditinhetgeldenderechthetgevalis,isrechtsdwalinggeengrondtotherziening(HR27november2007,NJ2008/172).Nieuwejurispru-dentielevertgeennovumop.Zouditwelhetgevalzijn,danzouhetbeginsel«litesfinirioportet»teveelonderdrukkomentestaan.Daarkomtbijdatwijzigingvanrechtspraaknogniethoeftintehoudendatdeouderechtspraakeenvergissingis.DatdeHogeRaad«om»gaatkanbijvoorbeeldooktemakenhebbenmetnieuwemaatschappelijkeomstan-digheden.Hetisongewenstwanneerdergelijkekoerswijzigingeneentoestroomvanherzieningsverzoekenveroorzaken.DatzouuiteindelijkkunnenleidentoteenverstarringvanderechtspraakomdathetdanonaantrekkelijkkanwordenvoordeHogeRaadom«om»tegaan.DeherenCrombagc.s.nemeninhunadviesdestellingindatdenieuweredactievanartikel457zouuitsluitendatherzieningmogelijkisindienderechter,hoeweldaaroverdoormiddelvanhetdossiervollediggeïnfor-meerd,enigaspectvandezaakoverhethoofdheeftgezienofnietjuistheeftbegrepen.Diestellingkannietinzijnalgemeenheidwordenonder-schreven.Datkanmettweevoorbeeldenwordengeïllustreerd.HeteerstevoorbeeldisdezaakLuciadeB.(HR7oktober2008,NJ2009/44).DaarinoordeeldedeHogeRaaddeherzieningsaanvraagbetreffendedeveroor-delingvooreenaantalmoordengegrond.Uitzijnoverwegingenblijktdatvoordeaannamevanhetnovummedevanbelangisgeweestdateraanwijzingenwarendathethofernietvanopdehoogtewas,datdezichinhetdossierbevindendegrafischeregistratievandemonitorzomoestwordengelezendatdemonitorlozeperiodeslechtszesminutenbedroeg(ziederechtsoverwegingen4.4.1,4.4.3.6en5.1).Dateraanwijzingenwarendatderechterbestaandbewijsmateriaal,voordeuitlegwaarvanspecialistischekenniswasvereist,verkeerdheeftgeïnterpreteerd,wasmetanderewoordeneenfactorvanbetekenis.HettweedevoorbeeldisdezaakInaPost(HR23juni2009,LJNBI1689).Indiezaakbeschiktehethofovereenrapportwaarinstondwatdelichaamstemperatuurvanhetover-ledenslachtofferwasopdedagvanhetoverlijdenom23:00u.Datrapportisvoorgelegdaaneendeskundigemetdevraagopwelktijdstipdedoodwasingetreden.Volgenseeninvakkringenaanvaardestandaardmethodekwamdezedeskundigetotdebevindingdathettijdstipvanoverlijdennietrondofna18:00ukonhebbengelegenendatdedoodvermoedelijktussen15:00uen17:00uofnogeerderwasingetreden.DatgegevenverdroegzichnaarhetoordeelvandeHogeRaadnietmetdetoedrachtwaarvanhethofindebewijsvoeringwasuitgegaan,enraakteaandebetrouwbaarheidvandevoorhetbewijsgebruiktebekennendeverklaringvandegewezenverdachte.DeHogeRaadachtteomdezeredeneneennovumaanwezig.Uitdezetweevoorbeeldenkanwordenafgeleiddatdevraagofhetgaatomeengegevenwaarmeederechteralbekendwas,nietbevestigendwordtbeantwoordomdeenkeleredendathetgegevenisterugtevoerenopbewijsmateriaaldataanderechterisvoorgelegd.Beslissendisofdegegevensdieaanditbewijsmateriaalkunnenwordenontleendalaanderechterbekendwaren.Ditisonderdebestaanderedactievanhetnovumbegripalhetgeval.Ookindenieuweredactievanhetnovumbegripdienauwbijdebestaanderedactieaansluit(«datbijhetonderzoekopdeterechtzittingnietaanderechterbekendwas»)isditTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.328 eveneenshetgeval.Opditpuntismetdenieuweredactiegeeninhoude-lijkeveranderingtenopzichtevandebestaanderedactiebeoogd.HetvereistedathetmoetgaanomeenuitspraakvanderechterinNeder-landwordtooknualinhetbestaandeartikel457ingelezen.Terwillevandeduidelijkheidishetvereistenuindewettekstgeëxpliciteerd.Deratiovanhetvereisteisdateenherzieningvanbuitenlandsevonnisseninstrijdzoukomenmetdesoevereiniteitvananderestaten.Welkaneenbuiten-landsvonniseennieuwfeitopleverendatgrondisvoorherzieningvaneenonherroepelijkeuitspraakvanderechterinNederland.ZokanachterafblijkendathetOpenbaarMinisterieniet-ontvankelijkinzijnvervolgingwasomdatdeverdachtealinhetbuitenlandwasveroordeeldvoorhetzelfdefeit(vgl.artikel68,tweedelid,vanhetWetboekvanStraf-recht).HetvonnisvandebuitenlandserechterisindatgevalfundamentvooreennovumindeNederlandsestrafzaak.Herzieningkanalleenwordenaangevraagdvanuitsprakenvandestraf-rechter.Voorherzieningvanonherroepelijkeuitsprakenvandebestuurs-rechter–bijvoorbeeldingevalvaneenbestuurlijkeboete–bestaatindeAlgemenewetbestuursrechteenophetbestuursrechttoegesnedenprocedure.Andersdanindehuidigeherzieningsregelingwordtinhetartikelnietdeterm«veroordeelde»gebruikt,maar«gewezenverdachte».Dezegewij-zigdeterminologieheeftinverbandmethetwetsvoorstelherzieningtennadelealsvoordeeldatééntermkanwordengebruikt.Bijdeherzieningtennadelezalhetimmersdoorgaansgaanompersonendiezijnvrijge-sproken,zodatdeterm«veroordeelde»indiecontextnietadequaatis.Wetssystematischbestaattegenhetgebruikvandeterm«gewezenverdachte»inverbandmetdeherzieningtenvoordelegeenbezwaar;zowordtdegenedieineersteaanlegdoorderechtbankisveroordeeldenvanhet(nietonherroepelijke)vonnisinhogerberoepkomt,inhogerberoepopnieuwalsverdachteaangeduid;daaraandoetnietafdathijeerderdooreenrechterisveroordeeld.Hetbegripgewezenverdachteheefthierduseenanderebetekenisdanindeartikelen89en591.Methetfeitdatderechterlijkeuitspraakblijkensdeaanhefvanheteerstelideenveroordelingmoetbetreffen,isvoldoendeuitgedruktdatdegewezenverdachteindecontextvanderegelingvanartikel457moetzijnveroor-deeld(ofmoetzijnontslagenvanallerechtsvervolgingmetopleggingvaneenvrijheidsbenemendemaatregelalsbedoeldinhettweedelid).Devoormaligepresidentvanendeprocureur-generaalbijdeHogeRaadvrageninhunadviesofdetoegangtotdeHogeRaadalsherzienings-rechterentotdeprocureur-generaalwaarhetbetrefthet«vooronderzoek»nietzoudenmoetenwordenuitgesloteninbagatelzaken.Eendergelijkebeperkingzoupasseninhetthansgeldendesysteemvanstrafvorderingwaarininbepaaldegevallenmetgeringbelangderechtsmiddelenhogerberoep,beroepincassatieengratienietopenstaan.Ikhebgemeendditadviesniettemoetenovernemenomdathetookbijbagatelzakensomsvoorkomtdateenveroordelingtenonrechteblijkttezijn.Nietwenselijkisdatereenhiaatinderechtsbeschermingzouontstaanomdathetnietlangermogelijkzouzijnditsoortmisslagenteherstellen.Hierbijmoetwordenbedachtdatéénvandeonderdelenvanhetwetsvoorstelis,datverplichterechtsbijstandwordtingevoerd.Doordeinvoeringvandezeverplichtingzallichtvaardigprocederennaarverwachtingwordenvoor-komen.Deherzieningsaanvraagkandoordegewezenverdachteofdoordeprocureur-generaalbijdeHogeRaadwordeningediend.Dezeregelinglaattoedateen«klokkenluider»diemeentdatzichineenbepaaldezaakTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.329 