Vervolg complexe zorg (gehandicaptenzorg)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202524 170GehandicaptenbeleidNr. 352 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 30 januari 2025Mijn ambtsvoorganger heeft u een stand van zakenbrief over de complexegehandicaptenzorg toegezegd, als vervolg op de brief die zij in januari2024 stuurde.1 Het belang van dit onderwerp werd afgelopen week weeronderstreept, toen berichten in de media verschenen over mensen meteen beperking en een complexe zorgvraag die geen plek kunnen vinden inde gehandicaptenzorg omdat zorgaanbieders aangeven financieel verlieste lijden door de zorg voor deze mensen.2, 3 Het kan en mag niet zo zijndat er geen passende zorg beschikbaar is. Het gaat om mensen engezinnen in een zeer kwetsbare positie die juist zo afhankelijk zijn vanpassende zorg en ondersteuning.Daarom werkt mijn ministerie al lange tijd met zorgaanbieders, zorgkan-toren en vertegenwoordigers van de mensen waar het om gaat aanoplossingen voor de problemen die worden ervaren in de zorg voor dezedoelgroep. Het tarief is één van de relevante onderdelen, maar zeker niethet enige.Met deze brief informeer ik u, zoals toegezegd, over de stand van zakenrond de complexe zorg en de stappen die ik daarin zet.Achtereenvolgens zal ik ingaan op de volgende onderwerpen:–Complexe zorg in de Toekomstagenda–Ontwikkelprogramma complexe zorg–Bestuurlijke afspraken complexe zorg–Tariefverhoging VG7–Differentiatie in bekostiging VG71Kamerstuk 24 170, nr. 3082https://www.trouw.nl/zorg/voor-patienten-met-gedragsproblemen-en-verstandelijke-handicap-is-geen-geld-in-de-opvang~b15a3860/3https://nos.nl/artikel/2552754-zorginstellingen-weigeren-complexe-patienten-met-verstandelijke-handicap kst-24170-352ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 170, nr. 3521 Ook maak ik van de gelegenheid gebruik u een toekomstverkenning naarhet leven met een beperking in 2050 te sturen die is uitgevoerd door hetVerwey-Jonker Instituut. Aan het einde van deze brief zal ik daar kort opingaan.Complexe zorg in de ToekomstagendaIn hoofdstuk 1 van de «Toekomstagenda zorg en ondersteuning voormensen met een beperking»4 draait het om de toekomstbestendigheidvan specifiek de zorg en ondersteuning voor mensen met een complexezorgvraag, ofwel; mensen met een combinatie van een verstandelijkebeperking, een (zeer) intensieve zorgvraag en onbegrepen gedrag. Ik wilhier benadrukken dat onbegrepen gedrag niet gezien moet worden alseen kenmerk van de persoon zelf, maar dat dit gedrag ontstaat in deinteractie met de omgeving. Het zegt iets over hoe goed de omgeving isafgestemd op de behoeften van de cliënt. In de zorg voor deze doelgroepmoet dus goed gekeken worden naar de onvervulde menselijke behoeftendie achter het gedrag schuilgaan. Dat kan bijvoorbeeld gaan om eenbehoefte aan meer eigen regie of juist meer nabijheid. Dit is voor dezedoelgroep vaak een continue zoektocht en vraagt veel van de mensen dievoor hen zorgen.De zorg voor deze doelgroep staat onder druk: een groeiende zorgvraag,toenemende complexiteit en arbeidsmarkttekorten dragen hier onderandere aan bij.In voorgaande jaren zijn reeds verschillende acties in gang gezet om bij tedragen aan de toekomstbestendigheid:–Met de inrichting van Crisis- en Ondersteuningsteams (COT’s)5 hebbenwe bereikt dat zorgaanbieders die vastlopen in de zorg voor iemandmet een complexe zorgvraag ondersteuning krijgt op de plek waar diepersoon woont, thuis of in een zorginstelling. Met als doel eencrisisopname te voorkomen en de zorgaanbieder weer op weg tehelpen;–Door de inrichting van zgn. «Maatwerkplekken» hebben we ervoorgezorgd dat er speciale plekken