Aardbeving in Groningen

21Aardbeving in GroningenAan de orde is het debat over de aardbeving in Groningen.De voorzitter:Aan de orde is het debat over de aardbeving in Groningen.Ik heet de minister-president, de minister van BinnenlandseZaken en Koninkrijksrelaties en de minister van Economi-sche Zaken en Klimaat van harte welkom. Ik geef het woordaan mevrouw Beckerman namens de SP, als eerste spreker.Mevrouw Beckerman (SP):Nederland is een waanzinnig gaaf land, zei minister-presi-dent Rutte. Wat een waanzinnig gaaf land, waar kinderenniet meer durven slapen door aardbevingen. Wat eenwaanzinnig gaaf land, waar ouders hun kind naar de eind-streep van de avondvierdaagse moeten tillen omdat hetkind bang is dat er weer een beving is. Wat een waanzinniggaaf land, waar aan de primaire levensbehoeften veiligheiden zekerheid niet wordt voldaan. Wat een waanzinnig gaafland, waar de gaswinning nog steeds niet op een veiligniveau is. Wat een waanzinnig gaaf land, waar meer dantienduizend mensen ziek zijn door de manier waarop Staaten Shell met ze omgaan. Wat een waanzinnig gaaf land,waar je vastzit in een kapot, onveilig, onverkoopbaar huisen de overheid je je dromen, je plannen, je hoop en jegezondheid afneemt. Wat een waanzinnig gaaf land hè,Rutte? Uw land is misschien waanzinnig gaaf. Mien laandis dat niet. Ik woon in Groningen, een land waar ik trots opben, maar is het nog Nederland? Hoort mijn land er nogwel bij? Doen wij ertoe?Voorzitter. Ik strijd vandaag voor twee dingen, niets meer,niets minder: erkenning en daden. Gisteren kregen we eenbrief van de minister. Een paar zwaarbevochten stappennaar voren, maar het is onvoldoende. Zowel erkenning alsessentiële daden missen. In de brief staat dat de aardbevin-gen hebben geleid tot "gevoelens van onveiligheid enmachteloosheid", dat schadeafhandeling en versterking zijn"beleefd" als een ongelijk gevecht. En de situatie wordt doorGroningers "ervaren" als een crisis in slow-motion.Voorzitter. Het gaat niet om gevoelens, beleving en ervaring.Het gaat om feiten. Erken dit. Erken dat er nog steeds sprakeis van overheidsfalen van on-Nederlandse proporties. Erkendat er door uw toedoen sprake is van langdurige maatschap-pelijke ontwrichting. Erken dat mensen in gevaar zijngebracht door dit kabinet en het besluit om te stoppen metde versterkingsoperatie. Erken dat uw aanpak van het ver-sterken van onveilige huizen failliet is. Erken dat het eencrisis is. Voor een echt andere aanpak is eerst de erkenningnodig dat wat je deed echt fout was. Een failliete aanpakkun je niet versnellen, zegt het Gasberaad terecht. Het gaatweer over gebouwen en getallen, en weer niet over demensen. Mijn simpele vraag is: bent u nu wel bereid omalle adviezen van SodM en de regio een-op-een op te vol-gen? Bent u bereid echt te kiezen voor een andere verster-kingsaanpak, waarbij bewoners centraal staan? En bent ubereid de er liggende versterkingsadviezen per direct uit tevoeren? Geeft u de garantie dat er nu echt geld komt? Ofmoet u, voor er wat kan gebeuren, weer terug naar deNAM?Voorzitter. Waarom spreekt het kabinet van een "generaalalsjeblieft" bij de schadeafhandeling? Moeten de Groningersdan "dankjewel" zeggen? Waarom alleen een regeling voorschades van TCMG van vóór 1 januari? Waarom weer tweegroepen Groningers creëren? Gelooft het kabinet echt datdeze regeling voldoende is? Bent u bereid te zorgen dat ereen generieke uitkoopregeling komt, à la de Moerdijkrege-ling? Want Groningers zijn nog lang niet veilig en zittengevangen in hun eigen huis. Vanuit het oogpunt van deveiligheid adviseert de toezichthouder om volgend gasjaarnog maar 12 miljard kuub te winnen. Het kabinet kiestervoor deze aanbeveling niet uit te voeren. Waarom laat uGroningers nog een jaar langer in onveiligheid wachten?Voorzitter, tot slot. Wij willen ook een waanzinnig gaaf land.Maar dat is ons laand niet. Daar bent u verantwoordelijkvoor. Erken dat en kom met echte daden.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Beckerman. Dan geef ik nu het woordaan de heer Nijboer namens de PvdA.De heer Nijboer (PvdA):Voorzitter. In Groningen voltrekt zich een ramp. Mensenweten niet waar ze aan toe zijn als hun huis beschadigd is.Ze zitten jaren te wachten op een oplossing. Ze wordenvermalen door bureaucratische procedures. Ze weten nogsteeds niet of hun huis veilig is. De stress en psychischeproblemen nemen enorme vormen aan. Kinderen presterenslechter op school. Er voltrekt zich een ramp.De minister heeft gisteren een brief gestuurd. Daar zal ikeerst op ingaan en daarna zal ik ook iets zeggen over hoehet zo ver heeft kunnen komen. Allereerst de brief. Derichting van een aantal voorstellen vindt de PvdA-fractiegoed, maar een generaal alstublieft, als de zoveelste bizarrespitsvondigheid van deze minister ... Verwacht u nu echtdat de Groningers zeggen: dank u wel? De regeling van€5.000. Op zichzelf is het goed dat er een streep komt voormensen die nu lang zitten te wachten, maar waarom diegrens dan weer bij 1 januari leggen? Waarom niet demensen die last hebben van de aardbeving van twee wekengeleden in Westerwijtwerd niet ook compenseren? Waaromdaar weer ongelijkheid tussen? Vanwaar die grens leggenop €5.000? Waarom niet wat meer mensen tegemoetko-men? De langdurige schades zijn het grootste probleem inGroningen. Mensen wachten twee tot drie jaar totdat hunschade is gecompenseerd. Wat gebeurt daar dan mee?Waarom daar geen voorstellen voor gedaan?Dan mijn tweede punt. Het Staatstoezicht op de Mijnenkwam vorige week met een snoeihard rapport. Het zei onderandere: breng die gaswinning volgend jaar naar 12 miljardkuub. Waarom weigert het kabinet dat advies uit te voeren?Voer dat uit, zou ik zeggen.Het derde punt. Er is geen garantieregeling voorgesteldvoor woningen in Groningen. De regio vraagt er al jarenom, zodat mensen zeker weten dat als ze een huis daarkopen, het ook zijn waarde houdt en dat mensen ook eenbeetje zeker zijn van: als ik hier zit, kan ik hier ook een keerweg. Of je dat nou de "Moerdijkregeling" noemt — ik vind88-21-14 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer die eigenlijk te sober — maar doe in ieder geval iets in dierichting. Waarom is daar niet voor gekozen? Waarom lezenwe nog steeds niks over een aanpak voor al die boeren diemet enorme problemen zitten, zoals schades aan mestkel-ders? Waarom zijn daar nog geen voorstellen voor gedaanin de brief van gisteren?Zoals u weet, maak ik mij al jaren zorgen over de monumen-ten. Er worden wel woorden aan gewijd maar er zijn nogsteeds geen oplossingen voor al die kerken en monumentendie de identiteit van Groningen bepalen.Dan het tweede punt, want ik laat mij niet alleen leiden doorde brief die gisteravond is gestuurd maar ook door dedebatten en de opvattingen die de afgelopen tijd hier derevue zijn gepasseerd. Wat er is gebeurd, is wel een beetjekenmerkend voor deze minister. Hij had een oplossingbedacht met minder gaswinning. Brede steun in de Kamer.Goede zaak. Maar tegelijkertijd trok hij de versterkingsaan-pak terug. Hij zette er een streep onder. Dat was ook dereden dat Hans Alders als Nationaal Coördinator opstapte.Door het stopzetten van die versterking en het beloven vanduidelijkheid — 1 juli vorig jaar zou iedereen duidelijkheidhebben — terwijl de Groningers die duidelijkheid nog steedsniet hebben, vind ik dat de minister onvoldoende de veilig-heid van Groningen heeft gewaarborgd. Dat bleek dus ookvorige week, dat bleek na die beving. Er zijn tientallenmeldingen van acuut onveilige gebouwen. En dat komtmede doordat de minister de versterking heeft stopgezeten ook niet op gang heeft gekregen. Hij heeft het wel keerop keer beloofd aan de hand van aantallen en dergelijkemaar heeft het allemaal niet waargemaakt. Dat is ernstig.De conclusie van het Staatstoezicht op de Mijnen is datmaatschappelijke ontwrichting in Groningen op zijn plaatsis, dat mensen onzeker zijn over hun huis en dat de schadeniet wordt vergoed. De commissaris van de Koning en deregio zeggen dat de versterkingsaanpak van deze ministerfailliet is. De voltallige oppositie heeft keer op keer gezegd:dit moet u zo niet doen, want hier komt ellende van. Geletop dit alles, kun je niet anders dan constateren dat datgenewat de minister aan zijn versterkingsaanpak deed, waarbijhij zijn eigenlijk gelijk doordramde, door die organisatieswordt afgekeurd. Wij zullen in de tweede termijn onzeopvatting geven. Ik stel wel vast dat zowel het bestuur alshet Staatstoezicht op de Mijnen er een heel hard oordeelover hadden en ik denk dat wij ons er ook vandaag overmoeten uitspreken.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, mijnheer Nijboer. Dan geef ik nu het woordaan de heer kops namens de PVV.De heer Kops (PVV):Voorzitter. Eerder noemde deze minister van EZK het Gro-ningse aardbevingsdrama "Nederlands overheidsfalen vanon-Nederlandse proporties". Hoewel dat eigenlijk een soortschuldbekentenis is, is onder deze minister de ellende metde dag dramatischer, complexer en voor veel gedupeerdenuitzichtlozer geworden. Inmiddels vindt ook zijn eigen coa-litie dat. Ik citeer: "Het gestuntel straalt af op het hele kabi-net; je staat toch met hem op één foto." Dat zeggen collega-ministers anoniem tegen de krant. Een andere coalitiebronzegt: Wiebes ligt slecht; hij is een vreemde eend in de bijt;hij gedraagt zich als een wereldvreemde professor.Voorzitter. Niet alleen in Groningen, maar ook in zijn eigencoalitie is het vertrouwen in deze minister tot een absoluutdieptepunt gedaald. En vind je het gek! De recente zwareaardbeving waardoor er nog eens 3.000 schadegevallen bijzijn gekomen, noemde deze minister een "bevinkje". Hoekrijg je het je strot uit! Dan heb je echt totaal niet begrepenwat de Groningers zoal doormaken.Voorzitter. Gisteravond kwam er een ellenlange brief vandeze minister, met allerlei maatregelen om de boel te ver-snellen. Too little, too late. Waarom komt de minister hiernu pas mee? En waarom is hier wel degelijk eerst dezoveelste zware aardbeving voor nodig geweest? En, besteminister, zeg nu eens eerlijk: u doet dit helemaal niet omdatu werkelijk het beste voorheeft met de Groningers; u doetdit alleen maar omdat ook vanuit uw eigen coalitie uwpositie onder vuur is komen te liggen. De Groningers heb-ben er in ieder geval heel weinig vertrouwen in. Ik citeerwat. "Sterk staaltje politiek opportunisme", "sprookjes, wiegelooft er nog in", "de zoveelste regeling van die EricKwiebes"; het staat er letterlijk.Voorzitter. Het klinkt misschien wat onwennig uit de mondvan een PVV'er, maar in het geval van Groningen is hetecht tijd voor een generaal pardon. Eerder zei de ministerdaarover: dat is technisch en juridisch onmogelijk. Het zoueen inbreuk zijn op het eigendomsrecht van de NAM. Hoeverzin je het! Maar waarom heeft de minister ook alweerde Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningenopgericht? Daarmee heeft de Staat de schadeafhandelingop zich genomen. Dat betekent: de Staat betaalt uit en ver-haalt dat dan achteraf op de NAM. De overheid kan dus weldegelijk direct tot uitbetaling overgaan. Dus doe dat danook!Voorzitter. De Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Gro-ningen heeft nu voorgesteld om alle gedupeerden die voor1 januari 2019 hun claim hebben ingediend, een keuze tebieden. Of zij krijgen direct €5.000 of er gaat direct eenaannemer aan de slag tot een maximum van €10.000. Is deminister bereid om die regeling voor álle gedupeerden telaten gelden, dus niet alleen voor de mensen die een claimvoor 1 januari hebben ingediend, maar ook voor de mensendie na 1 januari 2019 hun claim hebben ingediend? Wanthet maakt natuurlijk eigenlijk niet uit of schade is ontstaanals gevolg van een recente beving of van een eerderebeving. Het is en blijft schade als gevolg van hetzelfdeoverheidsfalen.Voorzitter. Toen de PVV twee weken geleden in een AOtegen de minister zei dat de gaswinning sneller moestworden afgebouwd, deed de minister daar toch wel eenbeetje lacherig over. Maar nu zegt nota bene het Staatstoe-zicht op de Mijnen hetzelfde. Volgend jaar moet de gaswin-ning al zijn afgebouwd naar het relatief veilige niveau van12 miljard kuub. Daarover schrijft de minister in zijn brief:Dat wordt een enorme uitdaging. Wat nou, "enorme uitda-ging"? Dat is toch geen daadkracht? Gaat de minister datvolgend jaar gewoon regelen, ja of nee?Het is echt cruciaal dat de minister op al die vragen luid enduidelijk "ja" antwoordt. Ga eens leveren! Ga eens watdoen, en anders: ga lekker weg!88-21-24 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Kops. Dan geef ik nu het woord aande heer Wassenberg namens de Partij voor de Dieren.De heer Wassenberg (PvdD):Voorzitter. Op 22 mei vond in Groningen opnieuw een zwareaardbeving plaats. De minister van EZK was niet onder deindruk: een "bevinkje". Pas nadat er ophef ontstond, noemdehij dat een domme verspreking. Daarover heb ik een vraag.Wat was de reden van zijn woordkeuze? Is de minister, naanderhalf jaar op dit dossier te hebben gezeten, cynischgeworden? Weet de minister dat veel Groningers geenenkel vertrouwen meer hebben in de rijksoverheid? Weetde minister dat veel Groningers, waaronder veel kinderen,ernstige psychische klachten hebben door de aardbevingenen door de aanhoudende onzekerheid en het uitblijven vanoplossingen?De woordkeuze van de minister voelde voor de gedupeer-den als een dolkstoot in de rug, zeker omdat de ministertot nu toe weinig blijk heeft gegeven van doortastendoptreden. Want veel zichtbaars gebeurt er niet. Aan mooiewoorden geen gebrek, maar aan echte verbeteringen ont-breekt het tot nu toe.De minister-president had ook zo zijn eigen manier om tereflecteren op het drama in Groningen. Want, zo vond hij,we mogen de verzorgingshuizen in Limburg niet in de kouzetten. Ook hier was de woordkeuze hoogst ongelukkig,want Groningen is wat Limburg in de vorige eeuw was: eenwingewest, dat ontdaan wordt van fossiele brandstoffen— aardgas, steenkool — waarna de provincie leeggezogenachterblijft. Kapotte huizen, kapotte mensen: een receptvoor onzekerheid, voor stress, voor onbehagen en voordiep, diep wantrouwen jegens de overheid.Bovendien is het abject om in reactie op de aardbeving teverwijzen naar de noodzakelijkheid van de gaswinning,zeker door deze minister-president. Want de gaswinning isde afgelopen jaren op een onverantwoord hoog niveaugehouden door zijn kabinetten. Dat is geen kennis achteraf;dat weten we al jaren. Het SodM adviseerde in januari 2013dat de aardbevingen in Groningen pas zullen stoppen alsde gaswinning onder de 12 miljard kuub per jaar komt,maar het kabinet-Rutte II negeerde dat en verhoogde degaswinning naar 53 miljard kuub: 340% boven de veiligegrens. Toen ik op 16 januari vorig jaar opnieuw naar die 12miljard kuub verwees, verweet de minister van EZK mij datik cijfers heilig verklaarde. Ontkennen, bagatelliseren, ridi-culiseren: dat waren de standaardreacties als de gaswinningter discussie werd gesteld. De gevolgen? "Bevinkjes". Zesjaar lang de gaswinning onverantwoord hoog laten en danmet een snik in je stem zeggen: we doen het niet vooronszelf, maar voor de Limburgse verzorgingshuizen.Voorzitter. De gaswinning moet omlaag, snel, uit oogpuntvan veiligheid. Dat is het dringende advies van SodM. SodMspreekt van voortdurende maatschappelijke ontwrichtingals gevolg van de gaswinning, maar de minister van EZKziet allerlei praktische bezwaren. Maar veiligheid moet nutoch vooropstaan? We kunnen die voortdurende socialeontwrichting toch niet op de koop toe nemen in eenbeschaafd land? De gaswinning moet omlaag, volgend jaarnaar 12 miljard kuub, zoals SodM adviseert en dan naarnul.We hadden al te maken met 16.000 niet afgehandeldeschadegevallen. Daar zijn nu zo'n 3.000 gevallen bij geko-men. Dat betekent naar mijn berekeningen dat ongeveereen op de vijftien huizen in Groningen schade heeft. Daarbijkomt dat de versterkingsaanpak failliet lijkt en dat de scha-deafhandeling veel en veel te lang duurt. Het SodM advis-teert de minister om de versterkingsoperatie als een crisisaan te pakken. Mijn vraag aan de bewindslieden: zijn zijdaartoe bereid? Zijn zij het met ons eens dat de recenteaardbeving opnieuw laat zien dat er een fundamenteelandere aanpak nodig is, een crisisaanpak, waarbij hetresultaat voor de bewoners vooropstaat? Een aanpak diegericht is op coulance, op het terugwinnen van het vertrou-wen van de Groningers en niet op het voeden van hetwantrouwen.Tot slot. Veel Groningers zijn lamgeslagen door de aardbe-vingen en daarna vastgelopen in een moeras van instantiesen procedures. Je ploetert en je ploetert. Het kost al je krachten het beneemt je de adem, maar je komt geen meter ver-der. Je zakt dieper en dieper weg. Hoe garandeert deminister een soepele uitvoering van de nieuwe regels? Hoegarandeert hij dat Groningen niet verder het moeras wordtingetrokken?Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel, meneer Wassenberg. Dan geef ik nu het woordaan de heer Van der Lee namens GroenLinks.De heer Van der Lee (GroenLinks):Dank u wel, voorzitter. Speciaal voor de premier heb ik heteven opgezocht. Er zijn tussen 2012, het jaar van de bevingbij Zeerijp, en 2018 in Nederland 373.417 woningengebouwd. In diezelfde periode zijn er — schrik niet — slechts572 gebouwen in Groningen op de norm versterkt. Wie deverhouding, de wanverhouding, tussen deze twee getallenbeschouwt, begrijpt onmiddellijk waar de woede van deGroningers vandaan komt. Dan geeft het geen pas omverhullend taalgebruik te kiezen, zoals gisteren ook weerin de brief. Er wordt geschreven in de brief van de regeringdat de aardbevingen "gevoelens van onveiligheid enmachteloosheid" losmaken. Terwijl er sprake is van meet-bare onveiligheid! Dat wekt onnodig de suggestie dat hetkabinet de veiligheidsbeleving wil managen, in plaats vanechte veiligheid te borgen. Neem die suggestie weg!Ik benadrukte twee weken geleden dat gedupeerde Gronin-gers in een heel diep dal zitten en dat we met de beklim-ming van een berg bezig zijn, terwijl er lawines naar bene-den komen. Niet wetende dat de minister de volgende dagmet een fout verkleinwoord een extra lawine van onterechte— sorry: terechte! — kritiek losmaakte. Hiervan heeft hijspijt betuigd en het lijkt mij heel verstandig dat hij datvanavond herhaalt. Hoewel dat ontzettend moeilijk is vooralle betrokkenen, moeten we doorgaan met die beklimming.We kunnen niet anders. We hebben de berg wat mij betreftpas beklommen als de schadeafhandeling en de versterking88-21-34 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer ruimhartig en resultaatgericht ter hand zijn genomen, endat is nog lang niet het geval.Vooral de versterking is verzand in een bureaucratischenachtmerrie. Nederlanders willen dat hun premier er voorálle Nederlanders is. Erkent de minister-president dat hij teweinig de premier van de gedupeerde Groningers isgeweest? Heeft het kabinet er spijt van dat het abrupt isgestopt met de vorige versterkingsaanpak, terwijl er noggeen nieuwe aanpak klaarstond? Kan de minister-presidentnamens het hele kabinet toezeggen dat het stuwmeer in deschadeafhandeling per 1 januari 2020 ruimhartig en resul-taatgericht is weggewerkt? En kan hij ook toezeggen datvoor 1 januari 2021 de onveiligste huizen ruimhartig enresultaatgericht zijn versterkt?De nadruk leggen op de regie in het samenspel tussenbewoners en gemeenten is wat ons betreft de kern van hetversterkingsbeleid dat nodig is. Hier zijn al goede voorbeel-den van. Ik noem de Hamplaats in Den Boer. Daar komt deheer Nijboer vandaan. Ik ben daar op bezoek geweest enik ben erg onder de indruk van hoe de bewoners zelf, doorde regie in eigen hand te nemen, buiten de NCG om, in heelkorte tijd geslaagd zijn in het realiseren van een versterking,die ook binnen een jaar voltooid zal zijn. Dat kan dus! Hetkan veel onorthodoxer en veel sneller, en dát moet de lei-draad zijn voor heel Groningen.Waarom neemt het kabinet niet alle voorstellen van de regioover? Het is goed dat er een aantal al verwerkt zijn in hetbeleid of verwerkt worden, want dat moet nog gebeuren.Maar er zijn ook nog vijf punten waar de regio om vraagtdie niet benoemd worden. Zeg dat gewoon toe en werkmorgen in overleg met de regio aan de uitwerking ervan!Wat ik ook mis, zijn zinnen over het bouwdepot. Daar is eenmotie over aangenomen. Wordt dat ter hand genomen?Dan de gaswinning zelf: die moet verder omlaag. Er zijnmogelijkheden. Ik noem alleen maar even het beter aanbe-steden van asfalt. Dat kan veel duurzamer geproduceerdworden, en als de hele overheid dat doet, kun je zo veelgas, Gronings gas, besparen. Komen er vergoedingen bijoverschrijdingen in de termijnen als het gaat om de verster-king? Dat werd in de media genoemd, maar is nog niet hardvastgelegd in de brief.Er is sprake van een crisis in slow motion, en hoewel ertoezeggingen zijn gedaan, is er nog geen sprake van eenechte crisisaanpak. Ik heb hier met het Groninger Gasberaadover gesproken en ze hebben hele constructieve ideeëndaarvoor. Ik roep de minister op om persoonlijk met henin gesprek te gaan, daar goed naar te luisteren en hier terapporteren wat hij daarmee gaat doen. En zoals de bewo-ners van de Hamplaats mij schreven: "door het heft in eigenhand te nemen en de NCG buitenspel te zetten, hebben wijhet nu na een jaar zover dat wij een nieuw huis gaan krij-gen". De bewoners van de Hamplaats hebben een risicogenomen door niet het geijkte pad te bewandelen, maar zezijn nu al wel bijna bij het eindpunt. En "natuurlijk is hetspannend, en natuurlijk moet er veel uitgezocht worden,maar wij hebben de regie". Goed voorbeeld doet goedvolgen.De voorzitter:Dank u wel, meneer Van der Lee. Dan geef ik nu het woordaan de heer Geleijnse namens 50PLUS.De heer Geleijnse (50PLUS):Dank u wel, voorzitter. Nadat in 1959 een gasbel wasgevonden onder de provincie Groningen, stonden er binnenenkele maanden boortorens op het land van boer Boon inKolham. Binnen enkele maanden. In december 1986 wordteen aardbeving van 3,0 op de schaal van Richter gemeten.Sindsdien tellen we meer dan 1.000 aardbevingen in Gro-ningen, maar pas in 2012, na de beving in Huizinge meteen kracht van 3,6, komt de problematiek steeds vaker opde landelijke politieke agenda. In 2015 was de conclusie ineen rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid heelhelder: 50 jaar lang heeft de overheid zich weinig tot nietsaangetrokken van de veiligheid van de Groningers; geldwas het belangrijkste. In de jaren daarna hebben we in deKamer vaak en intens gesproken over de verlaging van degaswinning, een herstelplan voor de regio, een uitkoopre-geling en de versterkingsoperatie.Voorzitter. Daar waar de overheid binnen enkele maandenin staat was gas te winnen, duurt het nu al jaren en jarenvoordat de overheid echt iets doet aan de veiligheid vanalle bewoners in Groningen en omstreken. De 50PLUS-fractie steunt het advies van het Staatstoezicht op de Mijnenom de schadeafhandeling en de versterkingsoperatie alscrisis aan te pakken. Een aantal vragen, en ik citeer eerstuit de brief van gisteren: "De regionale overheden en hetkabinet zijn het erover eens dat dit een aanvaardbare uitruilis die past bij een crisisaanpak." Betekent dit nu ook dat deregering de versterkingsoperatie en de schadeafhandelingvanaf nu definieert als zijnde een crisis? Is de regeringbereid in de beantwoording straks eerst excuses te makenaan alle Groningers?Er komt één uitvoeringsorganisatie die de taken van deNationaal Coördinator Groningen en het Centrum VeiligWonen op zich zal nemen. Deze organisatie zal een ruimmandaat en de nodige financiële armslag krijgen. Kan deregering dit nog eens toelichten? Wat is "ruim" en wat isde benodigde "financiële armslag"?De Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen gaatgedupeerden die voor 1 januari 2019 een schademeldinghebben gedaan een aanbod doen. Het gaat om zo'n 9.000mensen. Hoe wordt gezorgd dat mensen die al zo langwachten en voor wie de genoemde bedragen niet voldoentoch afdoende en binnen afzienbare tijd passend gecompen-seerd worden? Waarom is er onderscheid gemaakt met demeldingen van na 1 januari 2019? Waarom toch? En delaatste vraag. Waarom kon dit allemaal niet eerder? Waser nu echt een nieuwe beving nodig om dit proces te ver-snellen?Voorzitter. Het leed is voor velen niet te overzien. Schadesna de bevingen van Huizinge en Zeerijp zijn nog niet verhol-pen, en er zijn weer ruim 3.000 extra meldingen na debeving van 22 mei. Er is zoveel woede, zoveel verdriet enangst, gezondheidsproblemen bij jong en oud.En laten we eerlijk zijn. De aanleiding voor al deze proble-men is duidelijk: de gaswinning door de jaren heen, gaswin-ning waar we van hebben geprofiteerd. We hadden hetwarm, we konden koken en de staatskas werd flink gespekt.Nederland verdiende ruim 400 miljard euro aan delfstofwin-ning. Het budget voor de versterking mag dan ook geenprobleem zijn; dat moet ruimhartig. En ja, de gaswinning88-21-44 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer moet verder omlaag. Dat is belangrijk, maar geen directegarantie dat bevingen stoppen. Alle reden dus om deschadeafhandeling en de versterking voortvarend en snelaan te pakken, niet alleen op papier, maar in de wijken, dedorpen en de straten van Groningen. Binnen enkele maan-den zichtbare resultaten, net als in 1959, toen binnen enkelemaanden de boortorens zichtbaar waren op het land vanboer Boon.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Geleijnse. Dan geef ik nu het woordaan mevrouw Yeşilgöz-Zegerius namens de VVD.Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Dank u wel, voorzitter. Anderhalve week geleden werdGroningen opnieuw opgeschrikt door een aardbeving. Ennee, voordat de collega's naar de interruptiemicrofoonrennen, dat was geen "bevinkje". Goed dat deze ministerdirect zijn excuses heeft aangeboden voor deze onhandigeuitspraak. Want ook deze beving heeft weer voor eenenorme impact in Groningen gezorgd. Ik was er vorige weekzelf en heb daar wederom met heel veel mensen gesproken.Die vertelden mij over hun angst en onzekerheid, dat zemet het licht aan slapen, wakker worden bij het kleinstegeluid, klaar om indien nodig snel naar buiten te kunnenkomen. Deze aardbeving is voor hen een nieuwe klap, dieons weer laat zien waarom het zo belangrijk is dat dezeminister, dat dit kabinet de gaswinning zo snel mogelijkafbouwt naar nul. Dat besluit — de inzet van dit kabinet —is de enige manier om Groningen zo spoedig mogelijk vei-ligheid te bieden. Ik begrijp heel goed dat Groningers, zekerna deze nieuwe beving, het liefst willen dat we de winningnog sneller afbouwen dan nu al het geval is. Zie ook hetadvies van het SodM om volgend jaar op 12 miljard kuubuit te komen. De VVD wil dit ook het liefst. Kan de ministeraangeven of hij nog meer opties voor een versnelling vande afbouw ziet?Voorzitter. Het is ook door collega's gezegd: met alleen hetafbouwen van de winning zijn we er niet. Groningers dieschade hebben, wachten nog steeds heel vaak op herstelof versterking. Ze vertellen over de enorme bureaucratie:tientallen inspecties van tig verschillende instanties diemaanden duren en duizenden euro's kosten. Voordat eriets aan schadeherstel of versterking gedaan kan worden,moet men eerst checken of er vleermuizen of vogelnestjeszitten, om dan maanden later weer een inspectie te krijgenof de eerste observatie klopte. Dan zijn we al maandenverder waarin alles heeft stilgelegen, en dan zijn we duizen-den euro's verder. Dit is een voorbeeld van de velebureaucratische regeltjes die los van elkaar vast allemaalergens goed voor zijn, maar opgeteld met gezond verstandniet meer uit te leggen zijn.Ook commissaris van de Koning Paas geeft aan dat deafspraken die de regio en het Rijk samen maakten nogsteeds niet de snelheid leveren die we allemaal willen. Ditleidt begrijpelijkerwijs tot hele grote frustratie bij Groningersen richt maatschappelijke schade aan. Niemand wil dit.Niemand. De VVD steunt de roep om een duidelijke, eendui-dige sturing met één regievoerder ter plekke die een zeerruim mandaat heeft, met snelheid als focus en verstandvan de uitvoering en — erg belangrijk — met de benodigdefinanciële armslag om zaken ook echt aan te pakken. Ik leesdat de minister aangeeft dat de NCG deze rol krijgt. Ik wilgraag van de minister horen hoe dit mandaat wordt inge-richt. Om snel te kunnen schakelen is een goed mandaatnatuurlijk cruciaal.Ook de bureaucratie moet flink worden aangepakt. Geenontelbare inspecties en rapporten, maar daadkracht. Kande minister ons vertellen hoe dit wordt opgeschoond? Kande minister nogmaals bevestigen dat veiligheid hierbijcentraal staat, wat het ook kost, en dat de verhalen oververtragingstactieken dus echt onzin zijn?Voorzitter. Het gaat vandaag heel veel over de nieuweschades en over hoe dat beter kan, maar ik wil ook stilstaanbij de oude meldingen. Ook mensen met een oude schade,met oude meldingen, hebben recht op een snelle en soepeleafhandeling. De VVD ziet graag dat ook deze mensen ditjaar nog echt geholpen worden. Kan de minister daar ookop ingaan, alstublieft?Voorzitter. Zoals gezegd, is het niet alleen maar kommeren kwel. Er worden ook echt stappen gezet: de winningwordt fors afgebouwd, de NAM is uit het proces gehaalden de minister heeft de (systeem)verantwoordelijkheidgenomen over de veiligheid van Groningers. Hij heeft metde regiobestuurders goede afspraken gemaakt over hoeveiligheid prioriteit kan krijgen, maar we zijn er gewoonnog lang niet. Groningers moeten de regie over hun leventerugkrijgen. Mensen hebben recht op respect en erkenning.Ik begrijp deze behoefte ook zeer goed. We kunnen het ookregelen. We kunnen er ook voor zorgen dat Groningers deregie over hun leven terugkrijgen door een strakke regie,eenvoud, snelheid en transparantie. Dit kan alleen maar alsde regionale bestuurders en wij allen hier samen werken.Voorzitter, u heeft mij dit vaker horen zeggen: geen Gronin-ger heeft er baat bij als wij meer met elkaar bezig zijn danmet de mensen waarom het draait. Zij staan wat mij betreftcentraal. Voor hen blijf ik mij inzetten tot de laatste schade-afhandeling geregeld is en iedere Groninger veilig is.De heer Wassenberg (PvdD):Ik dank mevrouw Yeşilgöz-Zegerius voor haar verhaal. Watik positief vind, is dat de VVD ook zegt dat we volgend jaar,en dus sneller dan gepland, terug moeten naar 12 miljardkuub gas. Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius zegt: we wachteneven het antwoord van de minister af om te horen of hijdat ook wil en wat hij gaat doen. Maar als Kamer kunnenwe dat ook vragen. We hebben namelijk een motie invoorbereiding om de minister te vragen om volgend jaarnaar 12 miljard kuub te gaan. Is de VVD bereid om die motiete steunen en misschien zelfs mee in te dienen?Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Ik wil graag eerst het antwoord van de minister afwachten.Het is volgens mij niet gangbaar dat we in de eerste termijnmet moties gaan schermen. Als wij morgen naar 12 miljardkunnen, dan wil ik morgen naar 12 miljard. Er is een redenwaarom we zo snel mogelijk afbouwen, maar er nog nietzijn. We moeten namelijk ook rekening houden met het feitdat ontzettend veel huizen in Nederland en bedrijvenafhankelijk zijn van Gronings gas. Het wordt in een hoogtempo afgebouwd, nog sneller dan we vorig jaar dachten88-21-54 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer en nog sneller dan we een halfjaar geleden dachten. En ikhoop van harte nog veel sneller dan wij nu vandaag denken.Ik wil alleen heel graag van de minister weten wat daarvoornodig is, zodat we met elkaar een afgewogen besluit kunnennemen en hier geen dingen beweren die we straks niet waarkunnen maken richting de Groningers. Dat is echt hetallerlaatste wat ik wil.De heer Wassenberg (PvdD):Dit was een heel lang antwoord op een vraag die ik nietgesteld heb — toch een specialiteit van mevrouw Yeşilgöz-Zegerius. Ik vroeg namelijk het volgende. Het is nietgebruikelijk dat we moties indienen in de eerste termijn,maar dat doe ik ook niet. Ik kondig haar alleen aan. Het isde bedoeling dat we daar als Kamer uiteindelijk een opinieover hebben. De minister gaat dadelijk antwoord geven.Als de minister zegt dat we volgend jaar terug gaan naar12, dan scheelt dat een ingediende motie. Ik wil vanmevrouw Yeşilgöz-Zegerius weten of zij bereid is om diemotie te steunen. Ik vraag geen heel verhaal over eerst hetantwoord van de minister afwachten; ik wil weten wat deVVD wil. Is de VVD bereid om dit in een motie vast te leg-gen?Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Iedereen weet dat we in heel Nederland afhankelijk zijn vanGronings gas en dat het afbouwen van de gaswinningdaarvan afhankelijk is. Dat is het hele dilemma. We zijn hetkeihard aan het afbouwen. Hoe sneller dat kan, hoe liever.Dat heb ik zojuist ook gezegd. Als VVD staan wij daar ookvolledig voor. Wij vinden dat die gaswinning afgebouwdmoet worden. Eigenlijk vindt iedereen dat, behalve éénpartij, en die is hier ook niet aanwezig. Dat is Forum. Forumvindt: ga maar lekker door met boren. Voor de rest willenwe allemaal zo snel mogelijk stoppen. Ik wil alleen wetenwat daarvoor nodig is. Bijna alle huishoudens in Nederlandzijn afhankelijk van Gronings gas. Dat is een feit. Dit zijngeen fictieve voorbeelden. Ik wil graag van de minister, vanhet hele kabinet, weten wat we kunnen doen om zo snelmogelijk bij die 12 miljard te komen. En alles wat daarvoornodig is, gaan wij dan hier met elkaar bespreken. Ik ga hiergeen dingen roepen waarmee Groningers naar huis wordengestuurd die we niet waar kunnen maken, en die u ook nietwaar kunt maken.Mevrouw Beckerman (SP):Het Staatstoezicht op de Mijnen, de toezichthouder, is bik-kelhard in zijn oordeel en stelt dat er sprake is van langdu-rige maatschappelijke ontwrichting. Bent u, zo vraag ik viade voorzitter, met mij van mening dat dit kabinet daarvoorverantwoordelijk is, dus verantwoordelijk is voor maatschap-pelijke ontwrichting?Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):De situatie in Groningen is absoluut zeer ernstig. Dat con-cludeert het SodM. Ik zie het ook. Ik zie het ook als wij daarsamen zijn. Ik zie het ook als ik daar zelf ben. Dit kabinet issinds vorig jaar bezig om de gaswinning af te bouwen enom de versterking en het schadeherstel zo in te richten datde NAM overal tussenuit is. De schadeafhandeling, die jarenheeft stilgelegen, heeft het kabinet weer opgepakt. Hetkabinet heeft flinke stappen genomen. En ik snap supergoeddat elke Groninger die al jaren in de onzekerheid en letterlijkin de puinzooi zit daar geen boodschap aan heeft. De woedevan de Groningers snap ik heel erg goed. Maar mevrouwBeckerman doet hier alsof het kabinet helemaal niks heeftgedaan en we nu opeens in de chaos zitten. Dat is natuurlijkniet fair. Niemand, echt niemand, wil dat het in Groningengaat zoals het nu gaat. Daar worden megagrote stappenvoor genomen. Alleen voelen de Groningers het nog niet.Daarom deel ik met u de verschillende moties en de ver-schillende stappen die de minister gisteren heeft aangekon-digd. Ik hoop dat dit ook geldt voor de verschillendeafspraken die morgen met de regiobestuurders wordengemaakt om die versnelling echt op orde te krijgen. Daargaat het om.Mevrouw Beckerman (SP):"Megagrote stappen" zegt mevrouw Yeşilgöz-Zegerius. Ikzag vandaag een foto van een huis dat stutten heeft bij destutten. Zo lang staan de oorspronkelijke stutten er al, datdie nu zelfs moeten worden gestut. Ik heb een hele concretevraag: is de huidige versterkingsaanpak nu failliet of niet?En is mevrouw Yeşilgöz van mening dat het kabinet doorhet stopzetten van die aanpak vorig jaar onnodig mensenin gevaar heeft gebracht?Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Anderhalf jaar geleden waren er 22.000 huizen die versterktmoesten worden. Daar doelt mevrouw Beckerman op.Tientallen per jaar werden er aangepakt. Tientallen per jaar,van de 22.000. Toen hadden we nog niet eens in de gatenwelke het onveiligst waren. Ik wil niet terug naar die aanpak.Dat heb ik hier vaker gezegd. Dat ga ik ook altijd zeggen. Ikzal het ook nooit eens zijn met partijen die daar wel naarterug willen, met partijen die beweren dat dit prima was.Zeg ik dat de situatie daar nu goed is? Nee. Net voordat ikhier binnenkwam, had ik een meneer uit Groningen aan delijn die mij in tranen vertelde waar hij zich nu in bevindt enons smeekte om daar erkenning aan te geven. Ik ben heter helemaal mee eens: dit moeten we gewoon goed metelkaar regelen. Ik beweer niet dat het goed gaat, maar omnou te doen alsof we uit een goede situatie komen waarinalles al goed liep, waarna het kabinet stappen heeft geno-men die niet deugen, slaat ook weer nergens op. We moe-ten hier heel erg zorgvuldig zijn met wat er gebeurt en hoewe het beter kunnen maken voor Groningers.De heer Kops (PVV):Mevrouw Yeşilgöz hield net een heel bijdehand betoog overwat er allemaal in Groningen zou moeten gaan gebeuren,alsof zij en de VVD het beste zouden voorhebben met Gro-ningen. Maar laten we niet vergeten dat het de VVD is dieal jarenlang in dit land aan de knoppen zit. Het is wel deVVD geweest, haar eigen partij, die in de eerste plaats deGroningse ellende heeft veroorzaakt en die het al jarenlangheeft nagelaten om die gaswinning af te bouwen en om deschades sneller af te handelen. Dus hoe geloofwaardig ismevrouw Yeşilgöz eigenlijk? Hoe geloofwaardig is haarbetoog? Hoe geloofwaardig is de VVD hier nog? Hoegeloofwaardig is haar eigen VVD-minister nog?88-21-64 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Ik vind het heel erg jammer als we hier een politiek enHaags spelletje van gaan maken. Ik wil vooral focussen opGroningers. In 2013 werd er meer dan 50 miljard kuubgewonnen. Anderhalf jaar geleden, twee jaar geleden werder ruim 21 miljard kuub gewonnen. We gaan nu eind 2020,begin 2021 als het goed is al naar 12,2 miljard kuub. Ik hoopdat dit nog eerder zal zijn. De gaswinning wordt afgebouwd.Ik hoop ook dat we snel naar nul gaan. De meesten van onshadden dit niet eens in hun verkiezingsprogramma staanof durven dromen dat we de gaswinning naar nul kondenafbouwen. Nogmaals, Groningers hebben ook nu niks aandit verhaal en hebben niks aan dit Haagse spelletje. Diewillen gewoon zien dat het in hun huis goed gaat, die willengewoon regie over hun eigen leven en die willen gewoonvooruit kunnen. Daar sta ik hier nu voor. Ik vind het primaom met vingertjes te wijzen en dit te doen, maar dan moetook gekeken worden naar de feiten, naar wat er echtgebeurt. Waar we nu op moeten focussen, is dat de Gronin-gers het ook merken. Daar gaat dit over.De heer Kops (PVV):Een heel lang antwoord. Wat er vooral moet gebeuren, ishet advies van het SodM uitvoeren: volgend jaar de gaswin-ning naar 12 miljard kuub. Maar ja, dat wil uw eigenminister niet. Die spreekt in plaats daarvan over "eenbevinkje". Dan kunt u wel leuk aan het begin van uw betoogzeggen dat het heel goed is dat hij zijn excuses daarvoorheeft aangeboden, maar dat zegt natuurlijk wel wat. Hetgeeft gewoon aan hoe deze minister eigenlijk over Gronin-gen denkt, dat het hem eigenlijk helemaal niet kan schelen.Dat strookt natuurlijk wel met wat er in de coalitie stiekem,in het geheim tegen de pers wordt gezegd. "Zijn gestuntelstraalt af op het kabinet." "Vreemde eend in de bijt." "Wiebesligt slecht." "Het is een wereldvreemde professor." "Je staattoch met hem op één foto." Wat vindt u hier eigenlijk van?Bent u die coalitiebron geweest? Vertrouwt u uw eigenminister nog? Of wilt u nog wel met hem op één foto?Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Zover "geen Haagse spelletjes en focussen op Groningers",begrijp ik. Degenen die anonieme zaken zeggen in de krant,zijn daar zelf verantwoordelijk voor. Zij moeten dat doen.Als ik iets zou vinden, dan zeg ik het met mijn naam erbij.Dat is één. Ik ben heel erg blij met wat dit kabinet aan hetdoen is. Ik ben ontzettend blij dat het kabinet zegt: we gaanzo snel mogelijk afbouwen naar nul. Ik ben ook ontzettendblij dat ze zeggen: we gaan ook kijken waar het niet goedgaat en we gaan alle stappen ervoor nemen die wel nodigzijn. We hebben samen in verschillende debatten aan deminister gevraagd om weer te bevestigen dat het hier nietom geld gaat en om weer te bevestigen dat alles op alleswordt gezet. Dat is meerdere malen bevestigd. Dus dit iswat we moeten doen. We moeten samen met de regio ensamen met de partijen hier aan de slag voor Groningers.Daar is ook dit kabinet mee bezig en ik hoop ook wij allenmet elkaar. Dat is de enige manier om ervoor te zorgen datGroningers weer grip krijgen op hun eigen leven en verderkunnen.De heer Nijboer (PvdA):Groningers zijn niet blij, verre van dat. Dat weet mevrouwYeşilgöz ook, want zij is samen met mij en vele anderen bijeen musical geweest: Een brief aan de NAM. Daarin werdhet HRA-model van minister Wiebes, de basis onder deversterking, neergezet als een killerrobot. Heel knap gedaan,heel treffend gedaan ook. Nu zeggen gezaghebbendeinstituten, zoals de Ombudsman en het Staatstoezicht opde Mijnen, maar ook de regio: die aanpak is niet goed; jemoet gewoon mensen zelf over hun huis laten gaan en jemoet die dorpen dat zelf laten doen. Erkent mevrouwYeşilgöz dat we niet meer door moeten met die aanpak,dat dat computermodel niet goed is en dat dat echt nergenstoe leidt?Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Dat toneelstuk, die musical, was echt schitterend. Daar benik het helemaal mee eens. Dat ging over een brief aan deNAM. De kinderen hebben daar op hele, hele indrukwek-kende wijze aan ons allemaal weer kunnen laten zien hoezij dat beleven en waar zij tegen aanlopen. Een van mijngrootste lessen daar — dat weten we natuurlijk allemaal,maar zij maakten dat zo zichtbaar — was wat de bureaucra-tie met je doet en wat die onzekerheid met je doet. Overhet HRA-model hebben we het vaker gehad met de heerNijboer. Daar heb ik ook vaker van gezegd: bij gebrek aaneen beter model hebben we dat nu. Onlangs is het modelnog verbeterd; dat hebben we uitvoerig besproken in eenander overleg. Op het moment dat er een beter modelvoorligt omarmen we dat. Dat heeft ook de minister overi-gens gezegd, maar dat heeft de VVD ook altijd gezegd. Maarje hebt iets nodig om vast te kunnen stellen wat de onveiligehuizen zijn. Dit is nou precies de situatie waarnaar de heerNijboer terug wil en ik niet. Dit is de situatie waarin wewisten dat er 22.000 of 21.000 huizen versterkt moestenworden, we er tientallen per jaar deden maar eigenlijk nieteens wisten welke met urgentie of prioriteit qua veiligheidaangepakt moesten worden. Nu weten we dat een stukbeter. Als er een beter model komt, graag, maar ik wil nietterug naar de blackboxperiode, waarin we niet eens wistenwelke huizen als eerst aan bod moesten komen. Veiligheidmoet hier centraal staan. Dat moet gewoon. Op het momentdat er een beter model is, gaan we dat samen omarmen.Maar de heer Nijboer kan toch niet menen dat hij echt terugwil naar een tijd waarin we niet eens wisten welk huis alseerste aangepakt moest worden? Hoe kunnen we dat invredesnaam aan de Groningers uitleggen?De heer Nijboer (PvdA):Ik heb daar niet zo veel moeite mee. Ik wil helemaal nietterug naar iets. Ik wil dat mensen die in een huis wonen,die in een dorp wonen, zelf bepalen hoe hun toekomsteruitziet. Ik heb helemaal geen last van de aanname datmensen vrijwillig hun eigen huis afbreken als dat niet nodigis en dat er op grote schaal mensen monumenten verster-ken terwijl dat die monumenten vaak veel lelijker maakt.Daar ben ik helemaal niet bang voor. De aanname van deoverheid is steeds geweest: wij moeten aanwijzen watonveilig is en dan pas gaan we vergoeden en dan pas kun-nen ze aan de slag. Ik wil dat burgemeesters, wethouders,de mensen en de dorpsverenigingen zelf het heft in handenkrijgen. We gaan daar met de brief van gisteren een stapnaartoe, maar we zijn er nog niet. Mevrouw Yeşilgöz maakthet verleden belachelijk en zegt: ''Toen was het allemaalniks en de heer Nijboer wil ernaar terug.'' Ik zou zo graagwillen dat mevrouw Yeşilgöz het verleden niet belachelijkmaakt, maar dat ze achter datgene gaat staan wat eigenlijkde hele regio van haar vraagt.88-21-74 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Ik maak het verleden niet belachelijk, maar ik laat alleenzien waar we vandaan komen en dat dat ook geen idealesituatie was, verre van. De heer Nijboer vindt de VVD met-een aan zijn zijde als hij tegen mij zegt dat hij zo veelmogelijk mensen gewoon regie wil geven over wat er methun omgeving gebeurt en wat er met hun huis gebeurt. Iksta naast de heer Nijboer als hij zegt dat de gemeente, delokale bestuurders, dondersgoed en het beste weten hoezo'n wijk eruitziet en hoe dat zou moeten. Samen komenwe daar zo uit. Ik heb daar zelf namens de VVD meerderemoties over ingediend. Ik wil nog steeds dat mensen griphebben over hun eigen leven, dat ze hun eigen besluitenkunnen maken. Heel veel eigenaren en huurders hebbentegen mij gezegd: ''Het is verschrikkelijk. Ik hoor gewoonwat er met mijn huis moet gebeuren en vervolgens moetik er twee jaar op wachten. Tig inspecties verder hoor ikweer wat er moet gebeuren.'' Ik ben het er volledig meeeens dat we daarvan af moeten, maar je hebt ergens eenbasis nodig waarbij je eerst met elkaar vaststelt met welkeprioriteit je de woningen aanpakt. Wat is er gebeurd? Aande hand van het model, aan de hand van het Mijnraadad-vies, is de minister ook met de regionale bestuurders aantafel gegaan en heeft hij het uitgebreid. Hij heeft ookgezegd: ''Het is ook raar als uit zo'n model komt dat het enehuis onder een kap wel versterkt moet worden en hetandere niet; dat slaat nergens op. Dat gaan we dus gewoongoed regelen; dan worden ze allebei versterkt.'' Dat soortzaakafspraken zijn er gemaakt. Als ze beter kunnen, graag,maar je hebt een objectief model nodig om te zeggen watals eerste moet gebeuren. Bij een beter model, dat de heerNijboer nu uit zijn zak tovert, doe ik mee, hoor. Maar je hebteen objectief model nodig om veiligheid centraal te stellen.De voorzitter:Tot slot.De heer Nijboer (PvdA):Ik ben econoom en ik ben gek op modellen, maar ik weetook wat ze niet kunnen. Alleen al omdat er uit zo'n modelkomt dat de ene twee-onder-een-kapwoning wel erondervalt en de andere niet, zodat je zegt "dan doe je ze allemaal",heb je daar toch geen enkel vertrouwen in? En al die huizenhebben een eigen geschiedenis. Bij het ene huis is eenkeuken aangebouwd en bij het andere huis niet. Je kuntdat dus niet gebruiken als basis voor de versterking. U weetook dat ik daar altijd tegen ben geweest. En je ziet dat ditniet heeft gebracht wat het kabinet had verwacht. Dat erkentmevrouw Yeşilgöz toch wel?Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Ik sta hier ook niet als pleitbezorger van het ene of anderemodel. Ik zeg alleen dat dit er nu is bij gebrek aan een betermodel. We weten dat onafhankelijke instanties bezig zijnmet het ontwikkelen van nieuwe modellen. Ik hoop dat diesnel klaar zijn. De heer Nijboer weet dat dit model oponderdelen ook weer verbeterd is, want daar hebben weeen paar weken geleden met elkaar over gesproken. Ik hebhelemaal niks met dat model. Ik wil alleen een objectievemanier om vast te kunnen stellen wat veilig is, wat onveiligis en wat als eerste aangepakt moet worden, zodat we nietteruggaan naar de blackboxtijd, toen we dat helemaal nietwisten en mensen het zelf ook niet wisten. Dat kan echtniet.De heer Geleijnse (50PLUS):Mevrouw Yeşilgöz heeft het tientallen keren gehad overgrip op het leven voor de Groningers: de Groningers moe-ten weer grip op het leven krijgen. Ik ben ontzettendnieuwsgierig wat voor u "grip op het leven" precies is. Watheeft iemand die nu in een beschadigd huis zit of die opversterking wacht, daaraan? Wat verstaat de VVD daaron-der?Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Twee weken geleden, toen velen van ons bij dat toneelstukwaren, was ik 's middags in Groningen. Ik zat in de keukenvan een oude, prachtige boerderij, ook met een heleboelmensen vanuit de buurt, met vergelijkbare verhalen. Dezemensen vertelden mij dat ze een paar jaar geleden deboerderij hadden gekocht om daar vervolgens te kunnengenieten van hun oude dag. Zo oud waren ze overigensnog niet, maar ze hadden daar grote dromen. Zoals in heelveel verhalen in Groningen kregen ze te maken met schade.Vervolgens zitten deze mensen al jarenlang in onzekerheid.Dát is geen grip meer hebben op je leven. Dat is debureaucratie waar we met z'n allen van af willen. Dat zijndie talloze inspecties, gedoe en loketten waar we met z'nallen van af willen. Die mensen zeggen: ik kan mijn keukenniet eens gaan verven, want dan zijn die barsten weg endan krijg ik weer te horen dat ik eraan gesleuteld heb endat men daarom niet meer ziet wat er aan de hand was.Dat is verschrikkelijk. Dat is de grip op je leven verliezen. Ikwil dat dit niet meer zo gaat en velen hier willen dat metmij; volgens mij geldt dat voor iedereen. Dat is gewoon watwe hier met elkaar goed proberen te regelen. Ik zeg wel"gewoon", maar dat proberen we al een hele tijd en zomakkelijk is dat helaas niet. Maar het is dus: zelf kunnenbepalen hoe je huis eruit gaat zien, zelf kunnen bepalen hoehet versterkt gaat worden en wat er gaat gebeuren en ookgewoon weer rustig in je eigen huis kunnen slapen. Ieder-een die ik spreek, zegt: "Ik slaap helemaal niet meer rustig".Dat is geen grip meer hebben op je eigen leven, hoor.De heer Geleijnse (50PLUS):Dat is heel duidelijk, maar waar het mij om gaat, wil ik nogin deze tweede vraag aan u voorleggen. Welke termijnenziet u dan voor zich? Want dit horen we natuurlijk al heellang. De mensen die u gesproken heeft, hebben wij ookgesproken. Alle fracties in dit huis zijn daar geweest enhebben met mensen gesproken, maar de moedeloosheiddruipt er natuurlijk gewoon van af. Dat is ook de reden vanmijn betoog. Het moet nu gewoon echt merkbaar en voel-baar zijn in al die wijken, straten en dorpen. Hoe zit de VVDin die discussie? Wanneer is er voor hen voldoende gripop het leven? Wanneer?Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Ik vond het betoog van de heer Geleijnse ook heel mooi. Ikheb ook opgeschreven dat hij heeft gezegd: niet alleen oppapier maar ook gewoon in de wijken en op straat. Daarben ik het helemaal mee eens. Anderhalf jaar geledenhebben we gezegd: we gaan afbouwen naar nul, de NAMgaat overal tussenuit, we gaan zorgen dat zaken gaan lopen,88-21-84 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer we gaan zorgen dat het juridisch helemaal onderbouwd iswant we willen geen onzekerheid meer, en we willenmaatwerk. En nu zien we dat je daarmee dus niks kan ver-snellen. Dan blijf je verzanden in inspecties en in kijken:jouw huis is anders dan jouw huis. Ik was eigenlijk heel ergblij dat de minister gisteravond in zijn brief zei: "Ik wil naareen standaardaanpak, want dan kan ik snelheid maken. Danmoet ik helaas af en toe afwijken van maatwerk, en ik weetzeker dat wij elkaar dan ook weer gaan treffen, omdat erdan weer mensen zijn die zeggen: ja maar, hallo, ik heb eenander verhaal. Ook daar moet ruimte voor zijn, maar als jealles maatwerk probeert te maken, dan lukt het dus niet."Wat mij betreft gebeurt het liever gisteren dan vandaag enliever morgen dan overmorgen, maar ik ga ervoor wakenom hier dingen te roepen die ik niet kan waarmaken, dusik wil graag van het kabinet horen wat ervoor nodig is omhet op een tempo te krijgen dat we daar kunnen uitleggenen waar mensen een gerust gevoel van krijgen, zodat ze degrip op hun leven terugkrijgen. Nogmaals, liever vandaagdan morgen.De heer Van der Lee (GroenLinks):Ik heb een vraag aan mevrouw Yeşilgöz-Zegerius. Ik wileven terugkomen op de brief; u noemde die al een paarkeer. Ik lees in de brief: "Bij het opstellen van dit versnel-lingspakket is dan ook gezocht naar een betere balans tus-sen perfectie en vaart." Nou heb ik weinig perfectie gezienen ook heel weinig vaart. Vindt u dit nou geen heel onge-lukkige woordkeus? En bent u met mij van mening dat weruimhartig en resultaatgericht moeten versnellen?Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Wat betreft de tweede vraag van de heer Van der Lee benik het absoluut met hem eens; dan zijn we er al meteen. Ditmoet ruimhartig en dit moet snel, maar dat zeggen we aleen tijd tegen elkaar. Daarom was ik blij met de brief, waarinhele concrete stappen staan, die duidelijk al heel lang wer-den voorbereid. Al maanden was men in gesprek met deregio en TCMG en noem maar op. Ik vind de timing wrangen mooi tegelijk. We hebben het er hier nu wel over en deplannen liggen er. Ik hoop dat de snelheid daarmeegewaarborgd en geregeld wordt.De heer Van der Lee (GroenLinks):Dan heb ik een vervolgvraag. Goed dat u het met mij eensbent, trouwens. U gaf net aan dat standaardisering deoplossing is. Ik heb daar mijn twijfels bij. Ik denk dat je, alsje mensen zelf hun regie geeft nadat er gezorgd is voor eenduidelijk oordeel en voor geld, waarschijnlijk nog veel meervaart schept dan met een standaardaanpak. Tegelijkertijd— ik heb getwijfeld of ik dit moest zeggen — heb ik somsook met u te doen. U vertegenwoordigt namelijk een partijdie ook leden heeft die keer op keer de suggestie wekkendat Groningers zelf wat te verwijten valt of dat het beleiddat ontwikkeld wordt, mogelijk misbruikt gaat worden endat dat misschien de reden is waarom dingen zo ingewik-keld worden gemaakt. Recent was dat Ton Elias maar ikkan Onno Hoes ook noemen; ik noem ze ook even bij naam.Wilt ú alstublieft — het is geen generaal "alstublieft" — vooreens en voor altijd duidelijk maken dat u de Groningersvertrouwt en dat u een ruimhartige en resultaatgerichteaanpak leidend wil laten zijn in hoe we dit probleem gaantackelen?Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Ik begrijp deze vraag van de heer Van der Lee wel, want hijheeft gelijk. Helaas verschijnen er af en toe oud-collega'svan mij in de media met uitspraken waar ik ook bijzondervan baal en die absoluut geen recht doen aan hoe de VVDhierin staat, hoe de minister hierin zit en hoe ik kijk naarGroningers. Ik heb contact met Groningers en ik probeerme elke dag in te zetten voor Groningers. Als de heer Eliasnamens de VVD sprak, zat hij nu hier in de Kamer, in zo'nblauw stoeltje. Maar daar zit hij dus niet; dat doe ik. Ik bende woordvoerder. Ik sta hier elk debat weer om te zeggen:ik vertrouw de Groningers. Ik voel hun pijn. Ik begrijp ookontzettend goed de behoefte aan erkenning en respect. Datzeg ik niet alleen hier, maar dat zeg ik ook bij mijn velewerkbezoeken in Groningen en in mijn vele gesprekken inGroningen. Ik ben blij dat de heer Van der Lee mij de gele-genheid geeft om dit hier nogmaals te zeggen. Dat isnamelijk hoe de VVD hierin zit en dat is echt niet alleen doormij, maar ook door degenen voor mij die dit dossier hebbengedaan. Wij willen dat het goedkomt in Groningen en webalen er net als iedereen van dat dat nog niet het geval is.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Yeşilgöz. Dan geef ik nu het woordaan mevrouw Dik-Faber namens de ChristenUnie.