Indiening eerste betaalverzoek Nederlands herstel- en veerkrachtplan

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202421 501-07Raad voor Economische en Financiële ZakenNr. 2040 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 mei 2024Vandaag heeft het kabinet het eerste betaalverzoek van het NederlandseHerstel- en Veerkrachtplan (HVP) ingediend bij de Europese Commissie(Commissie). Met dit verzoek maakt Nederland aanspraak op 1,3 miljardeuro. Dit is de eerste van vijf betaalverzoeken die Nederland voornemensis in te dienen. In totaal is er 5,4 miljard euro voor Nederland beschikbaaruit de Herstel- en Veerkrachtfaciliteit (HVF).De 30 mijlpalen en doelstellingen (M&D) die onderdeel zijn van ditbetaalverzoek zijn volgens het kabinet behaald, zoals eerder aan uwKamer medegedeeld.1 Hieronder licht ik toe hoe het eerste betaalverzoekis opgebouwd en hoe het proces van goedkeuring eruitziet.1. Opbouw betaalverzoek 1 Conform de HVF-verordening2 bestaat het betaalverzoek uit drie onder-delen: i) bewijslast per behaalde M&D, ii) een algemene beheersver-klaring, en iii) een samenvatting van audits. Hieronder licht ik dezeonderdelen nader toe.Bewijslast M&D: Elke HVP-maatregel heeft één of meerdere M&D dieuitgevoerd moeten worden conform het juridisch bindendeHVP-raadsuitvoeringsbesluit.3 Bij ieder betaalverzoek moet er voor eendeel van de M&D bewezen worden dat deze ook daadwerkelijk zijnuitgevoerd. De wijze waarop dit bewezen kan worden is opgenomen in deoperationele regelingen.4 De betrokken beleidsdepartementen hebben deafgelopen maanden per M&D een bewijsdossier samengesteld in lijn metdeze operationele regelingen. De Ministeries van Binnenlandse Zaken enKoninkrijksrelaties, Economische Zaken en Klimaat, Financiën, Infra-1Begeleidende brief Nationaal Hervormingsprogramma 2024. Kamerstuk II 21 501-07, nr. 20342Link naar de HVF-verordening3Link naar raadsuitvoeringsbesluit4Link naar operationele regelingen (europa.eu) kst-21501-07-2040ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 20401 structuur en Waterstaat, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Sociale Zakenen Werkgelegenheid, en Volksgezondheid, Welzijn en Sport hebben M&Din het eerste betaalverzoek. In bijlage 1 – overzicht mijlpalen en doelstel-lingen vindt u een overzicht van deze M&D.Algemene beheersverklaring: met de algemene beheersverklaringverklaar ik, als eindverantwoordelijk Minister voor het Nederlands HVP,dat de aangeleverde informatie accuraat en volledig is, dat de M&D opbevredigende wijze zijn behaald, en dat de controlemechanismen inzakede correcte besteding van middelen op orde zijn. Bij het ondertekenen vande algemene beheersverklaring steun ik op departementale beheersver-klaringen die zijn ondertekend door de betreffende Ministers van debovengenoemde beleidsdepartementen.Samenvatting van audits: de Auditdienst Rijk (ADR) heeft een audituitgevoerd op de bewijsdossiers en op de audit- en controlesystemen vanhet HVP. In de samenvatting van audits heeft de ADR een aantal bevin-dingen geïdentificeerd gericht op het verbeteren van de beheers- encontrolesystemen en het verzamelen en bijhouden van documenten eninformatie. In de algemene beheersverklaring heb ik hiervoor voorbe-houden opgenomen. De volgende voorbehouden zien op alle betrokkendepartementen:−Vanwege een uitspraak van het Europese Hof van Justitie5 is hetNederlandse UBO-register momenteel niet openbaar toegankelijk.Hierdoor zijn de gegevens van de eindbegunstigden (UBOs) in hetcentrale register voor het HVP in sommige gevallen nog niet compleet.Momenteel wordt er gewerkt aan een wetswijziging om de toegang tothet UBO-register mogelijk te maken−Nederland heeft geen gebruikgemaakt van het data-analysesysteemvan de Europese Commissie, «Arachne», wegens resterende vragenrondom privacy. Voor de afronding van de impact analyse van deprivacyrisico’s bij het gebruik van Arachne is die nadere informatie vande Europese Commissie nodig. Om deze reden is nu nog geen gebruikgemaakt van dit instrument, maar zijn alternatieve controlemethodeningezet. Hierbij kunt u bijvoorbeeld denken aan handmatige subsidie-aanvraagcontroles, het controleren van de juistheid van de gegevens(IBAN, geboortedata) van eindontvangers van HVP-middelen encontroles in openbare registers zoals het KVK-handelsregister enCompany.info.