zijn gecreëerd voor mensen met eencomplexe zorgvraag waar op dat moment nog geen bestaandzorgaanbod voor was. Het «Maatwerkproces» is een proces waarin eenzorgkantoor en zorgaanbieder samen een passende context creërenvoor mensen met een lichamelijke, verstandelijke of meervoudigebeperking en/of een psychische stoornis wanneer er geen oplossingbestaat binnen de bestaande mogelijkheden6;–Het tarief voor VG7 is in 2023 en 2024 met € 40 miljoen verhoogdzodat zorgaanbieders beter in staat waren om passende zorg tebieden7;–De sector heeft een specificatie gemaakt van de leidraad persoonsge-richte zorg8, waardoor zorgaanbieders duidelijke handvatten kregenvoor de manier waarop zij invulling geven aan de zorg voor dezespecifieke doelgroep;–Het onderzoek in opdracht van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd(IGJ) naar wat er goed gaat in de zorg voor mensen met een ernstigeverstandelijke beperking (EVB+) en moeilijk verstaanbaar gedrag «Hoe4Programmatische uitwerking Toekomstagenda zorg en ondersteuning voor mensen met eenbeperking | Publicatie | Rijksoverheid.nl5Crisis- en ondersteuningsteams | Projecten | Volwaardig leven (volwaardig-leven.nl)6Beschrijving Maatwerkproces | Publicatie | Rijksoverheid.nl7Kamerstuk 24 170, nr. 2858Leidraad Perspectief op persoonsgerichte zorg uitgebreid met VG7 | Vereniging Gehandicap-tenzorg Nederland (vgn.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 170, nr. 3522 het lukt»9 heeft belangrijke kennis opgeleverd over wat er werkt in dezorg voor deze doelgroep. Deze kennis heeft aan de basis gestaan vooreen ondersteuningsprogramma voor zorgaanbieders (het Ontwikkel-programma Complexe Zorg);–Sinds 2023 werkt het programma Regiokracht10 aan stevige enduurzame regionale samenwerking in de gehandicaptenzorg, waarbijde «complexe zorg» een belangrijk onderwerp is.Toch lijken deze ingezette acties niet voldoende, waardoor niet allemensen met een complexe zorgvraag tijdig een passende plek vinden inde gehandicaptenzorg. De ingezette acties hebben zeker geleid totverbetering op een aantal vlakken, er is meer kennisontwikkeling en er zijnmooie praktijkvoorbeelden.Maar de geleerde lessen bereiken nog niet de gehele sector. De urgentietot verandering en samenwerking wordt niet overal voldoende gevoeld.Daarnaast kent de gehandicaptenzorg ook andere vraagstukken die extradruk opleveren, zoals de groeiende groep mensen met een VG7-indicatieen meerzorg, de samenwerking tussen formele en informele zorg enhuisvestingsproblemen. Al deze factoren maken dat het (nog) niet overallukt om makkelijk toegankelijke, persoonsgerichte en kwalitatief goedezorg voor deze doelgroep te organiseren.Duidelijk is dat er geen makkelijke oplossingen zijn. Om de bewegingrichting toekomstbestendige zorg voor deze doelgroep verder te brengen,heb ik aanvullende stappen gezet. Hieronder licht ik deze toe.InhoudelijkOntwikkelprogramma Complexe ZorgIn de praktijk zien we dat veel zorgaanbieders worstelen met de vraag hoezij in de toekomst passende zorg en ondersteuning kunnen blijven biedenaan mensen met complexe zorgvraag. Daarom is binnen de Toekomst-agenda een ondersteuningsprogramma voor zorgaanbieders ontwikkeld:het Ontwikkelprogramma Complexe Zorg. Dit programma is in september2024 van start gegaan. Het ontwikkelprogramma wordt uitgevoerd dooreen consortium bestaande uit het Instituut voor Positieve Gezondheid(IPH), CAOP, Deloitte en Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE). Metdit programma willen wij bereiken dat zorgaanbieders beter toegerust zijnom de zorg voor deze doelgroep in te vullen, zodat mensen met eencomplexe zorgvraag weer makkelijker een plek vinden waar zij