Verslag van een algemeen overleg over de notitie financiële sector ontwikkeling - toegang tot financiële diensten voor effectieve armoedebestrijding

31700VVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken(V)voorhetjaar2009Nr.75VERSLAGVANEENALGEMEENOVERLEGVastgesteld9januari2009DevastecommissievoorBuitenlandseZaken1heeftop3december2008overleggevoerdmetministerKoendersvoorOntwikkelingssamenwerkingover:–debriefvandeministervoorOntwikkelingssamenwerkingd.d.22september2008houdendedeNotitiefinanciëlesector-ontwikkeling–toegangtotfinanciëledienstenvooreffectievearmoedebestrijding(31700V,nr.3).Vanditoverlegbrengtdecommissiebijgaandgeredigeerdwoordelijkverslaguit.Voorzitter:OrmelGriffier:VanderKolk-TimmermansVragenenopmerkingenuitdecommissieDeheerBoekestijn(VVD):Voorzitter.Vandaagpratenwijovereenbelangrijkonderwerp.Deeersteredenwaaromditonderwerpbelangrijkis,isdatmijnpartijdeontwikkelingssamenwerkingzoveelmogelijkwilrichtenopsectorenwaarwijgeenhulpverslavingcreërenenwaarwijooknietaanmachtsbestendigingvannareregimesdoen.Definanciëlesectorisdaarvooraantrekkelijkenkandaarvoorheelgoedgebruiktworden.Detweederedenisdatjegoedbestuurnietkuntexporteren.Daarommoetjejevooralrichtenopdeprivatesector–daarmoetdegroeivandaankomen–metdehoopdatereenmiddenklasseontstaatenerviadekoninklijkewegeengoedbestuurwordtgevormd.Erisgeengarantiedatditlukt,zoalsChinaofZuid-Amerikalatenzien,maarhetisiniedergevaleenstrategiedieveelbelovenderisdanhethuidigebeleid.Definanciëlesectorisgeensinecure.Ikgeefeersteenanalyseensteldaarnaeenaantalvragen.Demarktisgoedvooriedereen,diewerktveelbeterdanplanningdoordestaat.Hetprobleemisalleendatmarktenmarktmeestersvereisenommachtsmisbruiktevoorkomen,andersontstaatereensoortcasino-kapitalisme.Datisietsandersdanliberalisme.DevolgendestapzaldeheerIrrganginteressantvinden.Alsdemarktzogoedwerkt,hoekomthetdandatdeshocktherapie–hetopleggenvandevrijemarktvanbovenaf–nietwerkt?Devrijemarktwerktfantastisch,maarvrijemarkthervormingen1Samenstelling:Leden:VanBommel(SP),VanderStaaij(SGP),Wilders(PVV),Waalkens(PvdA),VanBaalen(VVD),Cqörüz(CDA),Ormel(CDA),voorzitter,Ferrier(CDA),VanVelzen(SP),DeNeréetotBabberich(CDA),Haverkamp(CDA),Blom(PvdA),Eijsink(PvdA),VanDam(PvdA),Dezentjé-Hamming(VVD),Irrgang(SP),Knops(CDA),Boekestijn(VVD),Voordewind(ChristenUnie),Pechtold(D66),ondervoor-zitter,TenBroeke(VVD),VanRaak(SP),Gill’ard(PvdA)enThieme(PvdD).Plv.leden:DeWit(SP),VanderVlies(SGP),DeRoon(PVV),Vermeij(PvdA),VanMiltenburg(VVD),Omtzigt(CDA),Spies(CDA),Aasted-Madsen-vanStiphout(CDA),JaspervanDijk(SP),TenHoopen(CDA),Jonker(CDA),Besse-link(PvdA),Leerdam(PvdA),Arib(PvdA),Neppérus(VVD),Lempens(SP),Schermers(CDA),Griffith(VVD),Wiegman-vanMeppelenScheppink(ChristenUnie),Kos¸erKaya(D66),VanBeek(VVD),Gesthuizen(SP),Samsom(PvdA),Ouwehand(PvdD)enVendrik(Groen-Links).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1268770809tkkst31700V-75ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.751 inAfrikawerkenmeestalniet.DeverklaringdaarvoorisdatdevrijemarkteninhetWestenpaszijnontstaannaeenlangereeksvankeuzen,institutieseninnovaties.Marktenontstaandusnietgepland,zeontstaanspontaanenzijnaangepastaanlokaletradities.Alsjeeenshocktherapieoplegt,toonjeeenminachtingvoordegeschiedenis.Vrijemarktenvereisensocialeinstitutiesdiebottom-upwerken,evenalsbottom-upnormendiedoordemenszelfwordengedragen.Ditisessen-tieelvoordewerkingvandevrijemarkt.Daarvoorisvertrouwenvereisttussenmensen.Hettriesteisdatlage-inkomenslandenheellaagscorenophetgebiedvanvertrouwen;Fukoyamanoemtdatlow-trustsocieties.Daarnaarisinteressantonderzoekgedaan.ZoblijktdatalsjeinDene-markenophetplattelandjeportemonneelaatliggen,dievaakwordtteruggebracht.InAfrikaisdatniethetgeval.Hoemindervertrouwen,hoemindergroei.GisterenverteldeiemanddieinKeniaineenwasserettewasgeweestmijeenanekdote.Wijgeveneenzakmetvuilewasbijdewasse-retteaf,maarinKeniakrijgtelkeonderbroekeenstickertje,wantandersraakjediekwijtenwordtdiegestolen.Ditgeeftdusaanhoelastighetisomindielandenditsoortzakenteregelen.Devoorzitter:IkziedeheerBoekestijnalweernaarbovenkijkenenaanonderbroekendenken,maarikverzoekhemomaanzijntijdtedenken.DeheerBoekestijn(VVD):Democratiebevordertfeedbackenaccounta-bility;datisgoedvoordesearchers.Ikgeloofsterkinhetconceptvansearchersennietvanplanners.Democratiezouduskunnenwerken,maarhelaaskanontwikkelingssamenwerkingalshetonverstandigtoegepastwordtjuistdemocratiseringtegenhouden,omdathetmachtsbestendigendkanwerken.Samenvattend,hetliberalemarktmodelishelaasnietcultureelneutraal-ikzougraagwillendathetzowas–endatheeftconsequentiesvoorontwik-kelingssamenwerking.Democratieisnietexporteerbaar,dusdewegomsearchersinplaatsvanplannersluchttegeven,werktniet,enontwikke-lingssamenwerkingkandemocratiseringtegenhouden.Watkunnenwijdanweldoenindefinanciëlesector?Eenonafhankelijkecentralebankishetgemakkelijksteonderdeel;diekunjebevorderen.Fukoyamanoemtditeenvandezakendiehetmeestcultureelneutraalzijn.Jekuntdezezakenmeteenaantalstudentenregelen.Heelmisschienkunnenwijproberenomeigendomsverhoudingenbeterteregelen,datiscruciaalvooreconomischegroei.Misschieniseenkadasterofdatsoortzakenteregelen,datwordtookwelgedaan.Eenstapjeverderisdeonaf-hankelijkerechtspraak.Dieisheelergnodig,maarstaatopzeergespannenvoetmeteentribalesamenleving.Ditgeldtookvoordebeschermingvanetnischeminderheden.Ikdenkdatmicrokredietenverstrekkenzoukunnenwerkenenverzekeringenmisschienook,maardatmoetineersteinstantiedoordemarktwordenopgepaktendestaatmoetalleenfaciliterendenadditioneelzijn.Begrotingssteunisdeultiemetop-downbenadering.Diekangemakkelijkleidentothulpverslavingenzekerooktotmachtsbestendiging.Veelbeterishetomlokalesearchersruimtetegeven.Datkanviamicrokredietenenzelfsmesokredieten,maardiehulpmoetaltijdadditioneelzijn.Dezebena-deringleidttotdevolgendevragen.Ontwikkelingssamenwerkingdientadditioneeltezijnopdemarkt.Hoevoorkomenwijdatderisico’stegrootzijnvoordestaat,wantdangooienwijgeldweg,ofjuisttekleinendoenwijietswatdemarktzoukunnendoen?Hoemetenwijdat?WatdoetdemarktenwatdoetdeNederlandsestaat?WatisdeeffectiviteitvanhetwerkvandeFMO?Dieisnognooitgeëvalu-eerd.ProfessorGunningzeidatlaatsttijdenseencongres.Infeiteheefthijdaaringelijk.Weetdeministerhiervan?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.752 Hoekunnenwijeigendomsrechtenverbeterenineenmaatschappijwaarinburgerselkaarnietvertrouwen?Hoekunnenwijvoorkomendatetnischeminderhedenuitgeslotenwordenvanfinanciëlesystemen?InAfrikazijnveellandenmetetnischeminder-hedenwaarbepaaldnietvrolijkmeewordtomgegaan.Hoekunnenwijfinanciëlesystemenbottom-uplatenontstaan?Wijmoetenzenietopleggen,maarzemoetengroeien,zoalshetbijonsookisgegaan.Hetprocesmoetgedragenwordendoordemensenzelf.Alswijdaarinzoudenslagen–overmicrokredietenzijngoedeverhalentevertellen–isdatdannieteenbetersysteemdanbegrotingssteun?Wijstoppenernu64mln.plus10mln.in.Alsmicrokredietenwerken,zoudenwijdiedannietveelmeermoetengevenenmindermoetendoenaansocialeprojectenofhetbevorderenvangoedbestuur,omdatdatveelmoeilijkerligt?Ikzegnietdatwijallegoedbestuurmoetenvergeten,maardatjeeenaccentverschuivingkuntaanbrengeninhetbeleid.DeAIVsteltterechtinzijnadviesdathoehogerdegroeiis,destesnellerdearmoedeverminderingisendatalshetinkomenperhoofdstijgt,hetinkomenvandearmsten20%evenredigstijgt.Ditblijktuitonderzoek.Ditbetekentdusdatalgemenegroeiheelgoedisvoordeallerarmsten.Latenwijdusvooralovergroeipratenennietzozeeroverdeverdelingvandegroei.Ikerkendaarbijwel–daaroverhoevenwijgeenruzietemaken–datjuistmicrokredietenbijdeallerarmstenterechtkunnenkomen.Ditisfeite-lijkzo.Ditgebeurtnietzozeeromdathetomdeallerarmstengaat,maaromdatmicrokredietverstrekkingaandeallerarmstenbijdraagtaanalge-menegroeiendatdusgewoonverstandigis.Ikvinddeverdelingsagendaminderbelangrijkdandealgemenegroei.Ditzegikjuistinhetbelangvandeallerarmsten.MevrouwGill’ard(PvdA):Voorzitter.IkverbaasmijoverdenaïviteitvandeheerBoekestijninzijnbetoog.Ikhebaleerdergezegd:vaneenVVD’erverwachtikdathijhetabcvandemarktwerkingkent.Hijtoontnuaandathijdatnietindevingersheeft,wantwijwetenallemaaldateralleeneenmarktkanontstaanalsersprakeisvaneensterkeoverheid.Inzijnverhaalhoorikdatnietterug.Alserbijdefinanciëlesectorgeensprakeisvanmachtsbestendiging,hoedenktdeheerBoekestijndandatdegrond-stoffenhandelenhetgelddatdaarmeegemoeidisvandeenepleknaardeanderekomen?Hijsteltdathetliberalemarktmodelnietcultuurneutraalis.Hetprobleemzitdaarin,datalswijvertrouweninelkaarmoetenhebben,destaatdaaropmoetingrijpenenervoormoetzorgendaternietalleensubjectiefgeldwordtgeleendofkredietenwordenverstrekt.Metanderewoorden,ermoetmeteenbepaaldeculturelebrilwordengekeken.Ikvinddevraagterecht:hoezorgjedatetnischeminderhedennietwordenuitgesloten?DeheerBoekestijnvraagtdeminister,diedeoverheidvertegenwoordigt,datoptelossen.Alshijzoveelvertrouwenheeftinhetmarktmodel,danmoethijeenietsgenuanceerderantwoordhebbenopdevraaghoeomtegaanmetetnischegroepenenculturen.IkvraagvandeheerBoekestijneenreactieopzoweldeanalysevandemachtsbestendigingalsopdenoodzaakvaneensterkestaatendepositievandeetnischeminderheden.DeheerBoekestijn(VVD):Overeengoedbestuurkaniktweedingenzeggen.Indeeersteplaatsblijktuitalleevaluatieonderzoekendatoveralwaarwijeengoedbestuurhopentebevorderen,wijgeenspectaculaireresultatenboeken.Datiseeneersteindicatiedatwijhetbeleidzullenmoetenverschuiven.Indetweedeplaats,historischbekekenisdevraag:waaromontstonderindeFlorentijnsetijd,dedertiendeenveertiendeeeuweenfantastischemarkt?Erwashelemaalgeensterkeoverheid.Dieontwikkelingliepbottom-upmetsocialenormeneninstituties,zoalshetbankwezen.JeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.753 