Voortgang discriminatie en racisme juni 2025

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202530 950Racisme en DiscriminatieNr. 463 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN ENKONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 7 juli 2025Aanleiding en opzet voortgangsbriefTijdens het commissiedebat Discriminatie, racisme en mensenrechten van29 januari 2025 heb ik uw Kamer toegezegd om tweemaandelijks een briefte sturen over de voortgang en implementatie van dossiers metbetrekking tot discriminatie en racisme op het terrein van het Ministerievan BZK. De eerste voortgangsbrief heeft uw Kamer op 25 april 2025ontvangen (Kamerstuk 30 950, nr. 455). Hierbij ontvangt u de tweedevoortgangsbrief, met waar mogelijk inhoudelijke updates over gedanetoezeggingen.1. Stelsel aanpak discriminatie Discriminatiecijfers 2024Sinds 2016 wordt ieder jaar in opdracht van het Ministerie van BZK eenmulti-agencyrapportage opgesteld met informatie over de meldingen enregistraties van (ervaren) discriminatie in het afgelopen jaar. Het Minis-terie van JenV was dit jaar mede-opdrachtgever van het rapport. Hetrapport «Discriminatiecijfers in 2024» is op 24 april 2025 gepubliceerd enaangeboden aan uw Kamer.1 In het rapport zijn de meldcijfers van depolitie, de antidiscriminatievoorzieningen (hierna: ADV’s), Meld.OnlineDiscriminatie (hierna: MOD), het College voor de Rechten van de Mens(hierna: College), de Nationale ombudsman en de Kinderombudsmangebundeld en van duiding voorzien.De meldingen geven een beeld van de aard en patronen van discriminatie.Herkomst is bij vrijwel alle meldinstanties de grond die het vaakstgeregistreerd wordt. Het aantal meldingen/registraties bij de instanties isafgelopen jaar over het algemeen toegenomen. Bij de ADV’s is er zelfs1Kamerstukken II 2024/25, 30 950, nr. 453. kst-30950-463ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4631 sprake van een ruime verdubbeling.2 Uit het rapport blijkt geen preciezeverklaring voor de verdubbeling. Het kan onder meer komen doorzogenaamde «cluster-meldingen» (véél meldingen over hetzelfdeincident), door meer bewustwording van discriminatie of door toege-nomen naamsbekendheid van Discriminatie.nl. De stijging in meldingenlaat hoe dan ook zien dat mensen beter de weg weten te vinden naar eenplek waar zij discriminatie kunnen melden. Tegelijkertijd staat het aantalmeldingen lang niet in verhouding met daadwerkelijk ervaren discrimi-natie in Nederland.3 Het Ministerie van BZK zet zich daarom samen methet werkveld blijvend in voor een toename in meldingstoegankelijkheid,zodat burgers die discriminatie ervaren passende ondersteuningontvangen. De stelselherziening van de ADV’s en de beoogde bredepubliekscommunicatie (zie hierna onder punt 2 en punt 5) vormentwee belangrijke instrumenten waarmee invulling wordt gegeven aandeze inzet.2. Wetgeving Versterking stelsel ADV’sTer uitwerking van de hoofdlijnennotitie Versterking van het stelsel vanADV’s, die op 17 januari 2025 aan uw Kamer is aangeboden, is gestart methet opstellen van een concept wetsvoorstel. Het concept wetsvoorstel zalin het najaar voor akkoord aan de minsterraad worden voorgelegd methet oog op het openstellen voor brede internetconsultatie. Bij hetopstellen van het concept wetsvoorstel wordt constructief samengewerktmet de ambtelijke klankbordgroep, bestaande uit vertegenwoordigers vanDiscriminatie.nl, bureau NCDR, bureau NCAB, IZI Solutions, VNG,Slachtofferhulp Nederland en het Ministerie van J&V.3. Institutionele discriminatie en risicoprofilering Toetsingskader College voor de Rechten van de