Verslag van een schriftelijk overleg over o.a. de geannoteerde agenda voor de informele NAVO Foreign Ministers Meeting van 14 en 15 mei 2025 (Kamerstuk 28676-500)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202528 676NAVONr. 502 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 12 mei 2025 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen enopmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over:–de geannoteerde agenda voor de informele NAVO Foreign MinistersMeeting van 14 en 15 mei 2025 (Kamerstuk 28 676, nr. 500),–het verslag van de NAVO Foreign Ministers Meeting op 3 en 4 april2025 (Kamerstuk 28 676, nr. 496) en–de brief inzake Voortgang organisatie NAVO-top op 24–25 juni 2025 inDen Haag (Kamerstuk 28 676, nr. 499).De vragen en opmerkingen zijn op 6 mei 2025 aan de Minister voorBuitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 12 mei zijn ze beantwoord.De voorzitter van de commissie,KlaverDe adjunct-griffier van de commissie,Dekker kst-28676-502ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5021 Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en antwoord/ reactievan de Minister Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractieDe leden van de VVD-fractie zetten zich onverminderd in voor steun aanOekraïne. Deze leden vragen het kabinet wat de concrete Nederlandseinzet gaat zijn tijdens de informele bijeenkomst van de NAVO-Ministersvan Buitenlandse Zaken voor de steun aan Oekraïne.1. Antwoord van het kabinetHet kabinet zal ook tijdens deze informele NAVO-bijeenkomst hetbelang benadrukken van blijvende, onverminderde politieke,militaire, financiële en morele steun aan Oekraïne. Het kabinetzal noemen dat Nederland recent EUR 3,5 miljard heeft vrijge-maakt voor extra steun aan Oekraïne. Nederland zal bondgenotenook oproepen hun steun te intensiveren, zodat de gezamenlijkeverantwoordelijkheid voor de Oekraïense en Europese veiligheideerlijk wordt gedeeld.De leden van de VVD-fractie vragen het kabinet hoe zij zich inzet tijdens deinformele bijeenkomst om landen aan te moedigen meer te doen voorOekraïne.2. Antwoord van het kabinetHet kabinet zal zich actief inzetten voor het versterken van degedeelde verantwoordelijkheid binnen het bondgenootschap.Nederland geeft hierin zelf het goede voorbeeld metEUR 3,5 miljard aan voortgezette steun aan Oekraïne, een actieverol in de Coalition of the Willing en een substantiële bijdrage aanhet Europese munitieplan van Hoge Vertegenwoordiger (HV)Kallas.Als laatst, vragen zij het kabinet wat de inzet gaat zijn tijdens de bijeen-komst ten aanzien van de spanningen rondom het door de VerenigdeStaten (VS) voorgesteld bestand tussen Oekraïne en Rusland. Nu de VSzich langzaam terugtrekt uit besprekingen, wat moet de rol van de EU zijnen hoe zet het kabinet zich hiervoor in?3. Antwoord van het kabinetNederland blijft de inspanningen van de VS, Oekraïne en deEuropese partners gericht op het bereiken van een duurzame enlangdurige vrede actief steunen. Het is belangrijk dat Europa eenbetekenisvolle rol speelt in deze besprekingen. De uitkomst raaktbuiten de Oekraïense immers ook de Europese veiligheid. Omactief invloed te kunnen uitoefenen moeten we als Europarelevant zijn. Nederland draagt daaraan bij door onze steun aanOekraïne voort te zetten. Daarnaast geven we proactiefboodschappen af aan de betrokken partijen: de VS, Oekraïne enook de Europese landen die aan tafel zitten (Duitsland, Frankrijken het Verenigd Koninkrijk). Tot slot nemen we actief deel aangesprekken van de Coalition of the Willing. Het is verderbelangrijk dat de Europese Unie militaire en non-militaire steunaan Oekraïne voortzet en via sancties de druk op Rusland blijftopvoeren. Nederland hamert hierop tijdens bijeenkomsten zoalsde Raad Buitenlandse Zaken en de Europese Raad.