kuntdusheelgoed,ookmeteengebrekkigeregering,vanonderafecono-mischegroeistimuleren.Uitevaluatieonderzoekblijktsteedsdatonsgeldnietgoedbesteedis,dusmoetenwijerovernadenken.Bovendienbewijstdegeschiedenisdathetkan.Ikdenkzelfsdatontwikkelingssamenwerkinghelemaalhieropzoumoetenwordengerichtendatdanveelbetereresultatenzoudenkunnenwordenbereikt.DeheerIrrgang(SP):Voorzitter.IkvreesdatersindsdeItaliaansebankencrisisaanheteindevandevijftiendeeeuwtochwelietsveranderdisindefinanciëlesector,maarhetisdeironievandegeschiedenisdatwijinhettijdperkvaneenfinanciëlecrisispratenoverdefinanciëlesectorinontwikkelingslanden.WasdeAzië-crisisniettienjaargeledeneenfinan-ciëlecrisisinontwikkelingslanden?Daarbijwerddoorwesterselandengezegd,dienetzovolwarenvandemarktwerkingalsdeheerBoekestijn:gijzultnietingrijpen,umoetgeenbankenredden,slechtebankenmoetenmaaroverdekopgaan.NuwordterdoordiezelfdeAziateneenbeetjeglimlachendgekekennaarhetWesten,nuwijpreciesdoenwatwijhuntienjaargeledenverbodenhebbenenwatdaardestijdstotzeerveelonnodigleedheeftgeleid.IkverwijsooknaardefundamentalistischeopstellingvanhetWesten,deIMFendeWereldbankalshetgaatomkapitaalcontrolesindeAzië-crisis.Wijziennupreciestienjaarlaterin2008eenomkeringdaarvan,wijdoenprecieswatwijtoenverbodenhebben.Watdatbetreft,iserwelenigevooruitgangindegeschiedenis,nuzelfsdeVVDerkentdatshocktherapienietwerkt.Ikincasseerdiewinst;hetzijnkleinestapjes.Hetzijnechterdeontwikkelingslandendieslacht-offerzijnvandekredietcrisis;daaroveristerechtveelboosheid.Deministerschrijftinzijnnota–dieblijktalweerachterhaald–datervooralsnogweinigdirectenegatievegevolgenzijnvoorontwikkelings-landen.InmiddelsblijktuitdenieuwstenieuwsbriefvandeWereldbankoverAccessFinancevannovemberditjaardatdittochzalgebeurenendaterweldegelijkgrotenegatieveconsequentieszijnvandekredietcrisisvoorontwikkelingslanden.Eenbezwaarvandenotaisdatontwikkelingslandenopéénhoopwordengegooid.Erzijninmiddelsontwikkelingslandenmeteenzeersterkefinan-ciëlesector.Erzijnzelfsontwikkelingslandendiewestersebankenmoetenredden,zoalsdefinanciëleinstellingenuitChina,diewestersebankenovereindhouden.IkvindhetopvallenddatdeheerBoekestijn–diedoorgaansnogalkritischisoverdeeffectiviteitvanontwikkelingshulpalshetommicrokredietengaat–redelijkenthousiastis,terwijlerweldegelijkietsopaftedingenvalt.Microkredietenhebbenookietsvaneennieuwstehypeindeontwikkelingswereld.InhetWereldbankrapportFinanceforAllstaatdatalsjefinanciëledienstenaandeallerarmstenwiltleveren,ditnietkanzondersubsidies.Datiseenargumentommicrokredietengesubsidieerdteverstrekken.Waaromalleenmicrokredietenverstrekken?InhetzelfdeWereldbank-rapportstaatookdatdeallerarmstehuishoudensdaarnaastbehoeftehebbenaaneenvoudigespaarproducten,wantookdeallerarmstensparen.Datisinessentiedefunctievandefinanciëlesector:hetrecyclenvannationalebesparingenviakredietverleningennaarnationaleinveste-ringen.Ditleidtvervolgenstotgroeialshetopeengoedemaniergebeurt.HetvielmijopdatprinsesMáximapleittevoorspaarproductenvoordearmen.Ikhebditindenotaenigszinsgemist.Volgensmijisditnetzobelangrijkalshetverstrekkenvanmicrokredieten.BijheteerstespoorwordtgesprokenoverFSAP,FinancialSectorAssess-mentProgram.Ditprogrammawordtgepresenteerdalseenmanieromtechnischeassistentieteverlenenaanontwikkelingslanden.Ikvindhetnogalironischomtentijdevaneenkredietcrisistechnischeassistentieteverlenen,terwijlhettochvooralbijonsfoutisgegaan.FSAPzougerichtTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.754 zijnopfinanciëlestabiliteit,maarhetisvolgensmijvooraleenprogrammadat,voorzoverhetdoorNederlandwordtondersteund,betrekkingheeftopontwikkelingslandendieindeNederlandsekiesgroepzitten.VolgensmijgeeftNederlandgeensteunaanontwikkelingslandenbuitendekiesgroep.Hierhoorikgraageenreactieop,omdatdeontwik-kelingslandendieindeNederlandsekiesgroepzitten,nietdeallerarmstelandenindewereldzijn.Hettweedespoorgaatoverdegeldovermakingen.Deministerheefteenwebsitegeopend,www.geldnaarhuis.nl.Erwordtontzettendveelgeldverdienddoordebelangrijkstespelerdaarop,WesternUnion,metinhettweedekwartaalvan2008eenomzetvan1,35mld.dollar.Erzijnzeerhogekostenaanverbondenenhetiszeermoeilijkomietsaandiekostentedoen,maarhetisvolgensmijeenbelangrijkeuitdagingomdaarietstekunnenbetekenen.Ikvraagdeminister,zichinEuropeesverbandintezettenvooreeninitiatiefommetWesternUnionomdetafeltegaanzitten,oftoteenvormvanreguleringtekomenomdietarievenomlaagtebrengen,wantdekostenendewinstenzijnzeerhoog.Hetisheelmoeilijkomeenalternatieveinfrastructuuroptezetten,maaralsjeietswiltdoenommeergeldnaardeontwikkelingslandentekrijgen,isermeernodigdanalleenmaareenwebsite.Ikhebeenconcretevraag–ditiseenterugblikindegeschiedenis–overdeonderhandelingenoverdiensten,deGATS.Moeterindeonderhande-lingenoverdedienstengeenstandstillkomenindevoortdurendedrukopontwikkelingslandenomafsprakentemakenoverliberaliseringenopen-stellingvandefinanciëlesector,nuwijziendatdeliberaliseringvandefinanciëlesectortotzulkenegatieveconsequentieskanleiden?Juistindekredietcrisisziejewaartoedatkanleiden.Ikvreesdaternogeentweedeofderdevervolgvandekredietcrisiskomt,waarbijdiezichuitbreidtnaarontwikkelingslandenindevormvanvalutacrises.Ditheeftallestemakenmetdematewaarindefinanciëlesectorenindielandenzijnontwikkeldengeliberaliseerd.DeheerBoekestijn(VVD):IkhebeenvraagovereenvandeoorzakenvandehuidigekredietcrisisinhetWesten.DeregeringClintonheefteenwetgemaaktwaardoorookhypothekenverstrektmoestenwordenaandeninjna’s:noincome,nojobandnoassets.Daardoorkrijgjedusallemaalvuileleningen.Ishetnietgevaarlijkombijmicrokredietenookmetsubsi-diestewerken?Aandeoorsprongvandekredietcrisisliggenallemaalvuileleningendiedoordestaatzijngeïnitieerd,dusnietdoordemarkt.EenvandefoutendiewijinAfrikakunnenmaken,isdatwijvuileleningenverstrekkenwaarniemandmeegebaatis,alswijteveelsubsidiesgaangevenaanmicrokredieten.HoekijktdeheerIrrgangdaartegenaan?DeheerIrrgang(SP):Voorzitter.Ditiseenhopelozepogingvaneenlibe-raalomdeoverheiddeschuldtegevenvandekredietcrisis,inditgevaldeAmerikaanseoverheid.Voorzoverdathetgevalis,komtdatomdatdeAmerikaanseoverheidnietheeftgezorgdvooradequaattoezichtopdefinanciëlemarkten,zodatditsoortproductenüberhauptkonwordenverkocht.InNederlandkandatniet.InAmerikakondatwel;datiseenfoutvandeoverheid.Defoutbestaatuitonvoldoendereguleringvandefinan-ciëlesector,aangejaagddooreenfinanciëlelobbyinAmerika,diebuiten-gewoondominantwas.IkvindhetopvallenddatdeheerBoekestijnenthousiastisovermicrokredieten,maardaarnuweereenkanttekeningbijplaatst.Dekredietcrisisisinessentieonverantwoordleengedrag.Daar-voorhebbenwijadequatereguleringvandefinanciëlesectornodigendatisprecieswaternietwasbijdekredietcrisesineenaantallanden;ditgeldtookvoorNederland.Demachtvandeaandeelhouderswastegroot,erwarenbonussenvoorbestuurdersdiehetonverantwoordeleengedragalleenmaarhebbenaangejaagd.OmdaarnudeAmerikaanseoverheiddeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.755 schuldvantegeven,vindikeenhopelozepogingvanliberalenomdewereldopzijnkoptezetten.DeheerBoekestijn(VVD):Deredeneringisheelhelder.Alshetstaats-toezichtinAmerikanietgoedgeregeldis–datwashetniet–danmoetenwijdatdusinAfrikawelgoedregelen.Ditisduseenzeerconsistenteredenering.DeheerIrrgang(SP):DatbenikmetdeheerBoekestijneens.HettoezichtopdefinanciëlemarktmoetookinAfrikagoedgeregeldzijn.Devoorzitter:Datisdéliberaleopmerkingvanhetjaar.DeheerIrrgang(SP):Datisprecieswaterindeafgelopentienjaarverkeerdisgegaanenwathetafgelopenjaar,medeonderdrukvandegrootsteaandeelhoudersvanIMFenWereldbank,werdvoorkomen.Datismijallemaalbekend.Devoorzitter:Ikverzoekuomditalgemeenoverlegtebeperkentotdefinanciëlesectorinontwikkelingslandenennietdefinanciëlecrisisenhethelefinanciëlesysteemerbijtebetrekken.MevrouwFerrier(CDA):Voorzitter.Wijlevenintijdenwaarindezakenmeteenenormevaartveranderen.OphetmomentdatdenotitienaardeKamerwerdgestuurd,verkeerdederegeringkennelijknogindeovertui-gingdatdekredietcrisisbijdebankeninontwikkelingslandentotweinigdirectenegatievegevolgenzouleiden.Inmiddelszijnwijtoteenanderinzichtgekomen.Daaromismijneerstevraag:inwelkeontwikkelings-landenisdeimpactopdefinanciëlesectorhetgrootst,hoezaldegroei-vertraginghierdoorzijnindezelanden,welkbeleidgaatdeministerhieropvoerenenwelkeaanpassingenzullenerkomen?Mijnfractiezegtaltijd:hoenegatiefdesituatieookis,diebiedtookkansen.Dezesituatiebiedtkansenomeindelijkdoortepakkenmetdehervormingenvandegrotefinanciëleinstellingen:IMFenWereldbank.Ikweetdatdaaroveropdelaatstejaarvergaderingisgesproken.KandeministeraangevenwatdeinzetvanNederlandtotnutoeisgeweestenhoehijdezeinzetverderzietinhetkadervandehervormingenvandeBrettonWoods-instellingen?Dezemultilateraleinstellingenzijninhetkadervandekredietcrisisnualmetmeerdereinitiatievengekomenomdeimpactvoorontwikkelings-landenzoveelmogelijkteverzachten:hetExpandedTradeFinanceProgram,BankRecapitalizingFundenzovoorts.HoezalNederlandbijdragenaandezecrisisinitiatievenvandemultilateralebankenenwatzijndecriteriaenoverwegingenhiervoor?Ikonderschrijfhetbelangvanderegeringaangaandehetversterkenvandefinanciëlesectorinontwikkelingslanden.Hetbeleidmoetvolgensmijnfractienietalleengerichtzijnopgroei,maarzekerookopverdeling.HetverbaastmijdanookdatdeheerBoekestijneengrootpleitbezorgerblijktvoordemicrokredieten,terwijlhijvanmeningisdatjenietzoumoeteninzettenopverdeling.Hetisvolgensmijheelbelangrijk,juistdetoegangtotfinanciëledienstenookvanonderafvoordeallerarmstenindielandentevergroten.Ikdenkdaarbijaanboerenenvrouwen.Watmijbetreft,zouhetinditgevalnietalleenbijmicrokredietenmoetenblijven.Mijnerva-ringinontwikkelingslandenisdatvooralveelvrouwenzolangzamerhanddiemicrokredietenbeginnenteontstijgenendatzijzichinwillenzettenophetgebiedvanhetmkb.Datvereistweereenzekerebegeleiding,overigensookbijmicrokredieten.Ookbijdetoegangtotdespaardienstenismeerbegeleidingnodig,daarvoorheeftdeprinsesgepleit.Hoezullenwijdatregelenenhoezullenwijervoorzorgendatvooraldevrouwen,maarookdeboerennietaltijdgevangenblijvenindemicrokredieten,TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.756 