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Dank u wel, voorzitter. Hoe vaak hebben we hier al nietgestaan om te spreken over de situatie in Groningen, overde gaswinning en alle narigheid die daardoor over mensenuitgestort is? De Kamer neemt moties aan, de ministerneemt besluiten, maar in Groningen merken de mensenhelemaal niets. Hoe kan dat toch? Waarom lukt het niet omsnel besluiten om te zetten in het herstellen van schades,het veilig maken van huizen en het betalen van vergoedin-gen? De politieke wil is er toch, in de breedte van dezeKamer?Voorzitter. Dit alles is zo frustrerend. En als dat bij ons alzo voelt, hoeveel te meer bij mensen in Groningen? Vorigeweek hebben kinderen dat in een musical zo ontzettendgoed laten zien. Mensen voelen zich moe, ze voelen zichmachteloos. Sommigen zijn bang. Ook ik heb gelezen datmensen met de lichten aan slapen om snel weg te kunnenkomen als er een aardbeving is.Voorzitter. Veiligheid moet altijd vooropstaan. Zo staat hetook in het regeerakkoord. Hoe gaat het kabinet dit waarma-ken? Erkent dit kabinet dat de huidige aanpak van schade-herstel en versterking onvoldoende is? Er is een nationaleramp gaande. Met het huidige bureaucratische systeemdat is opgetuigd, gaan we deze crisis blijkbaar niet oplossen.Gaat dit kabinet naast de mensen in Groningen staan enkomt er een crisisaanpak om deze situatie het hoofd tebieden, niet alleen op papier, maar ook echt in de praktijk?Voorzitter. Er zijn intussen rond de 17.000 schademeldingen.Die stapel groeit alleen maar. Het is goed dat de TCMG eenaantal maatregelen heeft voorgesteld om de schadeafhan-deling te versnellen. Dit pakket ziet er goed uit. 9.000 men-sen zullen een aanbod krijgen voor directe schadevergoe-ding van €5.000. Maar waarom geldt deze eenmalige rege-ling niet voor schades tot 1 juni, zodat ook de schades na88-21-94 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer de beving in Westerwijtwerd eronder vallen? Wil de ministerzich hiervoor inspannen? En wat doen we voor de mensendie niet kiezen voor deze regeling? Hoe voorkomen we datzij in een bureaucratisch moeras terechtkomen? Houdt deminister vast aan de aannemersvariant, waarbij mensenmet schade tot €10.000 zelf een aannemer kunnen bellenom de schade te laten opnemen en herstellen?Voorzitter. Laten we ook de oude schades niet vergeten. Erliggen nog honderden schadedossiers van voor maart 2017.Juist hier gaat het om complexe schades en langlopendejuridische conflicten waarin mensen terecht zijn gekomen.Hoe gaat de minister de motie uitvoeren van mijn collegaBeckerman, waar wij ook onder staan en die volgens mijbreed is aangenomen?Voorzitter. Het Staatstoezicht op de Mijnen heeft geadvi-seerd om de schadeaanpak en de versterking bij éénpublieke organisatie onder te brengen. Neemt het kabinetdit advies over? Laten we ervoor zorgen dat er snel éénloket voor bewoners komt en dat schade, herstel en verster-king integraal worden opgepakt. Het kan niet zo zijn dateerst de woning versterkt wordt en dat pas veel later deschadeafhandeling aan de orde is. Mensen moeten wetenwaar zij aan toe zijn en weten wanneer ze aan de beurt zijn,zodat ze weer plannen kunnen maken voor hun huis en hunleven.Het Staatstoezicht op de Mijnen adviseert ook vanwege deveiligheid van de mensen in Groningen om de gaswinninghet komende gasjaar terug te brengen naar 12 miljard kuub,uitgaande van een gemiddeld temperatuurverloop. Watgaat de minister doen om dit advies over te nemen? Gaathij meer gas inkopen, de procedure voor de stikstoffabrieksneller laten verlopen en het verbruik van Gronings gasverminderen? De ChristenUnie wil dat de minister alles opalles zet om komend jaar al terug te gaan naar die 12 mil-jard.Voorzitter. Veel mensen voelen zich gevangen in hun huis.Ze willen weg, maar kunnen niet weg. Gaat de minister zichinzetten voor een opkoopregeling?Het is heel goed dat er een bouwakkoord komt. Ik wil aan-dacht vragen voor de positie van aannemers. Laat henwerken op basis van vertrouwen. Zij vrezen nu aansprake-lijkheid bij herhaalde schade. Hoe wil de minister hen hierintegemoetkomen?Ik vraag ook aandacht voor de gezondheid van mensen,voor de geestelijke en psychische zorg. De pilot Samenvoor herstel laat goede resultaten zien. Wil het kabinetmiddelen beschikbaar stellen voor brede implementatie?Voorzitter, ik rond af. Morgen is er overleg met debestuurders uit de regio. Veel afspraken zijn gemaakt, maarhet overleg moet verdergaan. Ik roep ieder op tot een con-structieve houding: schouder aan schouder voor Groningen,want Groningen verdient dat.Dank u wel.De heer Nijboer (PvdA):Dat was een hele waslijst aan wensen, meer dan terechtoverigens. Er moet dus nog heel veel meer gebeuren dande minister heeft toegezegd, ook wat de ChristenUniebetreft. Daarvoor krijgt u de steun van de PvdA. Ik heb eenvraag over iets wat u niet heeft genoemd — dat kan hoor,want zo veel spreektijd is er ook niet — namelijk de garan-tieregeling. Daar vraagt de regio ook om, zodat je zekerweet dat de overheid garant staat als je een huis koopt. Hoestaat de ChristenUnie daartegenover?Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Ik heb het verzoek van de regio gezien. Ik heb gezien dat erde wens is voor een garantie- of opkoopregeling. Hoe hetprecies wordt uitgevoerd, wil ik even in het midden laten,maar dat er voor deze mensen een oplossing komt, vind ikwel heel belangrijk.De heer Nijboer (PvdA):Dus u bent voorstander van een vorm van een garantiere-geling?Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Ja, als dat uitgevoerd kan worden, zou ik dat heel graagwillen. Ik ben heel benieuwd naar de reactie van de ministerop dit punt. Ik heb zelf de opkoopregeling genoemd. Ermoet een oplossing komen.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Dik-Faber. Dan geef ik nu het woordaan mevrouw Agnes Mulder namens het CDA.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Voorzitter. Op 22 mei hebben we opnieuw een zware aard-beving gehad in Groningen. Ik zie en ik hoor volkomenredelijke en tegelijkertijd murw geslagen inwoners. Dat doetpijn. Het is een schande dat we sinds de aardbeving inHuizinge van augustus 2012 de boel nog steeds niet oporde hebben. En dan een minister die spreekt over een"bevinkje". Daar sloeg hij de plank echt volledig mis.Voorzitter. Edith Holscher had ons in die week uitgenodigdvoor haar musical over de situatie in Groningen. Dapperekinderen uit het aardbevingsgebied hielden ons met humorvoor waar zij dagelijks mee worstelen. Volwassenen enkinderen lijden onder de gaswinning en de ellende lijkt verrevan voorbij. Dat raakt mij en mijn collega's van het CDAdiep. Dat brengt mij bij de vraag of het nu voor iedereenwel exact duidelijk is waar het precies misgaat. Want ik zieeen papieren werkelijkheid en een harde realiteit voor deinwoners. Dat brengt mij tot de volgende vraag aan deminister-president. Welke boodschap heeft dit kabinetmorgen voor Groningen? Wat is de inzet? Gaat het kabinetwoensdag onderhandelen met Groningen of gaan julliesamen met Groningen nou eens de problemen oplossen?Voorzitter. Het Staatstoezicht op de Mijnen geeft het adviesom de gaswinning sneller af te bouwen, om sneller te ver-sterken en om te komen met een crisisaanpak om verster-king en schadeafhandeling onafhankelijk en door éénorganisatie te laten uitvoeren. Het CDA wil dat dat advieswordt opgevolgd. Gaat het kabinet dat doen? De CDA-lijnis altijd geweest: adviezen van SodM volgen we op.88-21-104 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Voorzitter. Het SodM zegt dat de gaswinning naar benedenmoet. Hoe gaat de minister dat uitvoeren? Kan hij metbetrekking tot de leveringszekerheid de dilemma's in kaartbrengen en de keuzes aan ons voorleggen? In hoeverrekunnen grootverbruikers verplicht worden om over teschakelen op ander gas of andere bronnen? Kan er nogmeer stikstof worden ingekocht?Voorzitter. Het CDA pleit al maanden voor een aannemers-variant voor versterking. Nu doet het SodM dat ook. Ik leeshet ook terug in de brief van de minister. Betekent dit noudat aannemers onmiddellijk aan de slag kunnen? Wordt ermeteen begonnen met de uitvoering van de typologieaan-pak?Voorzitter. Het CDA wil dat de Nationaal Coördinator Gro-ningen het mandaat en budget krijgt dat nodig is om deproblemen met de veiligheid in Groningen op te lossen. Isde minister bereid om dat te doen? Kan de NCG desnoodswekelijks opschalen naar de minister als dat nodig is? Enzo ja, welke minister is dat dan? Is dat die van EZK of BZK?Zijn de rollen helder en duidelijk verdeeld? Het CDA zougraag zien dat de versterking bij BZK wordt opgepakt.Voorzitter, ik zie een interruptie.De voorzitter:Ik ook. De heer Van der Lee.De heer Van der Lee (GroenLinks):Ik hoor een aantal zaken waar ik het echt mee eens ben. Ikwil even inzoomen op de aannemersvariant. Ik begrijp datde minister juridisch verantwoordelijk is voor de veiligheid.Dat is het punt dat de minister vaker maakt. Hij zegt: ik benaansprakelijk als de woningen niet goed worden versterkt.Daarom zijn bepaalde stappen nodig. Zou mevrouw Mulder,het CDA, ook kunnen leven met een aanpak waarin eenaannemersvariant die lijkt op die in de schadeafhandelingwordt toegepast? Daarbij worden versterkingsadviezen opbasis van kennis van zaken gemaakt en uitgevoerd. Achterafwordt dan getoetst of de kwaliteit voldoende op orde is.Nu doen we alles vooraf, waardoor we in een papierenwerkelijkheid leven. Want er rijdt geen of bijna geen busjevan een aannemer en feitelijk wordt er eigenlijk niet ver-sterkt.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Nee, en daarmee is het nu dus ook niet veilig voor deinwoners. Ik vind wel dat je de inwoners zelf de gelegenheidmoet geven om te zeggen welke variant zij willen. Wantstel dat je een inwoner bent die alles helemaal dichtgeregeldwil hebben, wie ben ik dan om hier in de Tweede Kamertegen die inwoner te zeggen: dat mag wat mij betreft niet?Die simpele variant moet beschikbaar zijn; gewoon op basisvan gezond boerenverstand aan de bak!De heer Van der Lee (GroenLinks):Dat klinkt goed, maar is niet echt een antwoord op mijnvraag. Ik stel die vraag aan mevrouw Mulder, maar ik hoorhet ook graag vanuit het kabinet. Is het überhaupt denkbaardat je achteraf kunt toetsen of een versterkingsoperatiegoed genoeg is geweest? Of moet het allemaal per sevooraf, waardoor we met dat stuwmeer aan beoordelingenzitten en er feitelijk niets gebeurt?Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Ik heb ervoor gepleit om een typologie-aanpak te doen.TNO is dat nu aan het doorrekenen, maar ik heb al eenaantal maanden geleden tegen de minister gezegd dat mijdat allemaal veel te lang duurt. Ik vind dat wij met dietypologie-aanpak direct heel veel huizen zouden kunnenaanpakken. Ik zie dat nu niet. Het gebeurt nu niet. En hetmoet echt wel gaan gebeuren. Dan heb je het misschienniet tot achter de komma helemaal nauwkeurig doorgere-kend, maar dan ben je wel aan de bak. Dan ben je wel diehuizen aan het versterken. Daar hebben de inwonersbehoefte aan.De voorzitter:Gaat u verder, mevrouw Agnes Mulder.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Dan het Centrum Veilig Wonen. Hoe wordt dat ontmanteld?Hoe gaan we ervoor zorgen dat de werknemers daar diehart voor de regio hebben bij de NCG aan de slag kunnengaan?Voorzitter. Het is halverwege 2019, het jaar van de uitvoe-ring. Maar ik zie alles behalve die uitvoering. Tegelijkertijdvliegt het geld met bakken de deur uit, maar niet naar deinwoners met schade. Hoe is dit nou mogelijk? Vallen nuserieus ook de nieuwste schades niet onder het nieuweaanbod? Hoe gaat het met de oude, nog niet opgelosteschades? Kan de afhandeling van de schade verder wordenversneld aan de hand van de kinderkeuring? Ik was onderde indruk van die kinderen: simpel, snel, menselijk. Enstoppen nou met dat robotgedrag. Wat gaat de ministerdaarvoor doen? Inwoners en ondernemers, en dan metname de agrarische ondernemers, dienen zelf weer aan hetstuur te staan. Wanneer krijgen die boeren duidelijkheidover schade en versterking van hun panden?Voorzitter, tot slot. Bij de bijeenkomst in Hoogezand metde kinderen sprak ik met een meneer over de situatie waarhij door de gaswinning in terecht is gekomen. De Onafhan-kelijke Raadsman was daar ook. Ik hoop dat de ministerbereid is deze meneer en anderen zoals hij te helpen wan-neer er totaal geen uitweg meer lijkt. Is de minister bereidom met de Onafhankelijke Raadsman en de CommissieBijzondere Situaties te kijken hoe deze mensen geholpenkunnen worden?Voorzitter, dan het laatste punt, want ik zie dat ik nog maareen paar seconden heb. Ik hoop dat de minister ook deandere punten uit de mail van CdK Paas die we gisteravondhebben ontvangen, oppakt en uit gaat voeren.Dank u wel, voorzitter.De heer Nijboer (PvdA):Ik heb dezelfde vraag voor mevrouw Mulder als voormevrouw Dik-Faber. Is zij ook voorstander van een garan-tieregeling? Dat was een van de punten van de brief uit deregio. Dan kunnen we dat vandaag ook regelen.88-21-114 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Of het nu een opkoop- of een garantieregeling is: als ermaar iets wordt geregeld waardoor de mensen niet meeropgesloten zitten in hun woning.De voorzitter:Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Stoffernamens de SGP.De heer Stoffer (SGP):Voorzitter. Gaat dit kabinet echt aan het werk in Groningen?Gaat dit kabinet er echt voor zorgen dat Groningers weermet een gerust hart kunnen gaan slapen?Het was op 29 mei 60 jaar geleden dat bij Slochteren hetGroningenveld werd ontdekt. In die afgelopen 60 jaar heeftNederland voor honderden miljarden geprofiteerd van ditgas. Maar nu de aardbevingenproblematiek meer danvoelbaar is, laat Nederland en laat dit kabinet het praktischgezien nog steeds afweten. Die beving bij Westerwijtwerdwas geen bevinkje maar een nieuwe en harde klap voor hetveiligheidsgevoel van Groningers. Bij elke beving van ditkaliber neemt het gevoel van onveiligheid bij Groningersexponentieel toe. Het wegzetten van deze beving als"bevinkje", zoals de minister deed, is daarom onbegrijpelijken onacceptabel. Ik woon niet in Groningen, ik heb geenfamilie in Groningen, ik heb zelfs maar heel weinig achter-ban in Groningen, maar toen ik dit hoorde, sloeg bij mij demeter echt op rood. Kijkt dit kabinet, kijkt deze minister echtzo naar Groningen?Inmiddels liggen er nieuwe adviezen van het Staatstoezichten een brief van het kabinet. Opnieuw een teken van goedewil. Maar zoals het Staatstoezicht constateert: het groteprobleem zit niet in goede wil. Het grote probleem zit in hetontbreken van een adequate aansturing. De vraag is: hoeen wanneer gaat dit kabinet ervoor zorgen dat in de praktijkgebeurt wat op papier beloofd wordt? Maak er een crisis-aanpak van, waar bestaande kaders voor moeten wijken,niet op onderdelen, niet half, maar helemaal. Ik lees bijvoor-beeld dat voor een deel van de schadeafhandeling de aan-bestedingsregels opzij worden gezet. Prima, maar doe ditdan ook voor de versterkingsoperatie, en kies ook, zoalszojuist aangegeven door het CDA, voor een onorthodoxeaanpak bij de agrarische sector, zodat deze ondernemersen hun gezinnen eindelijk weten waar ze aan toen zijn.Het Staatstoezicht adviseert om de rol van de tijdelijkecommissie versterking beperkt te houden ten gunste vande Nationaal Coördinator, om de Nationaal Coördinatorvoldoende eigen budget mee te geven en om tot één insti-tuut voor versterking en schadeafhandeling te komen. Mijnvraag is: gaat dit kabinet dat ook doen?Het kabinet wil het stuwmeer van schademeldingen weg-werken door een genereus aanbod. Maar waarom alleenvoor schademeldingen van vóór 1 januari 2019, en nietgewoon voor alle meldingen zolang dat nodig is?Het Staatstoezicht adviseert ook om per direct aan de slagte gaan met de 300 al beoordeelde gebouwen met eenverhoogd risicoprofiel, liever gisteren dan vandaag.Waarom zitten deze mensen nog te wachten?Voorzitter. In de brief van gisteren wordt gesproken over"gestapelde zorgvuldigheid". Volgens mij is dat deonzichtbare hand die voor vertraging zorgt. De heer Vander Lee had het er daarstraks ook over: er wordt ookgesproken over "een betere balans tussen perfectie envaart". Perfectie hebben we nog niet gezien. Vaart is ergewoon nog helemaal niet. Ik zou dus zeggen: het is echthoog tijd voor een onorthodoxe aanpak. Als zelfs eenorthodoxe partij als de SGP dat zegt, weet de ministerhopelijk hoe laat het is.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Stoffer. Tot slot geef ik het woord aande heer Sienot namens D66.De heer Sienot (D66):Voorzitter. Afgelopen vrijdag bezocht ik de Albert Heijn inLoppersum. Elke week krijgt die 9.000 klanten over de vloerdie stuk voor stuk in angst en onzekerheid leven door deaardbevingen. Mensen zijn het zo zat. In die winkel gaat hetbijna nergens anders meer over. Ook voor de nuchtereGroningers, die ik ken van hun motto "kop d'r veur", is heteen keer genoeg. Ze hebben alle vertrouwen in de overheidverloren. Toen we terug naar de trein liepen, zei de winkel-eigenaar: kijk, dit is de enige kroeg in Loppersum. Er ston-den hekken voor. Hij zei: dat is al anderhalf jaar zo en nie-mand weet wanneer het pand weer opengaat en veiligwordt gemaakt. Even later liepen we langs het huis van dedokter. "Die kan het werk niet aan", zei hij.Voorzitter. Wat er in Groningen gebeurt, is een ramp inslow motion en "slow motion" slaat dan vooral op deenorme traagheid waarmee de overheid de huizen herstelten veilig maakt. En daarom moeten we nu als politieksamen laten zien wat we waard zijn. Er is een crisis en dieschreeuwt om actie. De aanpak moet simpeler, sneller eneffectiever. Dat zeg ik niet alleen als zoon van een vader enmoeder die geboren en getogen waren in Appingedam endie thuis altijd Gronings om zich heen hoorde omdat mijnouders dat met elkaar spraken, ook toen ze al jaren in hetmidden van het land woonden. Dat zeg ik vooral alsNederlander die verwacht dat je op de overheid kunt reke-nen als de nood aan de man is.Voorzitter. Honderdduizenden mensen zijn gedupeerd. Ikvraag daarom aan de minister-president: hoe wil hij eigenlijkdat zijn kabinet-Rutte III wordt herinnerd? Als het kabinetdat deze crisis onder ogen zag en aanpakte of als het kabinetdat bleef millimeteren aan het perfecte plan dat er nooitkwam in tegenstelling tot de volgende aardbeving? Wijwillen stoppen met dat gemillimeter. Wij willen metersmaken. Met het aanbod van €5.000 tot €11.000 komt erschot in de zaak voor het schadeherstel, maar waarom dantoch weer millimeteren en het bod voor schades tot 1januari 2019 laten gelden?Dan over de versterking. Kunnen de bewoners ook daarbijecht aan zet komen? Het is mooi dat er een bouwakkoordkomt, maar geef die mensen gewoon een bouwdepot, zodatze budget hebben om zelf aan de slag te gaan met eenaannemer die ze vertrouwen. Ik hoorde net dat er heel veelaannemers zijn opgeleid door het CVW, maar dat die nog88-21-124 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer nooit een opdracht hebben gekregen. Graag een reactievan de minister hierop.Voorzitter. De regiobestuurders beschreven onlangs zevenoplossingsrichtingen voor de crisis in Groningen. Wij zou-den eigenlijk graag zien dat de ministers van EZK en vanBZK bereid zijn om daar gewoon zonder mitsen en marenmee aan de slag te gaan. Zijn ze daartoe bereid?We horen vaak over capaciteitstekort voor de versterking,maar in Groningen en in heel veel andere steden in het landlopen hele slimme studenten bouwkunde. Kunnen we hener ook bij betrekken? Wil de minister van BZK deze kansverkennen?Voorzitter. Afgelopen vrijdag zag ik hoe Loppersum eenontzield dorp is geworden, waar mensen voortdurend inangst leven. Zo zijn er helaas nog veel meer plaatsen inGroningen. Het kan zo niet langer. De politiek moet latenzien wat ze waard is. Maak het simpeler, maak het sneller,maak tempo!Dank u wel.De heer Wassenberg (PvdD):Dank aan de heer Sienot voor zijn verhaal. Hij eindigt met:maak tempo en doe het sneller. Verder vraagt hij deminister-president hoe hij wil dat het kabinet-Rutte III wordtherinnerd. Ik stel die vraag aan de heer Sienot. Hoe wil deheer Sienot dat D66 wordt herinnerd? Als partij die kortemetten maakt met de gaswinning en die gewoon zegt: veiligis veilig en we moeten het voordeel van de twijfel gevenaan de Groningers, dus we stoppen volgend jaar met degaswinning van meer dan 12 miljard kuub, waarbij we onshouden aan de veilige grens van het SodM? Of zegt de heerSienot: nee, we kunnen het best nog een jaartje uitstellen?Dus steunt de heer Sienot als straks de reactie van hetkabinet niet welwillend is, een motie die zegt: 12 miljard engeen kuub meer? Of zegt de heer Sienot: nee, we kunnenbest nog een jaartje langer onzekerheid hebben?De heer Sienot (D66):Wij willen naar nul en zo snel mogelijk. Sinds D66 in ditkabinet zit, is er ook iets veranderd aan de gaswinning. Datis een verdienste van het kabinet en van D66, dat daarin zit.We gaan pijlsnel naar beneden. Ik wil dat de minister allesin het werk stelt om volgend jaar 12 miljard kuub te halen.De heer Wassenberg (PvdD):Dank voor het antwoord. Dat is duidelijk. Dat de heer Sienotnaar nul wil, dat deel ik met hem. Dus ik zal dadelijk ookeven met mijn andere motie bij hem langsgaan.De heer Kops (PVV):De heer Wassenberg zei het net al: de heer Sienot vraagtde premier hoe hij wil dat dit kabinet herinnerd zal worden.Maar ja, het is eigenlijk ook een beetje het kabinet van deheer Sienot, van D66. Die is daar onderdeel van. Dus danis mijn vraag de volgende. Als het kabinet nu niet gaatleveren, als het kabinet de beloftes die nu zijn gedaan, voorde zoveelste keer niet nakomt, wat doet D66 dan? Trekt D66dan de stekker uit dit kabinet, omdat het niet wil dat RutteIII zo herinnerd zal worden?De heer Sienot (D66):Voor mij is dit eigenlijk niet de meest relevante kwestie. Ikbegrijp dat de PVV zich dat afvraagt, maar voor mij is heteigenlijk heel simpel. We moeten aan de slag met het ver-sterken en het herstellen. Ik zie dat er veel is gedaan voorhet herstel. Ik zie dat er veel is en wordt gedaan voor degaswinning, Nu moeten we resultaten gaan zien, ook vande versterking. Daar heb ik net heel duidelijk een oproepvoor gedaan: volg gewoon die adviezen van de regio op!Daar moeten we mee aan de slag. Dat zijn voor mij decentrale vragen.De heer Kops (PVV):Dat klinkt allemaal leuk, maar de versterking is een puin-hoop, de afbouw van de gaswinning gaat niet snel genoegen adviezen van het SodM om naar 12 miljard kuub te gaan,worden gewoon door deze minister niet opgevolgd. Dusdan is mijn vraag aan D66: als de heer Sienot wil dat ditkabinet op een goede manier herinnerd wordt, wanneer ishet voor hem dan genoeg? Wat als het kabinet nu niet gaatleveren? Het klinkt allemaal heel leuk wat de heer Sienotzegt, maar wat nu als de daden uitblijven? We horen diebeloftes al zo vaak.De heer Sienot (D66):Dat ben ik met de heer Kops van de PVV eens. Wij willenook resultaten zien. Ik deel die oproep met hem om het telaten zien. Daarom zeg ik ook: laat versnelling zien. Maarik zie ook iets anders. Voor gaswinning zie ik een versnellingvan de afbouw. We komen uit een periode, nog niet zo langgeleden, waarin we 54 miljard kuub uit de grond trokken.Het is nu minder dan 20 miljard kuub, en dat is nog nietgenoeg. We moeten naar 12 miljard kuub. We hebben nuop de radar staan dat we in 2020 en 2021 naar 12 miljardkuub gaan, en eronder. Wat mij betreft, doen we dat eerder.Dat heb ik net ook gezegd. We moeten alles in het werkstellen om dat te halen. Ik zie daar vooruitgang. Ik zie ookvooruitgang in de brief gisteren op het punt van schadeher-stel. Door de methode die daarin is genoemd plus de motiedie vorige week unaniem is aangenomen om 16.000 scha-demeldingen af te handelen — allemaal dank voor julliesteun! — zie ik ook progressie. Ik denk dat er gisteren eenmethodiek is voorgesteld waarmee we grote klappen kun-nen maken. Blijft over de versterking. Dan roep ik met u op:het kan zo niet langer!De heer Geleijnse (50PLUS):Ja, het kan zo niet langer. Bent u het dan met onze fractieen gelukkig veel partijen eens dat het binnen enkelemaanden ook echt zichtbaar en tastbaar moet zijn?De heer Sienot (D66):Daar ben ik het helemaal mee eens. We hebben er niks aanals het bij woorden blijft. Wij hebben er niks aan als het bijde bestuurstafel blijft. We moeten het naar de keukentafelsbrengen.De heer Geleijnse (50PLUS):Dus D66 is het ermee eens dat we wat in Groningen gebeurtecht als een crisis zien? We pakken die gevolgen ook aanals een crisis. En binnen enkele maanden, dus laten we nou88-21-134 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer eens zeggen als we elkaar weer spreken na het zomerreces,in september, moet er voor heel veel Groningers echt eenverschil zijn ten opzichte van vandaag.De heer Sienot (D66):Dat is zeker het geval. En dat kan ook niet anders dan hetgeval zijn, want anders halen we bijvoorbeeld het aantalschademeldingen niet waar we vorige week een motie overhebben ingediend.De heer Van der Lee (GroenLinks):Ik heb nog even een vraag naar aanleiding van het interrup-tiedebatje dat ik eerder had met mevrouw Mulder over eenaannemersvariant in de versterking en over het achteraftoetsen in plaats van vooraf. Ik maak mij er zorgen over datde typologiebenadering toch veel vertraging zal veroorza-ken, omdat het allemaal vooraf is. Gemeenten zeggen inmijn richting dat zij gewoon een omgevingsvergunningkunnen afgeven, met een toets op de NPR. Dan kun je datgewoon achteraf goed controleren. Is de heer Sienot metmij van mening dat het goed zou zijn als het kabinet dievariant heel serieus gaat onderzoeken, omdat dat mogelijkhet beste uitzicht biedt op snelheid?De heer Sienot (D66):Alle varianten waarmee we de situatie kunnen versnellenhebben mijn steun. Ik zou er iets aan willen toevoegen. Ikzie verschillende routes. Ik denk niet dat er één aanpak is.Ik heb niet voor niets gevraagd — net als u eerder — omeen bouwdepot. Ik zie als route dat we mensen die daareen aannemer kennen en aan de slag willen, in staat stellenom dat te doen.Dan de typologieaanpak. Waarom zou je voor elke woning— eigenlijk eenzelfde type woning — elke keer opnieuween inspectie moeten doen? Voor hetzelfde type woning inhetzelfde gebied weten ze al heel goed wat er moetgebeuren. Dan kun je meters maken. Zo zie ik dus verschil-lende manieren. Er zijn vast meer manieren, ook de manierdie u benoemt. Die moeten we gewoon oppakken engebruiken om waar het kan meters te maken.De voorzitter:Dank u wel, meneer Sienot.Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de eerste ter-mijn van de kant van de Kamer. Ik schors de vergaderingtot 20.15 uur.De vergadering wordt van 19.55 uur tot 20.15 uur geschorst.De voorzitter:We gaan verder met het debat over de aardbeving in Gro-ningen. Ik geef de minister-president het woord.Minister Rutte:Voorzitter. Eerst iets procedureels, en dan kom ik direct terzake. Procedureel is de werkverdeling: alle vragen over debrief zullen worden beantwoord door de minister van Eco-nomische Zaken en Klimaat en de minister van Binnen-landse Zaken. Wij zijn hier met zijn drieën, dus ik kan mijvoorstellen dat u mij vragen wilt stellen over de versnelling,over het hoe, over de rol van de NCG et cetera, maar geziende rolverdeling is mijn vraag echt om te respecteren dat deantwoorden op die vragen worden gegeven door de tweeministers. Zij zullen uiteraard ook een aantal andere, meerspecifieke vragen beantwoorden.Dit is de eerste keer dat ik hier sta in een specifiek Gronin-gendebat. Wij hebben het erover gehad bij de AlgemeneBeschouwingen en bij terugblikdebatten, maar niet in eenspecifiek Groningendebat. Dit is de eerste keer. Ik wildaarom echt inleidend een paar dingen met u delen. Hetkabinet, ikzelf, vindt het verschrikkelijk wat er in Groningennu gebeurt, wat er de afgelopen tien jaar is gebeurd, maarook wat er in de afgelopen 50 jaar is gebeurd. Ik bied daar-voor namens de regering mijn welgemeende excuses aan.Dit is een crisis in slow motion. Het heeft alle elementenvan een crisis, een crisis in slow motion, maar het is eencrisis anyway.Het is ermee begonnen dat veiligheid in Groningen heellang geen rol heeft gespeeld in de discussie over de aard-gaswinning. Dat is pas een thema geworden vanaf deaardbeving in de jaren tachtig en pas echt een themageworden — het is ook vandaag gememoreerd — sinds devreselijke aardbeving in 2012 in Huizinge. Toen is heteigenlijk pas echt een thema geworden in de discussie.Ten tweede passen excuses voor het feit — ik heb dat weleerder op televisie gezegd, maar nooit hier in de TweedeKamer en daarom wil ik dat ook hier gezegd hebben — datwij, toen wij begonnen zijn, vanaf 2012, om te proberendeze verschrikkelijke ellende voor de mensen in Groningenop te lossen, vanaf het begin volstrekt hebben onderschatwelke enorme opgave hier voor ons lag. Ik zei ooit: iets watbegon als iets moois, namelijk Groningen als de energie-provincie van Europa, is geëindigd in een nachtmerrie. Eenopgave in schadeherstel, in versterken. Het is echt niet goedingeschat, vanaf het begin. Wij hebben dat onderschat enook daarvoor passen excuses, wil ik ook hier nu zeggen,niet alleen op televisie, maar ook in de Kamer.Het derde element is dat we, toen we eenmaal aan de slagzijn gegaan met het hele vraagstuk van de aanpak, in deafgelopen jaren te veel de nadruk hebben gelegd op deprecisie van de juridische zekerheid. Dat is simpelweg tenkoste gegaan van de snelheid. Dat is precies wat Wiebesaan de Kamer schrijft. Ik heb niet de letterlijke zin geciteerd,maar geparafraseerd. Ook daarvoor passen excuses. Datverwijt ik niemand. Er is ontzettend hard aan gewerkt doorontzettend veel mensen, in Groningen en in Den Haag, dooriedereen die daarbij betrokken is geweest. Er is niemandbezig geweest met het idee: we gaan die ellende nog eensverder verergeren. De brief die gestuurd is — we kunnenmet elkaar praten over de maatvoering, over wat allemaalmoet en hoe snel en wanneer het zichtbaar moet zijn —heeft maar één doel, en dat betreft die juridische werkelijk-heid, die precisie. Hoe goed we het ook bedoeld hebbenmet z'n alleen — en ik wil dat echt gezegd hebben: ik wilniemand iets verwijten — bij de NCG, bij het Centrum VeiligWonen en bij provincie, gemeente, het ministerie van Eco-nomische Zaken: overal werken fantastische mensen, dieproberen uit deze nachtmerrie te komen. Feit is wel dat debeleidskeuzes die we gemaakt hebben — en dat kan ik dieuitvoerenden niet verwijten, want die hebben wij gemaakt88-21-144 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer — te veel op juridische elementen gericht zijn geweest. Enmag ik dat ook tegen Groningen zeggen: ook daarvoorpassen excuses, want dat is ten koste gegaan van de snel-heid.Dan zijn er ook nog dingen misgegaan. We hebben eerdergesproken over het stilleggen van het schadeherstel in 2017.Daar is over gesproken. De problemen met de versterking.Specifieke vraagstukken die zich daar voordeden. De spikein de winning in 2013. Al die zaken kunnen we nog weerapart bespreken en er ook van alles van vinden. Daar zijnook altijd weer verklaringen voor te geven, en ook daargeldt: iedereen had de beste bedoelingen. Maar in de kern:excuses voor wat Groningen is aangedaan en het feit dathet te late besef van de enorme impact die dit heeft gehadop veiligheid, geen element was. Ten tweede excuses voorde totale onderschatting, vanaf het begin, vanaf 2012, vanwat een enorme kluif dit is. En over de afgelopen paarmaanden, paar jaar, is de balans niet goed. Deze hele briefis erop gericht om die balans te herstellen.Ik hecht eraan om dat hier te zeggen, van mijn kant ennamens het hele kabinet. Ik deed dat wel in de media ensoms ook wel in andere debatten, maar dit is de eerste keerdat ik dat hier mag zeggen in een Groningerdebat.Ik zie dat er vragen zijn, in dit stadium misschien?De heer Kops (PVV):Het spijt me hoor, maar het zijn wel heel veel gladdepraatjes van deze premier, zoals we dat gewend zijn. Heelveel excuses ook. Hoe vaak hebben we dat woord nietgehoord? Excuses. Ja, het zou tijd worden, voor wat hetwaard is. Maar het is wel de premier die onlangs heeftgezegd: de gaskraan kan volgend jaar niet sneller dicht,omdat er anders bejaarden in Limburg door een tekort aangas zouden doodvriezen. Dan vraag ik mij echt af: wat isdat voor iets raars dat er op die manier Groningers enLimburgers tegen elkaar worden uitgespeeld? Biedt depremier ook daarvoor, voor die uitspraak, zijn excuses aan?En kan hij toezeggen dat de gaskraan volgend jaar echt naar12 miljard kuub gaat?Minister Rutte:Ik bied daar geen excuses voor aan; ik wil het allemaal uit-leggen. Als die woorden niet goed gekozen waren, dan hadik dat anders moeten formuleren. Ik heb niets anders willenzeggen dan dit. Iedereen wil het liefst vandaag de gaskraandichtdraaien, op nul. Niet 12 miljard, maar nul, vandaag,stoppen ermee, klaar, over. Maar dat gaat niet. Omdat alsje dat nu doet en je weet dat een belangrijk deel van degasvoorziening in Nederland nog afhankelijk is van hetGronings gas, dan neem je risico's. Dat heb ik proberen uitte drukken met dat blijkbaar niet goed getroffen voorbeeld.Limburg tegen Groningen: het kon ook een verpleeghuisin Groningen zijn; dat is natuurlijk helemaal niet relevant.Het gaat erom dat, als je het te snel doet en er zou eenkoude winter komen en je komt onder een bepaald niveauvan leveringszekerheid, dan loop je een risico. Daar gaatWiebes zo op in, want wij zijn extreem gecommitteerd omaan die 12 miljard te komen volgend jaar. Of dat kan, datmoeten we echt met elkaar bezien. We kunnen niet hier numet elkaar zeggen: dat is een garantie. Het is een inspan-ningsverplichting. Het kan geen garantie zijn, want je moetdan in kaart brengen, hoeveel gas er nodig is, ook rekeninghoudend met koud weer et cetera, en dat moet je meewe-gen in hoe snel je kunt afschakelen. Daar wordt keihard aangewerkt en ik wijs erop dat we, toen het kabinet begon, opeen afbouwplan zaten, waarbij we van — wat was het? —23 naar 21,3 gingen. Ik geloof dat we aan het eind van dekabinetsperiode waren uitgekomen op 20 of zo. We hebbendaar een dramatisch besluit in genomen om dat veel snellerte doen. Wat mij betreft morgen nul, maar dat gaat simpel-weg niet. Ik wil er verder technisch nu niet op ingaan hoesnel naar 12. Daar gaat Wiebes op in. Maar dit is wel watwe willen.De heer Kops (PVV):De gaskraan morgen naar nul, nee, dat gaat inderdaad niet,maar die kraan kan wel degelijk sneller dicht dan nugebeurt. Ook het SodM adviseert dat gewoon, vooral alswe weten dat er nog steeds gas wordt geëxporteerd, en alswe weten dat we ook gas kunnen importeren. Dus die kraankan wel degelijk sneller dicht, en dat is natuurlijk wel dekern van de hele discussie. De gaskraan moet dicht, dat ishet probleem, want daar komen die aardbevingen door.Als dit kabinet dát advies van het SodM níet kan overnemen,níet kan toezeggen dat dát gaat gebeuren — dat is het eerstewat er moet gebeuren! — dan zijn al deze gladde praatjesniets anders dan politiek opportunisme.Minister Rutte:Ja, ik begrijp het allemaal van de heer Kops, maar het isook wel weer een bijdrage in blokletters. Ik probeer hierduidelijk te maken dat wij hier als politiek, Tweede Kameren regering, een verantwoordelijkheid hebben om de gas-kraan zo snel mogelijk naar nul terug te brengen, maar opeen manier dat we het veilig houden, in Groningen in deeerste plaats. Ik heb net gezegd dat dat prioritair op nummeréén staan. Maar als je het te snel zou doen ... Daar gaatWiebes zo nader op in. We hebben al heel veel buitenlandseafnemers kunnen afschakelen. Hij is er al in geslaagd metEZK en iedereen die er keihard aan gewerkt heeft om deexport terug te dringen. Maar als je nu zou zeggen "gega-randeerd 12" zonder zeker te weten dat het veilig kan, danneem je risico's. Wiebes gaat daar zo nader op in. Ik wildaar echt naar verwijzen, want hij is daar helemaal opgeprepareerd.De heer Nijboer (PvdA):Ik wil wel opmerken dat het echt een bijzonder moment isdat een premier op drie terreinen excuses maakt. Datgebeurt niet vaak. Ik wil dat op parlementaire waardeschatten. De premier onderstreept dat ook. Ik zou wel graageen vraag willen stellen over wat hij precies bedoelt metzijn derde excuses. Ziet dat er ook op dat hij van mening isdat als het kabinet het anders had aangepakt, de veiligheidvan Groningers nu groter was geweest dan met de aanpakdie de afgelopen tijd is gekozen? Dat is wat het Staatstoe-zicht op de Mijnen zegt. Biedt u daarvoor ook uw excusesaan? Deelt u ook die analyse? Ik wil wel graag precies horenwat de premier hiermee bedoelt.Minister Rutte:Dat is niet te zeggen. Wij hebben als politiek met elkaar —dat is in overleg met iedereen gebeurd, met de Kamer —88-21-154 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer op een gegeven moment gezegd: we hebben hier eenopgave van herculische proporties; die is vanaf het beginin z'n omvang onderschat. Dat is ook mijn eerste punt.Vervolgens is er onder deze minister een versnelling aan-gebracht. In januari 2018 is hij degene geweest die isbegonnen om waar het schadeherstel veel te lang stillag,daar met de TCMG en alles wat er gebeurd is versnellingin aan te brengen. Als je nu kijkt naar wat wij toen met z'nallen dachten dat verstandig was, dan is er heel erg gekekennaar de juridische, de zekerheidskant dat het keurig gebeurt.Ik ben laatst nog met een schadeopnemer op pad geweestin Loppersum. Het zijn echt ontzettend lieve, fantastischemensen die hun best doen om die schades zo goed mogelijkop te nemen en dat allemaal netjes te doen, maar het isnatuurlijk uiteindelijk ook weer een hele bureaucratie. Diebalans moet worden hersteld. Je kunt zo'n vraag nietbeantwoorden wat het zou zijn als je ... Bovendien, wehebben toch niet gedacht: we gaan die balans zo doen,want dan gaan we meer risico's nemen? Als dat zo zou zijn,dan hadden we dat toch nooit gedaan? Dat kun je toch nooitmet zekerheid zeggen?De heer Nijboer (PvdA):Ik vraag er zo naar. Aan de ene kant is er de erkenning —die is ruiterlijk: drie keer excuses — dat de noden in Gronin-gen groot zijn. De vraag is natuurlijk: wat koop je ervoor inde praktijk, wat is de opvolging daarvan? We hebben giste-ren een brief gehad. Dat zijn stappen in de goede richting,zou je kunnen zeggen. Maar tegelijkertijd zegt de regio: eris nog zo veel meer nodig. Dan is de vraag wat er nou onderdie excuses ligt. Erkent u dat de veiligheid niet genoeg is?Dat er een garantieregeling moet komen? Dat er nog zoveel stress is? Al die oproepen van de regio dat het zo snelmogelijk naar 12 miljard kuub moet? Wat het Staatstoezichtzegt? Erkent u dat dat moet gebeuren?Minister Rutte:Daar moet vreselijk veel ...De heer Nijboer (PvdA):Waarom heeft u dat dan gisteren niet in de brief gezet?Want u wist gisteren wel dat u vandaag die excuses zoumaken.Minister Rutte:Ja, maar die brief volgt bijna helemaal de brief van Paas.We kunnen dadelijk met Wiebes kijken waar dan preciesnog verschillen zitten. Dingen zoals bijvoorbeeld de 12miljard, waarvan we zeggen "we moeten wel zeker wetendat het ook veilig kan", daar zal Wiebes zo nader op ingaan.Er is niemand in het kabinet ... We praten er iedere vrijdagover. Daar heeft ook helemaal niemand iets aan. Wat heefthet nou voor zin dat ik hier vertel dat de ministerraad iederevrijdag over Groningen praat? Daar wordt niemand betervan, daar wordt niks veiliger van. Dat zijn allemaal van diepraatjes waar niemand op zit te wachten, maar het is weleen feit. U hoeft niet te twijfelen, bij mij of bij wie dan ookin de ministerraad en in het kabinet, dat dit voor ons deabsolute topprioriteit is. Het is een erekwestie om dit voorelkaar te krijgen. Deze nachtmerrie moet over. We weten:als de hele gaswinning teruggaat naar nul, zeggen deskun-digen dat er nog steeds risico's zijn van bevingen, ook inde toekomst. We weten wel dat als de gaswinning verderteruggaat, ook het bevingsrisico afneemt. Dat is één kant.De mensen die scheuren in hun huis hebben door deaardbevingen, letterlijk vloeren die dreigen uit elkaar tesplijten omdat het huis op verschillende stukken grondgebouwd is, moeten weer veilig kunnen wonen en dewoningen moeten waar dat nodig is worden versterkt. Eris geen begin van twijfel bij wie dan ook in dit kabinet. Datgold ook voor het vorige kabinet en het geldt voor ditkabinet. Ik vraag geen begrip, maar ik geef een verklaringvoor het herculische van die opdracht, de enorme opdrachtdie er lag vanaf 2012 en de onderschatting van wat datbetekent in z'n logistiek, in z'n infrastructuur en in z'n uit-voering. Dit is ook niet iets waarvan we zomaar in de wereldkunnen zeggen: je trekt de aanpak van de plank. Die is erniet. Wij proberen in de praktijk ervaringen op te doen. Datbetekent dat je soms ook keuzes maakt waarvan je zegt: diebalans is niet goed. Die balans is niet goed tussen te juri-disch precies en daardoor geen snelheid.Mevrouw Beckerman (SP):De minister-president gaat hier diep door het stof en biedtvoor drie zaken excuses aan. Ik wil toch doorgaan op devraag van de heer Nijboer: wat hebben we aan de excuses?Ik heb heel veel moeite moeten doen — ik ben daar al heellang mee bezig — om de heer Rutte op dit onderwerp naarde Kamer te krijgen. Pas nu is dat gelukt, terwijl de heerRutte ook zelf naar de Kamer kan komen als dit onderwerpprioriteit heeft. Ik wil die excuses graag geloven, maar iksluit toch aan bij de vraag van de heer Nijboer wat dit nouecht betekent. Daarom zou ik aan de minister-presidentwillen vragen: waarom komt u hiernaartoe op dit moment?Waarom niet vorig jaar toen u zei: we doen het toch netjes?Waarom niet op een moment dat de versterking werd stil-gelegd? Of toen bleek dat zij opnieuw werd opgeschort? Isdit omdat er nu druk is vanuit het parlement? Of bent uhiervan overtuigd?Minister Rutte:Een paar dingen. In de eerste plaats volg ik mevrouw Bec-kerman al lang. Ik weet dat zij zoals iedereen hier met hart,lijf en gevoel dit dossier doet. Dat ik hier dan niet eerderheb gestaan in een plenair debat, is dan misschien mijnfout; dat had ik dan eerder moeten doen. Van de excusesdie ik net maakte, is dat laatste punt een totaal nieuw punt:de balans. Die andere twee heb ik ook op tv al gemaakt. Ikheb al in 2017 in een tv-uitzending van Pauw & Jinek tegende Groningers gezegd: wij hebben totaal onderschat wathier voor logistiek probleem en groot vraagstuk ligt. Tentweede hebben we Groningen een ontzettend slechte dienstbewezen door vanaf eind jaren vijftig geen aandacht tehebben voor de veiligheid. Die is, als je heel eerlijk bent,eigenlijk pas in beeld gekomen vanaf Huizinge. Er wareneerder al signalen — ik geloof dat Van der Lee en anderendat zeiden — maar eigenlijk was dat pas vanaf 2012. U moetmij maar geloven: ja, die excuses zijn zeer, zeer gemeend.Meer kan ik er ook niet over zeggen. Dit voel ik zo. Even hetvolgende ter adstructie. De taak van de regering bestaat uittwee dingen; veel ingewikkelder is politiek ook weer niet.Wij moeten er met z'n allen zoals we hier zitten, voor zorgendat het land een land is waarin mensen hun talenten kunnenuitnutten, met name doordat er een goede economie is enwe het land veilig houden. In Groningen is veiligheidgewoon te lang ondergeschikt geweest aan de gaswinning.Dat is gewoon zo. Dat is verkeerd. Dus als ik die excuses88-21-164 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer uitspreek, is dat omdat het naar het hart gaat waarom ik inde politiek zit. In de kern zijn banen en veiligheid de taakwaarvoor ik hier sta. We doen dat geen van allen zoals wehier zitten voor het geld, neem ik aan. Als mensen echtmaterialistisch gedreven waren, dan waren ze wel anderedingen gaan doen. We doen het allemaal, of het nu PVV,of SP, of alles daartussen is, omdat we van dit land houdenen omdat we het hier vanavond in ieder geval over Gronin-gen willen hebben. Als er dan dingen fout gaan, dan nemenwe dat allemaal, en ik als minister-president in de eersteplaats, heel persoonlijk.Mevrouw Beckerman (SP):De minister-president zegt dat vooral dat laatste excuusnieuw is. De minister-president zegt: excuses dat de nadrukte veel op juridische aspecten heeft gelegen; we moeteneen balans zoeken. Maar eigenlijk is dat ook meteen hetallervaagste excuus, want de nadruk heeft niet te veel opjuridische zekerheden gelegen. U heeft keer op keer gekozenvoor de zekerheid van uw portemonnee van Shell.Minister Rutte:Toch niet sinds 2013. Dat is toch onzin!Mevrouw Beckerman (SP):De reactie van de minister-president is: we praten over ietsuit 2013. Maar het komt niet op gang — ik haalde net aliemand aan bij wie de stutten inmiddels stutten hebben —omdat het geld niet loskomt, omdat we elke keer weer naarde NAM moeten om het geld te regelen. Stopt dat dan nuook? Gaan we zorgen dat men meteen aan de slag kan endat de Groningers niks meer merken van al die ellende van,nou ja, uw vrienden bij Shell?Minister Rutte:Ik kan hier garanderen dat onze inzet daarop is gericht. Wijdoen er alles aan om tot een aanpak te komen. Die zit in debrief. Vanuit de Kamer is gezegd dat dat op veel punten degoede kant op is. Er zijn ook nog vragen. Daar gaat u zomet Wiebes nader over in debat. Alles is erop gericht omjuist die balans te herstellen. Maar ik sloeg aan op het vol-gende. Het is niet vanwege het geld. Als we morgen naarnul terug kunnen, gaan we morgen naar nul terug. We gaanniet morgen niet naar nul terug omdat we denken: we halennog een miljard uit die gaswinning. Dat is niet de reden.Dat geldt voor de hele coalitie en ik neem aan ook voor dehele oppositie. Als het morgen naar nul terug kan omdatwe plotseling iets uitvinden waardoor mijn gasstel op ietsanders kan werken dan op wat er nu uit die pijplijn komt,dan dekken we dat echt wel. Dat was mijn punt even, maardat is ook niet constructief, dus laat ik dat nou vergeten.Mevrouw Beckerman stelt gewoon een terechte vraag. Onsdoel met wat hier ligt is om die balans te herstellen zodater meer snelheid komt. Maar als ik dat hier neerleg, wil ikook niet de indruk wekken dat iemand heeft gedacht: wegaan die balans leggen zoals die lag, omdat we daar eensoort ander doel mee hadden. Het is ook een zoektochtgeweest: hoe doe je deze waanzinnige opgave die er ligtop een fatsoenlijke manier waarbij je gelijke gevallen zoveel mogelijk gelijk behandelt? En dan merk je op eengegeven moment dat dat te veel naar juridische zekerheidis doorgeslagen. Dat is de analyse die gemaakt is in deafgelopen paar maanden.De heer Sienot (D66):Ik heb de premier goed gehoord. Hij erkent ook dat er veelmis is gegaan in Groningen. Dat is het verleden. Het isinmiddels een nationale crisis. Ik ken de premier als eendoener, als de leider van een partij van doeners. Mijn vraagis dus eigenlijk heel simpel: wat gaat de premier, nu hij ditallemaal heeft erkend, nou echt anders doen als leider vandit kabinet om ervoor te zorgen dat van een millimetermeters maken?Minister Rutte:De brief uitvoeren. Dat is de brief zoals die er ligt, plus waarwe vanavond met elkaar in het debat nog op komen. Datis mijn doel.De heer Sienot (D66):Dat is een begrijpelijk antwoord, maar het is eigenlijk ookniet genoeg, als ik heel eerlijk ben. Mensen hebben ditimmers al heel veel gehoord. Als ik tegen mensen zeg "erligt een fantastische brief", dan zeggen mensen: ja, weereen brief.Minister Rutte:Ja, maar uitvoeren, hè.De heer Sienot (D66):Wat ik wil horen, is het volgende. Wat gaat er nu anderswaardoor de uitvoering resultaat gaat opleveren, waardoorde versterking wordt versneld, waardoor het herstel wordtversneld? Hoe gaan we de nummers laten exploderen?Daar zijn we naar op zoek. Hoe gaat de leider van dit kabinetdaaraan bijdragen?Minister Rutte:Er is geen toverstok waarmee dat morgen te regelen is. Iksnap de vraag die de heer Sienot stelt helemaal en hij magdie ook aan mij stellen, want uiteindelijk ben ik de baas vanhet spul. Het is dus terecht dat hij zegt: the buck stops here,ik kom bij jou. Het gaat verder dan alleen deze bewindslie-den, het is ook Landbouw, het is ook VWS, het is ookOnderwijs. Iedereen is erbij betrokken. We zijn als collectiefteam ermee bezig. Daarom praten we er ook zo vaak overals collectief team. In de brief gaat het over het herstellenvan de balans. Er staan allemaal maatregelen in om hetschadeherstel te versnellen. Voor de versterking moetener echt nog dingen gebeuren. Er zal zo nog een discussieplaatsvinden over schadeherstel: kun je nu al juridischezekerheid geven dat je van 1 januari naar 1 juni kan?Dadelijk zal Wiebes daar met u over praten. Dat zal navandaag ook nog een paar follow-ups hebben, verwacht ikzomaar, en wat mij betreft heel snel. Overigens ook watons betreft, want het is niet zo dat ik hen moet opduwen.Het was Eric Wiebes die begin 2018 zei: ik ben er woedendover dat het schadeherstel in die hele formatie heeft stilge-legen; ik ga dit nu oppakken en kom binnen twee wekenmet een aanpak. Ik geloof dat het uiteindelijk zestien dagen88-21-174 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer waren, niet veertien, maar hij kwam met die aanpak. Dieheeft geleid tot die CTMG. Sorry, ik bedoel de commissie-Kortmann. De gedachte was, ook in de discussie met deKamer, dat je daar een goede balans had tussen zekerheiden uitvoering. Maar zoals ik net heb gezegd: die balans blijktgewoon niet lekker te zitten. Die zit gewoon niet goed.Daardoor gaat het te traag. Als de heer Sienot mij vraagtwat ik nu ga doen, zeg ik: ik hoef hen niet op te duwen. Ditis iets wat we samen doen, waar we voor staan. Ik benontzettend gecommitteerd om dit tot een succes te maken,omdat het een erekwestie is.De heer Van der Lee (GroenLinks):Veel dank aan de minister-president. Ik heb nog niet vaakmeegemaakt dat in een drieslag zo duidelijk excuses wordenaangeboden. Het is heel belangrijk dat dit is gebeurd.Tegelijkertijd hoor ik hem zeggen — ook dat is een erken-ning van het kabinet — dat het een crisis in slow motion is.Alleen kennen we daar als Staat geen adequate reactie op.We kunnen daarvoor geen noodtoestand uitroepen. Na definanciële crisis hadden we een Crisis- en herstelwet, maardat is hierbij ook niet heel geëigend. Maar daar moet danwel iets tegenover staan. De brief uitvoeren is misschieneen begin. Er is een tijdpad voor het terugbrengen van degaswinning. Dit moet nog iets sneller, gelet op het adviesvan het SodM. Maar ook voor schade en versterken moeter een resultaatverplichting komen, met een heldere datum.Ik zal de premier nu niet vastpinnen op die datum, maar alshij deze excuses in deze mate aanbiedt, moet daar ietstegenover staan, zodat wij en de Groningers het kabinet inde toekomst kunnen afrekenen op resultaten in al die driegebieden. Kan hij die toezegging doen?Minister Rutte:Dat vind ik geen onredelijke vraag, maar er is een volgordevoordat je die vraag inhoudelijk goed kunt beantwoorden.Vanavond is de discussie over de brief. Ik probeer door mijnoogharen de eerste termijn van de Kamer te bezien. Er isbijvoorbeeld veel kritiek op de gaswinning. Zo zal de discus-sie met Wiebes plaatsvinden over die 12 kuub, over wat erwel en niet kan en hoe snel het gaat. Dan is er kritiek op 1juni en 1 januari. Daar zal dadelijk ook over gesprokenworden. Dat deel van het debat leidt, is mijn verwachting,tot een korte follow-up hierna, want er moeten een paardingen juridisch gecheckt worden, zodat we echt zekerweten dat we het goed doen. Het gaat er niet om dat wehet weer juridiseren, het gaat erom dat we het echt goeddoen. Er zullen misschien ook nog andere dingen zijn. Ditleidt dus nog tot een vervolg. Dan hebben we het ookscherp in beeld. En dan is er morgen bestuurlijk overlegvan de twee met de bestuurders in Groningen. Dan hebbenwe ook een gezamenlijk plan, want de brief van Paas iseigenlijk grotendeels onze brief. En de brief die wij sturen,is eigenlijk grotendeels een reactie op de brief van Paas.Goed, dat even als reactie.De heer Van der Lee (GroenLinks):Ik heb goed geluisterd. Ik proefde iets van een toezegging,maar op het eind verdween die weer. Ik wil het kabinet ...Minister Rutte:Ja, kijk ...De heer Van der Lee (GroenLinks):Als u mij even laat uitspreken ...De voorzitter:De heer Van der Lee.De heer Van der Lee (GroenLinks):Ik wil het kabinet op zich tijd geven, maar ik denk wel dathet belangrijk is dat er een resultaatverplichting wordtafgesproken. In juridische zin begrijp ik dat zoeken naar eenbetere balans nog wel, maar uiteindelijk moet één dingleidend zijn. En als er een duidelijk resultaat is afgesproken,wordt dat leidend in het proces en zal men net zo langdoorzoeken totdat het resultaat geleverd wordt. Als het blijftbij het zoeken naar een balans, blijf je dat misschien tot inde eeuwigheid doen. Daar wil ik voor waken.Minister Rutte:Volgens mij is dit debat belangrijk, omdat er, met de kritiekdie er nog is, steun is voor het terugkantelen van de balansvan juridisch naar snel. Dat is mijn gevoel. Volgens mij isdaar geen discussie meer over. Dan is nu de vraag, ook inhet bestuurlijk overleg morgen en in de brief van Paas, hoewe die twee zo dicht mogelijk bij elkaar kunnen brengenen hoe we er nu voor zorgen dat er een aanpak is die ookgaat werken, waarbij we bij het schadeherstel met dedrempelbedragen voor de oude gevallen al een hele con-crete aanpak hebben. Maar op versterking zal er nog ietsvan een uitwerking moeten plaatsvinden op basis van hetbestuurlijk overleg morgen.De voorzitter:Tot slot, de heer Van der Lee.De heer Van der Lee (GroenLinks):Afrondend. Het bestuurlijk overleg gaat plaatsvinden. Ik wilu verzoeken om daarna terug te komen en te rapporterenaan de Kamer of het mogelijk is om op versterken, deschadeafhandeling en de gaswinning een heldere resultaat-verplichting met elkaar overeen te komen. Als dat niet zois, is dat ook helder.Minister Rutte:We gaan ernaar kijken.De heer Van der Lee (GroenLinks):Ik hoop dat het lukt en ik wil dat graag horen. Maar als hetniet kan, dan wil ik dat ook weten, want dan kunnen we deverwachtingen beter managen.Minister Rutte:Oké. We komen er dan op terug. Ik denk zelf wel dat hetkan, maar ik wil dat echt even goed wegen voordat ik daarnu ja op zeg, want dan wordt het ook allemaal gratis hiervan mijn kant. Ik wil het dus echt even zeker weten hoe wedat doen.88-21-184 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer De heer Wassenberg (PvdD):De minister-president biedt ruiterlijk excuus aan voor water is misgegaan. Dat is historisch en heel belangrijk, maarik heb er toch een paar vragen over. Hij zei ook: ik heb in2017 al excuses aangeboden in een televisieprogramma;die gingen erover dat we de grootte van het probleemhebben onderschat. Dat was 2017. Toen zou er nog eenaardbeving komen in 2018 van 3,5 op de schaal van Richter.Toen zei de minister van EZK: overheidsfalen van on-Nederlandse proporties. Toen kwam er nog de aardbevingvan 2019 overheen. Dus er zijn wel excuses aangeboden,maar daarna kwamen er nog twee grote aardbevingen endaartussendoor nog tientallen kleinere. Wat zijn de woordenvan de minister-president waard als hij toch die leverings-zekerheid centraal blijft stellen? Hij zegt dat de veiligheidbovenaan staat, maar dat we niet zomaar terug kunnennaar 12 miljard kuub. Dat is wat het SodM centraal stelt alshet gaat om de veiligheid. Hij zegt: we willen wel, iedereenwil het, maar het kan niet. Dan blijkt toch dat de leverings-zekerheid centraal staat en niet de veiligheid. Want dan zouje zeggen: die 12 miljard wordt de limit en dan gaan wekijken hoe we dat in kunnen passen.Minister Rutte:Mag ik het proberen heel scherp te doen? In mijn hoofdzitten twee aspecten die ik helemaal scheid. Als dat voorde heer Wassenberg niet werkt, moet hij dat in zijn reactiezeggen. Aan de ene kant van de muur staat de gaswinning.Die moet zo snel mogelijk terug, niet naar twaalf, maar naarnul. Er zijn géén financiële overwegingen om niet snellerterug te gaan naar nul dan kan. De énige overweging is datje moet voorkomen dat er door het te snel te doen — nou,ik ga niet herhalen wat ik net zei — in koude winters eenprobleem komt met de leveringszekerheid. Daarbij heb iknet blijkbaar Groningen en Limburg tegen elkaar op gezet;daar wees de heer Kops mij net op. Dat was niet mijnbedoeling, maar ik probeerde met dat voorbeeld aan tegeven dat er dan nationwide een risico is. Goed, dat is éénstuk. Er speelt geen andere afweging een rol. Er is geenulterior motive om niet te terug gaan naar nul. Er is géénfinancieel motief; ik onderstreep het hier nog een keer, methoofdletters. Zijn we het eens?Minister Wiebes:Ja!Minister Rutte:Géén financieel motief. De andere kant van de muur is: ookals de gaswinning morgen naar nul gaat, is het aardbevings-risico nog niet weg. De gaswinning kan niet morgen terugnaar nul. Hopelijk kan de gaswinning zo snel mogelijk terugnaar twaalf en dan ook heel snel terug naar nul. Sowiesohoud je ook nog een aardbevingsrisico als je teruggaat naarnul. Dus je houdt sowieso het vraagstuk van de bestaandeschade en ook nog een vraagstuk van versterken. Dat is deandere kant in mijn hoofd van de muur. Dat is waar we hetniet met verkeerde bedoelingen ... Het is volgens mij ietsvan Kamer en kabinet. We hebben gezocht met elkaar, wehebben initiatieven genomen, we hebben voorstellengedaan, we hebben die met elkaar bediscussieerd. DoorWiebes is begin 2018 een aanpak bedacht, toen het heleschadeherstel stillag. Van die aanpak moet je, als je er nunaar kijkt, zeggen: we hebben het te precies willen doen.Uiteindelijk is het ook dimensionering van de uitvoering.Hoe doe je dat? Hoe zorg je ervoor dat dit netjes gebeurt,dat gelijke gevallen