eengrondtotherzieningvoordoet,zichtotdeprocureur-generaalkanwenden.TweedelidHettweedelidheeftbetrekkingopgevallenwaarinergeenveroordelingisgevolgd,maareenontslagvanrechtsvervolging.Ookdankanereenherzieningwordenaangevraagd,mitsereenvrijheidsbene-mendemaatregelisopgelegd.Eensoortgelijkeregelingisopgenomeninhethuidigeartikel457,tweedelid.Degedachteachterdezeregelingisdateenontslagvanallerechtsvervolgingbelastendkanzijnvooreengewezenverdachtevanwegedevrijheidsbenemendemaatregelendiekunnenwordenopgelegd.Dehuidigeformuleringisechterzoruim,dathieronderélkeontslagvanallerechtsvervolgingvalt,ookwanneerergeenenkelemaatregelisopgelegd.1Indevoorgestelderegelingis,conformdeoorspronkelijkebedoelingvandewetgever,deformuleringbeperkter:alleeneenontslagvanallerechtsvervolgingwaarbijeenvrijheidsbenemendemaatregelisopgelegdwordtgelijkgesteldmeteenveroordeling.Hierbijheefteenrolgespeelddatdevoorgestelderegelingmogelijkeenaanzuigendewerkingkanhebbenendathetindatlichtbeziengewenstisomdemogelijkheidvaneenherzieninguittesluitenbijzakenwaarbijernocheenveroordelingisgevolgd,nocheenvrijheids-benemendemaatregelisopgelegd.Artikel458EersteentweedelidHerzieningkaneerherstelvandegewezenverdachtetotdoelhebben.Daaromisdemogelijkheidgehandhaafddatnabestaandenvaneenover-ledenverdachteherzieningvaneenvonnisofarrestkunnenaanvragen.Dekringvannabestaandendieeenherzieningkunnenaanvragenisinheteerstelidnetzoruimgetrokkenalsinhetgeldenderecht.Nieuwisdatervoordezenabestaandeneenvertegenwoordigingsregelingisopgenomeninhettweedelid.Dezehoudtindat,zoalsnuookalopgrondvanhetgeldenderechtwordtaangenomen,ereenbijzonderevertegenwoordigerwordtaangewezenindiendeprocureur-generaaleenherzieningsaanvraagheeftingediend(vgl.hethuidigeartikel477inverbindingmetartikel479,tweedelid).Isdeherzieningsaanvraagdaarentegenafkomstigvaneenvandeinheteerstelidgenoemdenabestaanden,danverdienthetdevoorkeurdatdezezelfindeherzieningsprocedurekanoptreden,zonderafhankelijktezijnvaneenprocesvertegenwoordiger.Devoorgestelderegelingvoorzietdaaromindezemogelijkheid.Omtevoorkomendaterverschillendenabestaandentegelijkertijdeenherzieningsprocedurestartenterzuiveringvandeeervanéénoverledengewezenverdachte,iserinheteerstelideenrangordevannabestaandenaangegevendieeenherzieningsaanvraagkunnenindienen,zoalsookbijhetspreekrechtvannabestaandenopdeterechtzittingeendergelijkerangordegeldt(vgl.artikel336,tweedelid).InhettweedelidisnaaraanleidingvanhetadviesvandeRaadvoorderechtspraakbepaalddatdenabestaandeelkebevoegdheidkanuitoefenendie«opgrondvan»detitelaangaandeherzieningtenvoordeleaandeverdachteistoegekend.Inverbindingmethetindezelfdetitelopgenomenartikel476,eerstelid,volgtdaaruitdatdenabestaandeookkanoptredenindeprocedurediebijhetgerechtshofwordtgevoerdnagegrondverklaringvandeherzieningsaanvraag.InreactieopeenopmerkingvandeNederlandseOrdevanAdvocatenmoetwordenopgemerktdatnabestaandenopgrondvanhettweedelidookeenverzoektotnaderonderzoekkunnendoen.DerdelidOmdatbestraffingvaneenoverledenpersoonnietmogelijkenookniet1A.J.A.vanDorst,hoofdstuk47.2.:welkebeslissingisvoorherzieningvatbaar?,in:G.J.M.Corstens,D.R.Doorenbos,E.Ph.R.SutoriusenN.Keijzer(red.),Handboekstraf-zaken,Deventer:GoudaQuint,losbladig(suppl.30-06-2006)enH.K.Elzinga,aante-kening2cbijartikel457,in:C.P.M.CleirenenJ.F.Nijboer(red.),Tekst&CommentaarStraf-vordering,Deventer:Kluwer2007.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.330 zinvolis,isinhetderdelidbepaalddatnavernietigingvandeuitspraakgeenstrafofmaatregelkanwordenopgelegd.Hetderdelidstaaternietaanindeweg,zokaninantwoordopeenvraagvandeRaadvoorderechtspraakwordenopgemerkt,dateenminderzwarestrafbepalingwordttoegepast.Hetderdelidstaatnietindewegaanonttrekkingaanhetverkeerbijafzonderlijkerechterlijkebeschikkingalsbedoeldinartikel36b,eerstelid,onderdeel4,Sr(vgl.HR6november2001,NJ2002/173).VierdelidHetvierdelidheeftbetrekkingopdesituatiedatdegewezenverdachtewelzelfeenaanvraagtotherzieningindient,maardaarnaoverlijdt.Indatgevalwordthetgedingwelvoortgezetomdatdeherzieningtenvoordelekanwordengezienalseenrehabilitatievandegewezenverdachte.Hetvierdelidkomtinhoudelijkovereenmethethuidigeartikel477.Conformhethuidigeartikel478,eerstelid,istevensbepaalddater,nahetover-lijdenvandeverdachte,geenstrafofmaatregelkanwordenopgelegdingevalvanvernietigingvandebestredenuitspraak.Eendergelijkestrafofmaatregelkanimmersniettenuitvoerwordengelegdvanwegededoodvandegewezenverdachte.VijfdelidEenlacuneinhetgeldenderechtisdatnietvoorzienisineenwettelijkevertegenwoordigingvanminderjarigenengeestelijkegehandicapten.Weliswaarmaakthethuidigeartikel458,eerstelid,hetmogelijkdateenraadsmanvandezepersoneneenherzieningsaanvraagindient,maareengewezenverdachteheeftnietaltijdeenraadsman.Daarommaakthetvijfdeliddeindieningvaneenherzieningsaanvraagdoordewettigeverte-genwoordigermogelijk.Ditiseenuitzonderingopdehoofdregeldateenwettigevertegenwoordigergeenzelfstandigebevoegdheidheeftomrechtsmiddelennamensdeverdachteintestellen.Dezeuitzonderingwordthierdoorgerechtvaardigddatdeherzieningsprocedurekanwordengezienalslaatste«noodrem»terherstelvanonjuisterechterlijkeuitspraken.Artikel459Ditartikelbetreftdetoevoegingvaneenraadsmanaandegewezenverdachte.Debepalingkomtvooreenbelangrijkdeelovereenmethethuidigeartikel458,eerstelid.Nieuwisdateentoevoegingookmogelijkiswanneerdegewezenverdachteeenverzoekdoettoteennaderonderzoekindezinvanhetvoorgesteldeartikel461,tervoorbereidingvandeherzieningsaanvraag.AndersdaninhetadviesvandeNederlandseOrdevanAdvocatenwordtverondersteld,kandegewezenverdachtezichtenbehoevevandeherzieningsaanvraag(oftenbehoevevanhetverzoektotnaderfeitelijkonderzoek)eenraadsmanlatentoevoegen.Eentoevoegingisdusnietpasmogelijkvanafhetmomentdatdeaanvraagwordtinge-diend.Artikel460Omdatdeherzieningsgrondenwordenverruimd,enhetbovendienmoge-lijkwordteenverzoektedoentothetinstellenvaneennaderfeitelijkonderzoek,bestaathetrisicodatdevoorgestelderegelingeenaanzuig-endewerkingzalhebben.Omoverbelastingvan(hetparketbij)deHogeRaadtevoorkomen,isinhettweedelidverplichterechtsbijstandinge-voerdbijhetdoenvandeherzieningsaanvraag.Datisookinhetbelangvandegewezenverdachtediezichverzekerdweetvandeskundigebijstandindecomplexeherzieningsprocedure.HetindienenvaneenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.331 