maardekanskrijgenomdoortestromennaarhetmkb?Datvereistdenodigetechnischeassistentieenzovoorts.Hoeorganiserenwijdat?Wijhebbenonlangsdenotitieoverlandbouwenontwikkelingssamenwer-kingbesproken,waarbijdegroeivanruralebedrijvigheideenbelangrijkerolspeelt.Opwelkemanierwordtergedachtaandeversterkingvandefinanciëlesector,metnamegekoppeldaanruralebedrijvigheid?Wijzoudennamelijkmoeteninzettenopdiversiteitophetgebiedvanfinan-ciëlediensten.Ookhiermoetenwijonsopdevraagkantrichten.Dieisinontwikkelingslandenheeldivers:particulieren,kleineboeren,microbe-drijvenenmkb.Ikmisindenotitieeenanalysevandevraagkanteneenantwoorddaaropindezinvandebenodigdeinstrumenten.Eenanderpuntdatikmisindenotitieishetbevorderenvanhetinnenvanbelastingen.Afgelopenaugustusisereenbijeenkomstgeweestvanbeleidsmakers,seniorbelastingambtenaren,vertegenwoordigersvanbi-enmultilateraleinstellingenendonorenomtoteenAfricanTaxAdmini-strationInitiativetekomen.Mijnfractiezietvoordeleninhetbevorderenvaneenbelastingsysteeminontwikkelingslanden.Ditbetekentopdeeersteplaatsdatlandenminderafhankelijkwordenvansteunuithetbuitenland,ofhetnuomODAofomremittancesgaat.Indetweedeplaatsverbeterteentransparantengoedfunctionerendbelastingsysteemhetinvesteringsklimaat.Opdederdeplaats,doorbelastingenteinnen,vergrootjedemogelijkheidvandebevolkingomcontroleuitteoefenenentransparantietevragenvanlokalepolitici,watwijallemaalbelangrijkvindenbijbegrotingssteun.Daarommoetervanuitontwikkelingssamen-werkingmeeraandachtkomenvoorhetversterkenvandecapaciteitvanlandenopditgebied,onderanderedoordebelastingadministratie.DeheerVendrik(GroenLinks):Voorzitter.EenbriljantpuntvanmevrouwFerrier.Zijhaaltmijdewoordenuitdemond.IshetindatkaderdannietlogischdathetWesten,Nederland,Europa,hetrijkeNoorden,buitenge-woonterughoudendisinhetafdwingenvansnellehandelsliberalisatieaandeWTO-tafelofinhetkadervanbijvoorbeeldEPA-onderhandelingen,omdattarievenvaakdeenigebelastinginkomstenzijnvandebetreffendeoverheid?MevrouwFerrier(CDA):Datisinderdaadeenpuntvanzorgvoormijnfractie.Daaroverhebbenwijvakergesproken,metnameoverdeWTO-tarieven.WijkunnenditalleenmaardoeninhetkadervaneenstrakkedonorcoördinatieendatiswaarwijbijdeWTOvoortdurendtegenaanlopen.Nederlandkanwelvanallesinzijneentjebepleiten,maarzolangNederlandalskleinEuropeeslanddaarinalleenstaatenderestvanEuropaendeVerenigdeStatennietmeekrijgt,schiethetnietop.IkvinddatdeWTO-onderhandelingen,hoemoeizaamdiesomsookzijn,geenredenmogenzijnomnietopzijnminstnatedenkenopwelkemanierwijdatbeterkunnenorganisereninoverlegmetdonoreneninstellingen,liefstuitdielandenzelf.IkbenhetmetdeheerVendrikeensdateropWTO-gebiednogveelmoetgebeuren,maardatzijngeenzakenwaarNederlandinzijneentjedenoodzakelijkeveranderingeninzoukunnenbewerkstelligen.DeheerVendrik(GroenLinks):Voorzitter.Ikbenookdolopstrakkedonor-coördinatie,maarerkomtvandiestrakkedonorcoördinatienietsterechtalswijdeWTO-tafelzijnganglatengaaneninhetkadervandeEPA’sgewoondoorgaanmetunverfrorenpleidooienvoorhandelsliberalisatie,wantdanvalternietsmeertecoördineren.DusalshetCDAmetGroen-Linksvindtdathetzeerbelangrijkisdatontwikkelingslandeneenbelastingcapaciteitkunnenblijvenbehouden,danmoetdatnuwordeningebrachtaandeWTO-tafel.Handelsliberalisatiediejewereldwijdzoukunnenafspreken,magniettenkostegaanvanbelastingcapaciteit,wantdanishetpleidooivanmevrouwFerrierpaarlenvoordezwijnengooien.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.757 DanschafjeimmersaandeWTO-tafeldebelastingcapaciteitdefactoafomvervolgenstezeggenhetvreemdtevindendatdielandengeenmoge-lijkheidhebbenombelastingenteheffen.Ikdenkdatdeinkomstenbelas-tingzoalswijdieinNederlandkennengeengrootsucceswordtinbijvoor-beeldeenlandalsCongo.Devoorzitter:IkwijsdeheerVendrikeropdatwijaparteoverleggenoverdeWTOhebben,maarikverzoekmevrouwFerrierzijnvraagtochtebeantwoorden.MevrouwFerrier(CDA):IkbenhetnieteensmetdeanalysevandeheerVendrikdatwijaandeWTO-tafelvanallesscheeflatengroeien.Dezeregeringpleegteenkrachtigeinzet,metnameopdeEPA’seniksteundeministerdaarin.Ikzieookhetprobleemdiedehandelsliberalisatievoordebelastingheffingkanhebben,maarmisschienishetdaaromdestebelangrijkeromnutebekijkenhoejedomesticbelastingenkuntheffenzonderdaarmeedeWTO-tafelvooropgegeventeverklaren.Datzoumijnfractienietdoen.DeheerIrrgang(SP):Voorzitter.DeheerVendrikheefthiermeeeenbelangrijkpuntaangestipt.HetpleidooivanmevrouwFerriervoorverster-kingvanlokalebelastingautoriteitenisheelgoed.DeSP-fractieheeftvorigjaaralgepleitvoorsteunaandelokalebelastingautoriteitenalseenvormvanfinanciëleontwikkelingshulpendaarbijonderandereverwezennaarhetprogrammaInternationalTaxDialoguevandeOECD.BepleitmevrouwFerriernamensdeCDA-fractiedatdeministerdaaraaneenbijdragelevert,zodatontwikkelingslandenmeersteunkrijgenbijdeversterkingvanhuneigenbelastingautoriteiten?MevrouwFerrier(CDA):Datbeniknudeheletijdaanhetbepleiten.DeheerIrrgang(SP):Dathadikzonietbegrepen.MevrouwFerrier(CDA):Ikwilhiereenaantalzakenduidelijkstellen.Ikpleiterdusvoordatdezeministergaatkijkenopwelkemanierwijlandenkunnensteunenomtransparantebelastingsystemenvandegrondtekrijgen.Wijgaandatnietvoorhenregelen,meneerBoekestijn,wantdatisdegrootstefoutvandeafgelopenvijftigjaar.Ikhaddaardrieredenenvoor.Moetikdieherhalen,meneerIrrgang?Devoorzitter:MevrouwFerrier,nietopnieuwuwinbreng,ikverzoekuafteronden.MevrouwFerrier(CDA):Ikhebgeconstateerddatslechtseenzeerkleinpercentagevandeontwikkelingssamenwerkingdiewijnaaroverhedensturen,wordtbesteedaanhetversterkenvanhetbelastingsysteem.Naarmijnideezoudatmeermoetenzijn.Uitnieuwsgierigheidstelikmijnlaatstevraag.AlsonderdeelvandeSchoklandakkoordeniseenmesofinancieringsfondsopgezet.Kandeministeraangevenwattotdusverredeinteressevoordatfondsendeinitiatievenvanuitdatfondszijn?DeheerBoekestijn(VVD):IkhebeenkortevraagaanmevrouwFerrieromtehorenhoesterkhaarovertuigingenzijn.Zijheeftgezegddatzijdefinanciëlesectorheelbelangrijkvindt,datvindikook,maardanisdevolgendepolitiekevraagaandeorde.Wijstoppenhierineenkleine75mln.vaneenbedragvan5,2mld.Zouzijmetmijwillenbepleitendatdieverhoudingheelanderszoumoetenzijn,juistomdatwijbinnendefinan-ciëlesectorhulpverslavingzoudenkunnenvoorkomen?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.758 MevrouwFerrier(CDA):Voorzitter.Ikgamijninbrengopnulhouden.Niemandheeftmijverstaan,niemandheeftmijbegrepen.Ikhebgecon-stateerddateenheelkleinpercentagevandeontwikkelingssteunwordtingezetvoorhetversterkenvanbelastingsystemen.Ikhebaangegevenhoebelangrijkikvinddatereendiversenvooriedereentoegankelijkfinanciëlesectorkomtendaterfinanciëledienstenkomen,dusookvoorboerenenvrouwen.Ikhebaangegevendatikdatpercentagetelaagvind.Inderdaad,meneerBoekestijn,ikvind75mln.vanongeveer5mld.weinig.Ikwilgraagvandeministerhorenwatzijnideeënhieromtrentzijnenhoehijditzietinhetlichtvandefinanciëlecrisis.Devoorzitter:Deministerwiltussendooreenopmerkingmaken.MinisterKoenders:Voorzitter.Ikwilalleeneenfeitelijkeopmerkingmaken.Devraagstellergaatuitvan75mln.,terwijlwijuitgaanvaneenbedragvanongeveer1,5mld.alswijdeinternationalefinanciëleinstel-lingeninhetsysteemopnemen.Hetheeftdusweinigzindatdeledenelkaarvragenstellen,dieweinigtemakenhebbenmetdewerkelijkheid.DeheerBoekestijn(VVD):Opdeopmerkingvandeministerkomikstraksterug.Ikwijsopdebijlagebijdebrief:tenkostewaarvangaanwijdatdoen,mevrouwFerrier?Politiekiskeuzenmaken,datdoetsomspijn.MevrouwFerrier(CDA):Zoalsuweet,behandelenwijiederjaardebegrotingenishetmogelijkomaccentverschuivingenaantebrengen.Wijhebbentemakenmeteenfinanciëlecrisisdiegeleidheefttotbuitenge-woonmajeureingrepen,dievolgensmijookvantoepassingzoudenmoetenzijnalswijhethebbenovereenklimaat-ofvoedselcrisis.Nietsligtvoordeeeuwigheidvast,meneerBoekestijn.UituwopmerkingenconstateerikbijnadatdeVVDeenverhogingvanhetOS-budgetbepleit.DeheerBoekestijn(VVD):Ikstelvastdattenkostewaarvannietwordtbeantwoord.Devoorzitter:Nee,meneerBoekestijn,uhebthetwoordniet.MevrouwGill’ard(PvdA):Voorzitter.MevrouwFerrierhaaltmijdewoordenuitdemond.Ookmijnvraagwas:pleitdeVVDvooreenverho-gingvanhetbudget?VoordePvdAishetbelangrijkdatwijdefinanciëlesectorontwikkelingnietbaserenopluchtengeenbouwwerkenoptuigendievolstaanvanspecu-latiesenalseenkaartenhuisinelkaarkunnenzakken,zoalsdehuidigecrisisisveroorzaakt.Volgensmijisditingoedehandenbijdezeminister,diedaaroptoeziet.Ikprijshemvoordezeuitgebreidenotitie.Hetishardnodigdatwijaandefinanciëlesectorgaanwerken.Gehoorddediscussie,wordtdeministerdaarinvollediggesteund.Ikbenadrukdatdefinanciëlesectornietkanzondereenstabieleensterkestaat,hoewijdieookinrichtenalsprivaatgebied.Bijeenstabielestaatgaathetineersteinstantieomeenstaatdiehetmonopolieheeftopgeweld.Daaraanwerkenwijhardenverschillendenotitiesgaandaaropin.Erisookeengoedbelastingstelselnodig,zoalsmevrouwFerrierzei,waaropdeburgersineentijddathettegenzit,kunnenvertrouwen,zodatzijwetendathunzakendoorgaanendaterzorgis.Denotitiegaatdaarsummieropinenspreektoverdenoodzaakvaneenmodernbelasting-stelsel.Welkemogelijkhedenzietdeminister?Dezevraagkanhijnumondelingtoelichten,maardatkanlaterookineenbrief.Hetiscruciaalomeenstabielestaateneenstabielbelastingstelseltehebbenalswijtoewerkennaarhetopzettenvaneenfinanciëlesector.Totslotiswetge-vingvanbelang,maardatspreektvoorzich.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.759 Watisernodigvoorhetopbouwenvaneenstabielesector?Datzijnnatuurlijkcapaciteitennetwerken.Eenbankzalmindergemakkelijkkredietenoffinancieringenverstrekkenalseenbedrijfdecapaciteitofdenetwerkennietheeft.Hetblijftdusbelangrijkomooksociaalteinvestereninontwikkelingslanden.MevrouwFerrierginginopdelandbouwendefinanciëlesector.Ikdenkdathetergafhankelijkisvanhettypeland,welktypeindustrialisatiehetoppakt.Ikzoudaarookniettegeforceerdmeeomgaan,maarjuistbekijkenwelklandwelktypefinanciëlesectornodigheeft,dusheelvraag-gerichtwerken.Welkeafsprakenlopeneralmetdediverselandendiehiergenoemdzijn,waardeministerwilbeginnenmetdeopbouwvaneenfinanciëlesector?Ditkangeeneenrichtingsverhaalzijn;daargaikooknietvanuit.Hoegaathetmetdieafsprakenenopwelkegebiedenzithetownershipvandielanden?Dezevraaggeldtookvooralleorganisatiesdiehieringenoemdstaan.Erzijnontzettendveelorganisatiesactief,vaakorganisatiesdieNederlandontstijgen.InhoeverreisercommitmentomdeproblematieksamenmetNederlandendeontwikkelingslandenoptepakken?Ditvertaaltzichindebenodigdecapaciteitvanhetministerie.Erzijnveelexterneorganisatiesdieaandesamenwerkingbijdragen,maardatvraagtcapaciteitvanhetministerie.Kandeministerbevestigendatervoldoendemensenzijn?DeheerBoekestijnisvollofovermicrokredietenendaarnaasteenbeetjeoverdemesofinanciering.Ikhoopdatwijwatverdergaandandat.Hetisnietdebedoelingdatdeondernemerskleinblijven,zijmoetenooktoeganghebbentotgroterefinancieringsstromen.Ookdaarvooristechni-scheassistentienodig.Ikvraagmijafofdievoldoendeaanwezigisophetgebiedvanmesofinanciering.IkcomplimenteerdeministervoorhetnieuweinstrumentvandeFMO,hetMASSIFdatzichrichtopverzekeringtegenrampen.Volgensmijisditechteenmoderninstrument.Ikbenzeerbenieuwdwatderesultatendaarvanzullenzijn.AlsmenzichafvraagtwatdeeffectiviteitvandeFMOisenwatzijdoet,danadviseerikdeverslageneropnatelezeneneenseenafspraaktemakenmetdeFMO.ZezithierinDenHaagoploopafstand.Complimentvoorditnieuwetypevanverzekeringenenikbenheelbenieuwdhoedatgaatlopen.Ikneemaandatdenotitiediehierligt,voortbouwtopdelessonslearnedvanheteerderebeleidvan2004tot2006,deNFX.Datisafgerondendathadweinigkansvanslagen.Watisergeleerdwaardoorditbeleidmeerkansvanslagenheeft?MisschienkandeministeringaanopwaterindeDohaisbesprokenenwatdeconcreteresultatenzijn.Totslotsteunikeenverzoekdatalgedaanis.Ikhebeveneensbehoefteaaneenbriefoverdeimpactvandecrisisopdediverselanden.Waarisdeimpacthetgrootst,waarzittengroeivertragingenenwatwordtergedaanomdattegentegaan?Wijlezenveelindemedia.DeheerIrrgangzeialdatdeWereldbankietsopdewebsitehadgeschreven,maarikdenkdathetgoedisdatdeKamerdirectdoorhetministeriehieroverwordtgeïnformeerd.DeheerBoekestijn(VVD):InderedeneringvanmevrouwGill’ardzijnmicrokredietenheteffectiefstalserookeenstabielestaatisenhetgeweldsmonopoliebijdestaatligt.Alswijdieredeneringvolgen,zoudenwijdusgeenmicrokredietenkunnengevenaandeDemocratischeRepu-bliekCongo.IsmevrouwGill’arddatmetmijeens?AlsjedoorOost-Congoloopt,isnietdeeersteindrukdathetgeweldsmonopoliebijdestaatligt.MevrouwGill’ard(PvdA):Erwordtnueenkrommeredeneringopgezet,dieikabsoluutniethebgehanteerd.IkdenkdatniemandhierhetoneensTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7510 