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5022 De leden van de VVD-fractie vragen hoe het kabinet aankijkt tegen dedreigementen van president Trump om niet naar de NAVO-top te komen.Hoe analyseert het kabinet dit soort dreigementen en hoe zet zij in omTrump naar Den Haag te halen tijdens de top?4. Antwoord van het kabinetEr is op dit moment geen aanleiding om te veronderstellen datpresident Trump niet naar de NAVO-top in Den Haag zal komen.President Trump heeft meermaals en consistent aangegeven dathij verwacht dat de Europese landen meer verantwoordelijkheidnemen voor hun eigen veiligheid en dat de bondgenoten hundefensie-uitgaven omhoog moeten brengen. Dit is nodig gezienhet huidige dreigingslandschap. Het kabinet is erop gefocustconcrete stappen te zetten om te laten zien dat het deze verant-woordelijkheid serieus neemt.Deze leden vragen wat het kabinet hoopt te halen uit het aankomendevoorstel van de NAVO Secretaris-Generaal Rutte over nieuwe afsprakenvoor collectieve verdediging. Voor welke uitkomst zet het kabinet zichconcreet in?5. Antwoord van het kabinetBondgenoten spreken de komende tijd verder over wat de huidigeveiligheidssituatie van ons vraagt, onder andere tijdens deinformele bijeenkomst van de Ministers van Buitenlandse Zakenvan de NAVO bondgenoten (iFMM). Voor het kabinet is duidelijk:investeringen moeten ongeacht een nieuw percentage omhoog.Het kabinet zal de komende tijd de Nederlandse inzet voor eennieuwe NAVO-norm nader formuleren en de Kamer hieroverinformeren.Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractieDe leden van de NSC-fractie hebben met interesse kennisgenomen van destukken bijgaand dit schriftelijk overleg, maar hebben nog enkele vragen.In de geannoteerde agenda lezen de leden van de NSC-fractie dat staatvermeld dat er een consensus bestaat onder de bondgenoten als het gaatom het verhogen van de BBP-norm boven de twee procent. Deze ledenvragen in hoeverre alle NAVO-lidstaten gecommitteerd zijn aan de huidige%-norm en welwillend zijn naar een hoger percentage in de toekomst.6. Antwoord van het kabinetEr is onder de bondgenoten brede overeenstemming dat de2 procent norm de absolute ondergrens is voor defensie-uitgaven,en dat daarmee niet voldaan kan worden aan alle capaciteitsdoel-stellingen van de NAVO. In aanloop naar de NAVO Top zal overeen nieuwe, hogere NAVO-norm gesproken worden.Verder lezen de leden van de NSC-fractie dat er sprake is van eenverbondenheid tussen de Euro-Atlantische en Indo-Pacifische veiligheids-regio’s. Deze leden vragen welke rol het kabinet ziet voor de NAVO in hetIndo-Pacific gebied.7. Antwoord van het kabinetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5023 Nederland is voorstander van het intensiveren en verdiepen vande samenwerking tussen de NAVO en de vier partners uit deIndo-Pacifische regio (IP4): Australië, Japan, Nieuw-Zeeland enZuid-Korea. De veiligheid in de Indo-Pacific is immers verbondenmet de veiligheid en welvaart in Nederland en Europa, enomgekeerd. Chinese steun voor Rusland en de inzet van Noord-Koreaanse soldaten tegen Oekraïne tonen dat ontwikkelingen inde Indo-Pacific van groot belang zijn voor de NAVO en dienspartners. Om deze redenen verwelkomt Nederland deelname vandeze vier NAVO-partners aan de bijeenkomst van de Ministers vanBuitenlandse Zaken van de NAVO (FMM) in april van dit jaar, entijdens de NAVO-top in juni in Den Haag. Ook pleit Nederlandvoor een verdere concretisering van het partnerschap van deNAVO met deze vier landen. Vanwege de verbondenheid tussende Euro-Atlantische en Indo-Pacifische regio’s ziet Nederlandmeerwaarde om het NAVO-IP4 partnerschap te versterken methet verkennen van gezamenlijke initiatieven op het gebied vandefensie-industrie en flagship projects.Tot slot vragen de leden van de NSC-fractie in welke mate druk jegensRusland wordt opgevoerd door de NAVO-lidstaten in het kader van dehuidige vredesbesprekingen.8. Antwoord van het kabinetDe enige weg naar een duurzame en rechtvaardige vrede is hetopvoeren van de druk op Rusland en het blijven steunen vanOekraïne. Daarom blijft Nederland Oekraïne allereerst krachtigsteunen met wapenleveranties, trainingen, humanitaire hulp enbijdragen aan energiezekerheid. Nederland zet zich daarnaastactief in voor aanvullende sancties tegen Rusland binnenEU-verband en voor