herzieningsaanvraagvergtspecifiekejuridischekennisenvaardighedendiedegewezenverdachteinderegelnietbezit.Verplichteproces-vertegenwoordigingkanzobijdragenaanhetverlagenvandedrempeleenherzieningsaanvraagintedienen.HetCollegevanprocureurs-generaalendeNederlandseOrdevanAdvocatenonderschrijvendatinverplichteprocesvertegenwoordigingwordtvoorzien.Devoormaligepresidentvanendeprocureur-generaalbijdeHogeRaadmenendatverplichteprocesvertegenwoordiginghetlogischecomplementvormtvandeuitbreidingvanderechtsbeschermingdieditwetsvoorstelbeoogttebewerkstelligen.Eenbelangrijkvoordeelvandeverplichteproces-vertegenwoordigingisvolgenshen,datdezeeenvroegtijdigeselectievandevoorherzieningof«vooronderzoek»inaanmerkingkomendezakenbevordert,hetgeenbijdraagtaaneendoelmatigeinzetvanmenskrachtenmiddelenbijdeHogeRaadenzijnparket.Ophunadviesisinhettweedelidondubbelzinnigtotuitdrukkinggebrachtdatdeschriftelijkeaanvraagopstraffevanniet-ontvankelijkheiddoorderaadsmanmoetwordeninge-diend.Ookmoetenindeaanvraagopstraffevanniet-ontvankelijkheiddegrondenwordenvermeldwaaropdeaanvraagberust,onderbijvoegingvandebescheidenwaaruitvandiegrondenkanblijken,alsmedeeenkopievandeuitspraakwaarvanherzieningwordtgevraagd.Hettweedelid,tweedevolzin,komtovereenmethethuidigeartikel459enbetreftdewijzevanaanvragenendeinhoudvandeaanvraag.Determ«bewijsmiddelen»isnietuithetbestaandeartikel459overgenomen,omdatdaarmeetenonrechtedesuggestiewordtgewektdatdeover-gelegdestukkenpersemoetenvoldoenaandeeisenneergelegdindeartikelen338totenmet344a.Degewezenverdachteisnietaltijdinstaatditsoortbewijsmiddelentevergaren.Weldienthetverzoekbehoorlijkgemotiveerdtezijn.Nietvolstaankanbijvoorbeeldwordenmethetover-leggenvaneenstukwaaruitblijktdateengetuigeisteruggekomenopeeneerderebelastendeverklaring.Netalsinhetgeldenderechthetgevalis,dientdeaanvragerbijeenaanvraagtotherzieningaannemelijktemakendatenwaaromdegetuigeopdebelastendeverklaringterugkomt(Vgl.HR29april1997,NJ1997/688enHR11maart2008,LJNBC6210).Artikel461Ditartikelbetrefthetfeitelijkonderzoektervoorbereidingvaneenaanvraagtotherziening.Hetistoegelichtindeparagrafen6.5en6.6.Inaanvullingdaaropnoghetvolgende.EerstelidHetartikelzietopgevallenwaarindegewezenverdachteherzieningwilaanvragenopgrondvaneennovum.Omaannemelijktekunnenmakendatersprakeisvaneennovumkaneendiepgaandfeitenonderzoeknodigzijn.Bijaanvragendiegebaseerdzijnopandereherzieningsgrondeniser,zoalsookdeNederlandseOrdevanAdvocatenaangeeft,geennoodzaaktoteendiepgaandfeitenonderzoek.IserbijvoorbeeldsprakevaneengeslaagdeklachtbijhetEHRM,danisereenjuridischonderzoeknodignaardeimplicatiesvandeuitspraakvanhetEHRM,maarhoeftergeendiepgaandfeitenonderzoektewordenverrichttervoorbereidingvandeherzieningsaanvraag.Ookisergeendiepgaandfeitenonderzoeknodigomtekunnenconstaterendatersprakeisvanonverenigbarebewezen-verklaringen.Vanwegedezeredenenisinheteersteliddebeperkingopgenomendathetmoetgaanomeenonderzoeknaardeaanwezigheidvaneennovum.Evenalsbijdeindieningvaneenherzieningsaanvraaghetgevalis,geldtopgrondvanheteerstelidookbijhetdoenvaneenverzoektotnaderTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.332 onderzoekeenverplichterechtsbijstand(zieookdetoelichtingbijhetvoorgesteldeartikel460).Hetisinhetbelangvandegewezenverdachtedathijeengoedgefundeerdverzoekkanindienen.BovendienvoorkomthetonnodigebelastingvandeHogeRaaddiegeenkennisbehoefttenemenvanlichtvaardigeverzoeken.Datdoorhetmisdrijfderechtsordeernstigmoetzijngeschokt,moetwordenbeoordeeldnaarhetmomentwaarophetmisdrijfwerdbegaan.InreactieopeenopmerkingvanhetCollegevanprocureurs-generaalenvandeNederlandseVerenigingvoorRechtspraakkanwordenopgemerktdatdegewezenverdachteniethoeftaantetonendathetmisdrijfderechts-ordeernstigheeftgeschokt.Welbiedthetvereistegrondomeenverzoektotnaderonderzoek,indienhetfeitinconcretoonvoldoendeernstigisgeweest,opgrondvanhetderdelidnietontvankelijkteverklaren.TweedelidHetverzoekdientopgrondvanhettweedelidschriftelijkengemotiveerdtewordengedaan.Omeendoelmatigeafhandelingvanherzienings-verzoekentebevorderendientbovendienaaneenaantalanderevorm-vereistentewordenvoldaan,namelijkeenopgavevanhandelingenvanonderzoekdiedienentewordenverrichtendebijvoegingvandeuitspraakwaarvandegewezenverdachteeenherzieningwilaanvragen.Uithetderdelidvloeitvoortdathetverzoekniet-ontvankelijkwordtverklaardalsnietaandevormvoorschriftenuithettweedelidwordtvoldaan.DerdelidZoalsinparagraaf6aandeordeisgekomen,geldenvoortoewijzingvanhetverzoekdevolgendeinhoudelijkevoorwaarden:1.erdienenvoldoendeaanwijzingentezijndatermogelijkerwijssprakeisvaneengrondtotherziening(derdelid,ondera)en2.hetverzochteonderzoekisnoodzakelijkteachten(derdelidonderb).Voldoethetverzoekaandezeinhoudelijkevoorwaarden,danisdeprocureur-generaalverplichthetverzoektoetewijzen.Aanbeoordelingofaandezevoorwaardenisvoldaan,gaateenbeoordelingvandeontvankelijkheidsvoorwaardenuitheteersteentweedelidvooraf.Zoishetverzoekopgrondvanheteerstelidniet-ontvankelijkalsophetmisdrijfminderdantwaalfjaargevangenisstrafisgesteld.VierdelidHetvierdelidkomtvooreenbelangrijkdeelovereenmethethuidigeartikel36b,vierdelid,betreffendemini-instructie.Hoewelditnietexplicietindevoorgesteldebepalingisvermeld,dientdeprocureur-generaalzospoedigmogelijkhetnadereonderzoekuittevoeren.Hierbijdientechterweltewordenbedachtdathetkangaanomcomplexendiepgaandonder-zoek,datenigetijdkanvergen.Zozalgeregelddeinzetvandeskundigenofvanonderzoeksteamsnodigzijn.VijfdelidRatiovanhetvijfdelidisomookwanneereengewezenverdachteisontslagenvanallerechtsvervolgingeennaderonderzoekmogelijktemaken.Netalsbijhetvoorgesteldeartikel457,tweedelid,dienthetdaarbijweltegaanomeenontslagvanallerechtsvervolgingmetopleg-gingvaneenvrijheidsbenemendemaatregel.Tervoorkomingvaneenoverbelastingvanhetjustitiëleapparaatdienennamelijkdeterbeschik-kingstaandemiddelendaartewordeningezetwaardezeechtnodigzijn.