isoverhetfeitdateenstabielestaatnodigisvooreengoedefinanciëlesector.Datiswatikbepleitheb.Datwijmicrofinancieringgeven,isombijvoorbeeldviadengo’sofdekleinefinancieringsinstitutengeldtebrengenbijdeburger,dieondernemendgenoegisomtezorgendatdelokaleeconomiedoordraait.Daaromhebikgezegddatwijnietmoetenblijvenhangenindemicrokredieten,maarookdoormoetenkunnenpakken.Datgaatnietgelijkopalsdestaatnietdaarinmeegroeit.Ikhebdusmeerdenadrukwillenleggenophetbelangvaneensterkestaat,ookophetgebiedvangeweld,debeheersingvanconflictenenhetopbouwenvaneenfinanciëlesector.DeheerBoekestijnbrengtdatopmicroniveauterugengeefteenredeneringdieiknietgebruiktheb.Devoorzitter:DeheerVendrikheeftaangegeven,dezevergaderingeerdertemoetenverlatenomdathijookaanwezigmoetzijnbijeenbegrotingsdebatindeplenairezaal.DeheerVendrik(GroenLinks):Voorzitter.Ikvindhetvervelenddatikeerderwegmoet.HetVerkeer&Waterstaatdebatvangisteravondisontspoord,datmochtnietvoortgezetwordenvandevoorzitterenwordtdaaromvanochtendvoortgezet.Ikmoetdaarstrakshetwoordvoeren.Deministermoethetstraksevenzondermijdoen,maarerwordtnaarhemgeluisterd,datweethij.MevrouwFerrierzeihetvolgensmijterecht:denotitiediewijnubesprekenisineenaantalopzichteneentikjegedateerd.NukunnenwijdeconclusiemetelkaardelendattienjaarnadeAzië-crisis–deheerIrrgangmemoreerdedatterecht–ookwijinhetrijkeWestendepuinhoopvandertigjaarVVD-beleidmoetenopruimen:ongeremdeliberalisering,gebrekkigtoezicht,domvertrouweninfinanciëleinnovatieseneenlibe-ralehijgerigheidopwegnaarmeereigenwoningbezitindeVerenigdeStaten,metallegevolgenvoorriskantehypotheekverstrekkingaldaar.Hetiseenaaneenschakelingvanliberalemisverstanden,waarnuongeveer30mld.publiekeeuro’svandeNederlandseschatkistaanbesteedmoetenworden.Intweemaandentijdgevenwijdriekeerhetregeerakkoorduitomdefinanciëlesectorinhetgareelendeeconomiedraaiendetehouden.Datishetreëlestartpuntvoorditdebat.Dekredietcrisiswaarwijnumeegeconfronteerdworden–datvraagtomeenactualisatievandezijdevandeminister–zalonvermijdelijkzowellangsprivatealssemipubliekewegleidentoteencreditcruncheldersindewereld.DatzienwijopditmomentalinNederland.Hetisaleenprobleemvanformaat.Waarwijnuvrezenvooreennulgroeiin2009ofeenlichtekrimp,memoreerikhoetienjaargeledendecreditcrunchinIndonesiëuitpakte.Toenwaserinéénjaarsprakevaneenwelvaarts-dalingvan30%ineenlandmetzeerveelarmendiegeenbuffershebbenomhetliberaleavontuuroptevangen.WijvrezenvoordeherhalingvanhettypeAzië-crisisendereëleeffectendaarvan.Devraagiswatdeinter-nationalebeleidsgemeenschapgaatdoenomdatgevaartekeren.Ikbegrijpdaterbijdesemipubliekeinstellingenendepubliekebankeneencreditcrunchkanontstaan,omdatdieooktemakenhebbenmetslechteleningenenafbetalingsrisico’s.Hetbankbedrijfwordtookgeraaktdoordekredietcrisisendeeconomischerecessiediedaarinvervlochtenzit,waardoordeanticyclischekredietverleningdiewijvanuitdieinstel-lingenmogenverwachten,eenprobleemwordt.Metanderewoorden,zowelprivaatalspubliekdreigtdekredietverleningaandeontwikkelings-landengroteschadeoptelopen.Ikbenhetzeereensmethetstandpuntvandeministerdateengoedontwikkeldefinanciëlesectorheelbelangrijkisvoorhetbereikenvanontwikkelinginarmelanden.Hetrisicovandekredietcrisisbrengtmetzichmeedatwaareconomischeontwikkelinggaandeis,dieindeknopwordtgebroken,ookindelenvanAfrika.Datvraagtinternationaalomeenforseimpuls.Devraagiswaardielandtenwiedaarovergaat.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7511 IndeG20,BrettonWoods,wordtdaarovernagedacht,leesik.Wijgevenechtgasalswijhierproblemenhebben,maarikmagtochhopendatdezeministererallesaandoet–daargaikookvanuit–Sarkozyenandereneroptewijzendaternogeenanderprobleemis,vooralbenedendeevenaar.Datmoetookopgelostworden,wantvooraldaarzaldekrediet-crisissubstantiëlereëleeffectenhebben.Dangaathetletterlijkweeroverlevenendood.Watgaatdeministerdaaraandoen?Ikconcludeerdaterwederomeenpleidooigevoerdmoetwordenomvooraldepubliekekredietverleningopgangtehoudenentezorgendatdeinvesteringsprogramma’sdoorgaan.IkbengeengrotefanvandeWereldbank,maarvooreenmomentevenwel.Alsgroteprojectenechtgevaarlopenomdatdebankzelfeenkredietprobleemheeft,danmoetendaarvooroplossingenwordengevonden,wantalsdiefondsenopdrogen,zijnderapenechtgaar.EvenalsdeheerBoekestijnvindikdatwijinterna-tionaalhetpodiumopmoetenomjuistnuhetbelangvanontwikkelings-samenwerkingtebepleiten.Aldielandendienietaande0,7%-normvoorontwikkelingssamenwerkingvoldoen,moetensamenmetdeheerBoeke-stijntotdeordewordengeroepenomdatweltegaandoen,juistnu.Ikwilhierovergraageentoezeggingvandeminister.Iksnapdatdeministerhetbelangvandefinanciëlesectorzonadrukkelijkindezenotitieonderlijnt.Iksteundatook,maarwatisnudemeestinte-ressanteontwikkelingvandefinanciëlesectorinontwikkelingslanden,opdatdaarookwerkelijkeenbreedprofijtontstaatvandeeconomischegroeidiedaarmeekanwordengerealiseerd?DelessenvandeAzië-crisiszijndaarinabsoluutactueel.Watdaargebeurde,wasdatineenaantalopkomendemarktenhetinternationalegrootkapitaalevenbinnenkwam,vaakmetkortlopendeleningen.DenkaanZuid-Korea,datonderdrukwasgezetdoordeAmerikanenomhetkortekapitaalverkeerteliberaliseren.DaarnakwamendeAmerikaansebankenlangsendatleiddetoteenenormeklapenvalutaonrust.Dittypefinanciëleinstellingenkunnenveelontwikkelingslandenmissenalskiespijn.Diekritischenootzieikteweinigindenotitievandeminister.Alsvanuithetinternationalespeelveldfinanciëleinstellingenwordenopgeroepen,eenbijdrageteleverenaanhetontwikkelenvandefinanciëlesectorinontwikkelingslanden,moetkritischgevolgdwordenonderwelkevoorwaardendatgebeurt.Maatschappelijkverantwoordondernemenhoortdeleidraadtezijn,nietalleenvanwegededuurzaamheidvandekredietverlening,maarookvanwegealledenkbareinterpretatiesvanhetbegripduurzaamheid.Dangaathetdusookomlangdurigeaanwezigheid.Aankort,hijgerigkapitaalhebbendeontwikkelingslandenhelemaalniets.Hetgaatomeenlangetermijncommitmentvandebetreffendefinanciëleinstellingenombijvoorbeeldviadirecteinvesteringeneenlangdurigeaanwezigheidoptebouwen.Dannogvindikhetriskant.Ikherinnermijdewoordenvaneenvandegrotevoorvechtersvanmicrokredieteninontwikkelingslanden:zorginhemelsnaamdatdeinternationalefinanciëleinstellingenmethuntengelsvandeprivatesectorafblijven,wantdangaathetmeteenfout.Ditiseenwaarschuwingdiewijserieushebbentenemen.Internationalebankenkunneneenbelangrijkebijdrageleverenaandeontwikkelingvanarmelanden,aanhetopbouwenvaneengoedefinanciëlesector,maarwelonderdejuistevoorwaarden;diezijncruciaal.Datmagbeterwordengebeiteldinhetbeleidvandezeministerenopdatpuntwilikeentoezeg-ging.Ikvraaghem,aanteschuivenbijzijncollegavanFinanciën.Naaraanlei-dingvandekredietcrisishebbenwijdeministervanFinanciënbereidgevonden,hetgesprekteopenenmetdeNederlandsebankiersoverwatikmaatschappelijkverantwoordbankierennoem.Datgaatoverheelveel,maarookhierover.DeministervanFinanciënheefttoegezegddaarovermetdebankentezullenpraten.Vorigeweekhebbenwijindehoorzittingookgehoordhoedaarinvooruitganggeboektkanworden,alshetgaatomTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7512 hetbewustzijnvandebetrokkenbankiers.IkvraagministerKoenders,zichaantesluitenbijministerBosomeengesprekaantegaanentezorgendathetNederlandsebankwezenzichinternationaalcommitteertaaneenaantalalgemeneprincipesvoormaatschappelijkverantwoordbankieren.Wijhebbennamelijkeengrotefinanciëlesectordiezichgraaginternatio-naalwilprofileren.Danisereenkansdateendergelijkeimpulsechtietsbetekentvoorontwikkelingslanden.Eenanderelementdatonvoldoendeindenotitietotuitdrukkingkomt,isdateengoedefinanciëlesectoralleenkangedijenineenontwikkelings-strategiedieuitgaatvanpro-poorgrowthmeteengoedeaandachtvoordeverdelingvandenieuwontstanerijkdom.DeAIVheeftditsterkbena-druktinzijnrapportvanvorigjaar.Ditiscruciaal,wileenontwikkelings-strategiedoenwaardiewerkelijkvoorbedoeldis,namelijkhetopheffenofverminderenvanarmoede.Ikwilgraagvandeministerhorenhoedatzitenikwileennaderetoezegging.Eenanderpunt,datmaarheelbescheidenindenotitieterugkomt,isdepositievanvrouwen.Menbegrijptdatikditnamensmijnfractieaandeordestel.Hetblijktdatvrouwenookintermenvanfinanciëlesoliditeitkeyplayerzijningoedeontwikkelingsprocessen.Deministerschrijftditwel,maardatblijftzonderconsequenties.Hetmoetdeleidraadwordenvoorhetverderstimulerenvanfinanciëlesectoreninarmelanden.Eenuitgebreiderevrouwenparagraafiswatonsbetreftwenselijk.Eenanderpuntzijndegeldovermakingen.Devoorzitter:Ditisuwlaatstepunt.DeheerVendrik(GroenLinks):Danslaikditpuntoverwantdanhebiknogeenanderpuntdatikietsbelangrijkervind.Inhetkadervandekredietcrisisziejedatallesoplosseschroevenstaatendatallesbespreekbaaris.Terechtstaatindebriefinbescheidenzindatdeschattingisdaterinternationaalongeveervoor500mld.dollaraanillegalekapitaaluitvoerplaatsvindtuitarmelanden.Ditiseenoudeneenvreselijkzeurpunt.Hetbetekentdatdeontwikkelingshulpdiewijnaardielandenbrengen,alshetwareinveelvoudweerretourgebrachtwordtdoorrijkeinwonersvandebetrokkenlanden,politici,dictatorsenzo-voorts,waarmeedielandendefactoleeggezogenworden.IkvraageenhernieuwdeinzetvandeNederlandseregeringominternationaalteregelendatdieillegalekapitaaluitvoeraanbandenwordtgelegd.Ditvraagtallesvanonzebankiers,ookinNederland.Hetgeldstaatookopderekeningenvanonzebanken.Nuallepanelenaanhetschuivenzijn,zouhiereenzeerstrakcommitmentvandeNederlandsebankengevraagdmoetenworden.OokzoudeministervanFinanciëndoordezeministeropgedragenmoetenworden,zichinEuropasterktemakenvooreenalgeheleopheffingvanhetbankgeheimenhettegengaanvanillegalekapitaaluitvoer.Alswijdatnietdoen,blijvenwijmetdeVVDwaternaardezeedragen.Datlijktmijechtonverstandig.DeheerBoekestijn(VVD):DatmaatschappelijkonverantwoordebankierenmetZuid-KoreaheeftZuid-Koreavandaagdedagnietveelslechtsgebracht.DeZuid-Koreaanseeconomiestaaterveelbetervoordandeonze,wantuiteindelijkcorrigeertdemarktzichzelf.IkhebeenpolitiekevraagaanGroenLinks,nugaanwijzakendoen.GroenLinksisooksterkvoordefinanciëlesector;erisconsensusachterdetafel.MijnvoorstelisdatwijvolgendjaargeenbegrotingssteungevenaanRwandazoalsgeplandstaat,maardatwijdiemiddelenstoppeninmicrokredieten.IsGroenLinkshetdaarmeeeensofniet?DeheerVendrik(GroenLinks):Voorzitter.Ikwileersteveneenmisver-standuitdewegruimenoverZuid-Korea.Demarktheeftinderdaadgecor-rigeerd.Datwilzeggen,deZuid-KoreaanseeconomieliepenormeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7513 