−In december 2023 heeft de Commissie een audit uitgevoerd op deNederlandse audit- en controlesystemen. Tot op heden heeft Neder-land de uitkomst van deze audit nog niet ontvangen, en aldus ook noggeen eventuele verbetermaatregelen kunnen doorvoeren.−Voor alle HVP-maatregelen zijn vooraf staatssteunanalyses uitgevoerd,maar bij sommige (complexe, langjarige) maatregelen dient destaatssteunanalyse door te lopen gedurende de looptijd van dezemaatregelen omdat nog niet bekend is welke partijen welke activiteitengaan uitvoeren. Tijdens de uitvoering van deze projecten houden debetrokken departementen goed zicht op de geldstromen en activiteitenom een deugdelijke staatssteunanalyse op te kunnen stellen op hetmoment dat de betrokken partijen in beeld zijn.−De departementen zijn nog bezig met het voltooien van de zichtbaar-heidsvereisten (o.a. EU-logo’s) die de HVF-verordening voorschrijft.Voor al deze bevindingen worden door de beleidsdepartementenverbetermaatregelen doorgevoerd. In haar samenvatting van audits geeftde ADR aan dat met deze verbetermaatregelen de bevindingen voldoendeworden geadresseerd.5Link naar uitspraak Europees Hof omtrent toegang tot UBO-registerTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 20402 Voor de departementale auditrapporten die de ADR heeft opgesteld geldtzoals gebruikelijk dat deze op een later moment met de Kamer gedeeldzullen worden.Tot slot deel ik aan u mee dat in de controles één geval van fraude isontdekt. Dit fraudegeval, aangetroffen tijdens de eerstelijnssubsidiecon-troles, betrof een vervalste accountantsverklaring bij de verantwoordingvan een subsidieaanvraag in het programma Nederland Leert Door (SZW).De verstrekte middelen zijn inmiddels teruggevorderd, er is aangiftegedaan bij de Nederlandse Arbeidsinspectie en de controleprocedures zijnaangescherpt. Het fraudegeval is daarnaast in de reguliere fraudecontrole-maatregelen in het SZW-domein meegenomen, waarover uw Kameronder meer recent is geïnformeerd in het jaarverslag van SZW over 2023dat op 7 mei met uw Kamer is gedeeld6, en in het jaarverslag van deNederlandse Arbeidsinspectie over 2023 dat op 27 maart met uw Kamer isgedeeld.72. Proces van goedkeuring Eerste beoordelingNa indiening van het betaalverzoek heeft de Commissie twee maanden detijd om het betaalverzoek te beoordelen, welke indien nodig metdrie maanden verlengd kan worden. Tijdens de beoordelingsperiode kande Commissie Nederland om aanvullende (technische) informatieverzoeken. Nadat het oordeel van de Commissie gepubliceerd is brengthet Economic and Financial Committee (EFC) een opinie uit over degoedgekeurde mijlpalen en doelstellingen, waarna in het HVF-comité(comitologieprocedure8) zal worden besloten over de uitbetaling.Opschorten uitbetalingMocht de Commissie oordelen dat één of meer M&D niet zijn behaald, ofeen onrechtmatige besteding van middelen constateren, dan kan deCommissie overgaan tot het gedeeltelijk opschorten van uitbetaling. Vanafdat moment krijgt Nederland zes maanden de tijd om de geconstateerdebeperking te repareren. Mocht de Commissie oordelen dat de geconsta-teerde beperking naar tevredenheid is gerepareerd, dan zal de Commissiealsnog overgaan tot uitbetaling van het opgeschorte deel.Indien de Commissie bij haar oorspronkelijke oordeel blijft zal ditfinanciële gevolgen hebben in de vorm van een korting op de teontvangen middelen. Deze korting kan van miljoenen euro’s oplopen totaan 600 miljoen euro per niet (volledig en tijdig) behaalde mijlpaal ofdoelstelling, afhankelijk van het belang dat de Europese Commissie aande tekortkoming hecht. De Europese Commissie volgt hierbij de kortings-methodiek9 waarover ik uw Kamer eerder heb geïnformeerd.10De Minister van Financiën,S.P.R.A. van Weyenberg6Link naar jaarverslag 2023 van SZW, pagina 507Link naar Jaarverslag 2023 Nederlandse Arbeidsinspectie (overheid.nl)8Comitologie: de procedure waarin de Commissie haar concept oordeel voorlegt aan hetcomitologiecomité. Dit comité bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten en wordtvoorgezeten door de Commissie. In dit geval brengt het comité advies uit over het conceptuitvoeringsbesluit en besluit zij per gekwalificeerde meerderheid.9Link naar kortingsmethodiek (europa.eu)10Kamerstuk II 21 501-07, nr. 2034 en Kamerstuk II 31 477, nr. 98Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 20403