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.333 Artikel462Ditartikelbetreftdecommissiediekanadviserenoverdewenselijkheidvaneennaderonderzoek.EerstelidIndiendecommissie–aldannietverplicht–wordtingeschakeldonder-zoektdecommissieofeenonderzoekwenselijkisen,zoja,omwatvoorsoortonderzoekhetdienttegaan.Decommissietoetstdaarbijaandecriteriadieinhetvoorgesteldeartikel461,derdelid,zijngenoemd.Netalsdeprocureur-generaalisdecommissienietgebondenaandeonderzoeks-handelingendieinhetverzoekwordengenoemd.WordtbijvoorbeeldalleenDNA-onderzoekverzochtdankandecommissieookadviserentotandertechnischonderzoek(zieookparagraaf6.5.2).HetCollegevanprocureurs-generaalbepleitopnemingvaneen«institu-tionaliserendebepaling».Naarinparagraaf6aandeordekwam,zaldecommissiehelderwordengepositioneerdindekrachtenshetvierdelidoptestellenalgemenemaatregelvanbestuur.TweedelidNaarinparagraaf6uiteenisgezet,isdeprocureur-generaalverplichtomdecommissieomadviestevragenalsdegewezenverdachteisveroor-deeldtotgevangenisstrafvantienjaarofmeer.DeNederlandseOrdevanAdvocatenalsmededeherenCrombag,VanKoppenenWagenaarvindendezedrempeltehoog.Erkanechteropwordengewezendatdecommissieookkanwordeningeschakeld,indiendegewezenverdachtetotminderdantienjaargevangenisstrafisveroordeeld.Inschakelingdaarvanisindatgevalalleennietverplicht.Tevenskaneropwordengewezendatdeprocureur-generaalbijgevangenisstrafvanminderdantienjaarverplichtkanzijnnaderonderzoektedoenverrichten;voorhetdaarbijinschakelenvaneencommissieisechterhetadditionelevereistevantienjaarofmeergevangenisstrafgesteld.Deachterliggendegedachteisdatuitgebreideronderzoekmetinschakelingvaneencommissiealleenbijveroordelingvoorzeerernstigefeitenverplichtwordtgesteld.DeherenCrombag,VanKoppenenWagenaarmenendatalsvooreentoegangsprocedurevergelijkbaarmetdievandeCEASzouwordengekozen,debeperkingtotgevangenisstrafvantienjaarofmeernietnodigzouzijn.Inreactiedaaropmoetwordenopgemerktdatomeentoestroomvanherzieningsverzoekentevoorkomenbeperkingenmoetenwordengesteld.Datkannietmeteenkeuzevooreenanderetoegangsprocedurewordenvermeden.Zoalsinparagraaf6aandeordeisgekomen,isdeprocureur-generaalonderomstandighedenverplichtadviesintewinnenbijdecommissie.Hettweedelid,maakthieropeenuitzonderingindienhetverzoekniet-ontvankelijkdanwelkennelijkongegrondis.Ditlaatsteishetgevalwanneerhetevidentisdathetverzoekmoetwordenafgewezen,bijvoor-beeldomdatalbijvoorbaatvaststaatdathetverzochteonderzoeknietrelevantkanzijnvoordestrafzaak.DerdelidDeadviezenvandecommissiezijnopenbaar.Deprocureur-generaalkanhetadviesnaastzichneerleggen,maarmoetdanwelinzijnbeslissinggemotiveerdaangevenwaaromhijvanhetadviesafwijkt.VierdelidDecommissieisvergelijkbaarmetdetoegangscommissievandeCEAS,TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.334 dieverantwoordelijkwasvoordeselectievanzakendiezijngeëvalueerddoordeCEAS.Eenbelangrijkverschilisechterdatdeinditartikelbedoeldecommissie(andersdandetoegangscommissie)nietlouteruitjuristenzalbestaan,maarookuitdeskundigenmeteenforensischeexper-tise.Depreciezesamenstellingenwerkwijzevandecommissiezalbijalgemenemaatregelvanbestuurwordengeregeld.Hetgaatomeenpermanentecommissie.VolgenshetvierdelidisdebenoemingvandeledenopgedragenaandeMinistervanJustitie,opvoordrachtvandeprocureur-generaalbijdeHogeRaad.Bijdeinvullingvandealgemenemaatregelvanbestuurzalkunnenwordenvoortgebouwdopdeerva-ringendiezijnopgedaanmetdeCEAS.Artikel463Ditartikelbetreffendedeuitvoeringvanhetnaderfeitelijkonderzoekdooreenonderzoeksteamofdooreenrechter-commissarisistoegelichtinparagraaf6.Inaanvullingdaaropkannoghetvolgendewordenopge-merkt.EersteentweedelidHetopdragenvanonderzoekaaneenrechter-commissariskanondermeervoordelenhebbenwanneererbelangrijkegetuigenmoetenwordengehoord.Derechter-commissariskandezegetuigenonderedehoren,terwijldeledenvanhetonderzoeksteamditnietkunnen.InreactieophetadviesvandeNederlandseOrdevanAdvocatenkanwordenaangestiptdatheteersteentweedeliduitsluitendbetrekkinghebbenhetnaderonderzoeknaardeaanwezigheidvaneengrondvoorherzieningalsbedoeldinartikel457,eerstelid,onderc.Datblijktuitdeverwijzingnaarartikel461inheteerstelid.DerdelidZoalsdeNederlandseVerenigingvoorRechtspraakopmerkt,dienenookdeledenvanhetOpenbaarMinisterieendeskundigendieindiennodigaanhetonderzoeksteamwordentoegevoegd,nieteerderbijdestrafzaakbetrokkentezijngeweest.Ditisinhetderdelidgeëxpliciteerd.VijfdelidNaaraanleidingvandeadviezenvandeRaadvoorderechtspraakendeNederlandseOrdevanAdvocatenishetvijfdelidopgenomen,volgenshetwelkdeverdediginginhetalgemeenhetrechtheeftomdeverhorenbijtewonendietijdenshetnaderonderzoekwordenafgenomen.Opdezewijzewordtaandeverdedigingdemogelijkheidgebodenteparticipereninhetonderzoek.Bovendienwordtvoorkomendatindiendeherzienings-procedureertoeleidtdatdezaaknaareengerechtshofwordtverwezen,degetuigenopnieuwmoetenwordengehoordomdatdeverdedigingnognietdegelegenheidheeftgehaddegetuigenteondervragen.Omdatdevoorgestelderegelinghetmogelijkmaaktdatbepaaldeaspectenvanhetnaderonderzoeknietopenbaarzijn,voorziethetvijfdeliderindat,conformdehuidigeregelingindeartikelen187e.v.,vanwegezwaarwe-gendebelangenbepaaldegegevensgeheimkunnenblijven.Inditverbandkanbijvoorbeeldwordengedachtaanhetgevaldaterinhetkadervanhetnaderonderzoekaaneenpolitieambtenaarvragenwordengesteldbetreffendetechniekendiewordengehanteerdbijdeopsporingenhetmethetoogopdeopsporingvantoekomstigemisdrijvennoodza-kelijkisdatdezetechniekengeheimblijven.