klappenopenmiljoenenZuid-Koreanenwerdenwerkloos.Ditiseentypecorrectiedatiknietzoheelergprettigvind.DemarktcorrectieaandezijdevandeAmerikaansebankenvondechternietplaats,wantvervolgenswerdendeWereldbankfondsendoordeAmerikanengeplunderdomtezorgendatdeAmerikaansebankleningenwerdenovergenomen.DitisdushetPlanPaulsen,maardannetanders:wijnemenslechtekredietenovervandeAmerikaansebanken.Dathebbenwijvakergezien,tienjaargeledendusook.IkkanmijnietherinnerendatdeVVDdestijdsheelergbooswasoverdieactievandeAmerikanen.Zullenwijeenkeerorgani-serendatdemarktinderdaadzijnwerkdoet,alshetgaatomhetbank-wezen?Wantdatontbreektstructureel,ookinschuldencrises.Hetisalle-maalhetzelfdeverhaal.Alshetgaatomderisico’sdiebankenuithetrijkeWestenlopen,danwordendievoortdurendgesocialiseerd.Alshetgaatomdereëleeffectenvanslechtefinanciëledienstverlening,danwordendieeen-op-eenneergelegdbijdemensendiedathetminstekunnendragen.ZieZuid-Korea,zieIndonesië;datisVVD-beleid.Leerdaarnueenseenkeervan.Ikbennamensmijnfractieheelduidelijkgeweestbijdebegrotings-behandelingOS.WijvindendatdebegrotingssteunaanRwandamoetwordengestaakt,datstatementhebikalgegeven,dusdaarkangeenonhelderheidoverbestaan.Ofdiesteunopeenanderemanieraandielandenmoetwordengegeven?Ikbeninvoorelkdebat.AntwoordvandeministerMinisterKoenders:Voorzitter.IkbegrijpdaterdoorGroenLinkswordtgeluisterdviadezaal,dusikmoetoppassen.IkwensdeheerVendrikveelsucces.Eriseengrootaantalvragengesteld.Ikbeginmethetmacroverhaal,namelijkdevragendiebetrekkinghebbenopdeinternationalefinanciëlecrisis,degevolgenvoorontwikkelingssamenwerkingenwatdecrisisbetekentvoorditbeleid.Daarnaastiseenaantalvragengesteldoverwatdenotavoorstaat,namelijkeenversterkingvanhetbeleiddoorditkabinetvoordeontwikkelingssamenwerkingindeinternationalefinanciëlesector.Wijhebbenditbeleidzeerversterkt,ergaatookmeergeldheen.Ikvindditbeleideenessentiëlemotorvoorontwikkeling.DefinanciëlecrisisendegevolgenvoordeontwikkelingslandenhebbenwijhetafgelopenweekendbesprokeninDoha,indevergaderingvanFinanceforDevelopment.Daarisdecrisishetenigethemageweest.BelangrijkvoorNederlandwasdatinelkgevaldeconclusiezouwordengetrokkendatdeoplossingvandezefinanciëlecrisisniettenkostemaggaanvandearmstegroeperingenendearmstelanden,maardatdiejuisttendelekanwordenopgelostdoorteinvestereninarmoedebestrijdingendoorookarmelandentebetrekkenbijdeoplossing.Datisessentieel.Erzijnerinderdaadgrotegevolgenvoorontwikkelingslandenvandeinterna-tionalefinanciëlecrisisendevertalingdaarvanindereëleeconomischeverhoudingen.IkbenhetmetdeheerIrrgangeensdaterverschillendecategorieënontwikkelingslandenzijn.Wijsprekenzolangzamerhandnietmeeroverdéontwikkelingslanden,alishetnogwelzodatjeineenaantalonderhandelingsfora,zoalsdeG77,aldielandengezamenlijkaantreft,maareriseenenormverschiltussenChinaofBurkinaFaso,MaleisiëofBolivia.Ruwgeschetstzoujekunnenzeggendatdeconsequentiesvoorontwikke-lingslandenalshetgaatomdefinanciëlesectorvooralbetrekkinghebbenoplandendieinderdaadvrijsnelzijnovergegaantotkapitaalliberalisatieendusnudedirecteschokkenondervindenvandeinternationalefinan-ciëlesector.DatziejeinlandenalsGeorgië,maarbijvoorbeeldookinOost-EuropaenHongarije.Voordearmsteontwikkelingslandenzijner,althansindefinanciëlesector,opditmomentietsminderrisico’s,juistTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7514 omdatzijnietopdezelfdemanierdirectbetrokkenzijnbijdeintegratievandeinternationalefinanciëlemarkten.Datscheptduseenvoordeelineennadeligepositie.Ikbenhetmetdegeneneensdievandaaghebbengezegd–hetisinder-daadeendebatvantienjaargeleden–datdirecteentesnellekapitaal-liberalisatieeenzeerslechtadviesisvoorontwikkelingslanden.Ditnietzozeer,omdatzijgeenbelangzoudenhebbenbijfinanciëleinstrumentenofbijdiversewijzenvankredietverleningeninvesteringen,maaromdatiedereenweetdathetgeldernetzosnelweeruitverdwijntenvooraldielandenwordengetroffendiegeeninstitutioneelkaderhebbenengeenbeschermingsmechanismen.DithebbenwijinhetverledengezieninlandenalsKorea,Indonesië,maarookThailand.Ditheeftvooraldearmstebevolkingindielandenjarenachteropgezet.VandaardatNeder-landgeenadviezensteuntdietemakenhebbenmetsnellekapitaal-liberalisatie.Hetgaatomdevolgtijdelijkheidvandemogelijkhedenvaneenlandomtotliberalisatieovertegaan.DatisoverigensinEuropaookgebeurd.HetlaatsteterreinvandeEuropeseintegratieisdekapitaal-liberalisatiegeweest,althansalshetgaatomdefinanciëleendehandels-markten.Ditheeftdusveelellendeopgeleverd.Watzijnnudegevolgenvoordearmsteontwikkelingslanden?Ikmaakmijdaarzeergrotezorgenover.Teneerste.Jezietophetogenblikaldatdebankenrisicoaverszijngeworden,voorzoverzeleningenverstrekkenaanontwikkelingslanden.Ditbetekentdaternietsmeerwordtgedaanindearmstelanden,omdatderisico’sdaarbijnaaltijdperdefinitiegroterzijnvanwegedefasevanontwikkeling.Tentweede.Erzalwaarschijnlijkeenenormeverminderingzijnindekapitaaltoevoernaardeonderkantvandegroepontwikkelingslandenvanongeveer300mld.Tenderde.Doordathetaantalovermakingenvangastarbeiders,werkne-mersinanderelanden,nualdramatischafneemt,ziejedatvoorveelvandearmstelandenjuistvanwegeeenbeterbestuurenvanuiteenhogeregroei–6%à7%bijvoorbeeldinAfrika–devoorspellingennuzijndatdegroeiaanmerkelijkminderzalzijn.Ditbetekentdaterweleenpositievegroeizalzijn,ookinAfrika,maargezieneenaantalaspectendietemakenhebbenmetbevolkingsgroeienhettegelijkertijdoptredenvanhogevoedselprijzen,zullenervooreenaantallandengroteproblemenzijnendaarbinnenvoordearmstebevolkingsgroepen.Deconsensusdiewijnalangonderhandeleneneenmoeilijkediscussieinhetweekendhebbenbereikt,isdatwijnudiefactorenmoetenbeschermen,dieeenvoorspelbarekapitaalstroomnaardearmstelandenmogelijkmaken.Demeeststabielesectordaarvanisontwikkelingssamen-werking.Hetgaatdaarbijweliswaarnietomhetbelangrijkstebedrag.Overigensisdatvooreenaantalvandearmsteontwikkelingslandenwelhetgeval.Terechtisgezegd:latenwijinhemelsnaamnietaandie0,7%-normvoorontwikkelingssamenwerkingkomenenervoorzorgendaterconcreteplanningsprocessenindenationalebudgettenvanderijkelandenkomen.Hetisbelangrijkdatmennuzegt:wijgaandearmelandennietstraffenviaaanscherpingofverminderingvanontwikkelingssamen-werking,nuhetbinnenslandsmoeilijkwordt.Integendeel,dearmstelandenkunneneenonderdeelzijnvandeoplossing.HetisnamelijkvoorheteerstdatdefinanciëlecrisisinhetWestenbegon,deVerenigdeStaten,envervolgensviabesmettingvandeinterbancaireleningenvanEuropaenJapanisovergeslagennaarontwikkelingslanden,inplaatsvanandersom.Decrisisbetekentdatwijanticyclischmoetenopereren,omdatpubliekeinstellingeninstaatzijnomervoortezorgendatereenkapitaalstroomblijft.ErligtinelkgevaleengroterolvoordeinstellingenvanBrettonWoods–ikdachtdatmevrouwFerrierdaarnaarvroeg–inhetbijzonderdeWereldbank,hetIFC,maaruiteraardookhetIMFdateennieuwerolTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7515 heeftgekregen.Eriseenzekerrisicodatereenrolvervagingtussendietweeoptreedt.DeWereldbankheeftoverigensallemogelijkhedenomervoortezorgendatereenkapitaalstroomblijft,zegiktegendeGroenLinks-fractie.Erzijngrotereserves.Wijhebbenaleerdergezegddatdiereservesmoetenwordenaangesproken;datkanook.Nederlandisdaaraljarenvoor.IkhebmijbuitengewoongeërgerdaandehuidigeAmerikaanseadministratiedieelkekeergezegdheeft:umagdiereservesnietaanspreken.Waaromniet?Omdaterdanconcurrentiezouoptredenmethetprivatebankwezen.Datisallemaalfantastisch,maardiereserveskunnenveelbeterwordeningezet,diezijnnuzekernodigomanticyclischteopereren.Ookdaariseenredelijkeconsensusovertussendegrotespelers.IkbenvrijdagavondbijdebijeenkomstvandeG20-plusgeweest,Neder-landzitdaarnubij.Hetisbelangrijkomdaaronzeinvloedtedoengeldenalseenvandegrotereontwikkelingsdonoren,zodatooknaaronsgeluis-terdkanworden.Erisveelmeertezeggen,maarikdenkdatditdekernisvanwaterophetogenblikgebeurtvanwegedeinternationalefinanciëlecrisisendepositievandeontwikkelingslandendaarin.Wijstaanopallefrontenklaaromdatprocestehelpen.DeDoha-rondeisbelangrijk,wantalsdiezouwordenuitgesteld,zouereennogmeernaarbinnengekeerdeinternationaaleconomischeomgevingontstaan,diehetnogmoeilijkermaaktvoorontwikkelingslandenomteexporteren.Definanciëlesectorontwikkelingishierheelnauwaanverbonden.InhetkadervanonzeprioriteitGroeienverdelinghechthetkabinetgrotewaardeaanhetfinanciëleinstrumentarium.Vandaardezenota,diemedeophetadviesdestijdsvandeAIVoverdeprivatesectorontwikkelingisopgesteld.Hetfinanciëleinstrumentariumiseenessentieelonderdeelvanderolvandeprivatesectorinontwikkelingslandendieikwilstimuleren.Vandaardaterookaanmerkelijkmeergeldheengaat.Voorsommigenishetnooitgenoeg,maarhetisweleenaanmerkelijkeversterkingvanhetbeleidindezerichting.Omdefinanciëlesectorinontwikkelingslandentesteunen,ishetvanbelangdatwijonsnietalleenrichtenopzakenalsgoedbestuur,maarookopdegroependiegeentoeganghebbentotkapitaalenlening.Datzijninderdaadvooraldevrouwen,bepaaldeetnischeminderhedeninbepaaldelandenenvaakkleinereboeren.Indezegroepenzitvaakeenenormpotentieelenwatgeld,ookspaargeld.Degenendiezeidendaterindenotateweinigoversparenstaat,zegikdatditnietzobedoeldis.Volgensmijstaaterjuistzeerveeloverhetspaarinstrumentin.Dearmstemensenleggenhetgeldonderdematrasenzijnhetmeestgevoeligvoorinflatie.Hetmogelijkmakenvandeposito’s,hoekleinook,isdusheelbelangrijk.Overigensgebeurtspareninfragielestatensteedsmakkelijkerviademobieletelefoon,zodatermogelijkhedenzijn,daarwataantedoen.TegendeheerIrrgangzegikdatergeentegenstellingzittussenplanningvanbovenafenhetondersteunenvanonderop.Hetisvolstrektduidelijkdatbeideessentieelzijn.OokinEuropaisdesamenlevingnietbegonnenmetdemarkt.Demarktisgemaaktdooroverhedenominfeitedecondi-tiestecreërenvooreigendomsverhoudingen,voorhetcreërenvaneengeldmarktenvoorhetbeschermenvandemunt.Ditisookessentieelinontwikkelingslanden.Jekuntnietalleenvanonderopfinanciëleinstru-mentenstabiliseren,datisonmogelijk.Vandaardatonsgoedbestuurs-instrumentariumzoontzettendbelangrijkenookzoeffectiefis.Ikwijsbijvoorbeeldopdeondersteuningvancentralebankenenkredietbureaus,zodatmenweetwaardekredietrisico’szitten.Tegelijkertijdishetessen-tieelophetterreinvanhetmicrokredietenvanhetmesokrediet,datisterechtdooriedereengenoemd.Ikvindnietdatdemicrokredietendemensenindeinformelesectorzoetmoetengehouden,maardatzegebruiktmoetenwordenomzelfwerkge-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7516 