gelijk behandeld worden, dat mensenin beroep kunnen gaan en dergelijke? Tegelijkertijd is hetdaardoor te zwaar geworden en dreigt het door het eigengewicht in elkaar te zakken. Daarom zijn er nu de voorstellenom bijvoorbeeld het schadeherstel te versnellen.De heer Wassenberg (PvdD):Dat is helemaal waar, ook dat we terug moeten naar nul enniet naar twaalf. We zitten op dit moment op zestien. HetSodM zegt: we moeten eerst terug naar twaalf, want danhebben we een veilige situatie. Dat wil zeggen dat we eensituatie hebben waarbij het aardbevingsrisico niet groterwordt. Dat is nu wel het geval. Dus we moeten zo snelmogelijk — het SodM zegt: volgend jaar — terug naartwaalf. Dan moeten we naar nul. Ik vraag de minister-presi-dent om dat advies van het SodM te volgen. Het heeft nikste maken met financiële prikkels. Het SodM zegt dat 12miljard veilig is en dat we daarna zo snel mogelijk naar nulmoeten. Dat kan sneller dan 2030, maar mijn vraag iswaarom we niet meteen naar het veilige niveau gaan. Ikweet dat de problemen niet morgen of overmorgen zijnopgelost als we vandaag de gaskraan dichtdraaien. Wat ikwel weet, is dat het probleem niet groter wordt als we degaskraan nu dichtdraaien. Met die gaswinning van 16 mil-jard kuub per jaar blijven we het probleem nu wel grotermaken. Mijn pleidooi is dus: eerst volgend jaar terug naar12, zoals het SodM zegt, en dan zo snel mogelijk naar nul.Wat ik nu even vast wil leggen, is die 12. Waarom gaan weniet zo snel mogelijk naar 12? Wat speelt daar dan anderseen rol bij, behalve die leveringszekerheid?Minister Rutte:Die leveringszekerheid is toch relevant? Ik begrijp de heerWassenberg echt niet. We maken hier toch geen keuzes inisolatie? Het zijn toch keuzes met gevolgen? Je moet hettoch met elkaar afwegen als je nu als kabinet zou zeggendat we volgend jaar sowieso teruggaan naar 12 en als jeweet dat dat zou betekenen dat wij in een koude winterdelen van het land, huishoudens, moeten afschakelen vande gasvoorziening, of tegen grote industrieën waar duizen-den en duizenden mensen werken, moeten zeggen: sorryvoor uw banen, maar we moeten de fabriek stilleggen; dangaat u maar failliet? Dat is toch het probleem? Dat is hetpunt waarmee we bezig zijn. Er speelt geen financiëleoverweging. Het gaat erom dat het in Groningen veilig is,prioritair één, twee en drie. Maar veiligheid betekent ookdat je vervolgens kijkt of je, als je teruggaat in gaswinning,dat kan doen op een manier waarop je niet delen van hetland in een koude winter moet afschakelen. Daar gaat hetom en dat moet Wiebes even uitzoeken en met u bespreken.Onze ambitie is natuurlijk om volgend jaar terug te gaannaar 12, maar we weten het niet zeker. We denken nu nogdat we daar risico's lopen. Dat moet heel goed in kaartworden gebracht en dat gaan we dan met u bespreken. Datzijn besluiten die we met elkaar moeten nemen. Maar hetzijn nogal risico's die je dan neemt.De voorzitter:Tot slot, meneer Wassenberg.88-21-194 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer De heer Wassenberg (PvdD):De minister-president zegt dus met zoveel woorden dat hetadvies van het SodM om volgend jaar terug te gaan naar12, onverantwoord is. Begrijp ik dat goed?Minister Rutte:Nee, want het SodM zegt: vanuit onze verantwoordelijkheidvinden wij het vanuit veiligheid het beste als we naar 12gaan. In de wet is het zo geregeld dat het kabinet eenafweging moet maken. Nogmaals, het gaat niet om eenfinanciële afweging. De afweging moet ook gemaakt wordentegen de volgende achtergrond: als je dat zou doen, weetje tegelijkertijd dat delen van het land daardoor in een koudewinter worden afgeschakeld van het gasnet en dat mensenbij ernstige vrieskou dus zonder verwarming zitten; vandaarmijn ongelukkige voorbeeld uit een verpleeghuis in Limburgof waar het dan ook staat, ook in Groningen. Die afwegingmoeten we maken. Wiebes gaat zo meteen met u verder inop wat wij nu al weten en wat wij snel hopen te weten.Maar daar zit het 'm in. Ik zeg tegen de heer Wassenberg:dat wil hij toch ook niet? Dat is toch een reële afweging? Ikheb zo'n gevoel dat ik iets sta te verdedigen wat volgensmij heel normaal is. Je probeert naar 12 te gaan, maar alsdat betekent dat je grote risico's neemt met heel veelNederlanders die in een ernstig koude winter in de kou zit-ten, dan zou u toch ook tegen ons zeggen dat we dat alsregering niet kunnen doen? Het is toch geen gek verzoekaan u om dat ook mee te wegen?Mevrouw Agnes Mulder (CDA):De minister-president heeft net aangegeven dat ministerWiebes van EZK daar straks nog op ingaat. Ik vind dat wijhier ook in de Tweede Kamer die afweging dan maar eensmoeten gaan maken. Laat dus maar helder worden wat hetbetekent als je teruggaat naar 12 miljard kuub. Dan moetenwij dat maar voor onze rekening nemen. Dank aan deminister-president voor zijn welgemeende excuses, waar-mee er ook erkenning komt voor Groningen. Ik denk datdat heel hard nodig is om überhaupt verder te kunnen metelkaar. Ik heb de minister-president gevraagd met welkeboodschap deze twee ministers morgen naar Groningengaan. Krijgen zij alles mee wat ze morgen nodig hebben ofzit er nog ergens een rem? Dat wil ik gewoon weten, wantook de punten die CdK Paas ons gisteravond nog heeftgemaild, zouden gewoon moeten worden opgelost. Ik wildat het gewoon nu eens een keertje wordt opgelost.Minister Rutte:Geen remmen. Financieel is er geen rem. Verder zal Wiebesingaan op een paar aspecten: kun je 1 juni doen in plaatsvan 1 januari en wat zijn daar de risico's van? Ik denk datwe daar met elkaar nog op terug moeten komen aan dehand van het in kaart brengen van dat juridische punt. Vande gaswinning zegt Paas: ga nou terug naar 12. Daar hebbenwe het net over gehad; dat heeft te maken met de leverings-zekerheid. Er zitten geen politieke of financiële remmen op.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Ik dank de minister-president voor deze toezegging. Neemthij ook de andere punten van het SodM-advies integraalover?Minister Rutte:Dan gaan we het hebben over het hele SodM-advies. Wehebben de brief van Paas en het hele SodM-advies. Ik wilecht vragen ... Daar heeft Wiebes helemaal tot in detail debeantwoording over voorbereid. Ik sta helemaal achter diebeantwoording, want die hebben we vanmiddag helemaalmet elkaar voorbereid.De heer Kops (PVV):De premier zegt dat er geen financiële redenen en geenfinanciële rem zijn en dat geld geen rol speelt. Als hij datzegt, is hij dan van mening dat er een generaal pardon zoumoeten komen, zodat we nu dus een dikke streep zettenonder al die duizenden schadegevallen en zodat we al dieschades direct gaan uitbetalen of direct gaan versterken?Is hij daarvoor?Minister Rutte:Ik ben voor wat wij in de brief over de schades hebbenopgenomen. Met "generaal alstublieft" wordt niet bedoelddat andere mensen dan "dank je wel" moeten zeggen. Datzal Wiebes ook nog uitleggen. Daar is geen sprake van. Wijvragen van helemaal niemand in Groningen een dankjewel.Het vertrouwen in de politiek en in het kabinet is in Gronin-gen min honderd. Ik heb geen enkele illusie dat het ooitnog boven nul komt, maar ik heb wel de ambitie om er allesaan te doen om de ellende op te lossen. Dat doe ik niet omdaar populair te worden, want dat is niet een doel. Integen-deel, dat is allemaal hopeloos. Het gaat er nu om dat wehet probleem oplossen. Er zijn dus geen persoonlijke, poli-tieke, financiële of andere belangen. Als die term "generaalalstublieft" niet werkt, doen we het anders, maar mag ikook een keer gezegd hebben dat de bedoeling van die termniet is dat anderen dan "dank je wel" zeggen? Daar is geensprake van. We zijn niet gek geworden. Natuurlijk niet. Alsofje nu aan iemand in Groningen gaat vragen: kunt u alstu-blieft even "dank u wel" zeggen? Dan kom ik wel terug opeen uitspraak die ik over een ander probleem ooit hebgedaan.De voorzitter:Dat zou ik niet doen.Minister Rutte:Dat was in de campagne van 2017. Ik zal dat niet herhalen,omdat dat niet parlementair is.De heer Kops (PVV):Dat is natuurlijk geen antwoord op de vraag, want wat inde brief staat, is helemaal geen generaal pardon. Dat geldthelemaal niet voor alle schadegevallen. Heel veel mensenvallen daarmee gewoon buiten de boot. Dus nogmaals devraag: als geld geen rol speelt, waarom wordt er dan geendikke streep onder al die schadegevallen gezet en wordt erniet direct tot uitbetaling overgegaan? Dat zou heel veelmensen echt gaan helpen, dus waarom wil de premier datniet? Zeker nu we weten dat de minister van EZK heeftgezegd dat dit overheidsfalen van on-Nederlandse propor-ties is. Dat is een soort schuldbekentenis. Waarom wordter dan niet direct uitbetaald?88-21-204 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Minister Rutte:We gaan met wat er nu ligt een gigantisch stuwmeer aanellende weghalen, denken we. Er is nog wel discussie over1 januari of 1 juni, maar je gaat een waanzinnig stuwmeeraan ellende weghalen. Ik vind dit gewoon een heel verstan-dig, fatsoenlijk voorstel. Ik verwijs even naar de heer Wiebesdie daar dadelijk met u het debat over zal voeren.Mevrouw Beckerman (SP):Ik begrijp dat het veel interrupties zijn, voorzitter, maar hetis lastig omdat ik wil kunnen inschatten wat deze excuseswaard zijn. Er is gezegd: dit is een bijzonder moment, eenuniek moment. De heer Rutte is daar zelf een beetje vanteruggekomen door te zeggen: deze zelfde excuses, in elkgeval twee van de drie, heb ik in 2017 ook gemaakt. Datgeldt voor het excuus "de veiligheid stond niet voorop" envoor het excuus "er is onderschat welke enorme opgavevoor ons lag". Ik vraag me af of dit betekent dat de premierzegt dat hij dat excuus met twee jaar verlengt. Zegt hij: ookde afgelopen twee jaar hebben we nog steeds onderschatwelke enorme opgave voor ons lag? Biedt hij daar ookexcuses voor aan?Minister Rutte:Mevrouw Beckerman gaat dit nu zitten knippen en weerplakken. Maar ze heeft gelijk: ik had hier waarschijnlijk eer-der moeten staan. Het is de eerste keer dat ik hier in eenplenair debat over Groningen sta. Wat ik diep voel, is datwij op drie cruciale punten, één in de afgelopen paar jaaren twee langer, Groningen niet goed geholpen hebben. Diebalans is nooit kwaad bedoeld. Honderden mensen zijnermee bezig om dit goed te krijgen en goed uit te voeren.Ik wil ze geen van allen een trap na geven of tegen ze zeg-gen: u heeft het verkeerd gedaan. We hebben de balansniet goed getroffen en die zijn we nu aan het redresseren.Groningen zit op de tribune, u zit hier in de Kamer, en ikzeg u als premier uit het hart: dit voel ik bij het dossierGroningen. Deze drie belangrijke elementen zijn foutgegaan. Daar bied ik excuses voor aan, namens de heleNederlandse regering.De voorzitter:Volgens mij is dit al een paar keer gezegd, mevrouw Bec-kerman, dus ik stel voor dat u uw laatste vraag stelt, in elkgeval wat dit betreft.Mevrouw Beckerman (SP):Dat klopt, voorzitter. Maar het is lastig, want stel nou dathet 2021 is, zegt de premier dan opnieuw: ik bied opnieuwexcuses aan voor het onderschatten welke enorme opgavevoor ons lag? Want dat is eigenlijk het geval: in 2017 en2019 hetzelfde excuus. Heeft u dan de afgelopen twee jaargenoeg gedaan?Minister Rutte:Ik ga daar toch nog even op in. Ik kan alleen maar bij mijneigen gevoel blijven. Dat kan ik politiek vertalen in eenexcuus dat ik hier maak omdat ik dat ook namens de rege-ring kan doen, omdat we dat collectief zo voelen. Als zittendkabinet neem je verantwoordelijkheid voor de recentegeschiedenis, dus voor die 50, 60 jaar gaswinning. Eindjaren vijftig is het gas ontdekt en ik geloof dat er in 1963voor het eerst gas door een pijp ging. Ik weet het dus nietmeer precies, maar in ieder geval gaat het over 50, 60 jaargaswinning. Groningen en wij met z'n allen dachten datNederland een soort Saudi-Arabië van het gas zou worden.Groningen zou de energieprovincie van Europa worden,maar het eindigde in een nachtmerrie. Het is zó lang veron-achtzaamd. Ik geloof helemaal niet dat mensen dat allemaalexpres hebben gedaan, maar feit is gewoon dat we tot 2012de risico's die eraan zaten, hebben veronachtzaamd. Dat isernstig. Dat vereist dat ik me daarover ook hier in het parle-ment, voor het eerst bij een plenair debat over Groningen,tegenover u en al uw collega's uitspreek. Groningen zit daarop de tribune; bestuurlijk en met heel veel mensen. Ik zeghet ook tegen de Kamer.Dat punt van de afgelopen paar jaar: het is een zoektocht.Ik kan hier geen garantie geven dat we nooit meer een foutbesluit zullen nemen over Groningen. Dat is niet te geven.Er ligt niets op de plank dat zegt wat je moet doen als je indrassige grond bezig bent aardgas te winnen en erbodemdaling en aardbevingen optreden. Er is geen gameplan om dat op te lossen. Dat bestaat helemaal niet. Wezijn dat nu aan het maken met z'n allen. Dat is het heleprobleem ook. Toen in 2018 de aanpak van het schadeher-stel kwam, was het op dat moment de absolute overtuigingdat we daarmee, na zeven maanden stil te hebben gelegenin de formatie, een versnelling konden aanbrengen. Dat isook wel gebeurd, maar veel te traag. We willen dat het veelsneller gaat. Dan zeg ik: dat is dus niet goed.Maar ik kan hier geen garantie geven, als mevrouw Becker-man dat vraagt, dat we nooit meer een fout besluit nemen.Dat zal de politiek in de toekomst doen. Er zullen af en toefoute besluiten worden genomen. Maar laten we daar danmet elkaar over praten en ervan uitgaan dat verstandigemensen verstandige dingen willen doen vanuit de besteintenties. We kunnen in dezen niet altijd terugvallen op eenprecies plan van aanpak omdat het gewoon nieuw is. Wezijn met dit type bodem, deze problematiek en op dezeschaal iets aan het doen wat nog nergens eerder is gebeurd.Dat is inderdaad episch.De voorzitter:Dan geef ik nu het woord aan de minister van EconomischeZaken en Klimaat.Minister Wiebes:Voorzitter. Dank. Ik denk dat het past om eerst even iets tezeggen over mijn hele domme verspreking. De heer Vander Lee heeft mij een verzoek daartoe gedaan. En de heerWassenberg heeft mij daarover een concrete vraag gesteld.Tijdens mij bezoek aan het aardbevingsgebied werd ikgeconfronteerd met een hoop boosheid en moedeloosheid.Daarom is het natuurlijk extra stom om een enorm dommeverspreking te doen. Dat was kwetsend voor de mensen inGroningen. Ik heb daar direct daarna sorry voor gezegd. Ikheb dat de volgende dag herhaald, maar het past om dathier ook weer te herhalen.De heer Wassenberg vroeg: wat probeerde je nou eigenlijkte zeggen? Niet dat het mij vrijpleit, maar ik probeerde tezeggen — en dat heb ik op dat moment erg ongelukkig88-21-214 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer gedaan — dat ik geen aardbeving nodig heb, wat vooraardbeving dan ook, om te beseffen dat het sneller moet.Dat hadden we weken geleden, daarvoor al, afgesprokenen ik was daar vol mee bezig. Dan tolt de vraag hoe hetsneller kan door je hoofd en op een gegeven momentgebruik je een dom woord, iets wat je niet bedoelt. Ik hoopalthans — maar ik laat het bij hem — dat de heer Wassen-berg bereid is om van mij aan te nemen dat hier niet eenminister staat die over de op een na grootste beving in hetaardbevingsgebied het serieuze oordeel heeft dat het eenkleine beving is. Ik hoop dat hij van mij wil aannemen datdit een buitengewoon stomme verspreking was.De heer Wassenberg (PvdD):Dat snap ik. Ik begrijp dat het een stomme verspreking was.Ik accepteer de excuses ook. De reden waarom ik hetgevraagd heb, was dat zo'n kwalificatie echt het allerlaatstewas waar Groningen behoefte aan had. De excuses zoudenniet aan mij gericht moeten zijn of aan de Kamer, maar metname aan de mensen die het betreft. Wat dat betreft vindik het inderdaad waardevol dat de minister daar echt afstandvan neemt en zijn excuses aanbiedt; nogmaals, niet voorons maar voor de mensen in Groningen.Minister Wiebes:Zeker. En als je iets anders probeert te zeggen, maar dattoch niet goed zegt, richt je bij allerlei mensen veel verdrietaan.Voorzitter. De situatie is op allerlei manieren geduid. Er zijnheel veel zorgen. Ik kan die alleen maar erkennen. Het iseen feit — ook ik erken dat — dat nog niet alle huizen inGroningen voldoende veilig zijn. Ik zie ook dat de verster-king nieuwe stijl nog niet op tempo is. Ik sta nog steedsachter mijn uitspraak over overheidsfalen. Ja, ik zie ook deontwrichting, ook met mensen aan tafel. Dat zijn helemoeilijke gesprekken, maar dat weet iedereen hier. En ja,de getallen die de heer Van der Lee noemt over wat er sinds2012 is versterkt, lijken mij correct. Dat is waar. Ik denk datde kwalificatie over hoe dit komt van mevrouw Dik-Faberkwam. Zij zei het kernachtig: we hebben heel veel besloten,maar de mensen merken het nog niet. En dat is waar; datklopt ook. We zitten in een situatie waarbij ongeveer allesanders moest. De gaswinning moest anders. De organisatiemoest anders. De rol van de NAM moest anders, door dehele keten heen. De aanpak moest anders. Het toekomstper-spectief moet anders. Maar een voor een moeten we ziendat mensen in Groningen dat nog niet merken. De mensenmet wie ik aan tafel zit, hebben het daar ook over: het isallemaal leuk en aardig dat de gaswinning naar benedengaat, maar daar hebben wij nog niks van gemerkt. De uitda-ging is om hier daadwerkelijk het jaar van de uitvoeringvan te maken. Daar wil ik zo ook op ingaan.Want dat betekent tempo. Daar past wat mij betreft wel eenbijsluiter bij. Ik zat met iemand aan de keukentafel. Er warenook mensen elders uit het dorp aangeschoven. Hij verteldemij dat het allemaal heel lang had geduurd. Het was in eenboerderij die door de NAM opnieuw was opgebouwd. Dathad allemaal heel lang geduurd. Maar ook tekenend wasdat hij letterlijk zei: ik heb het alleen maar gered doordat ikals hogeropgeleide hier onnoemelijk veel tijd in hebgestoken. Dat betekent dus dat het ook nog heel complexis. De complexiteit die mensen ervaren, heeft natuurlijkonherroepelijk ook met dat tempo te maken. Dat is zonetveel aan de orde gekomen. De premier heeft daar het eenen ander over gezegd, maar er zijn ook vragen over gesteld.Hoe komt dat nou? Hoe zit het met die balans?De nieuwe schadeoperatie en vooral ook de nieuwe verster-kingsoperatie zijn nog niet voldoende op stoom. Dan is hetheel verleidelijk om te verwijzen naar de NAM, de regio ofeen nest met vleermuizen. Er kunnen allemaal dingen zijn.Maar zoals ik hier sta, kan ik natuurlijk alleen maar naarmijzelf kijken, want de besluiten over de nieuwe verster-kingsoperatie heb ik genomen. Idem met het schadebedrijfen het schadeprotocol. De regio zat aan tafel, iedereen zataan tafel, maar er kan er maar een zijn die uiteindelijk diebesluiten neemt en dat ben ik. Het past mij dus om daarkort op in te gaan.Wat wij gedaan hebben, is ervoor zorgen dat het gevoel"nooit meer terug naar vroeger" werd gehonoreerd. Datvond ik volkomen gerechtvaardigd en daar stond ik ookvoor. Want dat gevoel hadden mensen in die periode, in2018. Gezinnen raakten in juridische strijd met een multina-tional, de schade en de versterkingsnoodzaak werden nietobjectief vastgesteld en steeds maar weer leek of bleek —en vaker bleek — dat de portemonnee leidend was bij devraag of schade wel schade was en of versterking wel ver-sterken was. In die overtuiging hebben alle betrokkenenaan tafel en ik gekozen voor maximale rechtszekerheid,maximale onafhankelijkheid, maximale rechtsgelijkheid enmaximaal maatwerk.Dat hebben we gedaan omdat we het nodig vonden omeen scheidslijn te maken en weg te gaan van het tijdperkwaarin al die Groningse gezinnen een gevecht leverden.Zo hebben we hele zware beroepsprocedures opgenomen.Daar stond ik achter. We hebben de afhandeling van schadein processtappen ingedeeld waar een jurist zijn vingers bijaflikt. Huizen in de regio worden nog steeds stuk voor stukdoorgerekend, met rapporten van ruim over de 100 pagina'sover één woning tot gevolg, en opnieuw voor de woningdaarnaast. In de woorden van mevrouw Agnes Mulder: dekinderkeuring had het niet goedgekeurd.Dat betekent dat er een spanning bestaat tussen alle waar-borgen en de precisie die we erin hebben proberen tebrengen, en tussen alle onafhankelijkheid en alle rechtsze-kerheid aan de ene kant en de snelheid aan de andere kant.Niet alleen ik ben tot de conclusie gekomen dat we daarinzijn doorgeslagen. Na de aardbeving heb ik er veel overgesproken: ook in de regio was het dominante geluid datwe hierin zijn doorgeslagen. Want — dat zijn weer mijneigen woorden — rechtvaardigheid gaat niet alleen overde kwaliteit van een besluit, maar ook over de timing ervan.Als het een er wel is en het ander niet, is het toch nietrechtvaardig. Die balans moeten we zien te hervinden. Diebalans is er vroeger ook niet geweest, maar ik denk dat ooktoen de analyse was dat dit daarvoor in de plaats lag. Metdie bril op moeten we een aantal maatregelen nemen. Doordie bril zijn de maatregelen ook bekeken.Allereerst moet ik dan ingaan op de schade. De TCMG, hetloket van de schadeafwikkelingsinstantie, is ruim een jaargeleden gestart vanaf nul, met nieuwe medewerkers, eennieuwe locatie en nieuwe bureaus. De TCMG werd directopgezadeld met een stuwmeer van 14.000 oude schademel-dingen, want de schadeafhandeling had stilgelegen. Enjawel, oké, leuk: we hebben sinds een jaar geleden de88-21-224 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer afhandelingssnelheid met een factor tien verhoogd. Maarhet stuwmeer is niet weg. Het stuwmeer heeft nog ruwwegdezelfde ordegrootte, en is sinds de aardbeving zelfs groter.Een aantal weken geleden, toen we steeds maar weer ver-snellingsmaatregelen op versnellingsmaatregelen haddengestapeld maar het stuwmeer niet slonk, heb ik hierovermet de TCMG gesproken. Het gesprek ging uitsluitend overde verdere verhoging van de snelheid en het wegwerkenvan het stuwmeer. Toen heeft de TCMG op mijn verzoekeen versnellingspakket gemaakt. Dat versnellingspakket zitnu in de stukken. De beving die er daarna overheen kwam,maakte alleen maar weer duidelijker dat het hoogst nood-zakelijk was, want de nood om snel schade vergoed te krij-gen werd alleen maar groter. Ik vind dat die situatie metdat stuwmeer maar ook met de gehele ontreddering in deregio echt rechtvaardigt een eenmalige grote beweging omdat stuwmeer weg te krijgen. Weg ermee. Daarmee komendus nieuwe gevallen sneller aan de beurt en zijn de mensengeholpen die al lang wachten.Nu gaat het over de datum. Mijn standpunt persoonlijk alsmens, zonder het hele juridische apparaat erachter, wasbegin juni, omdat ik vind dat als je een stuwmeer wegwerkt,je dat zo compleet mogelijk moet doen omdat je alleen dankan garanderen dat je de gevallen erna ook weer snel kanbehandelen. Je hebt twee vliegen in één klap: de langewachters en ook de iets kortere wachters zijn geholpen ende mensen vanaf nu worden snel geholpen. Omdat ik mis-schien soms de neiging heb om hardop te denken of daarwat open over te zijn, heb ik dat ook gedeeld met mijngesprekspartner in de regio. Ik krijg het vervolgens per mailper kerende post terug. Maar hoeveel bezwaar kun je makentegen een maatregel waar je jezelf voorstander van hebtgetoond? Dus daar kan ik niet echt over klagen.Daarbij geldt dan alleen wel dat een persoonlijke meningvan Eric Wiebes hierbij niet voldoende is. We hebbennamelijk een groot goed. We hebben een publiek schadelo-ket. Men is tevreden over de afhandeling door dat loket.Dat gaat zorgvuldig en sneller dan de inkomende schade-gevallen binnenkomen. Het stuwmeer slinkt daardooronvoldoende maar we houden het bij. De snelheid an sich,statisch, zou goed zijn. De afhandeling is goed. De oordeels-vorming is goed. Dus dat mag ik niet kapot maken. Datbetekent dat we moeten zoeken naar een eenmalige maat-regel waarbij we daarna weer naar de normale zorgvuldigemaar behapbare snelle schadeafhandelingspraktijk overkunnen gaan, zonder stuwmeren. Dat is wat we moetendoen. Dat betekent dat ik heel erg moet opletten waar hetgaat om juridische risico's. Dat zijn er twee. Als het namelijkeen eenmalige maatregel is met het doel om een stuwmeerweg te werken, dan is dat geoorloofd. Zodra dat niet meerproportioneel is, schep je precedenten, want dan wordt heteen nieuwe praktijk, wat een hellend vlak is. Dat betekentdat we achterwaarts misschien in de situatie zouden kunnenkomen dat je 80.000 schadeafhandelingen moet overdoen,wat kan betekenen dat je voortaan deze eenmalige actievoor iedereen moet gaan doen die nu komt. Nogmaals, wehebben een goed schadeloket maar we moeten alleen vanhet stuwmeer af.Ik ben ... Misschien dat ik het even af mag maken ...De voorzitter:Ja, u mag uw zin afmaken.Minister Wiebes:Ik ben zelf nog niet overtuigd dat de juridische analyse echtzegt dat het 1 januari moet zijn. Ik heb dat kenbaar gemaakt.Ik ga daar op zeer korte termijn, ik hoop een week, zeerserieus naar laten kijken, want ik wil deze maatregel zo ruimmogelijk. Ik wil die zodanig, dat we daarna dit goed wer-kende schadeloket kunnen behouden. We moeten het nietkapot maken. We moeten geen rare dingen doen. Ik ben erwel erg voor gecommitteerd om te zoeken naar de ruimtedie er is om zo veel mogelijk mensen te kunnen helpen omdaarna ook de mensen die nieuw aan de beurt komen,volgens de normale procedure, ook weer zo snel mogelijkof liefst meteen te helpen. Ik heb zelf een week in gedachten,maar die tijd heb ik even nodig om hiervoor helemaal dediepte in te gaan.Nogmaals, de TCMG heeft hier een zorgvuldige studie naargedaan. Juridisch gezien overtreft zij mij met een factor1.000. Maar desondanks vind ik, gezien mijn rol en mijnmogelijkheden tot handelen, het nodig om dit nog een keerhelemaal uit te diepen.De heer Sienot (D66):Ik moest even wachten met mijn interruptie, dus het puntis al van enige tijd geleden. Maar het gaat wel over hetstuwmeer, dus daar vinden wij elkaar. Het is heel goed dater nu een stap wordt gezet om het stuwmeer weg te werken.Dat is helder. Maar als ik het even optel, maken we eenflinke stap maar zit ik nog niet aan de 16.000. Hoe denkt deminister dat we die 16.000 echt gaan halen?Minister Wiebes:Omdat mij dat nog niet helder is, wil ik mij vooralsnog nietbij deze oplossing neerleggen. Ik wil dat wij kunnen waar-maken dat mensen die nu ook weer meldingen hebbengedaan, snel aan de beurt komen. Ik ben erop uit om datstuwmeer weg te werken. Het schadeloket kan in principehet tempo aan, het levert een hoge kwaliteit, het wordtvertrouwd, mensen zijn er tevreden over, maar dat stuw-meer gooit roet in het eten. En daar moeten we vanaf. Ikkan de vraag van de heer Sienot dus nog niet beantwoor-den. Juist daarom leg ik me nog niet bij deze oplossingneer.De heer Sienot (D66):Misschien mag ik nog een poging doen, mevrouw devoorzitter?De voorzitter:Ja hoor.De heer Sienot (D66):Ik zou toch graag een antwoord willen hebben. Als ik heteven optel, dan kom ik met de maatregelen die nu voorlig-gen tot zo'n 7.000 afgehandelde schademeldingen. Dat isgeen 16.000. Dus ik mis er nog 9.000. Dan vraag ik me af:88-21-234 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer wat gaan we daarvoor doen? Dat is heel concreet mijnvraag.Minister Wiebes:De heer Sienot maakt dezelfde som als ik. Ik kan alleen maarzeggen dat zijn doel om snelheid te brengen en om mensendie wel maar ook in de toekomst niet onder deze maatregelvallen, allemaal snel te kunnen helpen, precies mijn doelis. En juist omdat ik het antwoord nog niet bevredigend kangeven, wil ik hier nog nader naar kijken. Want de zorg vande heer Sienot is precies de mijne. En de sommen zijn ookhetzelfde. Waarvoor dank.De voorzitter:Tot slot op dit punt.De heer Sienot (D66):Tot slot op dit punt. Ik heb de minister goed gehoord. Danhoop ik dat wij op de een of andere manier, bijvoorbeeldmet een brief of zo, nader geïnformeerd kunnen wordenover wat dan de stappen zijn om ook de volgende maatre-gelen te treffen. Want we willen naar die 16.000.Minister Wiebes:Los van het wegwerken van het stuwmeer is het toch ver-standig om ook het reguliere tempo op te voeren. We zittennu op zo'n 400 opnames in de week en dat worden dan aanhet eind van de keten uiteindelijk 400 besluiten in de week.Maar ik wijs op de juridische complexiteit. Juristen likkener hun vingers bij af, maar ik denk toch dat we hier een vrijzwaar apparaat hebben ingericht. De TCMG zelf zou mis-schien ook zeggen dat de kinderkeuring hier niet meteeneen stempel op zou zetten. Dus er zijn een belangrijk aantalprocesvereenvoudigingen. Dat is allemaal niet interessant,het is ook niet sexy, maar het is wel belangrijk.Ten derde, Ik heb verschillende keren — eigenlijk zeer vaak— met de woordvoerders die zich met de schadeafhandelingbezighouden, gesproken over de aannemersvariant. Ookop dat punt bestond er namelijk een gezamenlijke ambitieom daar zo veel mogelijk mee te doen. Dat wordt nu verderopgeschaald. We hebben nu een kleine duizend mensendie in die aannemersvariant meedoen. Maar dat moeten ermeer worden. De lijst met aannemers moet langer worden.Er wordt gedacht aan misschien wel tien tot vijftien aanne-mers. Er moet een langere lijst komen. Dat betekent ookdat we kunnen werken met steekproeven achteraf. De ver-wachting is dat dat gedurende de zomer kan wordenopgebouwd en dat we na de zomer op een hogere capaciteitzitten. De schatting van de TCMG zelf is zo'n 150 zaken perweek erbij. Die zouden dan boven op de 400 komen. Dat isdus een aanzienlijke vergroting van de capaciteit door dezeverder opgevoerde aannemersvariant. Ook dit vind ik zondermeer gerechtvaardigd in de situatie waarin we zitten.