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.335 ZesdelidIshetonderzoekvoltooid,dandienendedaaropbetrekkinghebbendestukkenaandestukkenvanhetdossiertewordentoegevoegd.Deverzoekerheeftrechtopeenafschriftvanallestukkenuithetdossier.Artikel464Inditartikelisaangegevenoverwelkeopsporingsbevoegdhedenhetinartikel463,tweedelid,bedoeldeonderzoeksteambeschiktbijdeuitvoe-ringvanhetnaderonderzoekinopdrachtvandeprocureur-generaal.HoofdregelisdatallebepalingenuithetWetboekvanStrafvorderingvantoepassingzijn.Hieropisechtereenaantaluitzonderingengemaakt.Ditgeldtindeeersteplaatsvoordevrijheidsbenemendedwangmiddelenomdatdetoepassingvandezedwangmiddeleninhetkadervandeherzieningsprocedureinhetalgemeennietopportuunis(zieechterartikel473).Indetweedeplaatszijndebepalingenbetreffendedeopsporingvanterroristischemisdrijvennietvantoepassinggeacht.Dezebepalingenhebbenimmersspecifiektotdoeleenadequateterrorismebestrijdingmogelijktemaken,waardoordeovereenkomstigetoepassinginverbandmeteenmogelijkeherzieningvaneenafgeslotenstrafzaaknietvoordehandligt.Ookeengrootdeelvandebijzonderebevoegdhedentotopsporing,neer-gelegdinTitelIVAtotenmetVAisnietvanovereenkomstigetoepassingverklaard.Ditgeldtbijvoorbeeldvoordeinfiltratie,de(burger)pseudo-koop,envoorhetaftappenvantelefoons.Hetisnietgoedvoortestellendateraandetoepassingvanditsoortbevoegdhedenbehoeftebestaatbijhetnaderonderzoektervoorbereidingvandeherzieningsaanvraag.Hetzelfdegeldtvoordebevoegdhedenbetreffendedevorderingvantoekomstigegegevens,neergelegdinartikel126ne.Bijhetnaderonder-zoekgaathetimmersomeenonderzoeknaarzakendiezichinhetverledenhebbenafgespeeld.Welvantoepassingzijndebepalingenbetreffendedevorderingvan(reedsbestaande)gegevens(deartikelen126ntotenmet126nden126nftotenmet126nh).Zokanerdebehoeftebestaanaanhetvorderenvanbepaaldegegevensommeerinzichttekrijgenindevolgordevanbepaaldegebeurtenissen.Mochtendezegegevensnogterbeschikkingstaan,dankandaaruitbijvoorbeeldblijkendatdedoorderechtergebruiktebewijsconstructienietjuistisomdatde«tijdlijn»nietklopt.BovendienkunnentalvanandereopsporingsbevoegdhedenuithetWetboekvanStrafvorderingwordentoegepast.Inverbandmeteeneffec-tieveenadequateuitoefeningvanhuntaakkunnendeopsporingsambte-narenvanhetopsporingsteambijvoorbeeldvoorwerpeninbeslagnemenomdezeteonderwerpenaaneenonderzoekofDNA-onderzoeklatenverrichten.Opgrondvanartikel116dienendeinbeslaggenomenvoor-werpentewordenteruggegevenzodrahetbelangvandestrafvorderingzichnietmeerverzettegendeteruggavevaneeninbeslaggenomenvoor-werp.Dezeregelingisookvantoepassingwanneerervoorwerpeninbeslagzijngenomeninverbandmethetnaderonderzoek.Hetbegrip«strafvordering»heeftnamelijkeenruimebetekenisenomvatdeheleprocedureinstrafzaken,inclusiefdeherzieningsprocedure.Inveelvandebepalingendievanovereenkomstigetoepassingzijnverklaardwordtgesprokenover«deverdachte».Inverbandmethetnaderfeitelijkonder-zoeknaareengrondvoorherzieningtenvoordeledientdaaronderopgrondvanheteersteliddegewezenverdachtetewordenverstaan.Indeartikelsgewijzetoelichtingopartikel457werdalgestelddathetwets-systematischnietbezwaarlijkiseeneerderonherroepelijkveroordeeldepersooninderegelingalsgewezenverdachteaanteduiden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.336 Artikel465DitartikelvoorzieterindatdeHogeRaadnogvoordatdezaakopdeterechtzittingisaangebrachtopdrachtkangeventoteenfeitelijkonder-zoekdoorofvanwegedeprocureur-generaalbijdeHogeRaad.Ditkanondermeervanbelangzijnwanneerdeprocureur-generaaleerdereenverzoektotfeitelijkonderzoekheeftafgewezenendeHogeRaadoordeeltdatdezeafwijzingtenonrechtewas.Hetartikelkomtvooreenbelangrijkdeelovereenmethethuidigeartikel460.Voordeduidelijkheidishetartikelaangevuldmetdegrondenvoordeniet-ontvankelijkheiddiebeslotenliggeninhethuidigeartikel458,eerstelid.Ooknualwordtinhethuidigeartikel457«ingelezen»dathetdienttegaanomeenuitspraakvaneenrechterinNederland.Ditlaatsteisalsvoorwaardevoordeontvanke-lijkheidvandeherzieningsaanvraaggeëxpliciteerd.Hettweedelid,datovereenkomtmethethuidigeartikel458,tweedelid,istoegelichtinpara-graaf7.Artikel466Hetartikeliseengemoderniseerdeversievanhethuidigeartikel462.Nieuwisdatgeenuitzonderingwordtgemaaktvoordeaanvragenbetref-fendetegenstrijdigevonnissenofarresten.Ookdieaanvragenmoetenopeenopenbareterechtzittingwordenbehandeld,tenzijdezeniet-ontvankelijkofkennelijkongegrondzijn.Eenopenbareterechtzittingwerdbijdetotstandkomingvandehuidigeherzieningsregelingnietnoodza-kelijkgeachtbijaanvragenbetreffendetegenstrijdigevonnissenofarresten.DewetgevergingernamelijkvanuitdatdeHogeRaadlouteropbasisvandestukkenzoukunnenbeoordelenofergeziendebewezen-verklaringensprakeisvaneentegenstrijdigheid.Eenfeitelijkonderzoekwerdnietnodiggeacht.Erwerddaaromvoorzienineensummiereproce-dure.Inmiddelshebbenzichechternieuweontwikkelingenvoorgedaanwaardoorereenfeitelijkonderzoeknodigkanzijn.Tegenwoordigmakennamelijkdebewijsmiddelennietaltijdmeerdeeluitvanderechterlijkeuitspraak,terwijlbijstempelvonnissenzelfsdebewezenverklaringontbreekt(vgl.artikel378a).Ditheeftdebeoordelingvanaanvragenbetreffendetegenstrijdigevonnissenofarrestenmeergecompliceerdgemaakt.Inmiddelsheeftderechtspraktijkzichhieraanaangepastdoorbepaaldeprocesregelsbetreffendedeherzieningsaanvraagterzakevanhetnovumanalogischtoetepassenopherzieningsaanvragenbetreffendedeonverenigbarebewezenverklaring.OokbijdezelaatsteaanvragengeeftbijvoorbeelddeHogeRaadaandeprocureur-generaaldegelegenheidzonodigeenconclusietenemen,hoeweldehuidigewettelijkeregelinghierinnietvoorziet.TevensachtdeHogeRaaddehuidigeartikelen462en464betreffendedeinwinningvannadereberichtendoordeprocureur-generaalvantoepassing,hoeweldezeartikelenstriktgenomengeenbetrekkinghebbenopaanvragenbetreffendetegenstrijdigevonnissenofarresten.Hettoegenomenbelangvanfeitelijkonderzoekbijherzienings-aanvragenbetreffendetegenstrijdigevonnissenofarrestenmaakteenmindersummiereprocedurewenselijk,waarbijerruimteisvoorfeitelijkonderzoekentegenspraak.Eenbehandelingopdeopenbareterechtzittingisdaarhetmeestgeschiktvooromdatditbijdraagtaandetransparantieencontroleerbaarheidvandeherzieningsprocedure.Artikel467Ditartikelbetrefteengemoderniseerdeversievanhethuidigeartikel463,metdienverstandedathetartikelookvantoepassingisopherzienings-aanvragenbetreffendetegenstrijdigevonnissenofarresten.Zoalshier-bovenindetoelichtingopartikel466aandeordeisgekomen,isuitgangs-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.337 