legenheidenproductievecapaciteittecreëren.Daarvoorzijngrotemoge-lijkheden.Ditbetekenthetwerkenaanfinancieeltoezicht,aanadviseringaancentralebanken,aandemogelijkheid,ookvanhetbankwezen,omzichzelfuiteenbankwezentehalendatalleendoordestaatwordtaange-stuurd.Inenkeleontwikkelingslandenhebbenwijontwikkelingsbankengeziendiealleenmaarviavriendjesproberentehelpen.Daaromishetbelangrijkdaterconcurrentieindiemarktkomt.Ditiseenessentieelonderdeelvanonsbeleid,zoalsdatoverdeverschillendesectorenhiernaarvorenisgebracht.DeheerIrrgang(SP):DereactievandeministerwasvolgensmijmeeraandeheerBoekestijngerichtdanaanmij.Datdestaateenbelangrijkerolheeft,isaanmijnpartijwelbesteed.Deministerzegtdatindenotavoldoendenadrukwordtgelegdopsparen,omdatdatookbelangrijkis.Hijverweesdaarbijnaarmobieletelefoons.Voormobieletelefoonsiseenfinanciëleinfrastructuurineenlandnodig,andershebjeernietzoveelaan.Daarzitwelietsin,wantalsjezouinzettenopmicrokredieten,dangaatdattenkostevandeopbouwvaneenfinanciëleinfrastructuurdoordefinanciëlesectorzelf.Datishetrisico.Daaromismijnvraag:gaatdenadrukopmicrokredietenniettenkostevandeuitbouwvandefinanciëleinfrastructuur,dieweervanbelangisvoormensenomhunspaargeldwegtekunnenzetten?MinisterKoenders:IkneemenigeafstandvanhoedeheerIrrgangdenotakwalificeert.Microkredietenvormenslechtseenelementvandezenota.Dekerngaatoverinclusievefinancieringendeopbouwvaneenfinanciëlearchitectuurinontwikkelingslanden,zoalshetuitbouwenvannietalleenmicrokredieten,maarookvanmesokredietenenvanhetbank-wezen.IkbenneteenpaardagenteruguitRwanda.DaarwordtgewerktdoordeRabobank.InRwandavindteensnelleeconomischegroeiplaatsenwordenvooralkredietenaandearmstenverstrekt.DeRabobankinves-teertdaarophetogenblikflink,samenmetdeNederlandseoverheid,indeuitbouwvanhetbankwezentotindekleinstedorpjes,waardoormensengeldindeposito’skunnenonderbrengen.Dekernvanhetbeleidisjuistomdefinanciëlesectorinontwikkelingslandenalsgeheeluittebouwenendebedoelingiszekernietomdattebeperkentotmicro-financiering.Overigenszijnerookmicrofinancieringsbankendielang-zaammaarzekergroterwordenenzelfspaar-enverzekeringsinstru-mentenhantereninhunbeleid.Deontwikkelingengroeieneenbeetjenaarelkaartoeenzijneenbeetjelandenspecifiek.Insommigelandenziejelangzaammaarzekerdatdemicrofinanciering-sinstellingengroterworden,zichmeerprofessionaliserenenookmeeronderdeelwordenvanhetprofessionelebankwezen.Tegelijkertijdishetprofessionelebankwezenvaaknogonvoldoendeprofessioneelenheefthetveeladviseringnodig,somsvanwestersebanken,somsvanover-hedenensomsvaninternationaleinstellingendiedaardekennisenkundevoorhebben.Hetisdusdebedoelingdatdeontwikkelingennaarelkaartoegroeienenhetiseenbeetjelandenspecifiekwaarjedaningaatzitten.Alsjebepaaldegroeperingenopkortetermijnwilthelpen,kunjesomsnietwachtentothethelebankwezenisontwikkeld.DaaromwordtmomenteelhetverstrekkenvanmicrokredieteninAfghanistanversterkt,watheelgoedwerkt.InAfghanistanisdeFirstMicroFinanceBankineenzeermoeilijkesituatiebegonnen–ookaanvrouwenisindatlandnieteenvoudigmicrokredietteverstrekken–maardieheeftveelmeermoge-lijkhedengecreëerdvoormensendandeinformelegeldschieters,dienogweleensabsurdhogerentevoetenvragen.DeheerBoekestijn(VVD):Erstaateeninteressantepassageindebriefoverdemobieletelefoonensparen.Datiseenheelinteressanteontwikke-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7517 linginAfrikaeniseenprachtigvoorbeeldvaneenorganischbottom-upontwikkeling.ErzijnhelemaalgeengoedestatenindeCongoentochbestaatdit.Hetwerktheelerggoed.Metanderewoorden,jekunthierheelgoedwatdoenzonderdatjehoefttedenkenaangoedbestuur.Ditgaatlijnrechtintegendestellingdiedeministernetverwoordde:indegeschiedenisishetviastatengegaan.Nee,inFlorencezatenonderne-mersdiebehoeftehaddenaaneenbankwezen.Diehebbenhetbijnaletterlijkzelfuitgevonden.Datkandusbottom-up.Centralebankenzijnerpasindenegentiendeeeuwgekomenaanheteindevaneenheellangegeschiedenis.Ikdenkdatbottom-upveelbelangrijkerisdantop-down.BijOSmoethetdusvooralookbottom-upgaan.MinisterKoenders:Wijhebbenditdebatineerdereoverleggenenbijdebegrotingeindeloosgevoerd.Ikgeloofnietinof/of,zowerkthetnergens.DeheerBoekestijnpraatoverfragielestaten.Daarvanisdeessentiejuistdatergeenoverheidisdiedecapaciteitofdelegitimiteitheeftomfinan-ciëlestructurenoptezetten.Daaromhebikdaarvaneenspecialeprioriteitgemaaktmeteenspecialebenadering.DitgeldtnietvooreenlandalsMozambiqueenooknietvooreenlandalsGhana,datmomenteeldeeersteEurobondaanhetuitgevenis,watoverigensvrijmoeilijkwordtdoordefinanciëlecrisis.Hetisveelessentiëleromgroterehoeveelhedengeldaantetrekkenentezorgendatdielandendaadwerkelijkmeekunnenennietblijvenstekenindemicrokredieten.IneenlandalsCongobestaateenheelanderesituatie,daarheeftdeheerBoekestijnvolstrektgelijkin.Daarombenikaltijdvooreentaylormadebenadering.Datisdeessentievanbottom-up,datjenaarhetlandzelfkijktennaardesituatie.IneenlandalsCongoisdekernvanhetprobleemdatdecentralebankendegrotebankinstellingenweinigbetrouwbaarzijnendatmethetinstrumentvanspecialekredietendemogelijkheidwordtgecreëerdomjuistdiepro-poorgrowthverdertebrengen,zoalswijdatookinAfghanistandoen.Ditbrengtmijopdediscussieoverarmoede,groeienpro-poorgrowth.Overhetalgemeenisgroeieenessentiëleennoodzakelijkevoorwaardevoorarmoedebestrijding.Daaromhebbenwijgroeienverdelingalsprio-riteitgenoemd.Jekuntnietdearmoedegaanverdelen,datheeftweinigzin.Tegelijkertijdzorgenjuistdezeinstrumentenervoordatdegroeinoginclusieverwordt.Definanciëlesectorbenaderingiseenvandebestebenaderingenomgroeiinclusieftemaken.Alsjeeenaantalinstrumentendaarbijbetrekt,kunjedearmoedeversneldbestrijdenvoordiegroepe-ringendietotnutoegeenbeschikkinghebbenoverkapitaalofleningenenkunjediedirectmetdezeinnovatieveinstrumentenondersteunen.Hetisweldegelijkookdaaren/en.MevrouwGill’ard(PvdA):MamaCashiseenzeerbelangrijkeorganisatievoorhetverstrekkenvanmicrokredietenspecifiekvoorvrouwen.Ikkandienietterugvindenindenotitie.MinisterKoenders:Wijhebbeneenaantalzakendaaroveropgenomen,wantikvinddatjuistessentieel.Waarhetomgaat–datstaatookindenotitie–isdatvrouwenvaaktekampenhebbenmethogeredrempelsbijdetoegangtotbanken.Diehangenvaaksamenmetculturele,maarookmetwettelijkebelemmeringeninsommigelanden.Omdatmicro-financieringzichineersteinstantieindeinformelesectorafspeelt,makenvrouwenveelgebruikvanderuimtediedezebiedtenhebbenzijeenaandeelvantussende60%en100%.Datbetekentdatditinstrumentjuistvoorvrouweneenveelmeerdanproportioneelinstrumentis.Waardezeinformelesectorbetrekkelijkgeïsoleerdisvandebancairesector,laatdefinanciëlecrisiszichlangzamervoelen.Definanciëlecrisistreftvaakvrouwenextra.Jezietopnieuweenzekerefeminiseringvandearmoedevanwegeeffectenopdeprijzenvanvoedselenbrandstofvoorhethuishoudenendebedrijfsvoering.JezoukunnenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7518 zeggendaterookrisico’szijnvoorverderediscriminatiemetbetrekkingtotdearbeidsmarkt.Wijhebbeneenaantalvoorbeeldenaangereiktdieookuitgebreidindenotitiestaan,zoalsWomen’sWorldBanking.Daargaathetomtrainingenadvies.Deinstrumentendiewijondersteunenzijnnietalleenopgeldgericht,maarookophetcreërenvanondernemers,opsteunenophetmakenvanbedrijfsplannen,omzotezorgendatmenookeenstapjeverderkomt.Daarvoorhebbenwijeenheelinstrumentarium.Somsisdatdirectgebondenaandeprogramma’senprojecten,ikdenkdaarbijaandeRabobankenaanWomen’sWorldBanking,maarerzijnnoggenoegandereprogramma’sinAfghanistandaaropgericht.Definancieringsprojectenkomenverreweghetmeestterechtbijvrouwen.Zeversterkenvaakdemogelijkheidomeigendomsrechtentekrijgen.Ditprocesgaatbijnaaltijdgepaardmeteenzekeredynamiekindatsoortlanden,omopallerleianderemanierendewet-enregelgevingaantepassenalsvrouwenkredietenkrijgen.Ikvinddateenbuitengewoonbelangrijkelementvanhetfinanciëleinstrumentarium.Hetiseenvandeinstrumentendiehetmeestpro-womanis,naastpro-poor.Dithangtgedeeltelijkookzeermetelkaarsamen.Vooronsheeftditbeleidsgebiedeenhoogprofiel,hetisbreedisenwijhebbenhetookinNederlandbreedlatenhangen.HetisnietalleenietsvandeNederlandseoverheid,hetpastinmijnbeleidvan«eenzaakvaniedereen».WijhebbenditbesprokenmetdeNederlandsebanken,metdemicrofinancieringsorganisaties,metdeuniversiteitenenmetdeverzeke-ringsmaatschappijen.Diezijnallemaalbetrokkengeweest,ookbijdevoorbereidingvandezenotitie.Erzittenookaardigeinstrumentenindienietdirecttemakenhebbenmetmicrokredieten,maarbijvoorbeeldmethetverzekeringsinstrument.HetHealthInsuranceFundisereenvan,evenalshetLocalCurrencyExchangedatwereldwijdgeprezenwordtalsNederlandsinitiatiefdatdeFMOheeftgeïnitieerdenwaardeWereldbanknuookmeebezigis.Erzijnallerleimogelijkhedenommetfinanciëlemiddelenderisico’svoordemeestkwetsbarendiedeminstebufferhebben,tefaciliteren.OverdeextrafondsenvoorMASSIFzijnvragengesteld.DefondsenbijdeFMOzijnspecifiekingesteldomtezorgendaterwatextraliquiditeitisindezetijdvanfinanciëlecrisis,omdateenheleboelontwikkelingsin-stellingenenbankeninontwikkelingslanden,volledigbuitenhunschuld,alsgevolgvandekredietcrisiseenliquiditeitsprobleemhebben.Danmoetjesnelkunnenhandelen.DeFMOiseeninstellingdiedatheelsnelkan.DaaromhebbenwijjuistdeFMOextragesteundommeteenhefboom-effectineenaantallandenexpliciettehelpen,decrisisteoverleven.Overgoedbestuurenpro-poorgrowthhebikeenaantaldingengezegd.Wijzijnuiteraardzeeractiefophetterreinvaneigendomsverhoudingen,ophetterreinvanlandrechtenenophetterreinvandeverminderingvandebureaucratievoordatmeneenzaakofkleinbedrijfkanstarten.Ditgeldtoverigensookvoormicrokredietinstellingenenbanken.Wijhebbenveelpartners.Wijdoenditnietalleenbilateraal,maarbijvoorbeeldookmethetIFC,waarmeewijeenspeciaalpartnerschapsprogrammaopdatterreinhebben.Hetterreinvanbegrotingssteunisvolstrektanders.Hetisnietzodatjenuineenskuntzeggen:latenwijalhetgeldmaarnaardefinanciëlesectorschuiven,danhebbenwijhetontwikkelingsprobleemopgelost.Ermoetweleenbeetjebalansindeontwikkelingsinspanningenzijn.Ikbeneenvoorstandervangrotereaandachtvoorgroeienverdelingenvoordeparticulieresector,maardatneemtnietwegdaterookopgeleidemensenmoetenzijn,diegezondmoetenzijn,anderskanmennieteensinzo’nbankwerken.Menmoetnietdoenalsoferéénoplossingvoorhetontwikkelingsprobleemis.Begrotingssteunkanonderbepaaldevoorwaardeneengrotebijdrageleveren.OverigenswijsikeropdatinhetbeleidsoverlegregelmatigjuistTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7519 