de aanpak van Russische sanctieomzeiling.Daarbij liggen voor Nederland alle opties op tafel, zolang dezeeffectief zijn, binnen de randvoorwaarden van uitvoerbaarheidvallen, geen schade toebrengen aan humanitaire belangen (zoalsvoedselzekerheid) en geen risico vormen voor de leveringsze-kerheid.De Nederlandse inzet richt zich in het bijzonder op het raken vanhet Russische verdienvermogen op de mondiale energie- engrondstoffenmarkt. Concreet betekent dit: het aanpakken van deschaduwvloot door voortdurend schepen aan de sanctielijst toete voegen, actief in gesprek te gaan met landen die deze vlootfaciliteren, en sanctieomzeiling tegen te gaan met innovatievemaatregelen. Het kabinet onderstreept deze inzet nadrukkelijk ingesprekken met bondgenoten.Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractieDe leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel vande Secretaris-Generaal van de NAVO om toe te groeien naar eenNAVO-norm van 5%, waarvan 3,5% moet worden bestemd voor militaireuitgaven. Deze leden hebben eerder opgeroepen tot het verhogen van deNAVO-norm tot minstens 3% en zij zien dan ook de noodzaak en urgentieom te komen tot hogere defensie-uitgaven ten behoeve van onze vrijheiden veiligheid. De aan het woord zijnde leden lezen dat de Ministers zullenspreken over nieuwe afspraken over defensie-uitgaven en vragen deMinister wat de inbreng van Nederland in deze discussie zal zijn. Deelt hijde mening dat Nederland als gastland niet afwachtend kan zijn, maar inde kopgroep van bondgenoten moet zitten als het aankomt op hetcommitteren aan een hogere NAVO-norm, zo vragen zij.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5024 9. Antwoord van het kabinetAlle bondgenoten zijn het erover eens dat we met de huidigeNAVO-norm van 2 procent niet kunnen voldoen aan de capaci-teitsdoelstellingen van de NAVO. De Minister van Defensie zal deKamer informeren over analyse wat van Nederland nodig is omaan deze capaciteitsdoelstellingen te voldoen. Voor het kabinet ishet duidelijk dat investeringen in defensie ongeacht een nieuwpercentage omhoog moeten vanwege de dreigingen waarmee wete maken hebben. Vanwege de veiligheidssituatie is urgentiegeboden. Het kabinet zal de komende tijd de Nederlandse inzetnader formuleren rond een hogere NAVO-norm voor defensie-uitgaven en uw Kamer hierover informeren.Voorts hebben deze leden kennisgenomen van de uitgestelde brief overde NAVO capaciteitsdoelstellingen (Kamerstuk 28 676, nr. 495). Ditbetreuren zij, gezien het belang en de urgentie van een stevige defensie.Zij vragen de Minister deze brief met grootst mogelijke spoed aan deKamer te doen toekomen.10. Antwoord van het kabinetHet kabinet heeft nota genomen van uw verzoek rond genoemdebrief en zal u deze toegezegde brief op zo kort mogelijke termijndoen toekomen.De leden van de D66-fractie steunen de Minister uiteraard in zijn positiemet betrekking tot het NAVO-lidmaatschap voor Oekraïne. Zij vragen hemopnieuw duidelijk te maken dat Rusland niét mag bepalen wie zich bij deNAVO aansluit en deze boodschap ook specifiek uit te dragen richting zijnAmerikaanse collega.11. Antwoord van het kabinetDe NAVO en haar bondgenoten hebben sinds de top in Boekarestin 2008, en bij meerdere gelegenheden daarna, duidelijk gemaaktdat de toekomst van Oekraïne in de NAVO ligt. Vorig jaar hebbende NAVO-bondgenoten dit perspectief opnieuw bevestigd tijdensde top in Washington. Nederland blijft onverminderd achter ditNAVO-perspectief voor Oekraïne staan. Dat betekent datOekraïne kan toetreden zodra er consensus is onder de bondge-noten en aan de gestelde voorwaarden is voldaan. Het kabinet zaldit standpunt blijven uitdragen.Daarnaast vragen de aan het woord zijnde leden of de Minister bereid isbij zijn collega uit het Verenigd Koninkrijk te pleiten voor Oekraïenslidmaatschap van de Joint Expeditionary Force.12. Antwoord van het kabinetDe Joint Expeditionary Force leden, waaronder Nederland, zijnvoorstander van samenwerking tussen de JEF en Oekraïne. DeJEF kwam op 8 en 9 mei in Oslo bijeen voor de Leaders’ Summit.Hier hebben de JEF-landen afgesproken om Oekraïne uit tenodigen voor een «Enhanced partnership» met de JEF. Ditpartnerschap biedt ruimte om activiteiten en initiatieven uit tevoeren zoals Oekraïense deelname in militaire oefeningen enbijeenkomsten, verdere ontwikkeling van training van deOekraïense krijgsmacht, en kennisuitwisseling op gebied vanmoderne oorlogsvoering en technologische innovatie.