MensZoals vermeld in de eerste voortgangsrapportage van april 2025, heeft hetCollege voor de Rechten van de Mens in januari 2025 een nieuwToetsingskader risicoprofilering gepubliceerd. De afgelopen periode heefthet College al een aantal gesprekken gevoerd met handhavende instantiesover de risico’s van risicoprofileringen en het voorkomen van discrimi-natie. Ik heb zelf ook eerste gesprekken gevoerd met de betrokkendepartementen over het nieuwe toetsingskader. Daarnaast organiseer ikdeze zomer een bijeenkomst over het toetsingskader voor de verschil-lende departementen. U heeft hierover op 19 juni 2025 een inhoudelijkereactie van mij gekregen.4Staatscommissie: derde voortgangsrapportage: «Keer op keer. Inzichten inde stapeling van discriminatie-ervaringen in Nederland en Europa.»Op 21 maart 2025 heeft de Staatscommissie tegen discriminatie enracisme haar derde voortgangsrapportage gepubliceerd. Deze rapportagericht zich specifiek op cumulatieve discriminatie: de stapeling vandiscriminatie-ervaringen op verschillende maatschappelijke terreinen,zoals de woningmarkt, het onderwijs, de arbeidsmarkt en de zorg. DeStaatscommissie adviseert te investeren in structurele en meerjarige,grootschalige (kwantitatieve en kwalitatieve) dataverzameling onderrepresentatieve groepen die het mogelijk maakt om gerichte intersecti-2Zie paragraaf 3.3 van het rapport voor een toelichting op de incidenten.3Ervaren discriminatie in Nederland | CBS, 13 december 20244Kamerstukken II 2024/25, 30 950, nr. 458.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4632 onele analyses uit te voeren. In het ambtelijk contact hierover heeft deStaatscommissie kenbaar gemaakt dat dit advies op dit moment nogverder wordt doorontwikkeld. In de eindrapportage komt de Staatscom-missie met een nader uitgewerkt voorstel over de gewenste dataverza-meling. Op dat voorstel ontvangt u te zijner tijd mijn reactie.Staatscommissie: publicatie briefadvies Gelijkheidsplicht publieke sectorOp 20 mei 2025 heeft de Staatscommissie tegen discriminatie en racismeeen briefadvies gepubliceerd over de Gelijkheidsplicht Publieke Sector(GPS).In het briefadvies deelt de staatscommissie alvast de belangrijksteinzichten van haar onderzoek. De staatscommissie beschrijft daarin dateen GPS bestaande proactieve verplichtingen voor de overheid omdiscriminatie tegen te gaan en gelijke behandeling en gelijke kansen tebevorderen concreet maakt. Met duidelijke normen, verantwoording entoezicht, geïnspireerd op de aanpak in het Verenigd Koninkrijk en Ierland.In september volgt de publicatie van de voortgangsrapportage metvarianten voor een GPS in Nederland. Met deze varianten wil de staats-commissie met partijen in gesprek over een passende wettelijke veran-kering van de Gelijkheidsplicht in Nederland. Naar aanleiding van devoortgangsrapportage ga ik hierover graag het gesprek aan met destaatscommissie over haar bevindingen en eventuele vervolgstappen.4. Bescherming tegen discriminatie op de BES-eilanden Het wetsvoorstel «Bescherming tegen discriminatie op de BES» (Kamer-stukken 36 551) ligt ter behandeling voor in de Eerste Kamer.5 De EersteKamer heeft op 8 april 2025 verslag uitgebracht. De nota naar aanleidingvan het verslag is op 16 juni 2025 aan de Eerste Kamer gezonden.Parallel aan het wetsvoorstel wordt gewerkt aan het oprichten van eenlokale, Caribische stichting ten behoeve een gecombineerde voorzieningvoor rechtshulp en hulp bij discriminatie (ADV-BES). Om deze lokalestichting te kunnen oprichten moet volgens de Comptabiliteitswet hetStichtingenkader worden doorlopen. Het Ministerie