kunnenblijven wonen.Het doel van dit programma is om zorgaanbieders te ondersteunen in hetaanpassen van hun werkwijze. Wanneer zij makkelijker kunnen inspelenop de behoeften van mensen met een intensieve zorgvraag enonbegrepen gedrag verbetert de zorg en ondersteuning en wordt het werkleuker. De begeleiding start in het eerste kwartaal van 2025 en loopt tot enmet eind 2026. Tijdens het programma staat kennisdeling centraal. Veelorganisaties staan voor dezelfde vraagstukken en juist dan is hetbelangrijk om kennis en ervaringen uit te wisselen en te leren van goedevoorbeelden. Het ontwikkelprogramma bouwt voort op bestaande kennis.Belangrijke inzichten uit onderzoeken als «Hoe het lukt»11, «Bewegen bij9Onderzoeksrapport Hoe het lukt | Rapport | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (igj.nl)10Regiokracht in de zorg11Onderzoeksrapport Hoe het lukt | Rapport | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (igj.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 170, nr. 3523 probleemgedrag»12 en de specificatie van de leidraad persoonsgerichtezorg13 worden als uitgangspunten in het programma gebruikt.De inschrijving is inmiddels gesloten en 56 zorgaanbieders hebben deintake voor het ontwikkelprogramma doorlopen. Dit hoge aantal laat ziendat er vanuit de zorgaanbieders behoefte is aan ondersteuning om zo dezorg voor mensen met een (zeer) intensieve zorgvraag en onbegrepengedrag te verbeteren.Bestuurlijke afsprakenDe vraagstukken rondom de zorg voor mensen met een verstandelijkebeperking met een (zeer) intensieve zorgvraag en onbegrepen gedrag zijncomplex en vragen ook landelijk om meer sturing. Daarom werk ik metZorgverzekeraars Nederland (ZN), de Vereniging GehandicaptenzorgNederland (VGN) en Ieder(in), intensief samen op een aantal specifiekevraagstukken voor deze doelgroep. In juli 2024 hebben deze partijen huncommitment uitgesproken om samen toe te werken naar concreteresultaten over twee sporen: het voorkómen en het beantwoorden vaneen complexe zorgvraag. Binnen deze sporen zijn inmiddels vierprioriteiten gekozen, waarvan ik hoop en verwacht dat zij in 2025 en 2026zullen leiden tot concrete resultaten. Deze prioriteiten vallen onder degovernance van de Toekomstagenda en de afspraken zullen daarom lopentot en met 2026. Ook daarmee verwacht ik dat het makkelijker wordt omvoor deze doelgroep sneller een passende plek te vinden.1.Het voorkómen van (onnodig) geëscaleerde complexe zorgvragen2.Het beantwoorden van een complexe zorgvraaga.Beter inzicht in het aantal wachtendenb.Samenwerking verbeteren tussen de gehandicaptenzorg en degeestelijke gezondheidszorg (ggz)c.Inzicht en overzicht van lopende projecten en initiatievenDeze prioriteiten sluiten ook aan bij het rapport van de NederlandseZorgautoriteit (NZa) «Invulling zorgplicht voor cliënten op het snijvlak vande gehandicaptenzorg en de geestelijke gezondheidszorg»14. Daaruit blijktdat, wat betreft de invulling van de zorgplicht voor cliënten op het snijvlakvan de gehandicaptenzorg en de geestelijke gezondheidszorg, het dezorgkantoren in zijn algemeenheid lukt om cliënten passende zorg vangoede kwaliteit te bieden, maar niet altijd tijdig. Een uitgebreide reactie opdit rapport kunt u binnenkort verwachten.FinancieelHat tarief voor het zorgprofiel VG7 is al een aantal jaren onderwerp vangesprek15. Signalen van zorgaanbieders en zorgkantoren gaven aan dat detarieven niet goed aansloten bij de zorg die deze mensen nodig hebben.Daardoor zijn er ook veel mensen die aanvullend op hun zorgprofielgebruik maken van meerzorg. De gemiddelde groei in het aantalVG7-cliënten met meerzorg tussen 2019 en 2021 was 12,1% per jaar16.12Boek «Bewegen bij probleemgedrag» | CCE (Centrum voor Consultatie en Expertise)13Leidraad Perspectief op persoonsgerichte zorg uitgebreid met VG7 | Vereniging Gehandicap-tenzorg Nederland (vgn.nl)14Onderzoek: invulling zorgplicht voor cliënten op snijvlak gehandicaptenzorg en geestelijkegezondheidszorg | Publicatie | Rijksoverheid.nl15Kamerstuk 24 170, nr. 28516Ontwikkelingen in Meerzorg en zorgzwaarteprofiel ZZP7Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 170, nr. 3524 Er zijn twee recente ontwikkelingen die van belang zijn om hier tenoemen17:•Tariefverhogingen als gevolg van kostenonderzoek door de NZa•Differentiatie in bekostiging van cliënten met VG7Tariefverhogingen VG7 als gevolg van het kostenonderzoek van de NZa18De NZa heeft (op basis van gegevens over het jaar 2022) in 2023/2024onderzoek gedaan naar de kosten van de zorg in de gehandicaptenzorg enggz-wonen met als doel om de tarieven van alle prestaties in dezesectoren te herijken per 2025. Hoewel niet alle tarieven konden wordenherijkt op basis van de door de zorgaanbieders geleverde data, heeft deNZa voor een aantal prestaties – waarvan zij in overleg met vertegenwoor-digers van de sectoren van mening was dat deze echt al per 2025 zoudenmoeten worden herijkt – de tarieven per 2025 wel aangepast. Voor deVG7-tarieven gaat het om € 143 miljoen extra die in 2025 aan hetbeschikbare Wlz-kader is toegevoegd. De NZa wil de data uit het recentekostenonderzoek dat zij heeft gedaan verbeteren en eventueel aanvullen,zodat alle tarieven in beide sectoren per 2026 kunnen worden herijkt.Differentiatie in bekostiging van cliënten met VG7De groep mensen met een beperking die een VG7-zorgprofiel hebben isdivers en de hoeveelheid benodigde zorg kan flink verschillend zijn. Vaakwordt meerzorg structureel als aanvulling op het tarief ingezet. Daar is deregeling meerzorg echter niet voor bedoeld. De meerzorgregeling isbedoeld voor de uitzonderingen en niet voor (sub)groepen waarvoor debekostiging ontoereikend blijkt. Meerzorg brengt ook een ongewensteadministratieve last voor zorgaanbieders en zorgkantoren met zich mee.Om die reden werken de NZa, ZN en VGN samen aan een verkenning vooreen mogelijke splitsing van het VG7-tarief in een basistarief en een tariefvoor «VG7+». Ook VWS is bij deze verkenning betrokken.Deze verkenning bevat een flink aantal stappen om te komen tot eengedegen afweging. Uiterlijk medio 2025 besluit de NZa over de tehanteren bekostigingswijze per 2026 (gesplitst of niet).Met alle stappen die worden gezet wil ik bereiken dat de randvoor-waarden op orde zijn, zodat mensen met een complexe zorgvraag op tijdeen passende plek kunnen vinden van goede kwaliteit. Want juist voordeze doelgroep is het essentieel dat hun zorgvraag passend en dus in dejuiste context wordt beantwoord. Het is vervolgens aan de zorgaanbiedersen de partijen in de regio om deze randvoorwaarden op een passendewijze in te zetten.Omdat «complexe zorg» een van de hoofdstukken van de Toekomst-agenda is zal ik in de voortgangsrapportage, die gepland staat voor heteinde van het eerste kwartaal van 2025, eveneens op dit onderwerp ingaan.ToekomstverkenningIn de zomer van 2023 heeft mijn ambtsvoorganger een opdracht gegevenaan het Verwey-Jonker Instituut om een onafhankelijke toekomstver-kenning uit te voeren naar de positie van mensen met een beperking in17NZa, ZN en VGN onderzoeken differentiatie in bekostiging van VG7-prestaties - NederlandseZorgautoriteit18In 2023 en 2024 is vooruitlopend op het kostenonderzoek van de NZa per jaar € 40 miljoenextra beschikbaar gesteld voor zorg aan mensen met een VG7-zorgprofiel.