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5025 De aan het woord zijnde leden hebben kennisgenomen van de uitsprakenvan de Russische Minister Lavrov waarin hij uithaalt naar Litouwen enstelt dat het land «anti-Russische sentimenten» zou aanwakkeren. Zijvragen de Minister tijdens deze bijeenkomst duidelijk te maken datLitouwen op volle steun van haar bondgenoten kan rekenen en datRussische pogingen een klein land zo te intimideren onacceptabel zijn.13. Antwoord van het kabinetLitouwen kan rekenen op de steun van Nederland en deNAVO-bondgenoten. Sinds de Russische agressieoorlog tegenOekraïne heeft de NAVO al verschillende stappen ondernomenom de afschrikking en verdediging aan de oostflank teversterken. Dat is een doorlopend proces waaraan Nederland opverschillende manieren heeft bijgedragen en zal blijven bijdragen,via Enhanced Forward Presence (EfP) in Litouwen, Air Policing inhet Balticum, etc. Deze en andere inspanningen blijven hetbelangrijkste weerwoord tegen onacceptabele Russischeintimidatie.Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractieDe leden van de Volt-fractie verwelkomen het voorstel van Secretaris-Generaal Rutte van de NAVO om de NAVO-norm te verhogen naar 5% vanhet BBP. Wat is de reactie van het kabinet op dit voorstel? Wanneer wordtde Nederlandse inzet voor een nieuwe NAVO-norm bekend gemaakt? Watis de mening van de Minister over de voorgestelde financiële verdelingvan de NAVO-norm tussen militaire uitgaven en uitgaven voor, bijvoor-beeld, cyberveiligheid en militaire mobiliteit? Zal het kabinet dezefinanciële verdeling ook meenemen in de Nederlandse inzet voor eennieuwe NAVO-norm?14. Antwoord van het kabinetHet kabinet zal de komende tijd de Nederlandse inzet voor eennieuwe NAVO-norm nader formuleren en de Kamer hieroverinformeren.De leden van de Volt-fractie zijn verheugd te lezen dat de inzet van ditkabinet is en blijft dat Oekraïne op een onomkeerbaar pad zit richting eenNAVO-lidmaatschap. Delen de NAVO-bondgenoten deze mening enblijven zij zich hiervoor uitspreken tijdens NAVO-bijeenkomsten? Blijft deMinister dit standpunt bij zijn NAVO-collega’s herhalen? Wat is hetverwachtte tijdspad voor een NAVO-lidmaatschap van Oekraïne?15. Antwoord van het kabinetHet Nederlandse standpunt inzake Oekraïense NAVO-toetredingblijft ongewijzigd. Oekraïne kan tot de NAVO toetreden zodradaarover consensus is onder bondgenoten en Oekraïne aan degeldende voorwaarden voldoet. Het kabinet acht het nietconstructief om te speculeren over een tijdspad. Op dit momentis er geen consensus.De leden van de Volt-fractie hebben daarnaast kennisgenomen van deintentie tot aankoop van Amerikaanse Tomahawk-kruisrakketten door deNederlandse regering. Het is goed dat met de aankoop van deze rakettende militaire strategische capaciteiten van de Nederlandse defensie wordenvergroot, maar deze leden zijn aan de andere kant bezorgd over detoenemende afhankelijkheid van de VS die met deze aankoop op de loerTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5026 ligt. Zijn er manieren om deze afhankelijkheid te voorkomen? Is hetvolgens de Minister het overwegen waard om voor, bijvoorbeeld, hetFranse alternatief Missile de Croisière Naval te gaan, ondanks het minderebereik? Wat zijn hierbij de afwegingen van het kabinet?16. Antwoord van het kabinetBij het kiezen van een wapensysteem is het voor Defensie vanbelang operationeel het beste wapensysteem te kiezen, dat debenodigde slagkracht levert. De keuze is afhankelijk van onderandere technische specificaties, levertijden en de mogelijkhedenom een wapen met meerdere partners in te zetten. Nederlandmoet de Tomahawk-kruisraketten