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Naarmate ik hier sta, krijg ik steeds meer vragen. Deminister zegt dus toe dat hij binnen een week gaat kijkenof er kan worden uitgebreid naar 1 juni. Dat is één toezeg-ging. Ook gaat hij binnen een week zeggen wat hij gaatdoen met de grotere, complexe schadegevallen en op welkeversnelling de TCMG gaat inzetten. Daar heb ik nog geenhelderheid over en ik wil dat wel graag weten. Ik hoordede minister in een bijzin zeggen — dat is drie — dat er tientot vijftien gecertificeerde aannemers zouden zijn. Ik hoopdan dat per dorp is of zo.Minister Wiebes:Laat ik in mijn communicatie met de TCMG ervoor zorgendat deze dingen worden beantwoord. Ik intervenieer nutoch al in zijn zaken. We moeten ervoor zorgen dat ook doorhem gedragen wordt wat hier de juiste antwoorden zijn.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Dank voor deze toezegging. Als je in een dorp woont eneen lokale aannemer hebt, vind ik het belangrijk dat je diegewoon kunt inschakelen. Dat zou ik graag zien voor zowelde versterkingsopgave als de schadeafhandeling. Ik hoopdat dat ook gewoon kan. Misschien is dat meer een vraagvoor de andere minister die we vandaag in ons middenhebben, maar ik zou die toezegging wel graag willen heb-ben.Minister Wiebes:Ik ga er even achteraan bij de TCMG, voor beide specifiekevragen.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Ik dank de minister voor de toezegging om hier op kortetermijn op terug te komen, binnen een week zelfs. Hij geeftaan dat hij het juridisch nog allemaal moet laten uitzoeken,waarbij hij focust op de juridische mogelijkheden enonmogelijkheden van de regeling zelf. Hij wil niet dat heteen openeinderegeling wordt, zeg ik even in mijn eigenwoorden. Ik zou ontzettend graag door een juridische brilnaar de bewoners willen kijken. Ik ben geen jurist — datzeg ik er direct bij — maar ik vind het juridisch heel moeilijkom uit te leggen aan de bewoners dat er een datum isgesteld, 1 januari, en dat mensen voor 1 januari wel gebruikkunnen maken van de regeling en na 1 januari niet. Dankrijg je toch rechtsongelijkheid? Dat zeg ik maar even metmijn niet-juridische boerenverstand. Ik kan dat niet uitleggenaan mensen in Groningen. Wil de minister daarop ingaan?Minister Wiebes:Ja. Ik denk dat mevrouw Dik-Faber en ik allebei ambitieshebben die afwijken van 1 januari, dat vooropgesteld. Maarhet is wel een eenmalige maatregel die is bedoeld om eenstuwmeer weg te werken. Dat is een totaal onorthodoxemaatregel die op geen enkele manier voldoet aan de stan-daarden die je stelt aan schadevergoedingen en ook nietovereenkomt met het schadeprotocol, maar die is geoor-loofd in bijzondere situaties: deze situatie wat mij betreft.Dat betekent dat er ergens een begrenzing moet zijn. Datis bij eenmalige maatregelen zo. Dus "generaal" ... Hoe jehet ook noemt, er is altijd ergens een datum bij. Dat isonaangenaam, maar het is wel nodig, want anders gaat dithelemaal mis. Er zal dus een datum moeten zijn enmevrouw Dik-Faber en ik hebben op onze verlanglijst staandat dat niet 1 januari zal zijn.88-21-244 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Dat laatste is goed om te horen. Wat mij betreft wordt diedatum 1 juni, omdat dan ook de mensen die schade hebbenals gevolg van de laatste beving bij Westerwijtwerd hiereen beroep op kunnen doen.Minister Wiebes:Zo is het.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Ik kan echt niet uitleggen dat mensen die als gevolg vandie beving schade hebben, geen beroep kunnen doen opdie regeling. Je krijgt dan twee soorten Groningers mettwee soorten schade: één van voor januari en één van najanuari. Dit is een hartenkreet van mijn kant: maak deregeling beschikbaar voor iedereen tot 1 juni.Minister Wiebes:Deze worsteling doe ik dan mede uit naam van mevrouwDik-Faber.Mevrouw Beckerman (SP):We hebben heel veel gasdebatten gehad. Ik had heel evenhet gevoel dat dit debat misschien anders zou worden. Hetis voor het eerst gelukt om de premier erbij te krijgen. Hijkomt met excuses, die voor een deel herhaling zijn. En danbegint de heer Wiebes en begint het weer op het zoveelstegasdebat te lijken. Op het eerste concrete punt waaroverwe het hebben, zegt de heer Wiebes: daar kan ik nog nietsover zeggen; daar moet ik nog even naar gaan kijken; wachtu nog maar even af. Via de voorzitter zou ik toch willenvragen of de minister dat niet pijnlijk vindt. Vorig jaar hebik een compleet zwartboek gemaakt en heb ik de vraag nogeen keer herhaald. Precies deze vraag hebben we allanggesteld. Nu zegt u weer: wacht nog maar even af.Minister Wiebes:Dat vind ik dan misschien pijnlijk, maar niet omdat ik hetmet mevrouw Beckerman oneens ben, maar omdat ik hetjuist met haar eens ben. Ik vind dat er een datum moetworden gekozen waardoor ook de laatste gevallen, dieanders tot het stuwmeer zouden gaan behoren, ertoemoeten kunnen behoren. Maar ik moet het wel zo doen dathet niet een puinhoop wordt. Ik moet dingen kunnen belo-ven die ook kunnen. Ik moet er niet een rommel van maken.Ik moet het niet zo doen, dat we dat loket om zeep helpen.Die verantwoordelijkheid heb ik, omdat ik weet dat er ookover een jaar, en ook over twee jaar, en ook over drie jaarnog een ordentelijk werkend schadeloket moet zijn, waarGroningers tevreden over zijn en waar ze vertrouwen inhebben.Mevrouw Beckerman (SP):Zowaar ben ik het voor een keer met de heer Wiebes eens.Hij moet er geen rommel van maken. Maar het probleemis: het ís nu een enorme rommel. Daar hebben wij bij destart en in alle grote debatten daarna al voor gewaar-schuwd. Ik vraag het opnieuw: waarom komen nu weer dewoorden "ik ga er nog naar kijken" langs, terwijl hetzelfdeverzoek eerder door dezelfde minister in de prullenbak isgedaan, waardoor het nu juist zo'n rommel is geworden?Minister Wiebes:Ik ben zelf met de TCMG in gesprek gegaan over dezemaatregel. Er komt een maatregel uit die ik qua aard bijzon-der goed vind. Dit is precies wat we nodig hebben. Ik hebnog geen vrede met de datum, de begrenzing van deregeling. Velen hier zeggen dat ook. Daar moet ik nog ach-teraan.De heer Kops (PVV):De minister moet daar dan nog achteraan. Dan vraag ik meecht af: wie is hier nou eigenlijk de baas? Wie gaat er nueigenlijk over dit dossier? Het is precies zoals mevrouwBeckerman zegt. Wij hebben hier nu het zoveelste debat,en uiteindelijk is de conclusie waarschijnlijk weer: wat gaater nu feitelijk veranderen? De minister kan eigenlijk heelveel. Hij kan wel degelijk besluiten tot een generaal pardon.Hij kan wel degelijk besluiten dat we nu overgaan tot uitbe-taling of versterking van alle schadegevallen. Dat kan hijwel degelijk, maar hij wil het gewoon niet, voorzitter. Latenwe dat even markeren. Het is gewoon onwil.Maar ik kom even terug op die regeling stuwmeer Gronin-gen. De minister is er zelf ook niet helemaal tevreden over.Dan heb ik eigenlijk twee suggesties. Moeten we dan nietde datum 1 januari 2019 schrappen en moeten we niet ookhet maximum uit te keren bedrag van €10.000 schrappen?De regeling zoals die nu wordt voorgesteld, slaat op zo'n7.000 tot 8.000 dossiers. Dat is nog lang niet voldoende.Dus wat vindt de minister daarvan? We schrappen diedatum en we schrappen het maximumbedrag van €10.000.Minister Wiebes:Het is heel verleidelijk om het precies te doen zoals je hetzelf nu graag zou willen doen. Zo begon ik en zo hoop ikook te eindigen. Maar we kunnen niet doen alsof dit eenland is waar jurisprudentie niet telt, waar geen wettenbestaan en waar je er gewoon een ongehoorde rotzooi vankan maken. Dat kan niet, en die verantwoordelijkheid hebik helaas. Als ik op die bank zou zitten, zou ik hameren opdie 1 juni. Maar ik doe dat nu op deze plek ook. Maar ikmoet er wel voor zorgen dat het netjes verloopt. Tot nu toekrijg ik daar adviezen over van mensen die het echt kunnenweten en die zeggen dat het riskant is. Daar wil ik me nunog niet bij neerleggen. Ik ga verder zoeken en ik heb ookreden om verder te zoeken. Misschien krijg ik nul op hetrekest, maar dat is niet mijn inzet. Ik denk dat er meer kan.Dat wil ik nog even kunnen uitzoeken. Tot nu toe heeft datnog geen resultaat opgeleverd, maar ik leg me daar nogniet bij neer.De heer Nijboer (PvdA):Ik vraag me in goed gemoed wel af wat we hier aan hetdoen zijn. De minister-president biedt zijn excuses aan voorde juridische benadering in het verleden en zegt dat wij numenselijker zouden moeten worden. Ik heb nog nooit zovaak in een debat de woorden juridisch en onmogelijkgehoord als de afgelopen tien minuten van de minister. Deinkt van de brief is nog niet droog. Wij hebben gisteravondhet voorstel gekregen van deze minister, met die datum.88-21-254 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer De Kamer accepteert het niet. De minister zegt nu zelf: ikwil het zelf eigenlijk niet. Dat is toch ongelofelijk? Hij weetwat de regio wil. Hij weet wat de Kamer wil. Hij komt meteen voorstel, gisteravond, ik neem aan weloverwogen, enzegt nu eigenlijk: ik heb iets voorgesteld wat ik als mensniet wil, maar als politicus wel doe, en ik moet juridischnog iets. Ik kan het niet volgen, voorzitter. Wat stelt deminister nu voor? Wordt de regeling nu breed opengestelden gaat de rechtsongelijkheid, waar CDA en ChristenUnieook terecht op wijzen, van tafel of niet?Minister Wiebes:De regeling wordt nu zoals die is en ik heb nog een weekde tijd om te kijken of ik haar nog kan verruimen. Dat isprecies wat ik wil.De heer Nijboer (PvdA):Dan weten Groningers nog steeds niet waar ze aan toe zijn.Die krijgen vanochtend het bericht: we krijgen allemaal€5.000 of €11.000 als we de bouw zelf ter hand nemen voordie en die datum. Een dag later zegt de minister: "eigenlijkweet ik niet hoe het zit; eigenlijk ben ik het zelf niet met mijneigen voorstel eens. Het moet toch weer anders". Hoe bouwje het vertrouwen van Groningers weer op als je je eigenvoorstellen blijkbaar niet juridisch hebt doordacht?Minister Wiebes:Dit zijn voorstellen van de TCMG. Die heeft ze juridischdoordacht. Die staat hiervoor en die vindt dit de juisteregeling. Ik heb de mogelijkheid om daarop in te grijpen,maar daar moet ik goede redenen voor hebben en dat moetik goed doordenken. De juridische adviezen zijn tot nu toe— maar ik leg mij daar niet bij neer — niet bemoedigenden daarom is het aan mij om te kijken of we dat nog eenstap verder kunnen brengen. Dat is wat ik doe. Juist omdatik uiteindelijk de mogelijkheid heb om in te grijpen.De heer Nijboer (PvdA):Maar dat is toch niet wat gisteren naar de Kamer isgestuurd? Toen heeft de minister toch gezegd: deze regelingkomt er; dit heb ik besloten. Ik ben er voorstander van datu wat verruimt, maar laat de minister dan ook zeggen: hetwordt verruimd. Het is toch heel erg vreemd dat de ministerzo'n voorstel doet, een generaal — wat was het? — eengeneraal alsjeblieft, alstublieft. Je kunt het bijna niet verzin-nen. Een generaal alsjeblieft dus, en de dag daarna blijktdat het helemaal op losse schroeven staat, misschien nietkan, misschien wordt verruimd, misschien niet wordt ver-ruimd.Minister Wiebes:Er is geen sprake van dat het voorsel zoals het er nu ligt,niet zou kunnen. Geen sprake van. Dit is het minimum water komt. Dat is vanuit de zelfstandige positie van de TCMG.De brieven zitten erbij. Dat is juridisch onderbouwd en ikzeg hier dat ik zelf nog een mogelijkheid heb om dat teverruimen en dat ik uitzoek of ik daardoor deze voorzieningin de problemen breng. Liever had ik gehad dat ik dat al vijfweken geleden had onderzocht. Nou, de onderzoeken zijner geweest en die hebben tot nu toe niet opgeleverd wat ikwil, en ik leg mij daar simpelweg nog niet bij neer.De heer Van der Lee (GroenLinks):Ik had dat ook graag gehad.Minister Wiebes:Ja, ik ook.De heer Van der Lee (GroenLinks):Ik denk iedereen, dan wisten we nu eenduidig waar we aantoe zijn. Nu dat niet zo is, wil ik op één punt nog wel eenverzoek doen. Want ik ben ook juridisch een leek, maar alsje iets een stuwmeerregeling noemt, dan heb je die regelingzolang er een stuwmeer is.Minister Wiebes:Zeker.De heer Van der Lee (GroenLinks):Los van welke datum dan ook. Dat is een andere insteekdan of het nu 1 januari of 1 juni is. Het gaat erom dat hetstuwmeer verdwijnt. Ook krijg ik berichten van mensen diein het stuwmeer zitten van voorheen het Centrum VeiligWonen. Die hebben daarna nieuwe schades ingediend toende TCMG startte. En die hebben nu, na de recente zwarebeving, weer een schademelding moeten doen. Waar zittendie? Wel of niet in het stuwmeer? Die vragen moeten ookworden opgelost en het lijkt mij dan beter om te zeggen:die regeling duurt totdat het stuwmeer is opgelost, en dankun je overgaan tot een normale zaak van afhandeling.Minister Wiebes:Ja, dat is waarom ik hier nog aan blijf trekken. Ik kan hiergeen gat in schieten. Een stuwmeer oplossen is wat mijbetreft een stuwmeer oplossen.Voorzitter. De opkoopregeling moet worden voortgezet. Ikdenk dat je, als er een goede opkoopregeling is, geenbehoefte hebt aan een garantieregeling. De voortzettingvan deze opkoopregeling is tot 2024 geregeld. Daar zittenextra middelen in en het moet mogelijk zijn om gewooniedereen te helpen. Zodra er een goede opkoopregeling is,zou er ook geen behoefte meer moeten bestaan aan eengarantieregeling, want dan kunnen de mensen die daarbehoefte aan hebben, uiteindelijk ook weer een anderewending geven aan hun leven.De nieuwbouwregeling. Nee, daar zijn geen vragen overgesteld. De waardedalingsregeling. Nee, daar is ook geenvraag over gesteld. Ik had hem hier opgeschreven, maar ...Voorzitter. Ik wilde naar de gaswinning.De voorzitter:Wat zegt u?Minister Wiebes:Ik wilde naar de gaswinning en de heer Nijboer.88-21-264 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer De heer Nijboer (PvdA):Die opkoopregeling, dat is weer zo'n theoretische redene-ring van de minister die theoretisch wel klopt. Als je eenopkoopregeling hebt en je huis altijd kan worden opgekocht,dan heb je geen garantieregeling nodig. Dat zei hij zojuist.Groningers en de regio vragen al heel lang: geef me noueen garantie. Als ik een huis koop, dan weet ik dat ik eenachtervang heb als het misgaat. Dan is er veel meer zeker-heid, ook veel meer zeker gevoel bij mensen als ze in eenhuis in Groningen wonen. Zo'n opkoopregeling kan elk jaarweer veranderen, nu ook. Nu wordt die weer tijdelijk ver-lengd. Er zijn heel zware criteria, helemaal niet zo voordelig.De aantallen zijn begrensd. Met zo'n garantieregeling weetiedereen waar hij aan toe is. Die is ook heel makkelijk uit tevoeren. En als de minister gelijk heeft, dan kost die ook nogeens niks, want we hebben die opkoopregeling al. Waarombent u nou niet bereid om zo'n praktische oplossing te kie-zen?Minister Wiebes:Hier heb ik intensief over overlegd, ook met de regio. Jehebt een garantieregeling eigenlijk nodig als je niet altijdbij de opkoopregeling terechtkomt. Het is belangrijk dat deopkoopregeling voldoende zekerheid biedt. Dat betekentdat de horizon voldoende lang is. Er moet geen wachtlijstzijn. Het betekent dat mensen daar gewoon terechtkunnen.Dat proberen we hier: een opkoopregeling waar die mensendie dat nodig hebben gewoon gebruik van kunnen maken.Dat geeft dan de zekerheid waar je om vraagt, uiteraard incombinatie met een waardedalingsregeling. Je koopt ietsop, maar je hebt ook de waardedaling daarvoor gecompen-seerd. Dat geeft perspectief aan mensen.De heer Nijboer (PvdA):Wat perspectief geeft, is niet dat mensen hun huis verkopenuit noodzaak en dat ze het op laten kopen, maar dat mensendie een huis kopen de garantie hebben dat ze daar metplezier kunnen blijven wonen en dat ze zekerheid hebbendat het zijn waarde houdt in het gebied. Daarom vind ik eengarantieregeling veel, veel, veel aantrekkelijker dan eenopkoopregeling waarmee lege plekken in dorpen overblij-ven. Die regeling is nodig voor noodsituaties, maar niet omperspectief in het gebied te geven. De minister lijkt datverschil toch nog steeds niet te begrijpen, terwijl er wel eengrote behoefte is.Minister Wiebes:Maar we hebben ... We zijn nu in staat geweest om met eenwaardedalingsregeling te komen. Die moet van start. Incombinatie met een opkoopregeling — zo verliepen ookmijn gesprekken met de regio — zou dat toch zekerheidmoeten bieden aan mensen. Ik zie het hiaat niet.De voorzitter:Tot slot de heer Nijboer.De heer Nijboer (PvdA):Het hiaat is dat de opkoopregeling geldt voor als je ergenszit en niet meer weg kan. Het huis wordt opgekocht, eenlege plek in het dorp, wordt het gesloopt of niet, iedereenzorgen. Of je koopt nu een huis en de prijs die je voor dathuis betaalt, krijg je de komende tien, vijftien jaar weer,natuurlijk gecorrigeerd voor de huizenprijsontwikkeling.Dat is aantrekkelijker. Als je iets in Groningen koopt, weetje gewoon zeker: het houdt zijn waarde, het wordt nietminder waard door die aardbevingen. Met een opkoopre-geling kun je lege plekken in het dorp krijgen, en boerderijenen beeldbepalende gebouwen die worden opgekocht. Ikzie dat minister Ollongren, die ook over Wonen gaat, mijnredenering snapt.Minister Wiebes:Hmm.De voorzitter:Ja?Minister Wiebes:Ik denk dat ik hier nog een keer een gesprek met de heerNijboer over moet voeren.Er is nu gekozen voor een ruime opkoopregeling ...Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Maar voorzitter.De voorzitter:Mevrouw Agnes Mulder.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Sorry, voorzitter. Ik ging misschien een beetje voor mijnbeurt. Ik begrijp toch goed dat de opkoopregeling dekomende jaren van voldoende budget wordt voorzien, zodatdie samen met die waardedalingsregeling die garanties zoumoeten bieden?Minister Wiebes:Ja.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Dus die toezegging is er. Dan blijft het punt van collegaNijboer wel staan of de minister, als hij er vanavond nietop terug wil komen, morgen met de regio wil verkennenhoe je het aspect van de Moerdijkregeling — je weet zekerdat je je huis altijd weer goed kan verkopen — kan tackelen.Of dat nou via een garantieregeling is of anderszins, hetgaat erom dat dat wordt opgelost. Wil de minister morgendie verkenning doen met de regio?Minister Wiebes:Laat ik de handreiking van mevrouw Mulder aannemen.Het uitgangspunt moet zijn zekerheid en niet een bepaalderegeling of wat dan ook. Wij moeten met elkaar kijken ofer voldoende zekerheid is voor die mensen die zich willengaan vestigen in het gebied of die al in het gebied gevestigdzijn. Dat bespreek ik ook graag met de minister van BZK,want dit gaat over een gebied, Wonen, waar zij veel meerexpertise over heeft dan ik. Bij dezen.88-21-274 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Dank voor deze toezegging. Fijn dat u dat morgen gaat uit-werken met de regio.Minister Wiebes:Voorzitter. De gaswinning. Vorig jaar hebben we eenbasispad geschetst naar nul. Ik heb toen de toezegginggedaan dat ik zou blijven zoeken naar mogelijkheden omde gaswinning naar beneden te brengen. Dat is gelukt, wantten opzichte van dat basispad kunnen we volgend jaar 1,5miljard kuub minder gas winnen. Die maatregelen zijn dusinderdaad gevonden. In het gasjaar vanaf 2020 zou dat zelfsbetekenen dat je dan op 12 miljard kuub zit. Ik geloof datde heer Sienot dat noemde. Na maart 2022 is er van eenhele wezenlijke gaswinning in Groningen nauwelijks nogiets over. In maart 2022 neemt de stikstoffabriek het over.Dan hebben we in een warm jaar vermoedelijk nauwelijksgas meer nodig. Maar SodM doet daar een belangrijkeschep bovenop: 12 miljard kuub volgend jaar, in plaats vanhet jaar erna. Het is een behoorlijke ambitie om dat één jaarop te schuiven. Ik ben simpelweg, anders dan velen van uaannemen, niet bereid om a priori aan te nemen dat datniet zou kunnen. Het is, denk ik, buitengewoon ingewikkeld.Er komen vast nog duivelse dilemma's langs, maar latenwe eerst kijken en dan oordelen, en niet andersom.Waar zijn we mee bezig? Ik was al bezig met aanvullendemaatregelen om vanaf 2022 nog verder naar de nul of opde nul te komen. Dat heb ik ook met de Kamer gedeeld.Dan zijn er maatregelen in beeld om ook volgend jaar nogwel onder de 15,9 miljard te komen, nog weer onder hetbasispad dat er al onder zat. Maar daarbovenop — en datis eigenlijk het verzoek van mevrouw Mulder — ga ikinderdaad in kaart brengen hoe een wereld met 12 miljardkuub eruit ziet. Wat betekent dat? Wat moet je daarvooropofferen? Hoe zou dat kunnen? Kan dat op die termijn?Dat zal best ingewikkelde dilemma's opleveren, maar ik bener wel voor om eerst in kaart te brengen wat het betekenten daarna pas over dilemma's te praten, en niet van tevorenal af te haken. Ik doe hierbij de toezegging aan mevrouwMulder dat wij beiden zullen kunnen kijken naar wat ervoornodig is om op 12 kuub te komen en wat dat betekent.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Dank. Wanneer kunnen we het daar dan over hebben?Minister Wiebes:Ik denk dat we over belangrijke maatregelen ruwweg al injuni wellicht zouden kunnen praten, maar dan in abstracto.Eind juli hebben we dat verder uitgewerkt, maar op 1oktober moeten we het echt weten, want op 1 oktoberbegint het gasjaar.Dat gooit wel even roet in hoe wij tot nu toe tussen kabineten Kamer hierover hebben gesproken. Want er is een win-ningsbesluit, een procedure. Tsjonge, daar hebben we hetweer. Dat winningsbesluit moeten we doorlopen, want alsdat niet gebeurt, mogen we helemaal geen gas meer win-nen. Dan zitten we vanaf komende 1 oktober op nul. Dusdat winningsbesluit moet doorlopen. Ik zie nu geen anderemogelijkheid dan dat we die 15,9 er nog even in laten staanen parallel daaraan gaan zoeken naar mogelijkheden omdat getal naar beneden te krijgen. Het doel is 12. Dat is hoeik het wil doen. Dat betekent dat we op die tijdstippen injuni en juli, en uiteindelijk voor 1 oktober, moeten wetenwat dit betekent voor het komende gasjaar, welke dilemma'ser zijn, welke knopen er moeten worden doorgehakt en hoewe dit kunnen bereiken.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Dit lijkt mij in ieder geval een begaanbare weg, want wijmoeten echt naar die 12 miljard kuub, voor de veiligheidvan onze Groningers. Kan de minister de komende dagenaangeven hoe dit proces exact uitgewerkt wordt? Want hetis nu wel heel erg op hoofdlijnen.Minister Wiebes:Ik zal nog even preciezer laten weten op welke manier datgaat. We hadden natuurlijk een procedure. Die was hele-maal uitgewerkt. Er moet nu even opnieuw worden uitge-zocht op welke momenten we de Kamer daarover kunneninformeren en hoe we daar dan een discussie over kunnenvoeren. Ik zal even uitzoeken wat het geschiktste momentis. Is dat juni of op de een of andere manier juli? Maar danmoeten we ook rekening houden met het reces. Ik ga ereven op puzzelen, want het is belangrijk dat we daar hetgesprek over hebben.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Mijn fractie had gevraagd om de maatregelen in kaart tebrengen. Het is goed dat de minister dit oppakt. Ik denk datook anderen dat gevraagd hebben. Mijn vraag aan deminister is of er belemmeringen zijn, bijvoorbeeld in de zinvan contracten met Shell en Exxon, waardoor het lastigerwordt om volgend jaar minder gas te winnen dan we onsnu met elkaar hebben voorgenomen. Denk aan contractenover afbouwpaden, waarbij Shell en Exxon rekening houdenmet bijvoorbeeld die 15,9 miljard. Of kan de minister er invrijheid over beslissen? Ik wil graag het antwoord wetenop die vraag.Minister Wiebes:Nee, er is geen belemmering aan de kant van ... Het zoukunnen dat er op een of andere manier financiële arrange-menten aan de orde zijn als je onder een pad gaat dat jehebt afgesproken. Maar nogmaals, die zijn niet belemme-rend. Het gaat uitsluitend om de fysieke mogelijkheden omminder laagcalorisch gas te winnen en te gebruiken. Dat ishet enige wat telt.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Dit roept wel de vraag op wat die financiële arrangementendan mogen zijn. Maar goed, voor mij, voor de mensen inGroningen, is het denk ik belangrijker dat we daadwerkelijkomlaaggaan met die gaswinning, zo ver als mogelijk. Opdit moment wordt er al stikstof bijgevoegd. Vorig jaar almeer dan in de jaren ervoor.Minister Wiebes:Dat klopt.88-21-284 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Dat is een goede ontwikkeling. Maar in de tabellen van deGasunie zie ik dat er minder stikstof wordt toegevoegd ophet moment dat de gasprijs hoog is. Dus financiële bereke-ningen, de waarde van de gasprijs, beïnvloeden in hoeverreer stikstof wordt toegevoegd aan buitenlands gas. Deminister zit heel verbaasd te kijken. Ik begin mijn zin evenopnieuw. Op het moment dat de gasprijs hoog is, is erminder stikstof, want dan kun je het Gronings gas goedverkopen. Als de gasprijs lager is, wordt er meer stikstofbinnengehaald om de kwaliteit van het Gronings gas televeren. Ik vind dat heel erg zorgwekkend, omdat dit zoubetekenen dat bij Shell en Exxon wel degelijk financiëleargumenten een rol spelen als het gaat over de gaswinningin Groningen en dat er wel degelijk mogelijkheden zijn omde gaswinning verder omlaag te brengen.Minister Wiebes:Door de ruimere mogelijkheden tot stikstofinkoop blijkenwe nu juist meer stikstof te kunnen inzetten. Alleen aldaarom kan het niveau van 15,9 waarschijnlijk omlaag. Mijninzet is juist om alle stikstof die we kunnen krijgen, in tezetten om het gaswinningsniveau in Groningen zo laagmogelijk te krijgen. Laat ik even in de statistieken duikendie mevrouw Dik-Faber noemt. Maar de oplossing is juistdat de mogelijkheden tot stikstofinkoop nog groter zijn danhet eerst leek.