deversterkingvandeparticulieresectorenhetbankwezenindepolitiekedialoogenindeconditionaliteitaandeordezijn.InZambiaisdatbijvoor-beeldhetgeval.Begrotingssteunisafhankelijkvandeuitbreidingvanhetbankennetwerk,zoalsinZambia.Duserisooknogeenverbindingtussendietwee.DeFMOwordtuiteraardgeëvalueerd,zoalswijallesevalueren.VolgendjaarisdeFMOweeraandebeurt.Ditwordtiederevijfjaargedaan.DeKamerkanhetvorigerapportvan2003lezenenvolgendezomerzaldatvan2009beschikbaarzijn.Duswijwetenheelgoedwatwijdoen.HetFinancialSectorAssessmentProgramgeldtvooralleontwikkelings-landen,dusookvoordekiesgroeplanden.DeheerIrrgang(SP):Gevenwijooksteunaanallelanden?MinisterKoenders:DatlooptgedeeltelijkviadeWereldbank.HetiseeninitiatiefvandeWereldbankenhetIMFengaatinprincipenaarallelanden,alszedatwillen.Hetgaatnietalleenomdekiesgroeplanden.Alslandengeïnteresseerdzijnintechnischeassistentie,kunnenzedaaropeenberoepdoenenkomenzedaarvoorinaanmerking.DitgeldtdusnietalleenvoorGeorgiëofMoldavië.WatbetreftGATSkomikeventerugophetpuntvandekapitaallibera-lisatie.IkbenheteensmetdeanalysevandeheerIrrgang.Kapitaal-liberalisatieheeftnogalwatellendeteweeggebrachtdoordemanierendesnelheidwaaropdieisgegaan.Bijdeonderhandelingenoverdevrijma-kingvandehandelindefinanciëledienstenwordtgeenrekeninggehoudenmetdeconsequentiesvoorontwikkelingslanden.HetWTO-dienstenverdragerkentdespecialepositievandefinanciëlesectorendievanontwikkelingslanden.DitgeldtdusookvoordeonderhandelaarsophetterreinvandeEuropeanPartnershipAgreement,wantdiehorenzichooktehoudenaandieGATS-onderhandelingenen-overeenkomsten.Ookhiergeldtdatasymmetriewatmijbetreftvooropstaat,namelijkdestabili-teitvanhetfinanciëlestelselineenlandalseminentbelangvoorecono-mischegroeienontwikkeling.Ditbetekentdatoverhedenaltijdhunaanbiedersvanfinanciëledienstenmoetenkunnenreguleren.Datkunnenbankenzijn,verzekeraarsofanderefinanciëleinstellingen.Consumentenmoetenkunnenwordenbeschermdtegenfinanciëledienstverlenersdieonvoldoendefinanciëlebackinghebben.UitzonderingenzijnindeGATSopgenomenvoorhetnemenvanlegi-tiememaatregelenomhetfinanciëlesysteemengebruikerstebescher-men.Daarnaastzijndienstendievanoverheidswegewordengeleverd,uitgezonderdvandeGATS-onderhandelingen,dusookdeactiviteitenvancentralebankenenanderetoezichthoudendeinstanties.DitiseenvandeNederlandseonderhandelingsdoelstellingen:ervoorwakendatgeenregelgevingdienodigisvoorbeschermingvandeconsumentendestabi-liteitvanhetsysteemonderdrukvanonderhandelaarswordtverminderd.Bijdedienstenonderhandelingenisditeenessentieelonderdeelvandeasymmetrie,omdatveellandennietdezelfdeinstitutionelestructuurhebbendiewijhebben.Daarnaastwetenwijdatonzeinstitutionelestruc-tuurinelkgevalvooreengrootgedeeltetekortisgeschoten.DitiseenbelangrijkpuntomverscherptindeonderhandelingeninhetkadervanGATSenEPAintebrengen.EriseenintensiefoverlegtussendeministervanFinanciën,WesternUnionendegrenswisselkantoren.Detarievenblijkeninmiddelsforstezijngedaaldmetongeveer5%tot10%doortoegenomentransparantie.WijsubsidiërenindatkaderbijvoorbeelddewebsitewaaropallekostenvanWesternUnionopdeverschillendecorridorsinzichtelijkwordengemaakt.Nualziejedattransparantieeenbelangrijkinstrumentisomtezorgendatdetarievenomlaaggaan.Wijverstrekkennietalleenmicrokredieten.Overhetalgemeengaathetomhefboominstrumentenenombegeleiding.BijdefinanciëlesteungaatTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7520 hetomadditionaliteit.Wijgevennamelijkfinanciëlesteunophetmomentdatbepaaldegroeperingennietbereiktwordendoorhettraditionelebank-wezen,ofdaterinnovatieszijnwaarvoorhelemaalgeenmarktis,zoalshetLocalCurrencyExchangedateenstimulansgeeftaaninvesteerdersinhetmkbinontwikkelingslanden.Ookgevenwijfinanciëlesteunophetterreinvanbepaaldeetnischegroeperingenofgroeperingendievanwegediscriminatieofachterstelling,ofvanbeide,nietinstaatzijnomkredietenoptenemen.Somsgevenwijstartendeondernemerssteunofeenstar-tendemicrofinancieringsinstelling.Daarzitookaltijdeensubsidie-elementin,omdatdatviademarktzelfniettotstandkomt.Uiteraardbetekentditdatalsdeoverheidsteungeeft,zijaltijdvoorwaardensteltaanmaatschappelijkverantwoordondernemen.Datisessentieelbijontwikkelingssamenwerkingsgeld,dusdatbetekentdatookmilieuensocialeelementendaarbijaandeordezijn.DeFMOiseeneigeninstelling,dieopallerleimanierenactiefisinhetstimulerenvanprivateinvesteringeninontwikkelingslanden.Daarvanzijnprivatepartijenaandeelhouder.Daaromhorenwijoverhetalgemeenvrijsnelalsereenprobleemzouzijnmetadditionaliteit.Overigensishetwoord«additionaliteit»hierinteressant.Dekernvanhetontwikkelings-procesisjuistdatwijnietmeernodigzijnalsdeprivatesectorzelfopmaatschappelijkverantwoordewijzehetontwikkelingsprocesverderzouhelpen.Datgebeurtgewoonnietineenaantalvandearmstelanden.Daarommoetjuistdeoverheidvaakietsdoenomtezorgendathetprocestotstandkomt,nietomhetzelfeindeloosvoorttezetten,maaromeenstimulanstegeven.Ophetpuntvandeetnischeminderhedenbenikalingegaan.MevrouwFerrierheeftterechtgevraagdnaardelandbouwsector.ErzitinderdaadeengrotecoherentietussendatgenewatindenotastaatdieiksamenmetmevrouwVerburgaandeKamerhebaangebodenendezenotitie.Vooralbijlandbouwontwikkelingisdefinanciëlesectoressentieel.Dieisookeenbelangrijkeaanjager,eenvoorwaardevoordeontwikkelingvanruralebedrijvigheid.Daaromhebbenwijhetaantalfinanciëleproductenindiesectorvergroot.IkwijsophetSustainableAgricultureGuaranteeFund,waarvandeRabobankuitvoerderis.Ontwikkelingssa-menwerkingsteltfondsenterbeschikkingvoorhetmanagement.Ditheeftvooraltotdoelomdetoegangtotkredietenvoorboerenenboerinnentevergemakkelijken.WijwerkenookmetdeRabobankindeelnemingineenruralebankinTanzania,Rwanda,MozambiqueenZambia.Datzijnbelangrijkesamen-werkingsverbandendiehetmogelijkmakenomjuistookdelandbouwindatsoortlandentestimuleren.DanhebbenwijnatuurlijknogonzebelangrijkeMFS-organisaties,diereedsopgroteschaalondersteuninggevenaanmicrofinancierings-organisatiesaandeonderkantvandefinanciëlemarktinruralegebieden.ZozittenOikocreditenRabobankinTerrafina.Zeondersteunenmicro-financieringsinstellingeninheelSub-SaharaAfrika.Zehebbeninmiddels42instellingenophetplattelandondersteund,nietalleenmetfinancieringmaarookmettrainingen.Diezittenerdusbeidein.Hetisbelangrijkomsteedseenstapjeverdertekomeninderichtingvandeprofessionaliseringendeschaalvergrotingalshetgaatomkredietver-leningaanarmeremensen,zodatzijnetietsbovenhetlaagsteniveaukunnenzitten,ophetniveauvanhetmkb.ErisinderdaadinteressevoorhetmesofinancieringsfondsinhetkadervandeSchoklandakkoorden.Wijhebbenophetogenblikdeinteressevantweebanken,tweeinvesterings-fondsenentweefinanciëledienstverleners.Altijdwordtdevoorwaardegestelddater50%eigenbijdragemoetzijn,wantSchoklandiseeninitia-tiefdatzegt:desamenlevingiseenzaakvaniedereen,uhebthetinitiatiefenwijkunnenhetondersteunenomheteenstapjeverdertebrengen.Hetwordtnunietmakkelijker,wantwijhebbenooklastvanmoeilijkertijden.Daardoorisookhetbedrijfslevenietsminderbereidominditsoortinitia-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7521 tieventestappen,maarikhoopdatwijtochmetelkaartoteenmooiprojectkunnenkomen.Iniedergevalzijndaarovernuheelserieuzeonder-handelingengaande.MevrouwGill’ardhadeenvraagoverdekennisinNederland.IkdenkdatdiezeergrootisendatwijdatinNederlandrelatiefgoedvoorelkaarhebben.HetbegintalbijhetKoninklijkHuisenprinsesMáxima.Ikbenditweekendgeweestbijhetaanbiedenvanhaarrapportoverdefinanciëlesectoraandesecretaris-generaal.DaarwerdNederlandspeciaalgenoemdalslanddathierinvooroploopt,zowelkwalitatiefalskwantitatief.Datgaatsteedsverder.DeRabobankfunctioneertjuistgoed,omdatdienietindekortetermijn,decasinokapitalistischewaanbeelden,gelooftmaarnogeenboerenleenbankisdiemodelkanstaanvoorietswatheeleigenisaanveelontwikkelingsbanken.OverigensgeldtditooktotopzekerehoogtevoordeINGenTriodos.Ookdepensioenfondsenbeginnendaaroversteedsmeerkennisenkundetekrijgen.OokgeldtdatvoordeFMO,waarwijzeernauwmeesamenwerkenenwaarheelveelkennisisopditterrein.Gelukkighebiknogwatmensenommijheendiegrotekennisenkundehebbenopdezeterreinen.Overmesofinancieringhebiknetietsgezegd.OokhiergeldtdaterwatextrasubsidieregelingenzijnvoorlandenalsMozambiqueenGeorgië.Somskunjeindelandenwaarwijbinnenkortweggaan,zoalsVietnam,eentransitieland,ziendathetgoedeinstrumentenzijnomoptebouwen,zodathetinitiatiefwordtovergenomenalsjeweggaat.DitgebeurtdankzijNederlandseinspanningenvoormkb-financieringinderuralegebiedendieeenbeetjeachterblijveninVietnam.Uiteraarddoenwijditallemaalopbasisvaneenvraagbenadering.Hetprobleemisdatbijmicrofinancieringdevraaghetveelvoudisvanhetaanbod,maarhetaanbodmoetwelgoedinelkaarzitten.Hetmoetaddi-tioneelzijn,hetmoetnietconcurrerendzijnenermoetengoedeinstel-lingenzijn.Erwordthetmaximalegedaanbinnendeabsorptiecapaciteitdieeris.Hetaanbodgaatzelfweergepaardmeteenuitbreidingvandevraag,alsofdeoudewet«aanbodscheptvraag»hiereenbeetjeaandeordeis.Hierheefthetermeetemakendatalsereenzekerematevanontwikkelingisvandefinanciëlesector,mensenfinancieelwordengealfa-betiseerdenvanzelfallerleiinteressestonenalszijinderdaadwatkunnensparen.Dankomterookreclame.Devoorlichtingovervoor-ennadelenvanfinanciëleproductenisdaarbijcruciaal.ZozijnbegrafenisseninAfrikaheelbelangrijkenvormenzijeenzeerhogekostenpost.Ditbetekentdatmensensterkgeïnteresseerdzijninoverlijdensverzekeringen.Hetlastigedaarvanisdatmensendieoverhetalgemeenzeerarmzijnnietzogeneigdzijnomvoorafgeldinteleggenomlaterietsterugtekrijgen,omdatzijzoweinighebben.Erwordtsteedsmeeraangewerkthoedatwelzoukunnen.Hetistevergelijkenmetdeprepaidtelefoonkaartendieookopditterreingaanwerken.DevragenvandeheerVendrikhaddenvooralbetrekkingopdefinanciëlecrisis;daaroverhebikalwatgezegd.Ophetpuntvandeillegalegeld-stromenbenikhetzeermethemeens.WijhebbendaarvanalsNederlandookeenhoofdpuntgemaakttijdensdeDoha-onderhandelingenafgelopenweekend.Hetisabsoluutwaar,erbestaateengrootrisicodatgeldenormsnelweeruitstroomtuitontwikkelingslanden,zekerdaarwaarslechteregeringenzitten.WijgevenondersteuningaanhetzogenoemdeStolenAssetRecoveryInitiativedatdoordeWereldbankendeVNwordtontwik-keld.Hetgaatomeenjuridischinstrumentariumomcrimineelgeldterugtehalenenomdrukuittevoerenopdebelastingparadijzenomveeltrans-paranterteopererendannuhetgevalis.DaarnaastbestaaterinditkaderondersteuningvandeversterkingvancentralebankenenhetministerievanFinanciëninverschillendelanden.WijondersteunenookhetAfricanTaxAdministrationForum.Hetisessen-tieeldatontwikkelingssamenwerkinglangzaammaarzekerwordtinge-ruildvoorlokalebelastingen.Erzijndaarbijtweeelementenaandeorde.