puntdatookdezeaanvragenopeenopenbareterechtzittingdienentewordenbehandeld.Artikel468HetartikelbetreftdeconclusiedoorhetOpenbaarMinisterieenkomtgrotendeelsovereenmethethuidigeartikel464.Hettweedelidgeeftaandeprocureur-generaaldemogelijkheidambtshalveeennaderonderzoekalsbedoeldindeartikelen461en462intestellentervoorbereidingvanzijnconclusie,wanneerhijmeentdatnogbepaaldefeitenmoetenwordenuitgezocht.Dateenafschriftvandeconclusieopgrondvanhetvierdelidalleenaanderaadsmanmoetwordenverzonden,ennietaandegewezenverdachte,houdtverbandmetdeinditwetsvoorstelvoorzieneverplichteprocesvertegenwoordiging.HetvijfdelidisnieuwenbetreftdereactiedieraadsmanvandegewezenverdachtekangevenopdeconclusievanhetOpenbaarMinisterie.Eendergelijkemogelijkheidtottegenspraakdraagtbijaande«equalityofarms»enbestaatnualbijhetbijhetberoepincassatie(vgl.artikel439,vijfdelid).Evenalsbijhetberoepincassatiehetgevalis,stelthetvijfdeliddetermijnwaarbinnenhetcommentaarmoetwordeningezondenoptweeweken.ErisgeenaanleidinggevolgtegevenaanhetadviesvanhetCollegevanprocureurs-generaalomdezetermijnwatbetreftdeherzieningsprocedure–eninzoverreinafwijkingvandecassatieprocedure–teverlengen.Opoverschrijdingvandetermijnisgeensanctiegesteld,waardoordeHogeRaadderuimteheefttebepalenofhijopeenmetoverschrijdingvandetermijningezondencommentaarachtzalslaan.Artikel469DitartikelverschaftverschillendemogelijkhedentotfeitelijkonderzoekinopdrachtvandeHogeRaad.IndeeersteplaatskandeHogeRaadaandeprocureur-generaaldeopdrachtgeventoteennaderonderzoek.IndetweedeplaatskandeHogeRaadopgrondvanhettweedelid(datophethuidigeartikel465voortbouwt)naderonderzoekopdragenaaneenraadsheer-ofrechter-commissaris.VoordepraktijkisdezemogelijkheidvooralvanbelangwanneerhetgaatomeenbeperktonderzoekendeHogeRaadderegievandatonderzoekineigenhandwilhouden.Deregelsbetreffendehetnaderonderzoekdoorderaadsheer-ofrechter-commissariszijngrotendeelsovergenomenuithethuidigeartikel466.Terwillevandeduidelijkheidisartikel172,betreffendedeverplichtingtothetopmakenvanprocessen-verbaal,vanovereenkomstigetoepassingverklaard.Dezeprocessen-verbaalwordenookalindehuidigerechtsprak-tijkopgemaakt.EenopdrachttotfeitelijkonderzoekkanzoweldoordeenkelvoudigealsdoordemeervoudigekamervandeHogeRaadwordengegeven.Dateenafschriftvandestukkenopgrondvanhetvijfdelidalleenaanderaadsmanmoetwordenverzonden,ennietaandegewezenverdachte,houdtverbandmetdeinditwetsvoorstelvoorzieneverplichteprocesvertegenwoordiging.Artikel470Afgezienvaneenkleinetaalkundigewijzigingkomtditartikelovereenmethethuidigeartikel468.Artikel471Ditartikeliseengemoderniseerdeversievanhethuidigeartikel461.Voordeleesbaarheidwordtinheteerstelid–betreffendedeprocedurenaverwijzingwegensherzieningvanonderlingonverenigbarerechterlijkeuitspraken–gesprokenoververwijzingvandezakennaareengerechtshofTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.338 «datdaarvannoggeenkennisheeftgenomen».Hiermeeisgeeninhoude-lijkewijzigingbeoogd:dezakenkunnenevenminwordenverwezennaareengerechtshofdatvanmaaréénvanbeidezakenkennisheeftgenomen.Artikel472Ditartikelbouwtvoortophethuidigeartikel467.Nieuwisdeinhettweedelidopgenomen,enhierboveninparagraaf8toegelichte,mogelijk-heidvoorderechterwaarnaardezaakwordtverwezenombijinstandhou-dingvandeveroordelingdestrafteverminderen.HetCollegevanprocureurs-generaalvraagtwaarominheteerstelidgeenconcreteverwijzingsopdrachtisgeformuleerdeninhettweedelidwel.Ditverschilkomtookinhethuidigeartikel467voor.Zoalsinparagraaf4.2aandeordekwam,kanbijherzieningnaaraanleidingvaneenuitspraakvanhetEHRMhet–andersdanbijhetnovumhetgevalis–heelwelinderedeliggenom,bijvoorbeeldingevaldeverdragsschendingmetdeobjectieveonpartijdigheidvanderechterverbandhield,deonherroepelijkeuitspraaktevernietigen,dochmaterieeltoteenzelfdeveroordelingtekomen.Artikel473Ditartikelhandeltovergevangenhoudingvandegewezenverdachtenadateenherzieningsaanvraaggegrondisverklaard.GevangenhoudingisdoorgaansnietopportuunwanneerdeHogeRaaddeaanvraageenmaalgegrondheeftgeacht.Dekansisdanimmersreëeldatdeverdachtetenonrechteveroordeeldis.Insommigegevallenkanditechterandersliggen.Bijvoorbeeldwanneerdeaanvraaggegrondisverklaardopbasisvanheternstigevermoedendatderechter,alshijbekendzouzijngeweestmethetgegeven,eenminderzwarestrafbepalingzouhebbentoegepast.Indatgevalkanhetwenselijkzijndatdeverdachtenietalmeteennahetgegrondachtenvandeherzieningsaanvraagopvrijevoetenkomtvanwegehetontbrekenvaneentitelvoordevrijheidsbeneming.IndatsoortgevallenkandeHogeRaadeenbeveltotgevangenhoudinggeven,ookalisdeherzieningsaanvraaggegrond.Inditopzichtkomthetartikelvrijwelgeheelovereenmethethuidigeartikel470.Nieuwisdatinhettweedelideenvoorzieningopgenomenisvoorhetgevaldaterbijdeonherroepelijkerechterlijkeuitspraakeenvrijheidsbenemendemaatregelisopgelegd.Tertoelichtingvolgeneerstenkeleopmerkingenoverhetgeldenderecht.Hoewelditnietduidelijkuitdetekstvanhethuidigeartikel470blijkt,wordtalgemeenaangenomendatgevangenhoudingookmogelijkiswanneerdeeerderegevangennemingwasgebaseerdopeenvrijheidsbenemendemaatregel(zoalsdetbs).Detbs(ofanderevrijheids-benemendemaatregel,zoalsdeplaatsingineeninrichtingvoorstelselma-tigedaders)wordtdan«omgezet»ineenvoorlopigehechtenis.Indehuidigesituatieheeftdezeomzettingechtertotgevolgdatdebehandelingvandegewezenverdachtemoetwordenstopgezetofonderbroken.Indevakliteratuurisdaaromeenwetswijzigingbepleitwaardooreenonderbre-kingvandebehandelingnietmeernodigis.1InditartikelwordtaandezewenstegemoetgekomendooraandeHogeRaaddemogelijkheidtegevenhetbeveltotgevangenhoudingtenuitvoertelatenleggenineentbs-instellingofbijvoorbeeldeeninrichtingvoorstelselmatigedaders(inhetgevaldatdeisd-maatregelwasopgelegd).Opdezewijzewordtvoor-komendatdebehandelingvandegewezenverdachtemoetwordenonderbroken.Artikel474Ditartikelkomtovereenmethethuidigeartikel469.Hetbestaandevereistedatdeenkelvoudigekamerhetarrestopdeopenbareterechtzit-tinguitspreekt,isgeschraptomruimtetescheppenvoorhetopdeopen-1M.J.A.Duker,a.w.,aantekening5bijartikel470.