van Financiën heeft indit kader op 24 maart 2025 (positief) geadviseerd over het voorstel en deAlgemene Rekenkamer op 15 mei 2025.De ministerraad heeft op 6 juni 2025 ingestemd met het voorstel en metde voorhang van het voorstel bij de Eerste en Tweede Kamer voor eenperiode van 30 dagen. Indien deze termijn verstrijkt zonder nadere vragenvanuit de Kamers, kan de stichting op Bonaire worden opgericht.5. Moties en toezeggingen Motie van het lid van BaarleIn deze brief doe ik ook de motie uit 2022 van het lid van Baarle (DENK)c.s. over de Giethoornse zaak af.6 Uit een uitzending van het onderzoeks-programma Zembla van februari 2022 blijkt dat een gezin van Turkseafkomst zich gediscrimineerd en niet veilig heeft gevoeld in hun eigenwoonomgeving door racistische pesterijen, intimidatie en vernielingensinds de herfst van 2020. In 2022 heeft het gezin besloten om te verhuizen.Dit is een schrijnend voorbeeld van de grote impact die racistischebejegening kan hebben op de levens van mensen. Alle vormen van5Kamerstukken I 2024/25, 36 551, A.6Kamerstukken II 2021/22, 30 950, nr. 289.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4633 discriminatie en racisme zijn volstrekt ontoelaatbaar in onze samenleving.Iedereen in Nederland moet gelijk worden behandeld, zichzelf kunnen zijnen zich veilig voelen.Van de Giethoornse zaak is destijds melding gedaan bij de betreffendegemeentelijke antidiscriminatievoorziening (ADV). De ADV heeft demelder bijstand verleend in deze zaak. Ook was de ADV betrokken bij deevaluatie van de zaak, die in opdracht van de gemeente heeft plaatsge-vonden. Een van de conclusies van het evaluatie onderzoek was datambtenaren en politie onvoldoende capabel waren in het herkennen vandiscriminatie. De gemeente heeft aangegeven de aanbevelingen uit hetonderzoek te zullen opvolgen.7Naar aanleiding van de zaak heeft ook het landelijk kennisinstituut Movisiesamen met de ADV onderzoek verricht, dat heeft geresulteerd in eenhandreiking over de aanpak van racistisch wegpesten uit de wijk.8 Deze enandere handreikingen voor gemeenten, die in opdracht van het Ministerievan BZK zijn ontwikkeld, zijn beschikbaar gesteld op de websites vanMovisie en van Discriminatie.nl.9 Movisie geeft ook trainingen aangemeenten ter ondersteuning van de handreiking. De VNG heeft hiervooraandacht gevraagd tijdens de eerste bestuurlijke netwerktafel over deaanpak van discriminatie in november 2024.10Om zicht te krijgen op de actuele stand van zaken van antidiscriminatie-beleid in gemeenten, zal in 2025 de monitor lokaal antidiscriminatiebeleidvan Movisie worden herhaald. Uit de laatste monitor (2022) blijkt dat zo’n35% van de gemeenten een lokaal antidiscriminatiebeleid heeft.11 In hetonder punt 2 genoemde concept wetsvoorstel ter uitwerking van dehoofdlijnennotitie Versterking stelsel ADV’s zal de verhouding van hetnieuwe stelsel tot het lokaal antidiscriminatiebeleid ook een van deaandachtspunten zijn.Het Expertise Centrum Aanpak Discriminatie van de politie (ECAD-P) heeftdeze casus met de betrokken politie-eenheden en de discriminatie-contactpersonen in alle politie-eenheden besproken om ervan te leren.Sinds 2022 zijn er verbeteringen doorgevoerd bij de politie in hetherkennen van discriminatieaspecten. Zo is begin 2023 een werkinstructievoor de politie ontwikkeld die mede gebaseerd is op de «AanwijzingDiscriminatie» van het Openbaar Ministerie. Deze werkinstructie biedthouvast voor de politie-eenheden bij het opnemen en opvolgen vanmeldingen en aangiftes. Daarnaast checkt het ECAD-P sinds 2023 ook alleregistraties van meldingen en aangiftes