Sociaal-medische beoordelingen WIA

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202426 448Structuur van de uitvoering werk en inkomen(SUWI)Nr. 767 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN ENWERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 september 2024Werknemers die een arbeidsongeschiktheidsuitkering aanvragen krijgeneen sociaal-medische beoordeling om vast te stellen of ze recht hebbenop een uitkering. Zo’n beoordeling is een belangrijk moment waar veelvan afhangt. Het komt bovendien op een moment waarop mensen al veelonzekerheid ervaren over hun gezondheid, hun werk en hun financiëlesituatie. Daarom is het van groot belang dat iedereen kan vertrouwen opeen betrouwbare en deskundige beoordeling van UWV.Recent heeft UWV mij bericht dat er in steekproeven in de jaren vanaf2020 tot nu een substantieel aantal onjuistheden is aangetroffen metimpact op de hoogte en de duur van de uitkering van mensen, zowel inhun voordeel als in hun nadeel. Aan de bevindingen uit deze steek-proeven is bovendien onvoldoende opvolging gegeven. Dat betreurenUWV en ik ten zeerste, omdat dit mensen raakt in hun bestaanszekerheid.Voor het vervolg is uiteraard de primaire focus dat mensen waar mogelijkalsnog de uitkering krijgen waar ze recht op hebben.In deze brief ga ik in op wat er aan de hand is en welke vervolgacties UWVen ik treffen. Helaas beschik ik op dit moment nog niet over een volledigbeeld, maar ik vind het van belang u zo snel mogelijk te informeren,gegeven de mogelijke impact.Wat is er aan de hand?Na de evaluatie van de nieuwe manier van werken met Sociaal-medischecentra (SMC) vorig jaar is een aantal verbetertrajecten voor de kwaliteitvan sociaal-medische beoordelingen ingezet. Mede door recentemediaberichtgeving (AD, EenVandaag), die centraal stond tijdens hetmondeling vragenuur van 24 juni jl., zijn breder vragen gerezen over dekwaliteit van de sociaal-medische beoordelingen van UWV. Op grond van kst-26448-767ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7671 een verzoek in het kader van de Wet open overheid (Woo) aan UWV enhet Ministerie van SZW wordt op 6 september hierover een aantaldocumenten openbaar gemaakt. Een en ander was aanleiding voor UWVom de gang van zaken rond de kwaliteit van sociaal-medische beoorde-lingen nader te analyseren.De in het kader van de Woo verstrekte documenten omvat een reeksinterne rapportages. Hierin worden op basis van steekproeven uitsprakengedaan over de kwaliteit van WIA-beoordelingen en van de vaststellingvan de WIA-uitkering.In de door UWV uitgevoerde steekproeven over de kwaliteit van deWIA-beoordelingen wordt onderscheid gemaakt in drie categorieën:beoordeling juist, beoordeling onjuist en beoordeling nader te bepalen.Hieronder volgt uitleg over de betekenis van de categorieën onjuist ennader te bepalen.In de periode 2017–2019 was het percentage onjuist telkens 5% envarieerde het percentage nader te bepalen tussen 8% en 11%. Het aantalsteekproeven liep in die jaren uiteen van een kleine 2400 tot bijna 2800. In2020 en 2021 was het percentage onjuist 31% respectievelijk 29% enbedroeg het percentage nader te bepalen 18% respectievelijk 29% metsteekproeven van ruim 700 en een kleine 200. Vanaf 2022 is hetpercentage onjuist afgenomen van 34% naar 14% en was het percentagenader te bepalen tussen de 23% en 29% bij aantallen steekproeven tussen114 en 240. De steekproeven in 2023 en 2024 zijn niet goed vergelijkbaarmet de jaren ervoor. Voor 2023 zijn de steekproeven afgenomen over hetgeheel, in 2023 en 2024 waren de SMC-proeftuinen voor 50% vertegen-woordigd in de steekproef. Ondanks de kanttekening dat het beeld nogniet volledig is kan niet uitgesloten worden dat tienduizenden uitkeringenniet correct zijn vastgesteld.Beoordeling onjuistHierbij gaat het om onjuistheden als gevolg van fouten in de berekeningvan de WIA-uitkering. Uit nader onderzoek concludeert UWV dat dezeonjuistheden in de meeste gevallen direct impact hebben op mensen. Zijhebben door fouten in de vaststelling van de WIA-uitkering meer ofminder geld ontvangen dan waar ze