Tweede voortgangsrapportage capaciteit DJI

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202524 587Justitiële InrichtingenNr. 972 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 27 september 2024Hierbij ontvangt u de tweede voortgangsrapportage over de capaciteit bijde Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). De Kamer wordt hierover elke driemaanden geïnformeerd.1Sinds vorig jaar is er bij DJI sprake van een capaciteitstekort. Dat tekortkomt enerzijds door te weinig personeel en anderzijds door een stijgendebezetting als gevolg van langere detenties en een toename vantbs-passanten en jongvolwassenen in het gevangeniswezen. Het tekortwordt nog groter vanwege geplande noodzakelijke renovaties.De huidige maatregelen, zoals aangekondigd in de brief van 15 maart jl.2,hebben slechts beperkt effect gehad. Het totale tekort op dit moment is259 plaatsen3. Dit tekort was groter geweest zonder de getroffenmaatregelen. DJI hanteert een hogere bezettingsgraad (gemiddeld 99% inplaats van de norm van 95,1%4) waardoor dit tekort nu grotendeels wordtopgevangen. Gedetineerden die niet geplaatst kunnen worden, blijven inpolitiecellen achter. Daarnaast werden in september meerdere gedeti-neerden op vrijdag heengezonden om ruimte te bieden. Daar komt bij datde voorraad aan zelfmelders en arrestanten groeit. In de tabel aan heteinde van deze brief is een overzicht opgenomen van de problematiek. Inde bijlage informeer ik uw Kamer over de stand van zaken van degenomen maatregelen.Recente prognoses van DJI wijzen erop dat de capaciteitsbehoefte tot juni2025 verder zal toenemen. Hierdoor groeit het tekort met 282 plaatsen.Daarnaast zijn er nog 250 plaatsen nodig om zelfmelders weer te gaan1TZ202404-1312Kamerstukken II, vergaderjaar 2023–2024, Kamerstuk 24 587, nr. 9373Waarvan 175 als gevolg van een personeelstekort4Deze marge is nodig om piekbezettingen en fluctuaties in de bezetting op te kunnen vangen kst-24587-972ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9721 oproepen. Dit staat los van plekken die nodig zijn om de voorraad weg tekunnen werken die is ontstaan door deze maatregel.Bovenstaande laat zien dat we te maken hebben met een hardnekkigcapaciteitstekort. Ik moet daarom de huidige maatregelen continueren5.Het is tegelijk voor mij onacceptabel dat straffen niet snel wordenuitgevoerd. Het tast het rechtvaardigheidsgevoel van slachtoffers aan enhet is niet uitlegbaar aan de samenleving dat criminelen vrij rondlopen. Ikben daarom sinds mijn aantreden als Staatssecretaris volop bezig om detekorten aan te pakken. In deze brief geef ik aan hoe het daar mee staat.Maatregelen korte termijnIn het regeerprogramma is aangekondigd dat het capaciteitstekort moetworden aangepakt, detentie effectief moet zijn en wordt versoberd. Ik vuldit in op drie manieren: een sober detentieconcept voor kortgestraftezelfmelders, een pilot in het Huis van Bewaring met minder arbeid en hetvaker inzetten van meerpersoonscellen waar dat verantwoord kan.Extra plekken kortgestrafte zelfmelders en oproepkader zelfmeldersZoals ik eerder met uw Kamer heb gedeeld krijg ik buikpijn van het feit datsteeds meer veroordeelden hun straf in vrijheid afwachten. In depenitentiaire inrichting (PI) Veenhuizen komen vanaf het eerste kwartaalvan 2025 gefaseerd 40 extra plaatsen beschikbaar voor kortgestraftezelfmelders (straffen tot twee weken). Voor deze plekken geldt een beperktdagprogramma. Deze 40 plaatsen zie ik als een eerste stap in de goederichting. Met deze plaatsen kunnen