in de politiesystemen opkernwoorden die kunnen duiden op een aangifte of melding van discrimi-natie. Met de expertise van ECAD-P wordt de voorselectie van potentiëlemeldingen en aangiftes van discriminatie nader bezien om te bepalen ofhet om een melding en aangifte van discriminatie gaat, en of er discrimi-natoire aspecten voorkomen die strafverzwarend kunnen zijn. De zakendie op deze manier zijn gesignaleerd door het ECAD-P worden bijge-houden per eenheid. De medewerkers van het ECAD-P hebben periodiekoverleg met de eenheden over de zaken op die lijsten. In het tweedehalfjaarbericht van de politie in december 2024 is uw Kamer ook geïnfor-7Ecorys onderzoekt discriminatie binnen gemeente Steenwijkerland8Racistisch wegpesten aanpakken kan alleen samen | Movisie9Website van Discriminatie.nl, de landelijke vereniging van ADV’s: Voor gemeenten –discriminatie.nl10Nieuwsbericht van 5 december 2024: Nieuw initiatief gemeenten om discriminatie aan tepakken | VNG11De gemeentelijke aanpak van discriminatie anno 2022: wat is de stand van het land? | MovisieTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4634 meerd over het structureel financieren van het ECAD-P. Hiermee is decapaciteit voor het expertisecentrum bestendigd en uitgebreid.Motie van het lid Van der Plas (BBB)Het lid van der Plas (BBB) diende tijdens het debat over de geweldsinci-denten in Amsterdam op 13 november 2024 een motie in waarin deregering wordt verzocht om gesprekken en overleggen met groepen,organisaties, bedrijven en instellingen die antisemitische enpro-Hamasuitingen doen, dan wel ertoe oproepen om producten,diensten, universiteiten en andere zaken met een Joods karakter teboycotten, tot een absoluut minimum te beperken.12 Ik ben de meningtoegedaan dat een dialoog, in het belang van depolarisatie en de-escalatiealtijd van belang kan zijn en mogelijk moet zijn. Uiteraard passenantisemitische uitlatingen daar niet in en is voor discriminatie, haatzaaien,racisme of andere strafbare feiten nooit een plek. Het ligt aan de omstan-digheden van het geval om te bezien of een gesprek of overleg opportuunis. Deze afweging is aan de verschillende departementen om te maken.Hiermee beschouw ik de motie als afgedaan.Motie van de leden Paternotte en ÖzütokTer uitvoering van de motie van het lid Paternotte (D66) en voormalig lidÖzütok (GroenLinks) om in overleg met het CBS en eventuele anderecentrale onderzoeksinstellingen te onderzoeken of periodiek onderzoekuitgevoerd kan worden naar de problematiek van racisme, antisemitismeen discriminatie, informeer ik uw Kamer als volgt.13 Het Ministerie vanBZK heeft hierover overleg gevoerd met het Sociaal Cultureel Planbureauen het Centraal Bureau voor de Statistiek. De uitkomst van dezegesprekken is dat dit onderwerp vanaf 2024 wordt meegenomen in detweejaarlijkse Veiligheidsmonitor van het CBS.14 In die vragenlijst, die aan65.000 respondenten wordt voorgelegd, wordt gevraagd naar discrimi-natie ervaringen. Indien de respondent die vraag bevestigend beant-woord, volgen nadere vragen over het voorval, zoals discriminatiegronden het terrein van het maatschappelijk leven waarop de discriminatieervaring plaatsvond. Dat stelt het CBS in staat om de discriminatieervaringen uit te splitsen naar diverse verschijningsvormen. De eerstvol-gende Veiligheidsmonitor zal in 2026 verschijnen. Hiermee beschouw ikde motie als afgedaan.Toezegging over toepassing anti-discriminatiebepaling bij overheids-opdrachtenIn mijn brief van 17 maart 2025 over uitvoering van twee moties van hetlid Van Baarle (DENK) over een optionele antidiscriminatiebepaling