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.339 bareterechtzittinguitsprekenvanhetarrestdoordemeervoudigekamer,bijvoorbeeldingevalervoordezaakbelangstellingisvandepers.Artikel475Ditartikelcorrespondeertmethethuidigeartikel471.Artikel476Dezebepalingbetreftdeprocedurevoorhetgerechtshofnaverwijzing.Heteerstelidkomtvooreenbelangrijkdeelovereenmethethuidigeartikel473,eerstelid.Erzijnechtertweepuntenvanverschil.Indeeersteplaatszijninheteerstelidtweeregelingenmedevantoepas-singverklaard,dieperabuisnietzijnvermeldinhethuidigeartikel473,eerstelid.Hetbetreftdeoproepingvangetuigenendeskundigeninhogerberoep(artikel418,eersteentweedelid)enhetnaderonderzoekdoorderechter-commissarisofdoorderaadsheer-commissaris(hethuidigeartikel420).Omdatersomsookinherzieningnaeenverwijzinggetuigenen/ofdeskundigenmoetenwordengehoordensomseenverwijzingnaareenrechter-commissarisofraadsheer-commissariswenselijkkanzijn,isdevoorgestelderegelingopditpuntaangevuld.Perabuisisinhethuidigeartikel473,eerstelid,artikel416medevantoepassingverklaard.Dezelaatstebepalinggeeftaandeappellerendeverdachtedemogelijkheidbezwarenoptegeventegenhetvonnisineersteaanleg.Toepassingvanartikel416indeherzieningsprocedureligtnietvoordehandomdatdezebepalingspecifiekistoegesnedenopdesituatiewaarineenverdachtehetrechtsmiddelvanhogerberoepinsteltennietopdesituatiewaarindeherzieningvaneenrechterlijkeuitspraakwordtaangevraagd.Hetvoorgesteldeartikel476,eerstelid,verwijstdaaromnietnaarartikel416.Hetinheteerstelidopgenomenverbodtotaanvullingvandetenlasteleg-gingmetstrafverzwarendeomstandighedenisovergenomenuithethuidigeartikel473,eerstelid.Overwogenisomditverbodtelatenvervallen.Handhavingvanhetverbodlijktnamelijkopheteerstegezichtnietmeeropportuunomdathetsindsinwerkingtredingvandewetvan14september1995,Stb.441mogelijkisdetenlasteleggingschriftelijktewijzigenopgrondvanhetindeherzieningsproceduretoepasselijkeartikel313inverbindingmetartikel415.Naampeleoverwegingisertochvoorgekozenhetverbodtotaanvullingmetstrafverzwarendeomstandighedentehandhaven.Indestrafrechtelijkeliteratuurwordtnamelijkalgemeenaangenomendattijdensdeherzieningsprocedurewijzigingenvandetenlasteleggingniettoelaatbaarzijnvoorzoverdezeeenzwaarderestraf-bepalingopleverendanoorspronkelijktenlastewasgelegd.1Ditzounamelijkinstrijdzijnmethetaandeherzieningsregelingtengrondslagliggendeuitgangspuntdat,wanneereenherzieningtenvoordeleisaange-vraagd,dezeherzieningniettennadelevandegewezenverdachtemagstrekken.Geziendituitgangspuntishetverbodtotaanvullingmetstraf-verzwarendeomstandighedengehandhaafd.Eendergelijkeaanvullingzouimmersleidentoteenverslechteringvanderechtspositievandegewezenverdachte.Terwillevandeduidelijkheidisbovendieninhetvoorgesteldeartikel478,eerstelid,bepaalddatdetoepassingvaneenzwaarderestrafbepalingnietistoegestaan.Zowelinhetgeldenderechtalsindevoorgestelderegelingzijnbijhetgedinginherzieningwijzi-gingenvandetenlasteleggingderhalvealleentoegestaanwanneerdezewijzigingenhetzelfdefeitinhoudenéngeenzwaarderestrafbepalingople-veren.Isdusalleendoodslagtenlastegelegd,danishetniettoegestaandegewezenverdachtenaeenwijzigingvandetenlasteleggingteveroor-delenwegensmoord.Isalleenzwaremishandelingtenlastegelegddanishetniettoegestaanomnaeenaanvullingopgrondvanartikel312de1M.J.A.Duker,a.w.,aantekening7bijartikel476.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.340 gewezenverdachtealsnogteveroordelenwegenszwaremishandelingmetdedoodalsgevolg.Opditpuntisergeenverschiltussendehuidigeendevoorgestelderegeling.Devoorgesteldewijzigingvanartikel478,eerstelid,strektalleentotverduidelijking.Hetgaathieroverigensomeengrotendeelstheoretischprobleem,omdatdeopleggingvaneenhogerestrafhoedanookniettoegestaanisbijeenherzieningtenvoordele(ziehethuidigeartikel476enhetvoorgesteldeartikel478).Heteerste,derdeenvijfdelidcorresponderenmetdehuidigeartikelen473,tweedeliden474.Hettweedelidcorrespondeertmethethuidigeartikel480enhoudtverbandmethetrechtopeenberechtingdooreenonpartijdigerechter,neergelegdinartikel6,eerstelid,EVRMenartikel14IVPBR.Artikel477EerstelidDitartikelbetrefthet–zichnognietvoorgedaanhebbende–gevalwaarindeherzieningeenuitspraakbetreftdiedoordeHogeRaadineersteaanlegisgegeven.Ditbetreftbijvoorbeeldhetgevalwaarindegewezenverdachteeenministerwasdiewerdvervolgdwegenseenambtsmisdrijf.Inhoudelijkkomtheteerstelidvooreenbelangrijkdeelovereenmethethuidigeartikel472,tweedelid.HetartikellidkentechterwelafwijkendevoorschriftenoverdesamenstellingvandeHogeRaad.OpgrondvanhetgeldenderechtdientdeHogeRaadsamengesteldtezijnuitalleledenvandatrechtscollege,tenzijdezeverhinderdzijn.DitheeftalsnadeeldatderaadsherenvandeHogeRaaddieineersteaanleghetarresthebbengewezenookweermoetenoordelenoverdestrafzaaknadateenherzieningsverzoekgegrondisverklaard.Hoewelartikel6EVRMnietvantoepassingisopdeherzieningsprocedureisditlaatsteminderwenselijk,omdatertwijfelkanbestaanoverdeonpartijdigheidvandedesbetref-fenderaadsheren.Daaromis,inaansluitingopderegelingbetreffendedeberechtingvanambtsmisdrijveninartikel76vandeWetRO,bepaalddatdeHogeRaadoordeeltmettienraadsheren.TweedelidHettweedelidkomtvooreenbelangrijkdeelovereenmethethuidigeartikel475.Eenbezwaarvanhethuidigeartikel475isdatdithinktoptweegedachten:aandeenekantwordendegewoneregelsvanhetherzieningsonderzoekdoorhetgerechtshofvantoepassingverklaardopdeberechtingdoordeHogeRaadentegelijkertijddeprocedureregelsuitdeeersteaanleg.Dezetegenstrijdigheidisopgehevendoorinhettweedelidaantesluitenbijderegelsbetreffendehetherzieningsgedingbijhetgerechtshofendaaralleenuitzonderingenoptemakenwaardat,gezienhetbijzonderekaraktervandeprocedurebijdeHogeRaadnaeenverwij-zing,nodigis.ZoiserovereenkomstighetgeldenderechtbepaalddatergeenberoepofbezwaarmogelijkistegendebeslissingvandeHogeRaad.DeHogeRaadisenblijftnueenmaaldehoogstenationalerechter.Artikel478Ditartikelisinhoudelijkgrotendeelsgelijkaanhethuidigeartikel476.Hoeweldatartikelnietmetzoveelwoordenbepaaltdateenopgelegdemaatregelnietzwaardermagzijndanvóórdeherzieninghetgevalwas,wordtditlaatstewelindetekst«ingelezen».Ditisinheteerstelidgeëxpli-citeerd.Zoalsbijdetoelichtingopartikel476alaandeordeisgekomen,wordtooknualopgrondvanhetsysteemvandewetaangenomendaterbijeenherzieningtenvoordelegeenzwaarderestrafbepalingmagwordenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.341 