recht op hebben. Een eersteinschatting van UWV op basis van de steekproeven is dat het bij onjuist-heden in ca. de helft van de gevallen om een te hoge uitkering en in ca. dehelft van de gevallen om een te lage uitkering gaat. Het kan om kleinebedragen gaan, maar er zijn ook situaties aangetroffen waar het om eenaanzienlijk bedrag per maand gaat. Dit kan mensen treffen in hunbestaanszekerheid. Het betekent ook dat werkgevers te veel of te weinighebben (mee)betaald aan de uitkering van hun (ex-)werknemer. Gezien decomplexiteit en de omvang van de totale populatie is het voor UWV nogniet mogelijk om precies aan te wijzen welke mensen benadeeld zijn enom welke bedragen het gaat. Ook is nog onvoldoende in beeld of dezefouten later nog gecorrigeerd zijn, bijvoorbeeld omdat betrokkenenbezwaar hebben aangetekend. Om gemaakte fouten te kunnen corrigerenis uiteraard van het grootste belang dat we vanuit de inzichten uitsteekproeven zo snel mogelijk komen tot inzicht in de totale problematiek.UWV werkt hier hard aan en verwacht uiterlijk in december een zocompleet mogelijk beeld te hebben.Beoordeling «Nader te bepalen»Naast de categorie met onjuistheden in de vaststelling van de uitkering iser ook een categorie «nader te bepalen». Het betreft hier met name deTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7672 medische en arbeidsdeskundige beoordelingen, waarbij onderzoekers opbasis van het schriftelijke dossier niet konden vaststellen of de beoor-deling goed is verlopen. Het is daarom ook niet te zeggen of mensen zijnbevoordeeld of benadeeld. Dit is naar verwachting ook niet meer in allegevallen te achterhalen. Ook kan de beoordeling goed zijn verlopen, maarde administratie niet goed zijn bijgehouden. In dat geval kan de onder-zoeker op basis van de beschikbare gegevens niet meer reconstrueren watde hoogte van de uitkering had moeten zijn.Minder steekproeven na 2020Tot en met 2019 vond er een maandelijkse steekproef plaats op dekwaliteit van de beoordelingen met als doel om de kwaliteit van debeoordelingen te monitoren en indien nodig bij te sturen. Er werden opbasis van steekproeven duizenden beoordelingen gecontroleerd opjuistheid. Dit gaf een stabiel beeld van de kwaliteit van de beoordelingen.Tijdens de coronacrisis is besloten om minder onderzoeken te verrichten,zodat in verband met corona zoveel mogelijk medewerkers kondenworden ingezet om mensen te beoordelen en te voorkomen dat deachterstanden verder zouden oplopen. Hierdoor zijn minder dossiersgecontroleerd. Ook andere kwaliteitsinstrumenten konden in de coronape-riode niet of beperkt doorgang vinden (o.a. inkorting opleidingen).Daarnaast zijn de steekproeven enkel gebaseerd op toekenningen waar dekans op onjuistheden groter is. In 2023–2024 is de SMC-evaluatieuitgevoerd en daarnaast hebben interne risicogerichte en thema-auditsbinnen SMZ plaatsgevonden. Deze onderzoeken richten zich op eenbepaald meetpunt in een bepaalde periode. Hierbij gaat het om kleinereaantallen. Daarmee is het aantal steekproeven structureel op een lagerniveau gebleven dan voorheen.Opvolging signalen over kwaliteitMedewerkers bij UWV werken onder hoge druk aan zo goed mogelijkedienstverlening bij sociaal-medisch beoordelingen. Het is nodig dat ernaast structurele aandacht voor de kwaliteit van de beoordelingen, ookwordt gestuurd op het vergroten van de capaciteit en de tijdigheid vanbeoordelingen. Binnen UWV zijn processen ingericht om de kwaliteit tebewaken. Dit is gericht op het signaleren van zaken op de werkvloer diemogelijk niet goed gaan, zodat zo nodig kan worden bijgestuurd. Aansignalen uit interne rapportages over de kwaliteit van sociaal-medischebeoordelingen lijkt niet of beperkt opvolging te zijn gegeven.Dat vind ik zorgelijk en leidt tot vragen, zowel specifiek over de werkingvan het kwaliteitssysteem, als ook breder over sturing binnen UWV, medein relatie tot het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)in de rol van opdrachtgever, eigenaar en toezichthouder1.Hoe nu verder?Samen met UWV zet ik de volgende actielijnen in:1Vanuit de opdrachtgeversrol maakt SZW afspraken met UWV over de dienstverlening en deeisen waaraan deze moet voldoen. In de rol van eigenaar is SZW verantwoordelijk voor decontinuïteit van UWV als organisatie. Tot slot heeft SZW een toezichthoudende rol op grondvan de Wet SUWI.