in(model)overeenkomsten, is ingegaan op de mogelijkheden en hetbevorderen van de toepassing van een optionele antidiscriminatiebe-paling binnen de Rijksoverheid in de gevallen waarin dat op basis van hethuidige wettelijke kader proportioneel is.15 Daarnaast is tijdens het debatvan 13 november 2024 over de geweldsincidenten in Amsterdamtoegezegd maximaal in te zetten op het benutten van de mogelijkheid omde anti-discriminatiebepaling op te nemen als dat in het licht van de aardvan de overeenkomst proportioneel is, en een aanvullend kader teformuleren. Middels deze voortgangsbrief informeer ik uw Kamer over deopvolging van deze toezeggingen.12Kamerstukken II, 2024/25, 36 651, nr. 9.13Kamerstukken II 2020/21, 35 570 VII, nr. 23.14Veiligheidsmonitor 2024: 1 op de 10 mensen voelde zich gediscrimineerd in 2023 | CBS15Kamerstukken II 204/25, 29 544, nr. 1274.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4635 In navolging van de bovengenoemde brief en toezegging is aan dedepartementen verzocht om de mogelijkheden voor de toepassing van deoptionele anti-discriminatiebepaling onder de aandacht te brengen binnende eigen organisaties. Daarbij is een beslisboom opgesteld om in concretegevallen een eerste snelle afweging te maken omtrent het al dan nietopnemen van de anti-discriminatiebepaling. Daarnaast is gevraagd ommet terugwerkende kracht (tot 1 januari 2025) binnen de eigen organi-saties in kaart te brengen en bij te houden hoe vaak er sprake is vanbeëindiging van een overeenkomst wegens een onherroepelijke veroor-deling voor discriminatie.Voorgaande punten – het op verschillende wijzen onder de aandachtbrengen van het onderwerp bij de relevante rijksinkooponderdelen, debeslisboom met betrekking tot het al dan niet opnemen van deanti-discriminatiebepaling en het bijhouden van beëindiging vanovereenkomsten wegens een onherroepelijke veroordeling voor discrimi-natie – geven gezamenlijk invulling aan de toezeggingen aan uw Kamer.Toezegging subsidieregelingen slavernijverledenTijdens het commissiedebat Slavernijverleden van 11 juni 2025 heb iktoegezegd om voor het zomerreces de vragen van het lid Van Baarle(DENK) naar de kaders en de adviescommissie van de subsidieregelingente beantwoorden. Hierbij doe ik deze toezegging gestand.Op 1 juli 2025 zijn twee subsidieregelingen gepubliceerd.16 Het betreft eensubsidieregeling voor het Europees deel van het Koninkrijk en eensubsidieregeling voor het Caribisch deel van het Koninkrijk. De regelingenzijn gericht op rechtspersonen zonder winstoogmerk en bedoeld ommaatschappelijke initiatieven met betrekking tot het trans-Atlantischeslavernijverleden te ondersteunen. In de zomer kunnen de eerstesubsidieaanvragen worden ingediend.De subsidieregelingen zijn gebaseerd op de Kaderwet BZK-subsidies enhet Kaderbesluit BZK-subsidies en stellen de regels voor het aanvragen,toekennen en vaststellen van de subsidies vast. Daarbij kan wordengedacht aan onder meer de aanvraagtijdvakken, subsidieplafonds, deactiviteiten en kosten die voor subsidie in aanmerking komen enbeoordelingscriteria. Ook is in de regelingen opgenomen dat eenadviescommissie wordt ingesteld. Hiervoor zal later dit jaar een apartinstellingsbesluit worden opgesteld. De adviescommissie, bestaande uiteen voorzitter en twee leden, brengt een schriftelijk advies uit overaanvragen, in categorie 3 en 4,17 die niet voor een subsidie in aanmerkinglijken te komen. Bijvoorbeeld omdat de aanvraag inhoudelijk niet of nietvoldoende aansluit bij bovenstaand doel. Met inachtneming van hetadvies van de adviescommissie, wordt het uiteindelijke