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 170, nr. 3525 2050. Er worden regelmatig toekomstverkenningen gedaan, maar in deNederlandse context is niet eerder een verkenning verschenen dievolledig gericht is op mensen met een beperking en hun leefsituatie. Datis een gemis, omdat maatschappelijke ontwikkelingen nu eenmaalspecifieke gevolgen hebben voor deze zeer diverse groep mensen. Metdeze verkenning zijn die mogelijke gevolgen nu beter in kaart gebracht.Het Verwey-Jonker Instituut heeft verkend hoe verwachte maatschappe-lijke ontwikkelingen kunnen uitpakken voor mensen met een beperking,waarbij zes leefdomeinen in ogenschouw zijn genomen:1)werk en dagbesteding,2)scholing en ontwikkeling,3)maatschappelijke participatie en welzijn,4)zorg en ondersteuning,5)mobiliteit en vervoer, en6)wonen en leefomgeving.Er is bewust gekozen voor een breed onderzoek dat meerdere belangrijkeleefdomeinen bevat; zorg en ondersteuning is namelijk vaak eenbelangrijk onderdeel van het leven met een beperking, maar zeker niet hetenige.De onderzoekers zijn op basis van literatuuronderzoek en vele (groeps)ge-sprekken met onder andere wetenschappers, cliëntenorganisaties enmensen met een beperking tot vier toekomstscenario’s gekomen, diebewust scherp en wat gechargeerd worden neergezet. Verwey-Jonkernoemt een aantal relatief zekere ontwikkelingen die we ook in andereverkenningen veel tegenkomen, waaronder vergrijzing, een diverserwordende bevolking en voortgaande verstedelijking. Op grond van hunonderzoek hebben de auteurs echter ook twee wezenlijke kernonzeker-heden benoemd. Deze onzekerheden zijn benoemd, omdat ze veel impacthebben op de leefsituatie en de maatschappelijke positie van mensen meteen beperking, terwijl nog niet vaststaat in welke richting ze zich zullenontwikkelen. Daarnaast hangen ze niet of zeer beperkt met elkaar samen.Het gaat om:1)de adoptie en acceptatie van technologische ontwikkelingen in desamenleving;2)de mate van solidariteit met mensen met een beperking.De onderzoekers hebben vier scenario’s uitgewerkt en per scenarioschetsen ze een beeld van hoe de Nederlandse samenleving in 2050 eruitzou kunnen zien. Dit is gebaseerd op aannames over de manier waarop demate van solidariteit en de mate van adoptie en acceptatie van techno-logie zich komende jaren ontwikkelen. In de woorden van het Verwey-Jonker Instituut is scenariodenken een hulpmiddel om op basis vanzekerheden en onzekerheden scenario’s van een mogelijke toekomst teontwerpen. Daarbij moet de kanttekening worden gemaakt dat descenario’s niet moeten worden gelezen als voorspellingen. Verwey-Jonkerheeft namelijk niet beoordeeld hoe groot de kans is dat een bepaaldscenario zich voordoet. Bovendien zijn de effecten van toekomstig beleidniet meegenomen. De scenario’s bieden wezenlijk stof tot nadenken voorbeleidsmakers en betrokken maatschappelijke partijen, omdat niet alletoekomstontwikkelingen automatisch een positief effect zullen hebben ophet leven van mensen met een beperking. Dat raakt aan een bredemaatschappelijke vraag, namelijk hoe we als samenleving solidariteit metmensen met een beperking willen invullen. Over deze vraag ga ik komendjaar in gesprek met mensen en organisaties binnen en buiten de sector.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 170, nr. 3526 De uitkomsten van de verkenning komen daarnaast bij uitstek van pas bijde uitwerking van de werkagenda in het kader van de Nationale Strategieimplementatie VN-verdrag Handicap waarmee de verschillende departe-menten nu bezig zijn, en die ik later dit jaar aan uw Kamer zal aanbieden.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,V. MaeijerTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 170, nr. 3527