enkele honderden en in het meestgunstige geval meer dan 1.000 kortgestrafte zelfmelders per jaar wordenopgeroepen. Hiermee wil ik de groei van de voorraad zelfmeldersafremmen. Tegelijk blijf ik samen met DJI hard doorwerken om meercapaciteit te genereren voor deze groep zelfmelders. Momenteel wordthiervoor een aantal concrete locaties onderzocht.Daarnaast is er een tijdelijk oproepkader voor zelfmelders gemaakt,waarmee door het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) en DJI wordtbepaald welke zelfmelders met voorrang door DJI worden opgeroepen ophet moment dat daarvoor capaciteit in de (reguliere) gevangenisbeschikbaar is. Van de straffen die dit kalenderjaar dreigen te verjaren isde tenuitvoerlegging in gang gezet, straffen die in 2025 dreigen teverjaren zullen op volgorde van verjaringstermijnen worden opgeroepen.Mocht er vervolgens nog capaciteit beschikbaar komen volgen de straffenlanger dan een jaar met slachtoffers. Voor het oproepkader verwijs ik naarde bijlage.Pilot Huis van Bewaring met minder arbeidDJI onderzoekt de mogelijkheden voor het beperken van het dagpro-gramma voor bepaalde doelgroepen. Daarbij werkt DJI aan een klein-schalige pilot in het Huis van Bewaring met minder arbeid. Hiervoorworden verschillende scenario’s in kaart gebracht en bezien of ditverantwoord kan en welke consequenties dit heeft. Doel is om nietinzetbare capaciteit weer in gebruik te nemen.5Zelfmeldersstop, arrestantenmaatregel, eerder heenzenden capaciteitsverlof met elektronischtoezicht, verder verruimen van criteria Beperkt Beveiligde Afdeling (BBA) en verhogendoorstroming naar forensische zorgTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9722 Vaker inzetten meerpersoonscellenDJI zet maximaal in op het gebruik van meerpersoonscellen, daar waarmogelijk en het verantwoord kan. Dat vindt plaats binnen de bestaandekaders, de criteria voor plaatsing op meerpersoonscellen worden nietgewijzigd. Dit levert naar verwachting 20 plaatsen op.Overige maatregelenDe maatregelen zoals hierboven benoemd leveren extra plekken op, ziehiervoor ook de tabel onderaan deze brief. Dit is echter te weinig om hettekort op te lossen. Ik ben daarom met de ketenpartners aan het bezienwelke acties we op de korte termijn kunnen inzetten om dit effect tevergroten. Een van de opties die ik overweeg is het verruimen van decriteria van het capaciteitsverlof met elektronisch toezicht. Afhankelijk vande keuze welke criteria je verruimt levert dit 20 tot 90 extra plekken op.Over deze optie heb ik nog geen besluit genomen.Ook verken ik of het mogelijk is om de termijnen te verruimen voorstrafonderbreking bij het uitzetten van gedetineerde vreemdelingen,onder voorbehoud dat zij terugkeren naar land van herkomst. Deverwachting is dat dit circa 10 plekken oplevert. In de tussentijd is het almogelijk om het proces te versnellen voor strafoverdracht. Dit gaat naarverwachting 15 plekken opleveren.Maatregelen (middel)lange termijnDaarnaast werk ik aan oplossingen voor de (middel)lange termijn.Capaciteit huren buitenlandZoals ik op 23 september jl. aan uw Kamer heb gemeld, heb ik op26 september jl. een bezoek gebracht aan Estland. Ik heb daar eengevangenis bezocht en met mijn collega gesproken. Er is afgesproken omserieus te onderzoeken of het mogelijk is voor Nederland om Estse cellente huren. Er zijn financiële, juridische en praktische vragen die beant-woord moeten worden. Nederland en Estland zijn echter vastbesloten omhier samen aan te werken en uit te zoeken wat de beste manier