toegepast.Terwillevandeduidelijkheidisdezeongeschrevenregelneer-gelegdinheteerstelid.DeNederlandseVerenigingvoorRechtspraakvraagtnaarhetverbandtussenhettweedelidenartikel511i.Artikel511ibepaaltdateenafzonderlijkopgelegdeontnemingsmaatregelvanrechts-wegevervaltalsdeuitspraakalsgevolgwaarvaneenveroordelingalsbedoeldinartikel36e,eersteenderdelid,vanhetWetboekvanStrafrecht,achterwegeblijft,onherroepelijkwordt.Vooropstaatdatalsdeonherroe-pelijkeveroordelinginherzieningwordtvernietigd,deontnemings-maatregel,diesequeelisvandehoofdzaak,vanrechtswegevervaltophetmomentwaarophetarrestinherzieningonherroepelijkwordt.Indienbijhetarrestinherzieningvoordefeitenwaarvoorgeenherzieningwasgevraagd,inverbandmetdevernietigingvandeonherroepelijkeveroor-deling,strafwordtbepaald,kunnenzichtweesituatiesvoordoen.Indiendeafzonderlijkopgelegdeontnemingsmaatregeluitsluitendwasverbondenmethetfeitwaarvoorinherzieninggeen(meer)veroordelingvolgt,vervaltdiemaatregelvanrechtswege.Indiendeontnemings-maatregelechterwasverbondenmetdefeitenwaaropdeherzienings-aanvraaggeenbetrekkingheeft,vervaltdiemaatregelniet.Artikel479Inhoudelijkkomtditartikel,betreffendedeeerbiedigingvandegratie-beslissing,overeenmethethuidigeartikel478.Datartikelbevatookvoor-schriftenoverdeopgelegdestrafofmaatregelinhetgevaldatdegewezenverdachteinmiddelsoverledenis.Omwetssystematischeredenenzijndezevoorschriftenopgenomeninhetvoorgesteldeartikel458,datookandereprocesrechtelijkeaspectenvanhetoverlijdenvandegewezenverdachtevóóroftijdensdeherzieningsprocedureregelt.Artikel480Ditartikelkomtbijnageheelovereenmethethuidigeartikel481.Eeninhoudelijkverschilisechterdat,zoalsisbepleitindevakliteratuur1,eenschadevergoedingnietalleenmogelijkwordtgemaaktterzakevandeonderganestraf,maarookterzakevaneenonderganevrijheidsbene-mendemaatregel.Zoisnietgoedteverdedigenwaaromdegewezenverdachtegeenschadevergoedingzoukunnenkrijgen,wanneernaeenplaatsingineeninrichtingvoorstelselmatigedaderszoublijkendathijtenonrechteisveroordeeld.Hetartikelkanvervallenbijdeinvoeringvaneenalgemeneregelingbetreffendeschadecompensatienaaraanleidingvanstrafvorderlijkoverheidshandelen.Eenwetsvoorstelbetreffendedezeschadecompensatieisin2007terconsultatievoorgelegdaandegebruike-lijkeadviesorganen.Artikel481Ditartikelbetrefthetrechtopinformatievanslachtoffersennabestaandenoverhetverloopvandeherzieningsprocedure.Eendergelijkrechtisookneergelegdinartikel51a,derdelid,vandevoorgestelderegelingterversterkingvandepositievanhetslachtofferinhetstrafproces,datopditmomentnogaanhangigisindeEersteKamer(KamerstukkenI2007/08,30143,A).Voorkomenmoetwordendatslachtoffersennabestaandentegenwilendankwordengeconfronteerdmetinformatiewaarzijgeenprijsopstellen.Nietelkslachtofferofelkenabestaandewilimmerswordengeconfronteerdmet(traumatische)gebeurtenissenuithetverleden.Hierbijmoetwordenbedachtdatdeherzieningsaanvraaggeruimetijdnaheteindevandestrafzaakkanwordeningediend.InverbanddaarmeeisinhetartikelbepaalddathetOpenbaarMinisterieeerstaanhetslachtofferdevraagmoetvoorleggenofdezewelinformatiewiloverhetverloopvandeherzieningsprocedure.HetOpenbaarMinis-1M.J.A.Duker,a.w.,aantekening6bijartikel481.H.K.Elzinga,aantekening2abijartikel481,in:C.P.M.CleirenenJ.F.Nijboer(red.),Tekst&CommentaarStrafvordering,Deventer:Kluwer2007.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.342 terieisvandezeverplichtingvrijgesteldwanneergeencontactmethetslachtofferofdenabestaandemogelijkis.Bijvoorbeeldomdathetslacht-offernaarhetbuitenlandisgeëmigreerdennietmeertraceerbaaris.Stelthetslachtofferofdenabestaandewelprijsopinformatie,dandientiniedergevaldeinhettweedelidgenoemdeinformatietewordenverstrekt.Erisgeenverplichtingopgenomenomhangendedeherzieningsaanvraaghetslachtofferopdiensverzoekinzageteverlenenindeprocesstukken.Hetligtnietinderedeomvoorafgaandaandebeslissingopdeaanvraagindeweteenrechtoptenemenopmeerinformatiedandieoverdevoortgangvandeherzieningsprocedure.Hetslachtofferispasnagegrondverklaringvanhetherzieningsverzoek,indeprocedureinherzie-ning,weerprocesdeelnemer.Artikel482Hetinparagraaf9toegelichteartikelheeft,netalshetvoorgesteldeartikel481,totdoeldepositievanslachtoffersennabestaandenteverbeteren.HetCollegevanprocureurs-generaalmeentdatmoetwordenvoorzienineenmogelijkheidomdedoordegewezenverdachtereedsbetaaldescha-devergoedingopdebenadeeldepartijteverhalen,ingevaldeonterechteveroordelingmedewasgebaseerdoponjuisteinformatievandebena-deeldepartij.Inreactiekanvooropwordengestelddatdegewezenverdachtezelfeencivielrechtelijkeschadevergoedingsclaimtegendebenadeeldepartijkanindienen.Daarnaastkanwordengewezenophetwetsvoorsteltotintroductievanschadecompensatiebijstrafvorderlijkoverheidsoptreden,waarvaneenconceptinconsultatieisgegeven.Indatconceptwetsvoorstelwordteenregelingvoorgesteldkrachtenswelkedegewezenverdachtedieniettoteenstrafofmaatregelwordtveroordeeldeenverzoektotschadecompensatiekanindienen.Dezemogelijkheidstaatookopenvoordegewezenverdachtedieinherzieninguiteindelijkwordtvrijgesproken.Deschadevandegewezenverdachtekanlangsdezewegwordengecompenseerd.DeStaatkandeschadevervolgensverhalenopdebenadeeldepartij.DeministervanJustitie,E.M.H.HirschBallinTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32045,nr.343