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Afrondend. Fijn dat er meer stikstof beschikbaar is dan wemet elkaar dachten, maar dat moet dan ook maximaalingezet worden. De prijs van het Gronings gas zou daaropniet van invloed mogen zijn. Ik wil heel graag dat deminister zijn invloed aanwendt, er afspraken over maakt,zodat dit ook niet gaat gebeuren. We moeten zo snelmogelijk zo ver mogelijk omlaag.Minister Wiebes:We moeten zo snel mogelijk zo ver mogelijk omlaag. Bijdezen: eens. Maar ik ga dat even specifiek na. Dat is mijntoezegging. Maar we zijn het helemaal eens. Dit is het doel.De heer Van der Lee (GroenLinks):Ik heb geen behoefte om het debat over de mijnbouwwet-geving opnieuw te doen. We hebben daarin uitvoeriggesproken over de veiligheid van de Groningers, vergelekenmet de veiligheid qua leveringszekerheid. Daar zat ik watanders in. Maar goed, die wet geldt. Op basis daarvanhebben we een bestaande procedure. Dat heeft de ministerbenadrukt. Hij zegt nu toe om alles op alles te zetten om alkomend jaar op 12 miljard kuub uit te komen. Nu wil ik hemtoch herinneren aan een eerdere, andere kwestie die ik alvaak heb aangekaart en waar ik ook toezeggingen op hebgekregen. Die kwestie is dat Nederland nog niet eens eenafschakelplan van gas kent als de nood aan de man is. Eris vaker toegezegd dat er een afschakelplan zou gaankomen, maar ik heb dat nog steeds niet ontvangen.Minister Wiebes:Ja, dat komt er wel.De heer Van der Lee (GroenLinks):Ja, dat kómt, maar dat hoor ik al een heel jaar.Minister Wiebes:Ik kijk even ernstig in ambtelijke richting. Ik kan even latenweten wanneer dat komt, want het kómt. Dat gaat trouwensover iets anders, maar de vraag heeft de heer Van der Leeal twee keer gesteld.De heer Van der Lee (GroenLinks):Het gaat in mijn beleving niet helemaal over iets anders,want als je moet afschakelen doordat de nood aan de mankomt en omdat je de veiligheid van Groningers vooropzet,dan moet daar ook een mogelijkheid voor zijn. Die bestaatnog niet.Minister Wiebes:Zeker.De heer Van der Lee (GroenLinks):Dus in die zin is er een relatie. Ik zie graag de datum nu echttegemoet.Minister Wiebes:Ja, ik ga ervoor zorgen dat er een datum komt.De voorzitter:Gaat u verder.Minister Wiebes:Dan zijn we toe aan versterken. Dat doe ik sinds ruim eenjaar samen met de minister van BZK, omdat het uiteindelijkgaat over geldstromen naar gemeentes, bouwen, wonen,gebiedsontwikkeling. Zij zal vanuit die groeiende betrokken-heid de vragen over de versterking beantwoorden en daaropingaan.De voorzitter:Dan geef ik nu het woord aan de minister van BinnenlandseZaken en Koninkrijksrelaties.Minister Ollongren:Heel veel dank, voorzitter. Heel veel punten zijn al behan-deld. Inderdaad, de reden dat ik hier ben, is dat ik graagmijn bijdrage wil leveren aan de versterking. Maar omdathet ook voor mij de eerste keer is dat ik met de Kamer overdit belangrijke onderwerp spreek, wil ik verder in allebescheidenheid wel heel kort zeggen dat ik ook heel geraaktben door wat ik heb gezien en gehoord in Groningen. Ikwas met collega Wiebes na de laatste aardbeving in Wes-terwijtwerd. Ik sprak daar bange mensen, boze mensen,bezorgde mensen, mensen die letterlijk uit hun bed warengetrild die ochtend. Ik sprak een wethouder die eigenlijkniet meer over straat kan zonder heel indringend te wordenaangesproken en die soms niet meer weet wat hij moetzeggen. De vlaggen hingen halfstok. Dat voel ik. Dat doet88-21-294 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer pijn. Dan realiseer je je dat het anders moet. Daar is net alheel veel over gezegd. Daar sluit ik me vanzelfsprekendvolledig bij aan.Voorzitter. Dan de versterkingsaanpak en de wijze waaropwe willen proberen om die nu anders en beter te doen. Hetgaat in die versterkingsaanpak in de kern om een paar din-gen. Het gaat over meer regie voor bewoners en voorbestuurders, lokale bestuurders, de mensen in de regio, terplekke die weten wat er nodig is. Het gaat om het inrichtenvan één slagvaardige uitvoeringsorganisatie met echteslagkracht, met uitvoeringskracht. Het gaat over een vereen-voudiging en daarmee ook een versnelling van het proces.Die aanpak kan alleen maar werken als we samenwerken,als dit een aanpak is van gemeenten, bewoners, woning-bouwcorporaties, zorginstellingen en scholen, als we datsamen doen en daar samen aan gaan staan. Dan kunnenwe die stappen zetten en dan kunnen we ook die aanpakuitbouwen. We zullen een aantal dingen echt anders gaandoen. Dat is eerder gezegd. We zullen daar morgennatuurlijk ook verder over spreken met de regio, want datis ook de manier om dit te doen.We willen gebruik gaan maken van standaardmaatregelen,van typologieën van huizen in plaats van ieder huis voorzich. Dat gaat heel veel schelen. Dan kunnen we echt ver-snellen. We willen inderdaad dat aannemers in dat verster-kingsproces gewoon aan het werk kunnen en dat in éénkeer kunnen doen. Dat geldt ook voor de lokale aannemers,zeg ik tegen mevrouw Mulder. Het enige wat nodig is, isdat de aannemer beschikt over de juiste expertise. Dan kandie aannemer aan de slag.We gaan ook de bestaande versterkingsadviezen van dewoningen met een licht verhoogd risicoprofiel, de zoge-naamde batch 1581 — ik kom nu een beetje in het jargon,maar ik weet zeker dat iedereen hier precies weet waar ikhet over heb — zo spoedig mogelijk uitvoeren. Dat is overi-gens ook een van de adviezen van het SodM. Dat gaan wedoen. Er komt één uitvoeringsorganisatie. Het CentrumVeilig Wonen gaat er dus tussenuit. De lokale plannen vande gemeenten worden leidend. We zullen de capaciteit inde uitvoering natuurlijk ook moeten uitbreiden.We willen zorgen voor meer transparantie in de voortgang.We zullen zorgen voor een meerjarenplanning. We zullenervoor zorgen dat die voortgang ook inzichtelijk wordtgemaakt in een zogenaamd dashboard. We moeten debouwcapaciteit maximaliseren. Daarvoor werken we samenmet belangrijke, relevante partijen aan een Groningsbouwakkoord. Daarin zullen we dat vorm gaan geven. Datstaat ook in de brief. Ik wil in dat overleg met de regio inde komende tijd ook analyseren of er nog wettelijkebelemmeringen zijn die een snelle uitvoering van dezeversterkingsaanpak in de weg staan. Daarbij heb ik in hetachterhoofd — ik geloof dat de heer Van der Lee dat aan-haalde — de wijze waarop via de Crisis- en herstelwetbepaalde versnellingen in procedures zijn gerealiseerd. Eenbeetje naar analogie van die aanpak wil ik dus kijken of wenog stappen kunnen zetten in de sfeer van het wegnemenvan dat soort wettelijke belemmeringen.Ik ben het eigenlijk helemaal eens met wat mevrouw Dik-Faber zei: het is nu de opgave om naast de mensen inGroningen te gaan staan. Het heeft geen zin om in de wegte staan als overheid. Ik weet ook dat het vertrouwen in deoverheid niet goed is, dat mensen zich onveilig en nietgehoord voelen. Ik sluit me volledig aan bij wat de minister-president zei: het enige wat we op dat punt kunnen doen,is niet werken aan het vertrouwen in onszelf, maar werkenaan het vertrouwen in de aanpak.Voorzitter. Er zijn een paar concrete vragen die nog op mijnweg liggen. Om te beginnen vroeg de heer Van der Leenaar de resultaatverplichting. Ik denk dat het antwoorddaarop, waar de minister-president eigenlijk al op hintte,is: natuurlijk willen we dat, en als wij morgen met de regiopraten, dan moeten we het ook daarover hebben. Danmoeten we samen met de regio kijken wat er mogelijk is.Ik ben ook heel blij dat de heer Van der Lee in zijn interruptiezei dat hij het kabinet daar de tijd voor geeft. Die tijd hebbenwe nodig om dat met de regio precies te bepalen, wantniemand heeft er iets aan als we nu iets beloven wat weniet kunnen waarmaken. Ik wil dus graag samen met deregio bespreken hoe we die doelen kunnen definiëren, welkedoelen dat zijn en hoe we dan inderdaad gezamenlijk zeg-gen: dit resultaat kunnen we met deze aanpak halen.De heer Van der Lee (GroenLinks):Dank voor de verduidelijking op dit punt. Mag ik er dan nogwel een vraag aan toevoegen? Ik heb in een eerder interrup-tiedebatje ook gewezen op het feit dat gemeentes aan mijaangeven dat zij er door het afgeven van een omgevings-vergunning waarin een NPR-toets is opgenomen zorg voorkunnen dragen dat er ook achteraf gecontroleerd kan wor-den of een versterkt huis, of een nieuw te bouwen huis alser een sloop moest plaatsvinden, voldoende veilig is. Magik ervan uitgaan dat u die optie heel serieus in dat gesprekmet de regio meeneemt en als onderdeel ziet van eenpoging om tot een resultaatverplichting te komen om dedoelen uit de versterkingsoperatie te halen?Minister Ollongren:Ik had deze opmerking van de heer Van der Lee gehoorden ook genoteerd als vraag voor mezelf, om dit uit te zoe-ken. Wat mij betreft kunnen we alles op tafel leggen; zowerken we nu ook met de regio. Ik hoorde deze suggestieen ik zeg de heer Van der Lee toe dat ik dit naga en wat mijbetreft ook bespreek, want uiteindelijk zijn we op zoek naareen aanpak die werkt. Ik weet dus niet of dit daar eenonderdeel van kan zijn, maar ik zal het zeker onderzoeken.De voorzitter:Gaat u verder.Minister Ollongren:De heer Van der Lee vroeg trouwens ook naar het mandaatvan de NCG of eigenlijk de weg naar de uitvoeringsorgani-satie. Ik heb er al iets over gezegd. Volgens mij zag zijnvraag er vooral op of de NCG voldoende mandaat heeft,zelfstandig kan handelen en niet iedere keer ergens omtoestemming hoeft te vragen. Ja, dat is natuurlijk preciesde bedoeling: een slagvaardige uitvoeringsorganisatie dievoldoende mandaat heeft en die de versnelling echt vormkan geven in overleg met de opdrachtgever, in overleg metde gemeente en in overleg met de mensen die heel dichtbijen heel lokaal precies weten wat er nodig is.Tegen mevrouw Mulder, die hier ook een vraag over stelde,zeg ik: natuurlijk kunnen de NCG en straks de uitvoerings-88-21-304 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer organisatie opschalen als dat nodig is; dit gaat alleen wer-ken als de lijnen kort zijn.De heer Sienot (D66):Ik heb de minister van Binnenlandse Zaken net horen zeg-gen dat ze het een heel groot probleem vindt en dat ze datook heeft gevoeld in Groningen. Het is dus een grote ver-antwoordelijkheid die nu bij haar rust. Die versterkingsope-ratie moet op gang komen. Ze heeft ook gezien dat het taaiis. Mijn vraag is: wat gaat er nu dan anders, zodat de Gro-ningers gaan merken dat het ook beter zal gaan? Wat gaater nou precies anders?Minister Ollongren:Er zitten een aantal veranderingen in. De grote veranderingis dat er niet allerlei verschillende organisaties komen, maaréén. Maar ik denk dat het allerbelangrijkste is dat de regioen de lokale bestuurders in positie worden gebracht en datdie eigenlijk bepalen wat er moet gebeuren. Als we dan,zoals het in het jargon heet, via die typologieaanpak meerstandaardiseren en ook nog heel veel tijdwinst aan devoorkant kunnen realiseren en als we ook maatwerk toelaten— dat is bij de schade "de aannemersvariant" gaan heten,maar eigenlijk is dat ook in de versterkingsoperatie "deaannemersvariant" — dan realiseren we daar ook meertempo. Dat zijn een aantal aspecten van de veranderingenin deze aanpak.De heer Sienot (D66):Dank u wel voor de antwoorden. Ik heb een vervolgvraag.Ik hoor dat het anders gaat omdat er een typologieaanpakkomt. Ik hoor dat het anders gaat omdat de lokale besturenmeer zeggenschap krijgen. Ik zou nog een stap verder willengaan. Moeten we de huiseigenaren niet zo veel mogelijkgewoon zelf het heft in eigen hand geven, bijvoorbeeld meteen bouwdepot? Hoe ziet de minister dat? En is ze ook vanplan om ook langs die lijn mensen meer de mogelijkheidte geven om zelf aan de slag te gaan met versterking?Minister Ollongren:Ik had die vraag van de heer Sienot al eerder gehoord. Bijde uitvoering van de zogenoemde batch 1588 wordt nuervaring opgedaan met precies dat punt, met zo'n bouwde-pot. Ik vind het relevant om daarvan te leren. We willennatuurlijk sowieso leren van eerdere ervaringen, maar alswe ook naar die aannemersvariant in de versterking toegaan, dan kan dit specifieke punt daar een plek in krijgen.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Wanneer gaat deze aanpak dan ook echt lopen? Met die1588 is de minister nu actief. Met 1581 wordt wat haarbetreft onmiddellijk gestart. Als mensen al versterkingsad-viezen hebben liggen, kunnen ze gewoon los. Dat begrijpik toch echt goed van deze minister?Minister Ollongren:Ja, conform het advies van het SodM op dat punt.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Ja, heel goed. En mogen mensen daar zelf ook hun eigenaannemer voor selecteren?Minister Ollongren:Het gaat over een aantal huizen die in die batch 1581 zittenwaarvan we weten dat het daar gewoon snel moet gebeu-ren. In sommige gevallen, waarvan de heer Van der Leeook voorbeelden heeft genoemd, heeft de gemeentegezegd: wij gaan deze huizen doen. Dat is bijvoorbeeldgebeurd in Ten Boer, maar ik weet dat dat ook in de stadGroningen is gebeurd. Ik wil toe naar een aanpak waarinvoor woningeigenaren ook de keuzemogelijkheid bestaatom het zelf te doen. Ik durf nu niet te zeggen of dat ook kanvoor precies deze huizen, voor dit onderdeel, dat ook in datSodM-advies zit. Als dat kan, moeten we dat doen. Hetallerbelangrijkste is dat voor die categorie huizen die ver-sterking heel snel in gang wordt gezet.De voorzitter:Tot slot.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Wanneer wil de minister ons daar duidelijkheid over geven?Want ik ken mensen die al een advies hebben liggen en dieeigenlijk al heel lang los willen. Aan de ene kant hebben zeschade en aan de andere kant moet hun huis misschien weltegen de vlakte. We zijn hier dus ook een beetje gekke din-gen aan het doen met elkaar: geld geven voor schade envervolgens gaat het huis misschien tegen de vlakte. Ik zouhierop dus wel graag wat meer regie voor de mensen zelfwillen hebben, want wat hebben ze eraan?Minister Ollongren:Volgens mij zijn mevrouw Mulder en ik het helemaal eensop dat punt. Wij overleggen morgen weer met de regio.We gaan natuurlijk ook specifiek voor deze woningen pre-cies uitwerken hoe dat gaat gebeuren. Daar zal ook debetreffende gemeente een belangrijke rol in gaan spelen.Ik ben graag bereid om de Kamer toe te zeggen, voor zoverhet kan al na morgen, na ons overleg, en anders sneldaarna, hoe we op dit onderdeel met die huizen omgaan.De heer Van der Lee (GroenLinks):Op dit punt zou ik de minister ook graag iets mee willengeven, omdat wij voor het eerst hierover spreken. Ik heb aleerder mijn zorg geuit over de uitvoeringsorganisatie diegebouwd gaat worden. Dat heeft er in belangrijke matemee te maken dat een groot deel van de staf van het Cen-trum Veilig Wonen, dat op een heel andere leest geschoeidwas, met een ander doel, helaas, nu toch een grote rol gaatkrijgen. Ik heb eerlijk gezegd meer vertrouwen in hetsamenspel tussen mensen die het heft in eigen hand nemenmet de gemeente, dan in een centraal uitvoeringsapparaat.Ik heb ook enige zorgen over die typologieën. Er zijn 2.500typologieën onderscheiden. We hebben het over een ver-sterkingsoperatie van op dit moment in de orde van groottevan ruim 3.000 huizen. Wat heb je dan aan typologieën?Als je die weer moet platslaan in een aantal, kom je daardan echt verder mee? Dus kijk daar alstublieft heel goed88-21-314 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer naar. Zorg dat de gemeenten met de burgers samen aande slag kunnen.Minister Ollongren:Dat laatste is mij uit het hart gegrepen. Wat betreft de eerstetwee punten: wij willen niet meer afhankelijk zijn van hetCVW. Dat gaan we heel anders organiseren, met één uitvoe-ringsorganisatie. Wat betreft de typologieën: als je er teveel hebt, dan heb je geen typologieaanpak en dan heb jeook geen standaardisatie. Dus natuurlijk moeten we toenaar een beperkt aantal clusters van gebouwtypen, waar-voor je een standaardset aan maatregelen kunt toepassen.Dat heeft ook mijn volle aandacht.Voorzitter, er zijn nog een aantal heel concrete vragengesteld. Mevrouw Mulder vroeg of nu helemaal helder ishoe EZK en BZK hebben afgesproken om om te gaan metde versterking. De Kamer is daar enkele weken geledenover geïnformeerd per brief. Uiteindelijk werken we toenaar een wet voor het versterken en naar een uitvoerings-organisatie, waarbij het eigenaarschap bij BZK komt te lig-gen. Maar veel belangrijker is dat het opdrachtgeverschapbij de gemeenten komt te liggen, zodat we samen met degemeenten de uitvoering kunnen doen. In onze ogen is datdus duidelijk georganiseerd.De heer Van der Lee vroeg nog of er een boetebeding zoukomen bij het versterken. Dat is inderdaad onderdeel vanhet maatregelenpakket. We willen in dat hele nieuwe proceswerken met fatale termijnen. Als afspraken niet wordennagekomen, moeten inwoners daarvoor worden gecompen-seerd door middel van een vergoedingsregeling. Die zouper volgend jaar operationeel moeten zijn.De heer Kops van de PVV vroeg of dit een crisisaanpak isdie gericht is op coulance. Ja, eigenlijk behandelen we ditnu in lijn met hoe je in een crisisstructuur werkt. We sprekenmorgen weer met de regio over het integrale pakket aanmaatregelen. We gaan in de uitvoering helemaal toe naarde lokale bestuurders. Ik heb net al veel gezegd over devereenvoudiging en de versnelling van het proces. Ik hebde regie voor bewoners zelf benoemd, net als de maatrege-len in de uitvoeringscapaciteit, de rol voor de bouwbedrij-ven en het wegnemen van eventuele belemmeringen inwet- en regelgeving à la de Crisis- en herstelwet. Met anderewoorden: dat doen we dus zeker zoals de heer Kops netsuggereerde.Er werd door de SGP verwezen naar Europese aanbeste-dingsregels, waarvan je soms inderdaad wilt kunnenafwijken. Als er een urgente situatie is die snel handelenvereist, dan moet dat gewoon kunnen. Er is in het aanbeste-dingsrecht een mogelijkheid om in bijzondere en urgentesituaties af te wijken van de standaardtermijnen voor aan-besteden of van de verplichting tot openbaar aanbesteden.Dat is niet per se afwijken van de Europese regels, maareen mogelijkheid die onderdeel uitmaakt van die regels.Hetzelfde geldt voor het contracteren van een aannemerzonder allerlei termijn in acht te hoeven nemen, dus daargaan we gebruik van maken.De heer Sienot van D66 verwees naar zeven knelpunten diede regio al eerder — begin mei, dacht ik — heeft voorgelegdaan het SodM, in een brief. Deze zijn natuurlijk allemaalonderwerp van gesprek. We hebben eigenlijk alle puntenal in onze voorbereidingen geadresseerd. U vindt ze vooreen deel ook terug in de brief. We zullen ze morgen allemaalbespreken, of een deel ervan, bijvoorbeeld hoe we omgaanmet de uitvoeringsorganisatie en met het budget. Daar hebik zonet al iets over gezegd, dus op die vraag kan ik antwoor-den: ja, die zeven punten zijn bekend en met alle zevenpunten gaan we ook aan de slag.De heer Sienot vroeg ook of we mogelijkheden zien omstudenten Bouwkunde in te zetten bij de grote opgave diedaar is. Alle hulp, alle ideeën en alle creativiteit om dieversnelling te bereiken zijn natuurlijk welkom. Ik verweesnet even naar het bouwakkoord waar we aan gaan werken.Ik kan me voorstellen dat we juist ook bij dat bouwakkoordkijken of we deze suggestie erbij kunnen betrekken.Voorzitter, ik meen dat ik daarmee de aan mij gesteldevragen ook heb beantwoord.De voorzitter:Goed. Een vraag van de heer Nijboer? De heer Nijboer.De heer Nijboer (PvdA):Ik weet niet of de minister ook over de nieuwbouwregelinggaat, maar ik denk het wel. Die loopt ten einde. De ministervindt het van groot belang dat er ook in Groningen genoeghuizen worden gebouwd. Er is daar ook woningnood. Devraag is of die wordt verlengd en of dat goed is geregeld.Minister Ollongren:Volgens mij is dit onderdeel van de verantwoordelijkheidvan mijn collega Wiebes. Ik meende dat hij er ook iets overheeft gezegd, zonet, maar daar kan ik mij in vergissen. Ikkan overigens tegen de heer Nijboer zeggen dat ik zijnanalyse over de woningnood in Groningen, met name destad Groningen, natuurlijk deel. Om die reden heb ik eenwoondeal gesloten met de stad Groningen, om dat punt teadresseren. Ik heb overigens ook vaak in de regio gesprokenover de knelpunten in de stad aan de ene kant en de krimpin bepaalde delen van Groningen aan de andere kant enhoe we dat op de een of andere manier bij elkaar kunnenbrengen om dat te verbeteren, dus ik zie het probleem zeker.De heer Nijboer (PvdA):Ja, maar het antwoord op de vraag of die wordt verlengd.Het kabinet spreekt met één mond ...Minister Ollongren:Zeker.De heer Nijboer (PvdA):... en de heer Wiebes heeft daar de antwoorden.Minister Ollongren:Als u het goed vindt, geeft collega Wiebes antwoord op dievraag.88-21-324 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer De voorzitter:Ja, dat is goed.Minister Wiebes:Voorzitter. Er is geen twijfel over mogelijk dat de bewonersrecht hebben op een voortgezette nieuwbouwregeling. Datis niet zonder problemen. We hebben namelijk afgesprokendat die publiek wordt. Dat blijkt een staatssteunprobleemop te leveren, dus ik heb er een hoop gedoe mee, maar datmag geen belemmering zijn voor een nieuwbouwregeling,want die hoort er gewoon te zijn. Dat zou kunnen betekenendat die nog enige tijd door een ander wordt uitgevoerd, ofdoor de NAM. Dat leidt niet overal tot applaus, maar devoorziening hoort er gewoon te zijn.De voorzitter:Nou staan er twee Kamerleden. Volgens mij wilden zij vra-gen stellen aan de minister van Binnenlandse Zaken. Deheer Stoffer, of was het mevrouw Dik-Faber? Mevrouw Dik-Faber.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Voorzitter. Volgens mij zijn twee vragen niet beantwoord,maar wel belangrijke vragen voor mijn fractie. Ik heb vast-gesteld dat hier sprake is van een nationale ramp. Dat zijnhele grote woorden, dat besef ik. Er is ook een crisisaanpakbij nodig. Ik heb in de brief gelezen dat de minister ookkomt met een crisisaanpak, maar het was een hele kortezin in die lange brief. Ik ben gewoon erg benieuwd hoe wedit gaan fiksen. Wanneer gaan mensen in Groningen hier-van het verschil merken? Wat gaat de minister preciesdoen?Minister Ollongren:Ik heb net in antwoord op de vraag van de heer Kops kortgeschetst hoe deze aanpak veel meer aansluit bij hoe jeinderdaad met crises omgaat. Ik denk dat het belangrijksteelement is, als er een crisis is, dat je die zo lokaal mogelijkprobeert te adresseren. We hebben gezegd dat zich hiereen crisis voltrekt in slow motion en die kun je niet adres-seren als je een heleboel verschillende instanties, metallerlei verschillende verantwoordelijkheden, die laatoplossen. Het gaat om korte lijnen, verantwoordelijkheidvan het Rijk in samenwerking met de regio en de lokalebestuurders in positie, en dat in combinatie met veel kortereprocedures en met ruimte voor bewoners om naar huneigen inzicht en naar hun eigen wensen te kunnen handelen.Dat is de aanpak die wij voorstaan.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Ik dank de minister voor de toelichting. Tegelijkertijd vindik dit wel heel erg op hoofdlijnen. De crisisaanpak zoals wijdie kennen in Nederland gaat altijd over een ramp die zichvan het ene op het andere moment voltrekt. Bijvoorbeeldeen watersnoodramp, een dijk die doorbreekt. De veilig-heidsregio's trainen ook voor dat soort rampen. Dat zijnrampen van het ene op het andere moment. Maar dathebben we hier niet in Groningen. Dit is een crisis in slowmotion. Ik hoor dat de minister de procedures wil verkorten.Ja, dat ben ik met haar eens. Maar toch heb ik het gevoeldat er echt een veel drastischer aanpak nodig is, omdat zóveel procedures veel te traag lopen. Misschien dat we pasmet elkaar het resultaat bereiken dat we beogen met eennoodwet voor Groningen, een Groningenwet — ik weet nietof je het zo moet noemen — omdat de bestaande crisiswet-geving eigenlijk niet toepasselijk is.Minister Ollongren:Ik ben voorzichtig geweest in mijn bewoordingen, want ikwil er steeds echt voor waken dat ik iets zeg, toezeg ofbeloof waarvan later blijkt dat dat niet zo zou kunnen. Maarik heb wel gezegd dat ik inderdaad in overleg met de regiowil nagaan of wet- en regelgeving de versnelling van deaanpak in de weg zit. Want uiteindelijk gaat het inderdaadover een versterkingsoperatie. Die versterkingsoperatie isnodig vanwege de veiligheid van huizen van de mensen inhet aardbevingsgebied. Laat ik dan in reactie op mevrouwDik-Faber zeggen dat ik een crisiswet, een Groningenwet,zeker niet uitsluit als blijkt dat dat helpt in deze aanpak.Sterker nog, dan ben ik zeer bereid om het te doen. Maardan wil ik wel zeker weten dat dat helpt, want daar moetenwe met elkaar wel wetgeving voor maken. Dan kom ik daarnatuurlijk snel bij u op terug.De heer Stoffer (SGP):Ik sluit me graag aan bij die laatste oproep van mevrouwDik-Faber. Ik kan me voorstellen dat we door bijvoorbeeldde Wet natuurbescherming denken: de vleermuizen gaanweer voor de mensen. Daar sluit ik mij dus graag bij aan.Mijn vraag is eigenlijk een heel andere, maar die past weleen beetje in dit kader. Ik had specifiek iets benoemd overde agrarische sector. We hebben het hier met name overwoningen, maar de agrarische sector is heel complex enverdient wellicht een eigen plek in de crisisaanpak. Wordtdat ook echt daadwerkelijk opgepakt? Of is dat nog buitenbeeld? Want dan moeten we daar nog wat aan doen.Minister Ollongren:Die is zeker niet buiten beeld. Ik meen dat de minister-pre-sident het net ook zei: we zijn hier nu met z'n drieën, maarwe spreken er vaak over. Meerdere collega's in het kabinethebben op onderdelen belangrijke stappen gezet, of gaandat doen. Natuurlijk zal de minister van LNV juist voor deagrarische sector haar ding doen, net zoals de collega's vanVWS, van SZW en van OCW een aantal zaken hebbengedaan. Er werd eerder bijvoorbeeld specifiek naar demonumenten gevraagd. Het is dus zeker in beeld. Wij zijnons er als kabinet zeker van bewust dat ook de agrarischesector in Groningen met specifieke problemen te kampenheeft. Overigens realiseert de collega van EZK zich dat allanger. Het is ook al langer onderwerp van het gesprek metde regio.De voorzitter:Mevrouw Agnes Mulder, een korte vraag.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Ik sluit me ook weer aan bij de opmerkingen van collegaStoffer. Ik ga er in tweede termijn ook een motie overindienen.88-21-334 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer De minister had het over een bepaalde expertise die aanne-mers moeten hebben om aan de slag te gaan met de ver-sterkingsopgave, dan wel met de schade. Zou zij dat watnader kunnen uitwerken? Want ik ben een beetje wars vanhele nieuwe, lange protocollen waardoor het weer nietloskomt. Daar zit mijn zorg dus. Misschien kan de ministerdie zorg wegnemen.Minister Ollongren:Ja, ik denk dat ik die kan wegnemen. In de praktijk is deexpertise die nodig is om te kunnen versterken eigenlijk algecertificeerd. Aannemers die dit kunnen, zijn over hetalgemeen al gecertificeerd. Zij zijn dus per definitie geschiktom dat soort klussen uit te oefenen.De voorzitter:Tot slot.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):En die aannemers kunnen zich vanaf morgen melden bijde NCG om te kijken of zij in aanmerking komen om ermeeaan de slag te gaan met de inwoners van de 1581-batch diedat willen?Minister Ollongren:Dat kan sowieso. Overigens, aannemers weten zelf ook hetbeste over welke expertise en over welke certificaten zedaarvoor moeten beschikken. Maar natuurlijk kunnen zezich daarvoor ook bij de NCG melden.De voorzitter:Dank u wel. Daarmee zijn we aan het eind gekomen van deeerste termijn van de kant van het kabinet. Ik begrijp dat erbij een aantal fracties behoefte is aan een korte schorsing.Dan stel ik voor om tot 22.30 uur te schorsen. Dan schorsik tot 22.30 uur, dus voor ongeveer een kwartier.De vergadering wordt van 22.15 uur tot 22.30 uur geschorst.De voorzitter:We zijn toegekomen aan de tweede termijn van de kant vande Kamer. Ik geef mevrouw Beckerman namens de SP hetwoord.Mevrouw Beckerman (SP):Voorzitter. Het zoveelste gasdebat. Heel veel Groningershebben weinig vertrouwen meer dat het ooit nog goedkomt. In dit gasdebat zagen we voor het eerst, de premier,de heer Rutte, waar lang om is verzocht, die zijn excusesmaakt. Ik vind dat we als Kamer, gehoord het kabinet,moeten laten zien dat we afkeuren wat er in het verledenis gebeurd. Daarom dien ik de volgende motie in.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat toezichthouder SodM concludeert dat inGroningen sprake is van langdurige maatschappelijke ont-wrichting en dat aan de primaire levensbehoeften veiligheiden zekerheid niet wordt voldaan;keurt het door minister Wiebes gevoerde beleid ten aanzienvan de versterking van gebouwen en de schadeafhandelingaf,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Beckerman, Nij-boer, Wassenberg, Geleijnse en Kops.Zij krijgt nr. 616 (33529).Mevrouw Beckerman (SP):Ik denk dat het belangrijk is dat we laten zien dat weafkeuren wat er is gebeurd. Ik hoop dat we verder kunnen.Mijn collega's zullen daar verdere voorstellen voor indienen.Ik vind dit een treurig einde, maar ik vind dat dit moet.De voorzitter:Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Nijboernamens de PvdA.De heer Nijboer (PvdA):Voorzitter. Ik begin met een motie.