is omsamen te werken.Extra capaciteit jeugd en forensische zorgOp 20 september jl. was de opening van jeugdgevangenis De Haven (PIVeenhuizen). En er staan meer capaciteitsuitbreidingen op de planning inde jeugdgevangenissen. Over de gehele omvang van de capaciteitsuit-breiding, de wijze waarop die zich verhoudt tot de capaciteitsbehoefte ende bijbehorende planning bij justitiële jeugdinrichtingen infomeer ik uwKamer volgende maand. Doel is om de specifieke afdelingen in Almelo enZeist in de loop van 2025 weer te kunnen inzetten voor het gevangenis-wezen (de huidige 48 plaatsen).Ook staan er voor de tbs-klinieken uitbreidingen op de planning. Daar zijnook middelen voor beschikbaar in de begroting van het Ministerie vanJustitie en Veiligheid. Ik ben en blijf in gesprek met alle tbs-klinieken omuitbreidingen te realiseren. Een uitdaging hierbij is wel de krapte op dearbeidsmarkt. Voldoende personeel is nodig om uit te kunnen breiden. Inmijn voortgangsbrief forensische zorg ben ik hier dieper op ingegaan.66Kamerstuk 33 628, nr. 104Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9723 Straffen op MaatIn het traject Straffen op maat wordt ingezet op meer mogelijkheden totmaatwerk bij het opleggen en uitvoeren van straffen met het oog opvergroting van de effectiviteit van straffen in het bereiken van destrafdoelen. Hierover is uw Kamer in een eerdere brief geïnformeerd.7 DeStaatssecretaris voor Rechtsbescherming werkt de maatregelen conformde toezegging uit die brief nader uit. In het kader van dit traject wordenverschillende pilots uitgevoerd of voorbereid (zie bijlage).Tabel 1. Cijfermatig beeld capaciteit DJICapaciteit Arrestanten, Huis van Bewaring enGevangeniswezen regulierMaart2024Augustus2024Juni 2025RamingBeschikbare capaciteit6.7076.6726.760Benodigde capaciteit6.8006.9317.314Tekort aan capaciteit– 93– 259– 554Tekort na tijdelijke aanpassing marge voor plaatsing:van 4,9% naar 1%nihil– 282MaatregelenAcute maatregelen (ramingen maart en realisatieaugustus)1330180302Aanvullende maatregelen (ramingen maart enrealisatie augustus)410103Maatregel a: verruiming plaatsingsgrond BBA6095–Maatregel b: doorplaatsen forensische zorg1002–Maatregel c: capaciteitsverlof met elektronischtoezicht250625Extra maatregelen in 2024 en 2025Procesverbeteringen strafoverdracht15Omzetten EPC naar MPC20Resterend tekort juni 2025– 1921 De zelfmeldersstop, arrestantenmaatregel en eerder heenzenden op vrijdag2 De straf van 30 zelfmelders die momenteel hun straf uitzitten loopt af. Vanwege de zelfmel-derstop komen deze plekken beschikbaar voor andere doelgroepen. De cijfers in de tabel voor maart en augustus jl. geven een toelichting ophet effect van de maatregelen. Dit kan je niet cumulatief afzetten tegen hettekort omdat een deel van de maatregelen effect heeft op de beschikbarecapaciteit. Het tekort is door DJI opgevangen door te plaatsen boven hetpercentage dat geldt voor opvang van fluctuaties (4,9%). Ook voor hetkomende jaar zal DJI dit als tijdelijke maatregel handhaven en defluctuatieruimte verkleinen.5. Tot slot Het aanpakken van de capaciteitsproblematiek heeft voor mij de hoogsteprioriteit. Ik blijf, samen met de ketenpartners, in de volle breedte zoekennaar maatregelen voor de capaciteitsproblematiek bij DJI. De volgendevoortgangsrapportage ontvangt uw Kamer over drie maanden.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,I. Coenradie7Kamerstukken II, vergaderjaar 2022–2023, Kamerstuk 29 279, nr. 811Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9724