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7522 Inlandenwaarnauwelijksbelastingwordtgehevenofwaardebelasting-heffingtotaaloneerlijkis,waargeenenkelematevanprogressiviteitbestaat,isdateengrootprobleem.Guatemalaisdaarvaneengoedvoor-beeld.Alsjerijkbent,betaaljegeenbelasting.Debelastingvoetis9%endiegaatnooitomhoog.Ditbetekentdatdesocialeonderwijsinfrastructuurzogoedalsnulis,depolitienietkanfunctionerenetcetera.Indatsoortlandenishetessentieel,bijvoorbeeldalshetgaatomWereldbankbeleid,datookditsoortelementenonderdeeluitmakenvandeondersteuning,maarookvandepolitiekedialoogmetditsoortlanden.IkvindhetookbelangrijkdatAfrikazelfeenveelgroterestemkrijgtinhetinternationalebelastingdebat.DaaromzouikietsverdergaandanalleendieOESO-contexttewillenhanteren,maarerookdeVerenigdeNatiesbijwillenbetrekken.IkbenheteensmetdeheerVendrikoverdeduurzaamheidvandefinan-ciëlesector.Hetinteressantevandezetijdisdatwijdeslagzoudenmoetenmakenvanderisico’svankortetermijnspeculatie,kortetermijn-aandeelhouderswaardeenbonussennaarlangetermijninvesteringeninklimaatenontwikkelingalsonderdeelvandeoplossingvandezefinan-ciëlecrisis.Daarligtdeessentievanderichtingwaarwijheenmoeten,ookalshetgaatomdehervormingvandeBrettonWoods-instellingenendeinternationalefinanciëlearchitectuur.Ookhiermoetendeontwikke-lingsbankenvooroplopen,contracyclischmaarjuistookgerichtopditsoortproblemen.Ikgeloofdatdaarvoorlangzaammaarzekerookmeersteunkomtinhethuidigepolitiekeklimaat.Alshetgaatommaatschappe-lijkverantwoordondernemen,zienwijeroptoedatontwikkelingsbankendeEquator-principeshanteren.Alshetgaatomprojectfinanciering,zijnzegebondenaandeprincipesvanmaatschappelijkverantwoordonder-nemen.NaderegedachtewisselingDeheerBoekestijn(VVD):Eenvanderedenenwaaromdediscussieoverde0,7%-normzoonzinnigis,isdatindejarenvijftigdebesparingeninAfrikaheellaagwarenenmendachtdenormtemoetenverhogen.NuzijndebesparingeninAfrikaanselandenveelhoger.Hetzoudusveelbelo-vendzijnomdieproductieftemakenviadefinanciëlesector.Datisprecieswatikzouwillen.Nuwordthier75mln.aanbesteed,ineeninter-ruptiezeideminister1,5mld.,maardanrekenthijdeschuldverlichtingmee.Schuldverlichtingleidttotnogmeerschulden,lijktmij.Welkpercen-tagevanhetbudgetstoppenwijindefinanciëlesector?Ikdenkdatdatverhoogdmoetworden.DeheerIrrgang(SP):Ikkomnogeventerugophetdilemmavanhetsubsidiërenvandefinanciëlesectorontwikkelingeninhetalgemeen,dussparenenspecifiekinzettenopdekredietverstrekking,eenonderdeelvanwatdefinanciëlesectormoetdoen.Diemicrokredietenwordenvaakviango’sverstrekt.Ikwijsernogmaalsopdatereendilemmais.Alsjedatgaatdoen,zoudeontwikkelingvandegewonefinanciëlesectorbelem-merdkunnenworden,omdatjeéénonderdeeldaarvanviango’sofanderszinslaatlopen.Hetgaatvoordearmennietalleenomdetoegangtotdemicrokredieten,maarjuistookomdetoegangtotspaarproducten.Hoestimuleertdeministerdeontwikkelingvandefinanciëlesectorinbredezin,dusookdespaarmogelijkheden,inBurkinaFaso?Hetgaatnamelijknietalleenommicrokredieten,maarookopspaarproducten.DeheerBoekestijnsprakoverdetelefooninCongo.VolgensmijisjuisthetpuntdatjeinCongonietviadetelefoonkuntsparenofkredietkuntkrijgen,wantdaarisgeenfinanciëlesector.Jekuntalleenviadetelefoondatsoortzakendoenalseraleenfinanciëlesectoris.DaarvoormoetjebijvoorbeeldaanZuid-AfrikaenZambiadenkenenjuistnietaandeDemo-cratischeRepubliekCongo.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7523 IkzagineenstaatjeindeEconomistdatNederlandnogrelatiefduuris,zelfstotdeduurstelandenbehoort,alshetgaatomovermakingen.Datvondikzeervreemd,wantikbegrijpnietwatdaarderedenvooris.Ikdringnogmaalsaanopmeerinitiatievenvandeministeromteproberenwataandiehogetarievenvoordieovermakingentedoen,omdatdatzekerookindezefinanciëlecrisiskanhelpenomdegevolgendaarvanzoveelmogelijkoptevangen.MevrouwFerrier(CDA):DatlaatsteonderschrijfikookinhetkadervandemotieVanBommel/Ferrier.Ikdankdeministervoordeinformatie.Ikbenblijmetdegroteinzetopditterrein.Ikbenblijdateraandachtisvoorjuistdecrucialepositievanvrouwenbijmicrokredieten,maardatwijhetdaarniettoemoetenbeperken,houdtin:toegangtotdiversefinanciëlediensten,spaar-mogelijkhedenenzekerooktoegangtothetmkb,hetversterkenvanhetmkbendepositievanvrouwendaarin.Overdemultilateraleinstellingenstaannogeenpaarvragenopen.IkhebgevraagdwatdeNederlandseinzetisindehervormingen,ookindenabijetoekomst,vandeBrettonWoods-instellingen.HoestaatNederlandindevierinitiatievenvanIFCenwaaromsteunenwijdiewelofniet?Ikhebookgevraagdomlandenspecifiekeinformatiewatbetreftdecrisis,maarookwatbetreftdebelastingen.Dankomikopeenpuntdatnaarmijnideezeercruciaalisinhetheleverhaal,hetondersteunenvanlandenombelastingentekunneninnen.Ikhebgevraagdommeeraandacht.Deministerheeftgezegddaternumeergeldnaardefinanciëlesectorgaat.Betekentditdaterechteeninzetkomtophetinnenvanbelastingen,ookopbijvoorbeeldciviceducation,datmensenwetenhoebelangrijkdatis?Daarzouikgraagnogietsmeervanhoren.Tenslotte,watbetreftdebankenkomtertocheenvraagbijmijop.Alsikdeministersteedshoorpraten–terechtmetlof–overdeRabobankdieindehaarvatenvanRwandazit,vraagikmijafinhoeverrehetgevaarvanverdringingdoorNederlandsebankenvanlokalebankinitiatievendreigt.Hoewerktdat?MevrouwGill’ard(PvdA):Voorzitter.OokdePvdAsteuntdezenotitie.Hetisduidelijkdatwijmeerverlangendanalleenhetverstrekkenvanmicro-financieringHetgaatookomhetopbouwenvanhetbankwezen.Ikdenkdatdaarvoorbredesteunis.IkhoordeSPpratenovereentegenstellingtussendemicrofinancieringenderest.Ikziedietegenstellingniet.Waarhetomgaat,isdaterinlandenbankwaardigeprojectenteidentificerenzijn.Ikhebhetaltijdensdebegrotingsbehandelinggezegd,ikdenkdatdengo’sbijuitstekgeschiktzijnvoorhetidentificerenvandeondernemendetypenenookhetidentifi-cerenvandebankwaardigeprojecten.Ditvraagtwelomfinanciëlealfabe-tisering,ookvanngo’s,waardeministerhetoverhad.IkheblaatstindeTweedeKamereenbijeenkomsttussenbankenenngo’svoorgezeten.Datginginditgevaloverhetstedelijkmilieuendewatersector,maarditwarenweldecrucialethema’sdienodigzijn.Alsdengo’sinstaatzijnomdeondernemerstebereiken,moetenzeookwetenwatdebankennodighebbenenandersom.Ikdenkdatdaarzekerkwaliteitswinstentemakenzijn.Ikgadoormethetvoorzittenvandieoverleggen.Eenterechtpuntisdeopbouwvanbelastingstelsels.Deministeronder-kentdat.Ikdenkdatverderuitgebouwdkanwordenhoewijkunnenwerkenaancapaciteitsopbouw.IkhebnethetMASSIF-programmavandeFMOaangehaald,nietzozeeromdathetheelgoedinspeeltopdefinanciëlekredietcrisis,maarjuistopeentoekomstiginstrument:hetafdekkenvanrisico’sdiegerelateerdzijnaannatuurrampen.Ikbetuigdaaraansteun,omdatikdenkdatditeengoedewegis.OokbijdeWereldbankhoorikdezelfdegeluiden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7524 Hetzelfdegeldtvoorkennisenkundevandeambtenaren.Hetgingmijombehoudvancapaciteitenwaarnodiguitbreidingdaarvan.Totslot,deremittancesnemenafterwijldatweleenbelangrijkfinancieringsinstrumentisvoormenseninontwikkelingslanden.Hoekunnenwijdiegoedkopermaken?Ikweetdatheteenlanglopendthemais,maarzekerindezetijdmoetenwijnogeensnadrukkelijkbekijkenhoewijdieinstandkunnenhouden.Dekostenmoetendusnaarbeneden.MinisterKoenders:Ikdankdeledenvoordevragenintweedetermijn,ikzalzegeziendetijdzokortmogelijkbeantwoorden.Nee,de0,7%-normiseenessentiëlenorm.Ditweekendisnogeensinter-nationaalonderschrevenhoebelangrijkdieis,juistnuereeninternatio-nalefinanciëlecrisisis.Erzijnonderfinancieringenenkapitaaltekorteninontwikkelingslanden.Ditbetekentdatdenormdievastgesteldisindejarenzestigenzeventigmeerdanooitbelangrijkis.IkdankdeheerBoekestijnvoordesteunaanhetbeleid.Hijwilkennelijkdatnudezeregeringmeerdanooitdoetaandefinanciëlesector,meerdanenigeregeringwaarindeVVDheeftgezeten,daaraannogmeergeldwordtgegeven.DatlijkteenbeetjeopRupsjeNooitgenoeg.Wijhebbeneenduidelijkefinancieringaangegeven,eenscherpeuitbreidingvanhetprogrammaenwijhoudendebalansinonzeverschillendeprojectenenprogramma’sindegaten.DeheerIrrgangheeftgevraagdoferwellichtteveelfocusisopmicro-kredietenenteweinigopsparen.Ikdenkvannietenikweetvanniet.Ikdenkdatditookdeessentievandezenotitieis,wantomkredietteverstrekkenhebjefundingnodig,bijvoorbeeldviasparen.Hetisnietzodatdiemicrokredietenallemaalvanonsgeldwordengefinancierd,daarhebjeterplekkebesparingenvoornodig.Hetiseenspaarinstrumentenerziteensubsidie-elementjein,maaralleenonderdevoorwaardendieikineerstetermijnnaarvorenhebgebracht:inbepaaldesituatieswaarinmensennietbereiktworden,ofbijdeopzetvaninstellingen.WijzettenjuistinopsparenviadeMFO’s.Ookhetverzekeringsinstrumentstaathierforsin,denkaanhetHealthInsuranceFund,hetFMOTCX-lokalevaluta-financieringsfondsendemkb-financiering.Daarnaastgaathetomhetopbouwenvanhetbankenstelsel,juistookdecentraal.Daaromzieikdetegenstellingminder.IknoemdedeinitiatievenvandeRabobank.Hetiseenbeetjelanden-specifiekhoejeopereert,hoejehetsnelstopeengoedemanierdearmstenkuntbereikenzonderdatdit–daarbenikhetwelmetdeheerIrrgangeens–opdeeenofanderemanieraverechtszouwerkenvoordeopzetvaneengoedbankwezen.Daarnaarwordtheelgoedgekeken.Ikwijserwelopdatvoorsparennodigisdatergoedewetgevingisdierekeninghoudtmetkapitaaleisenvaninformelefinanciëleinstellingen.VandaardatwijhiervoorindeBasel-problematiekspecialeaandachtvragen,zodathetmogelijkisspecialeaandachtteschenkenaanmensendiemindercollateralhebben,minderbasisofactivaomleningentekrijgen.WijhebbeneengrootpartnerschapsprogrammametdeIFC.Wijzijnuiter-aardookzelfeengrotecontribuantaandeIFC.VoordeherkapitalisatievanbankeninAfrikabestaateengrootprogrammavan1mld.viahetIFCen2mld.viadeJapanseregering.Ditisophetogenblikgefinancierd.DaarvanisNederlandlid.MomenteelisergeenextraNederlandsebijdragenodig.Wijhebbeneeneigenpartnerschapsprogrammaditjaarverhoogdmet4mln.voorwet-enregelgevingophetterreinvanspaar-instellingenenmicrokredietinstellingeninfragielestaten.Ikvindhetpuntvanciviceducationessentieel.DatlooptviaMFO’s,maarookdoorsteuntegevenaaneenDFID-programmadatdaarmeebezigis,omzoveelmogelijktedoenvoorditsoortprogramma’sinontwikkelings-landen.Ookisdeciviceducationinhetkadervandebelastingheffingessentieel.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7525 Ditgeldttrouwensookvooreenaantalinteressantepuntenmetbetrek-kingtotnatuurrampen.Ikdenkdatditsteedsbelangrijkerzalworden.Helaasishetzodatdeklimaatveranderingvooraltoeslaatindearmsteontwikkelingslanden,terwijlzepartnochdeelhebbenaandeoorzaken.Dienatuurrampverdedigingzounogmeermoetenleidentotverzekerings-instrumenten.Daarzijnwijmeebezig.Danhetpuntvanremittances.Ikbenhetzeereensmetwathieroverisgezegd.Hetisnietzogemakkelijkomdeprijzennaarbenedentekrijgen,maarhetiswelheelbelangrijk,zekernuookdeovermakingenzelfinkwantiteitverminderen.Alserdusnogmeergeldafzougaan,isdateenprobleem.Daarzittenverschillendeproblemenaanvastdieooktemakenhebbenmetdeanderekant,dusnietalleenmetdesturende,maarmetdeontvangendekant.Isdefinanciëlesectordaarsterkgenoegomgeldteontvangen,ofzijndaaralleeninstellingendieveelgeldafromen?Wijgaanhiernietdirectover,maarwijhebbenerwelindirecteenzekerbelangbij.DeNCDOheefthetaantalprojectenverdubbeldvanmigrantendiegeldovermakenvoorproductieveprojecteninontwikkelingslanden.DeNCDOspeeltduseenbelangrijkerolvoormigrantenorganisatiesomditopeenbeteremaniertedoendannuhetgevalis.Ikvindheteenzinnigproject.Zoalsikzei,isdeandereverantwoordelijkedeministervanFinanciën.Ikwilhemergraagnogeensopwijzenhoebelangrijkditisintijdenvanfinanciëlecrises.DevoorzittervandevastecommissievoorBuitenlandseZaken,OrmelDegriffiervandevastecommissievoorBuitenlandseZaken,VanderKolk-TimmermansTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.7526