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7673 1. Inzicht in impact onjuistheden en correctie UWV onderzoekt met spoed diepgaander in hoeverre onjuiste vaststel-lingen van WIA-uitkeringen na 2020 impact hebben gehad voor mensenen hun (ex-) werkgevers, alsmede in hoeverre deze mogelijk al zijnaangepast, bijvoorbeeld doordat mensen bezwaar hebben aangetekend ofUWV een correctie heeft doorgevoerd. UWV doet dat zorgvuldig en opindividuele basis met oog voor de menselijke maat. Daarbij is uiteraardhet uitgangspunt dat mensen waar mogelijk alsnog de uitkering krijgenwaar ze recht op hebben. Ook zal worden gekeken bij te veel uitbetaaldeuitkeringen in welke gevallen moet worden teruggevorderd, mede in hetlicht van recente jurisprudentie over het begrip «dringende reden». Bijeventuele terugvorderingen in individuele casussen moet wordenmeegewogen wat het aandeel van de uitvoeringsorganisatie is.Uiterlijk december verwacht UWV een meer compleet beeld te kunnenleveren inclusief benodigde maatregelen.Uiteraard realiseer ik mij dat de informatie die nu naar buiten komt vragenoproept bij mensen die in de afgelopen jaren een WIA-uitkering hebbengehad. Het is op dit moment nog niet mogelijk hen duidelijkheid tebieden. Wel kunnen mensen UWV bellen en heeft UWV hiervoor eenspeciaal team ingericht om persoonlijk vragen te beantwoorden.2. Kwaliteit toekomstige beoordelingen op orde Het is van het grootste belang dat toekomstige beoordelingen weer aanalle kwaliteitseisen voldoen, zoals de samenleving van UWV magverwachten. Per direct wordt bij interne voortgangsrapportages en auditsdoor het management vastgelegd wie welke acties onderneemt om hieropvolging aan te geven en wordt de voortgang gemonitord. Zo wordt desturingscyclus sluitend. Daarnaast is binnen enkele weken een landelijkregieteam operationeel dat de verbetering van de kwaliteit tot stand moetbrengen.3. Verbeterplan kwaliteit sociaal-medisch beoordelen Ik heb UWV verzocht om op basis van 1 en 2 in november a.s. eenverbeterplan op te stellen voor zowel de correctie van gemaakte fouten alshet op orde krijgen van de kwaliteit van beoordelingen inclusief tijdpad enmeetbare doelstellingen. Ik heb UWV gevraagd dit plan van aanpak externte laten toetsen op haalbaarheid en om tweemaandelijks te rapporterenover de voortgang en de mate waarin de geformuleerde doelstellingenworden gehaald.4. Sturing (op kwaliteit) versterken Tot slot ben ik voornemens opdracht te geven om een onafhankelijkonderzoek te laten verrichten door een extern bureau naar de sturing (opkwaliteit). Daarbij wordt uiteraard ook kritisch gekeken naar de rol van hetMinisterie van SZW. De precieze opdrachtbeschrijving werk ik op kortetermijn uit in overleg met UWV. In het onderzoek wordt in elk gevalingegaan op de kwaliteit van sociaal-medisch beoordelen in de afgelopenjaren, met als aandachtspunten de context waarbinnen sociaal-medischbeoordelen plaatsvindt, de processen die zijn ingericht om de kwaliteit tebewaken en te informeren en hoe deze in het geval van sociaal-medischbeoordelen hebben gewerkt. Daarnaast zal het onderzoek ingaan op hoede kwaliteitsbewaking voor de toekomst beter kan.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7674 Tot slotDat een groep mensen, die in een kwetsbare positie verkeert en afhan-kelijk is van de overheid voor hun bestaanszekerheid, minder of juist meergeld heeft ontvangen dan waar zij recht op hebben vind ik pijnlijk. Samenmet UWV ben ik uiterst gemotiveerd om dit recht te zetten en te zorgendat de kwaliteit van sociaal-medische beoordelingen verbetert. Graag gaik met uw Kamer in gesprek over de feiten die op dit moment bekend zijnen bespreek ik de voorgenomen aanpak.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,Y.J. van HijumTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7675