besluit genomendoor de Minister van BZK. Leden van de adviescommissie zijn onafhan-kelijk en onpartijdig en adviseren zonder last of ruggenspraak.De uitvoering van de subsidieregelingen zal worden belegd bij de afdelingUitvoering Van Beleid van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgele-genheid. Om de gemeenschappen van nazaten van tot slaaf gemaaktenzorgvuldig te informeren worden de komende periode informatiesessiesgeorganiseerd over de subsidieregelingen.16Staatscourant 2025, 22399 en Staatscourant 2025, 22437.17Dit zijn middelgrote maatschappelijke initiatieven met een maximale looptijd van 4 jaar in hetEuropese deel van Nederland en grootschalige maatschappelijke initiatieven met eenmaximale looptijd van 4 jaar in het Europese deel van Nederland.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4636 6. Overig Onderzoek naar agressie en intimidatie richting RijksambtenarenHet onderzoek Agressie en intimidatie richting Rijksambtenaren isafgerond. Zoals toegezegd ontvangt u hierbij het eindrapport.18 In hetrapport worden verschillende aanbevelingen gedaan:−Een rijksbrede aanpak (centraal beleid inclusief normstelling) diedepartementale aanvulling toelaat;−Periodieke agressietraining voor ambtenaren met publiekscontact;−Centraal meldpunt binnen de rijksorganisatie;−Per ministerie een functionaris belast met dit thema;−Ondubbelzinnige en actuele richtlijnen en protocollen;−Gefaciliteerde kennisuitwisseling in de vorm van een lerend netwerkwaarin rijksorganisaties ervaringen kunnen uitwisselen.De conclusies en aanbevelingen uit het rapport onderschrijven de reedsingezette beleidslijn, zoals de rijksbrede implementatie van de collectievenorm Stop Agressie Samen19, het periodiek trainen van ambtenaren metpubliekscontact, het faciliteren van kennisuitwisseling over organisatiesheen, het inrichten van een centraal meldproces dat zowel inhoudelijk alsprocedureel uniform is en het borgen van opvolging en nazorg naincidenten.Het rapport onderstreept nog eens dat de menselijke maat in de omgangmet burgers cruciaal blijft. Een persoonlijke benadering, in plaats vanformalisering en afstandelijkheid, lijkt de meest effectieve strategie in hetvoorkomen en de-escaleren van agressie en intimidatie.Online discriminatieIn samenwerking met de Ministeries van OCW, SZW en JenV is een planvan aanpak tegen online discriminatie opgesteld. De ministerraad heeft op4 juli 2025 ingestemd met het plan van aanpak en uw Kamer ontvangt ditplan separaat.PubliekscommunicatieZoals aangegeven in de eerste voortgangsbrief van 25 april 2025, werktBZK aan brede publiekscommunicatie om de meldingstoegankelijkheidvan discriminatie te vergroten. De communicatie is gebaseerd opgedragsveranderingsonderzoek naar barrières bij het melden. Eencampagne is een beoogd onderdeel van de publiekscommunicatie. Insamenwerking met AZ/Dienst Publiek en Communicatie (DPC) wordt eencampagneproces doorlopen, om te zorgen dat de plannen voldoen aanvier strikte criteria: probleem- en beleidsanalyse, aanpalend beleid, bredecommunicatieaanpak (en inzicht in de rol van de campagne daarbinnen)en de rol van de Rijksoverheid. Naar verwachting zal de zogehetencampagnetoets toets in het najaar van 2025 worden afgerond.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M. Uitermark18Toegezegd in het planningsoverzicht Binnenlandse Zaken 2024/2025, Kamerstukken II 2024/25,36 600 VII, nr. 134.19Publicatie Ministerie van BZK van 19 december 2024: Norm Stop Agressie Samen | Publicatie |Veiligepubliekedienstverlening.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4637