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de regio een aantal heldere voorstellendeed, namelijk:-woningeigenaren moeten een beroep kunnen doen opeen opkoop- of garantieregeling;-schrap de deadline van 1 januari en laat voor alle mensendie schade hebben gemeld, het aanbod van de TCMG gel-den;-verleng de nieuwbouwregeling;verzoekt de regering deze voorstellen over te nemen en uitte voeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Nijboer, Geleijnse,Van der Lee, Kops, Wassenberg, Beckerman en Stoffer.Zij krijgt nr. 617 (33529).88-21-344 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer De heer Nijboer (PvdA):Dan wil ik nog iets zeggen over de zojuist ingediende motievan afkeuring over het gevoerde beleid ten aanzien vanversterking en schadeherstel. De fractie van de PvdA vondde ruiterlijke excuses van de premier in contrast staan metde excuses en beantwoording van minister Wiebes. Hij gaftoch aan dat we met z'n allen de versterking niet goedgedaan hebben en dat het in juridische procedures is vast-gelopen, terwijl het een bewuste keuze van de minister isgeweest, ondanks groot verzet van de regio, om de verster-kingsoperatie stop te zetten. Het is een bewuste keuze vande minister geweest om niet te luisteren naar de argumen-ten van de brede oppositie destijds. Daardoor is de veilig-heid van de Groningers op dit moment minder geborgddan die anders zou zijn geborgd. Om die reden heeft hetgevoerde beleid van de afgelopen anderhalf jaar ten aanzienvan versterking en schadeafhandeling de afkeuring van dePvdA-fractie gekregen.Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Kopsnamens de PVV.De heer Kops (PVV):Voorzitter. De excuses komen te laat, veel te laat, want aljarenlang is bekend hoe omvangrijk en uitzichtloos desituatie in Groningen voor velen is. Laten we niet vergetendat in 2013, vlak na de beving bij Huizinge, de gaskraanzelfs verder werd opengedraaid. Toen adviseerde het SodMal: jongens, niet doen; afbouwen die gaswinning, en welnaar het veilige niveau van 12 miljard kuub. En dan zegt deminister doodleuk: we moeten nog gaan uitzoeken of datkan, of dat allemaal wel mogelijk is. Dat is echt onbegrijpe-lijk.Ik heb twee moties.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering in de regeling stuwmeer Groningen,zoals voorgesteld door de TCMG, het maximaal uit te kerenbedrag van €10.000 te schrappen, de regeling direct in tevoeren en deze te laten gelden voor alle gedupeerden, dusook voor hen met claims van na 1 januari 2019,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Kops, Beckerman,Nijboer en Geleijnse. Naar mij blijkt, wordt de indieningervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 618 (33529).MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering de gedupeerden die een schadeclaimhebben ingediend, niet langer te laten wachten en directtot uitbetaling of versterking over te gaan,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Kops. Naar mij blijkt,wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 619 (33529).De heer Kops (PVV):Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Wassen-berg namens de Partij voor de Dieren.De heer Wassenberg (PvdD):Dank u wel, voorzitter. De minister van EZK heeft aangege-ven dat hem er veel aan gelegen is de gaswinning snel,volgend gasjaar, terug te brengen naar het veilige niveauvan 12 miljard kuub. Dat wil de Partij voor de Dieren ook.Daarom dien ik de volgende motie in.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat toezichthouder SodM adviseert omminder te winnen dan de 15,9 miljard Nm3 die GTS heeftvoorgesteld;verzoekt de regering om vanuit het oogpunt van veiligheidhet SodM-advies te volgen en bij een gemiddelde winterniet meer dan 12 miljard Nm3 te winnen uit het Groningen-veld,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Wassenberg,Beckerman, Van der Lee, Nijboer, Kops en Geleijnse.Zij krijgt nr. 620 (33529).De heer Wassenberg (PvdD):De minister wil dat de gaswinning daarna snel doordaaltnaar nul. Volgens de minister liggen we daarin voor opschema en gaan we het dus eerder dan 2030 halen. We zien88-21-354 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer vaak dat we doelstellingen niet halen; dan worden doelstel-lingen vaak opgeschoven naar verder weg in de toekomst.Nu is het omgekeerde het geval: we gaan het wél halen.Dan is het een goed signaal om die ambitie aan te scherpenen de streefdatum naar ons toe te halen. Daartoe dien ikmijn tweede motie in.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het SodM vanuit het oogpunt van veilig-heid adviseert om volgend gasjaar niet meer dan 12 miljardNm3 te winnen uit het Groningen-gasveld;overwegende dat de gaswinning uit het Groningenveld inhet kader van de veiligheid voor de Groningers zo snelmogelijk moet worden afgebouwd naar nul;constaterende dat de regering voornemens is om de gas-winning pas in 2030 af te bouwen naar nul, maar aangeeftal voor op schema te liggen;overwegende dat er daardoor ruimte bestaat om de doel-stelling aan te scherpen;verzoekt de regering om met een stappenplan te komenom de gaswinning uit het Groningenveld uiterlijk in 2025af te bouwen naar 0 Nm3,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Wassenberg,Beckerman en Van der Lee. Naar mij blijkt, wordt de indie-ning ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 621 (33529).De heer Wassenberg (PvdD):Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Van derLee namens GroenLinks.De heer Van der Lee (GroenLinks):Dank u wel, voorzitter. Dank voor de ruiterlijke excuses ineen drieslag. Dank ook voor de toezeggingen. Ik zal heelscherp op de opvolging daarvan letten. Ik vind dat het nuaan het kabinet is om echt waar te maken dat het ruimhartigen resultaatgericht aan de slag gaat met schade, versterkenen het terugdraaien van de gaswinning.Ik heb drie moties. Ik ga heel snel voorlezen.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de regering een aantal voorstellen vanuitde regio opneemt in de versterkingsaanpak en de schade-afhandeling;overwegende dat niet alle voorstellen hierin zijn opgeno-men;verzoekt de regering om:-woningeigenaren in staat te stellen een beroep te doenop een opkoopregeling;-de mogelijkheid van een voorschot op een definitievewaardedalingsregeling te verkennen;-de nieuwbouwregeling te verlengen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Lee, Sie-not, Agnes Mulder, Dik-Faber en Yeşilgöz-Zegerius.Zij krijgt nr. 622 (33529).De heer Van der Lee (GroenLinks):Mijn tweede motie.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)om extra middelen vraagt om zijn uitgebreide takenpakketuit te voeren;verzoekt de regering ervoor zorg te dragen dat het SodMvoldoende budget heeft om al zijn adviserende en contro-lerende taken uit te kunnen voeren, in het bijzonder die inGroningen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Lee enAgnes Mulder. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervanvoldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 623 (33529).De heer Van der Lee (GroenLinks):De derde motie.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,88-21-364 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer overwegende dat het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)aandringt op een crisisaanpak in Groningen;overwegende dat maatschappelijke organisaties als hetGroninger Gasberaad en de Groninger Bodembewegingveel ideeën hebben over een crisisaanpak met een snelleruitzicht op resultaten, waarin de bewoners ook centraalstaan;verzoekt de regering in overleg te treden met deze maat-schappelijke organisaties over de invulling van de crisisaan-pak in Groningen, hun ideeën hierover zorgvuldig te over-wegen, en de Kamer daar op korte termijn over te informe-ren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Lee, Sie-not, Yeşilgöz-Zegerius, Agnes Mulder, Beckerman, Nijboer,Wassenberg, Geleijnse, Stoffer en Dik-Faber.Zij krijgt nr. 624 (33529).De heer Van der Lee (GroenLinks):Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Geleijnsenamens 50PLUS.De heer Geleijnse (50PLUS):Dank u wel, voorzitter. Ik dank de bewindspersonen vooralle antwoorden en in het bijzonder voor alle ruiterlijkeexcuses in drieslag. Dank daarvoor. Maar om maar eensmet mevrouw Beckerman te spreken: het is nu ook wel echttijd voor daden. De aangekondigde maatregelen moetengewoon snel zichtbaar worden in al die wijken, dorpen enstraten waar dat nodig is. Er moeten op korte termijnresultaten geboekt worden waar we u als kabinet ook opaan kunnen spreken. Daarom de volgende motie.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de regering versnellingsmaatregelen inen voor Groningen heeft aangekondigd;constaterende dat er al eerder maatregelen zijn aangekon-digd, waarbij het resultaat niet zichtbaar was in de wijken,dorpen en straten van Groningen;overwegende dat de excuses van de regering gepaardmoeten gaan met maatregelen die binnen een paar maan-den zichtbaar moeten zijn;verzoekt de regering de aangekondigde versnellingsmaat-regelen te voorzien van het gewenste resultaat, waarmogelijk inclusief datum waarop dit gerealiseerd moetworden, en de Kamer daarover voor 1 juli 2019 te informe-ren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Geleijnse, Yeşilgöz-Zegerius, Nijboer, Sienot, Dik-Faber, Beckerman, Van derLee, Wassenberg, Kops en Stoffer.Zij krijgt nr. 625 (33529).De heer Geleijnse (50PLUS):Ik dank u.De voorzitter:Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Yeşil-göz-Zegerius namens de VVD.Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius (VVD):Voorzitter. Ik zei in mijn inbreng al dat Groningers behoeftehebben aan en eigenlijk recht hebben op respect en erken-ning. Vanavond heb ik de minister-president excuses horenaanbieden. Vanavond heb ik de bewindspersonen uitgebreidhoren beantwoorden hoe er gewerkt gaat worden aansnelheid, aan transparantie, aan regie voor de mensen inGroningen. Ik wil hen daarvoor bedanken.Eigenlijk wil ik alleen nog de motie voorlezen die ik voormij heb liggen. U hebt gehoord, voorzitter, dat ik onder eenaantal andere moties sta. Die zijn allemaal gericht op snel-heid, transparantie en regie voor Groningers.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het SodM recent heeft geadviseerd om,uitgaande van een gemiddeld temperatuurverloop, in hetgasjaar 2019/2020 niet meer dan 12 miljard m3 gas te win-nen uit het Groningengasveld;overwegende dat de veiligheid van Groningers en de leve-ringszekerheid zwaarwegende belangen zijn;verzoekt de regering alles in het werk te stellen om zo snelmogelijk de vraag naar Groningengas met oog voor dedilemma's ten aanzien van de leveringszekerheid op dekortst mogelijke termijn terug te brengen tot onder de 12bcm, en de Kamer hierover medio juni voorlopig en voor1 oktober definitief te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Yeşilgöz-Zegerius,Agnes Mulder, Sienot en Dik-Faber. Naar mij blijkt, wordtde indiening ervan voldoende ondersteund.88-21-374 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Zij krijgt nr. 626 (33529).Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Dik-Faber namens de ChristenUnie.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Dank u wel. Ik dank de bewindspersonen voor de beantwoor-ding van de vragen. Ook dank ik de minister-president, dienamens het hele kabinet excuses heeft aangeboden. Ik denkdat dat goed is en op z'n plaats is. Ik heb gehoord dat er bijeen aantal vragen werd verwezen naar nadere informatie.Daar kom ik nog op terug. Ik ga ervan uit dat de Kamer daarnog schriftelijk over wordt geïnformeerd en dat wij over dediverse onderdelen een brief ontvangen.Ik heb twee moties, die ik snel ga voorlezen.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het Staatstoezicht op de Mijnen adviseertom de schadeafhandeling en versterking samen te voegen,en deze organisatie van ruim mandaat en eigen budget tevoorzien;overwegende dat het wenselijk is dat mensen terechtkunnenbij één loket, dat schade en herstel integraal worden opge-pakt en dat procedures en termijnen inzichtelijk wordengemaakt voor bewoners, zodat mensen weer regie krijgenover hun huis en hun leven;verzoekt de regering om één loket en één uitvoeringsorga-nisatie met budget en mandaat te realiseren voor schadeaf-handeling en versterking,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Dik-Faber, Sienot,Agnes Mulder, Yeşilgöz-Zegerius, Van der Lee en Geleijnse.Zij krijgt nr. 627 (33529).Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):De tweede motie luidt als volgt.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de TCMG voorstelt om mensen die voor1 januari 2019 schade hebben gemeld een aanbod te doenvan €5.000 voor vergoeding van het schadeherstel;overwegende dat het een eenmalige regeling betreft metlogischerwijze een einddatum;overwegende dat na de aardbeving Westerwijtwerd bijna3.000 meldingen van schade zijn gedaan;overwegende dat het belangrijk is dat de TCMG nu zo veelmogelijk schades afhandelt, om meer tijd te kunnen beste-den aan complexere schades en nieuwe schademeldingen;spreekt uit dat het wenselijk is dat de voorgestelde regelinggeldt voor schades die zijn gemeld voor 1 juni 2019;verzoekt de regering juridisch advies in te winnen opdat denieuwe regeling kan zien op de periode van schademeldin-gen tot 1 juni 2019,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Dik-Faber, AgnesMulder, Sienot, Yeşilgöz-Zegerius, Van der Lee, Stoffer,Nijboer, Geleijnse, Beckerman en Kops.Zij krijgt nr. 628 (33529).Dank u wel, mevrouw Dik-Faber. Dan geef ik nu het woordaan mevrouw Agnes Mulder namens het CDA.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Voorzitter, dank.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het SodM adviseert de winning verderterug te brengen, de versterking te versnellen en te komenmet een gezamenlijke crisisaanpak van schadeafhandelingen versterking;verzoekt de regering het advies van SodM op te volgen ende Kamer over de voortgang van ieder onderdeel van hetadvies te informeren voor het komend overleg over Gronin-gen en vervolgens ieder kwartaal,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Agnes Mulder,Dik-Faber, Yeşilgöz-Zegerius, Sienot, Wassenberg, Van derLee, Nijboer, Stoffer, Kops, Beckerman en Geleijnse.Zij krijgt nr. 629 (33529).De heer Wassenberg (PvdD):Ik heb daar een vraagje over. Een van de onderdelen vanhet SodM-advies is: terug naar 12 miljard kuub. Ik heb daarexpliciet een aparte motie over ingediend. Betekent dit datmevrouw Mulder en het CDA die motie dadelijk ook gaansteunen?88-21-384 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Ik kijk daar nog even naar. Wij hebben met de coalitie spe-cifiek een motie ingediend over het verder naar benedenbrengen van de gaswinning. Ik neem het straks mee metde antwoorden en koppel dat natuurlijk naar u persoonlijkterug.De voorzitter:Gaat u verder.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Ik dien de volgende motie in.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de problematiek van agrariërs specifieken complex is en zoals de agrarische tafel adviseert daaromeen eigen aanpak met één loket nodig heeft waarbij speci-fieke agrarische expertise ingezet wordt;verzoekt de regering ervoor te zorgen dat de agrarischetafel en het agroteam van experts een adviserende rol krij-gen ook bij de behandeling van individuele complexe zaken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Agnes Mulder,Dik-Faber en Stoffer. Naar mij blijkt, wordt de indieningervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 630 (33529).Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Ik wil het kabinet bedanken voor de antwoorden van van-avond. Ik hoop dat vandaag echt een stap in de veranderingvan het hele proces is gemaakt, want wij zijn er met zijnallen toch wel gewoon spuugzat van. Ik hoop dat morgenverdere stappen worden gezet.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Tot slot geef ik het woord aan de heer Sienotnamens D66.De heer Sienot (D66):Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Ik heb in mijn eerstetermijn duidelijk gemaakt dat wij willen stoppen met hetgemillimeter en meters willen maken. Wij hebben hetnodige gehoord. Ik hoop dat we nu ook echt actie gaan zienen dat we niet over drie maanden weer zo'n gesprek moetenvoeren.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat er een tekort aan capaciteit is aaninspecteurs voor het inspectieprogramma;constaterende dat er een tekort aan capaciteit is aan aanne-mers ten behoeve van het schadeherstel;overwegende dat in de regio Groningen en in andere ste-den, studenten tot bouwkundigen worden opgeleid;verzoekt de regering de mogelijke inzet van studentenbouwkunde te verkennen ten behoeve van versnelling vande schade en versterking door bijvoorbeeld steekproevenuit te laten voeren bij gebouwen na schadeherstel en/ofversterking;verzoekt de regering tevens de Kamer hier voor het kerstst-reces over te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Sienot, Yeşilgöz-Zegerius, Dik-Faber en Agnes Mulder. Naar mij blijkt, wordtde indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 631 (33529).De heer Sienot (D66):Ik zet even het gaspedaal erop. Dat is een ongelukkige uit-spraak, trouwens, in dit verband.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het Staatstoezicht op de Mijnen heeftgeconstateerd dat de vernieuwde versterkingsaanpak vanhet Rijk opnieuw maanden vertraging heeft opgelopen;overwegende dat in reactie hierop het Algemeen BestuurRegio op 10 mei 2019 een brief heeft gestuurd met zevenknelpunten en oplossingsrichtingen;overwegende dat provincie en gemeenten een noodkreethebben gestuurd naar de gehele Tweede Kamer;verzoekt de regering om alles in het werk te stellen om dezeven genoemde oplossingsrichtingen samen met de regiouit te voeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Sienot, AgnesMulder, Dik-Faber en Yeşilgöz-Zegerius. Naar mij blijkt,wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.88-21-394 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Zij krijgt nr. 632 (33529).MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de succesvolle aanpak "heft in eigenhand" is opgeschort;overwegende dat de aangenomen motie-Van der Lee c.s.(Kamerstuk 33529, nr. 558) al opdracht geeft tot het bezienvan het instrument van een bouwdepot voor batch 1.588en het bouwdepot een goed instrument is voor elk te ver-sterken huis;verzoekt de regering om ruimte te bieden voor eigen regieaan de particuliere gebouweigenaar en te onderzoeken ofhet hieraan bijdraagt om een bouwdepot in te stellen voorelk huis met een versterkingsopgave,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Sienot, Van derLee, Agnes Mulder, Yeşilgöz-Zegerius en Dik-Faber.Zij krijgt nr. 633 (33529).Dank u wel. Dat was de tweede termijn van de zijde van deKamer. Ik kijk naar de ministers. Tien minuten schorsen? Ikschors de vergadering voor tien minuten.De vergadering wordt van 22.53 uur tot 23.03 uur geschorst.De voorzitter:Ik geef het woord aan de minister van Economische Zakenen Klimaat.Minister Wiebes:Voorzitter. Helemaal aan het begin van deze regeerperiodeheb ik een keer gezegd dat het oplossen van de Groningerproblematiek mijn allerhoogste prioriteit heeft, en zo is hetnu nog steeds. Mijn missie is anderhalf jaar lang geweestom een basis te leggen voor een veilig Groningen, en daarhebben we een heleboel beleidsgesprekken hier in dezeKamer en met de regio aan gewijd. Maar ik denk dat ieder-een kan constateren dat de Groninger daar zelf nog bijzon-der weinig van merkt. Dat is een feit. Dit jaar — ik kan hetniet anders zeggen — móét het jaar van de uitvoeringworden. In dat verband waren de excuses van de mp uit-drukkelijk ook namens mij.Twee punten wilde ik markeren naar aanleiding van dingendie er nog liggen. De heer Van der Lee heeft nog een ant-woord van mij tegoed over het afschakelplan. Dat is klaar.Dat wordt nu geconsulteerd bij betrokken partijen en directna de zomer wordt het afschakelplan aangeboden aan deTweede Kamer.Er is ook een opmerking van de heer Nijboer waar ik opmoet reageren, ook omdat die zo uitdrukkelijk in de Hande-lingen komt te staan. Ik ben het met de heer Nijboer eensdat er meer tempo moet komen. Ik ben het met zijnopmerking eens dat nog niet elke woning in Groningenveilig is. Ik ben het ook met hem eens dat de nieuwe ver-sterkingsoperatie conform het Mijnraadadvies nog bijzondermoeilijk op stoom komt. Maar er is één punt waar wij heteerder over hebben gehad en waarop ik hem toch moetweerspreken, omdat het zo hard in de Handelingen staaten omdat het hier een dermate officieel karakter heeft. Hijweet wat ik ga zeggen: nee, de operatie is nooit stilgezet;de feiten weerspreken dat ook. Voor de rest ben ik het eensmet alles wat hij voelt — dat de veiligheid nog tekortschiet,dat de operatie nog niet op gang is en dat de Groningerser nog niets van merken — maar op dit ene punt moet ikstreng tegen hem zijn.Voorzitter. De moties.De voorzitter:Dat was uitlokking. De heer Nijboer.De heer Nijboer (PvdA):Welk woordje je er ook voor kiest: na het belangrijke gasbe-sluit van minister Wiebes destijds om de gaswinning naarnul terug te brengen, heeft u de versterkingsoperatie zoalsdie gaande was, stopgezet en gekozen voor een anderemethode. Of "stilgezet" of "anders ingevuld", hoe je het ooknoemt, maar dat is wat er gebeurd is. Daar was de regiodestijds boos over. Ze zouden voor 1 juli duidelijkheid krij-gen, en die duidelijkheid is er nu nog steeds niet.Minister Wiebes:De cijfers zeggen iets anders, maar ik heb gezegd wat ikwilde zeggen en ik kom in belangrijke mate tegemoet aanwat de heer Nijboer erover zegt. Maar dit punt moest evengemaakt worden.Ik ga nu naar de moties. De motie-Nijboer c.s. op stuk nr.617 wil voor alle mensen het aanbod van de TCMG en dedeadline volledig schrappen. Dat komt neer op het opblazenvan het loket, omdat het daarmee geen eenmalige maatre-gel meer is. Ik moet die motie voor het behoud van deTCMG ontraden en dat geldt ook voor de moties op stukkennrs. 618 en 619.De motie-Wassenberg c.s. op stuk nr. 620 verzoekt deregering om uit het oogpunt van veiligheid het SodM-advieste volgen en niet meer dan 12 miljard kuub te winnen. Kijk,hier staat dat in zeer absolute termen. Dat streven deel ikzonder meer, maar in deze absoluutheid kan ik niet garan-deren dat we dit halen. Dus ik zou de indieners in overwe-ging willen geven om die motie aan te houden.De heer Wassenberg (PvdD):Aanhouden kan altijd nog. Maar er staat hier wel "in eengemiddelde winter". Er staat niet "een strenge winter", maar"een gemiddelde winter". Dat biedt misschien wat ruimte.88-21-404 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Minister Wiebes:Ik heb, zoals u weet, de temperatuur en de aard van dewinter niet in de hand. Nee, dat verandert er niks aan. Wehebben het over een gemiddelde winter. Dat is ook hoe wehet berekenen, maar ik moet echt nog zien hoever wekomen. Ik ga vol voor de 12, maar zekerheden kan ik hiernog niet uitserveren. Dus de suggestie is om die motie aante houden.De voorzitter:En anders?Minister Wiebes:Anders moet ik die ontraden, maar niet omdat ik de intentieniet deel.De motie op stuk nr. 621 gaat over een stappenplan omuiterlijk in 2025 af te bouwen naar nul. Dit najaar kom ikmet een afbouwplan voor de periode na 2022. Dat is na hetgereedkomen van de stikstoffabriek. Dan moet het naar nul,zo snel mogelijk. Ik zou inzetten op dat dat jaartal minstensgehaald wordt. Maar ik wil ook de suggestie doen om dieaan te houden, zodat wij dit kunnen beoordelen op hetmoment dat het afbouwplan er is.De heer Wassenberg (PvdD):Met die toezegging kan ik de motie even aanhouden. Ik wileven overleggen met de mede-indieners van de anderemotie of we die aanhouden. Maar de motie op stuk nr. 621houd ik bij dezen even aan.De voorzitter:Op verzoek van de heer Wassenberg stel ik voor zijn motie(33529, nr. 621) aan te houden.Daartoe wordt besloten.Minister Wiebes:Helder, dank.De motie op stuk nr. 622 geef ik oordeel Kamer. De motieop stuk nr. 623 ook. De motie op stuk nr. 624 ook. De motieop stuk nr. 625 ook oordeel Kamer. De motie op stuk nr.626. Dank voor de genuanceerde formulering. Ook oordeelKamer. De motie op stuk nr. 627 laat ik ook oordeel Kamer.De motie op stuk nr. 628. Gepassioneerd zeg ik daarop:jazeker. Oordeel Kamer.Bij de motie op stuk nr. 629 over het opvolgen van hetSodM-advies moet ik misschien even een bijsluiter doen.Daar staan twee typen adviezen in: over versterken en overde gaswinning. Als ik de motie zo mag lezen dat we deadviezen over versterken daar uitvoeren waar dat daadwer-kelijk leidt tot versnelling van de aanpak van de meest risi-covolle huizen — ik neem aan dat SodM het zo bedoeldheeft — dan is dat deel oordeel Kamer. Ten aanzien van degaswinning zou ik suggereren de motie zo te lezen dat denuance die zit in de motie op stuk nr. 626 ook hierin zit. Alsdat ook hier gelezen mag worden, dan zou ik deze motieoordeel Kamer geven.De voorzitter:Mevrouw Agnes Mulder.Minister Wiebes:Maar ik kijk even naar de indieners.De voorzitter:Ja, dat is mevrouw Agnes Mulder.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Ja, waarbij wij nog extra informatie krijgen van de ministerover dat hele proces. De minister zegt: ik ga eerst koersenop die ruim 15. Maar er komen hier dilemma's die onsworden voorgelegd, want anders kunnen we dat adviesniet uitvoeren.Minister Wiebes:Wij gaan hier nog over spreken. Ik maak duidelijk hoe eenwereld met 12 miljard kuub per jaar eruitziet.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Oké, en dan kunnen wij met elkaar kijken of we dat kunnenhalen en daarmee opvolging kunnen geven aan het SodM-advies.Minister Wiebes:Ja.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Volgens mij heeft SodM ook plannen goedgekeurd van degemeenten. Daar gaan ze toch mee aan de gang?Minister Wiebes:Het heeft een voorlopige goedkeuring gegeven voor elkvan die gemeentelijke plannen. Een integraal plan komtnog.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Het lijkt mij, met die gedachtegang erachter, dat het adviesvan SodM uitgevoerd zou kunnen worden.Minister Wiebes:Maar begrijp ik daaruit van mevrouw Mulder dat ik de motiezo mag lezen? Dan geef ik die oordeel Kamer.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Ja, ik neem aan dat SodM daar ook op die manier mee omzal gaan, dus dan kan dat.De voorzitter:De motie op stuk nr. 630.88-21-414 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer Minister Wiebes:De motie op stuk nr. 630 gaat over een adviserende rol bijindividuele complexe zaken. Ik vind dat ingewikkeld, wantdat betekent rechtspraak met de belanghebbenden aantafel. De manier waarop dit agroloket moet gaan werken,wordt nu uitgewerkt. Ik zou het daarbij willen betrekken.Ook hier zou ik mevrouw Mulder de suggestie willen doenom de motie aan te houden, zodat we daarover kunnenspreken op het moment dat helder is hoe dat agroloket eruitkomt te zien. Daar heb ik nog geen termijn voor, maar erwordt op dit moment wel aan gewerkt.Mevrouw Agnes Mulder (CDA):Die houd ik op dit moment nog niet aan. We gaan er zelfook even naar kijken met de minister van LNV, want ik kanme niet voorstellen dat dit niet zou kunnen.De voorzitter:Goed. De minister.Minister Wiebes:Dat zou naar zijn, want dan zou ik de motie moeten ontra-den. Ik vind echt dat er in het kader van het loket overnagedacht moet worden.De voorzitter:De motie op stuk nr. 631.Minister Wiebes:De motie op stuk nr. 631 geef ik oordeel Kamer.Dan de motie op stuk nr. 632. Als ik die zo mag lezen datdat niet per se letterlijk is, maar dat wel alle knelpuntenworden geadresseerd en opgelost, hoewel misschien nietoveral precies woordelijk dezelfde oplossing wordt gevon-den, laat ik het oordeel daarover aan de Kamer.Datzelfde geldt voor de motie op stuk nr. 633.De voorzitter:Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde gekomen vandit debat.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Er is één motie waarover we vanavond gaan stemmen. Datis de motie van mevrouw Beckerman. Over de anderemoties zullen we volgende week dinsdag stemmen. Ik denkdat wij even kort schorsen en de stemmingsbel laten gaan.Dan kunnen we gelijk stemmen.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.88-21-424 juni 2019TK 88Aardbeving in GroningenTweede Kamer