soeverein kunnen inzetten. Datwas een van de criteria in de keuze, waarnaar ook gerefereerdwordt in de A-brief (Kamerstuk 27 830, nr. 391). Met het doorDefensie opgerichte Joint Target Support Centre wordt soeve-reine inzet mogelijk gemaakt.De leden van de Volt-fractie kijken kritisch naar de onderhandelingentussen Rusland en Oekraïne. Rusland laat met zijn aanhoudende aanvallenop Oekraïne zien dat het vrede niet ziet zitten. Hoe zorgt de NAVO ervoordat de druk op Rusland wordt aangehouden? Ziet de Minister een verbandtussen de gesloten mineralendeal tussen Oekraïne en de VS en eenhardere aanpak van Rusland door de VS?17. Antwoord van het kabinetHet kabinet constateert dat er tot op heden weinig bereidheid isvanuit Russische zijde om op serieuze wijze te onderhandelen.Daarom acht het kabinet voortgezette steun aan Oekraïne, incombinatie met druk op Rusland via sancties, de meest effectieveroute naar een overeenkomst. Dit standpunt wordt breed gedeeldbinnen de NAVO. Zowel de NAVO als organisatie als individuelebondgenoten blijven Oekraïne steunen, terwijl binnen de EUwordt gewerkt aan verdere sanctiemaatregelen. Het kabinet heeftkennisgenomen van de recent ondertekende grondstoffenover-eenkomst tussen de VS en Oekraïne. Deze overeenkomst isoverwegend positief ontvangen in Oekraïne. Zo wordt eengezamenlijk investeringsfonds voor het financieren van dewederopbouw van Oekraïne opgericht, waarbij de VS heeftaangekondigd dat militaire hulp ook onderdeel kan uitmaken vanhet fonds.De Minister heeft benadrukt dat het van belang is om de hechte trans-Atlantische band en eenheid te blijven uitstralen. Is de Minister vanmening dat dit standpunt ook gedragen wordt door zijn Amerikaansecollega’s, wanneer de Amerikaanse president Trump openlijk twijfelt aanwelke partij de oorlog in Oekraïne precies is begonnen en zich openlijkuitspreekt voor de Russische erkenning van de Krim?18. Antwoord van het kabinetDe trans-Atlantische relatie is hecht, met een lange historie eneen brede waaier aan dossiers. Ook voor de VS is die trans-Atlantische relatie op veel terreinen zeer wezenlijk. Wat betreftonze collectieve veiligheid is de NAVO de hoeksteen, met detrans-Atlantische relatie als fundament daarvan. De VS blijftgecommitteerd aan de NAVO en laat betrokkenheid zien bijOekraïne door de inzet op het bewerkstelligen van vrede.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5027 Welke recente geluiden hoort de Minister precies over het terugtrekkenvan de Supreme Allied Commander Europe (SACEUR) door de VS? Zijnde Europese NAVO-bondgenoten bezig met een plan voor het geval datdit scenario werkelijkheid wordt? Deelt de Minister de mening dat eendergelijk plan hoort bij het vormen van een sterke Europese NAVO-zuil?19. Antwoord van het kabinetDe VS blijft gecommitteerd aan de NAVO en blijft een crucialepartner voor onze veiligheid en welvaart. Het kabinet wil nietspeculeren over de manier waarop de VS zijn betrokkenheid bijde NAVO vorm geeft. Duidelijk is dat de Europese bondgenotenmeer verantwoordelijkheid moeten nemen om deEuro-Atlantische veiligheid te waarborgen.De leden van de Volt-fractie hebben tot slot kennisgenomen van het feitdat de Informele NAVO Ministeriële plaats zal vinden in Turkije. Naarverluidt hebben president Trump en de Turkse president Erdogangesproken over het samen optrekken om de oorlog in Oekraïne tebeëindigen. Hoe ziet de Minister dit voornemen? Is Turkije, net als Trump,van mening dat Oekraïne de Krim zou moeten opgeven? Hoe denkt Turkijeover het NAVO-lidmaatschap van Oekraïne?20. Antwoord van het kabinetTurkije heeft rond de oorlog in Oekraïne vaker een bemiddelenderol op zich genomen, bijvoorbeeld rond het tot stand komen vanhet Black Sea Grain Initiative, en bij de gevangenenruil tussenRusland en Oekraïne in augustus 2024. Daarnaast heeft Turkijezich altijd uitgesproken voor de territoriale integriteit vanOekraïne. Het Turkse standpunt is dat er geen sprake kan zijn vanhet opgeven van grondgebied door Oekraïne, tenzij Oekraïne hierzelf mee akkoord gaat. President Erdog˘an riep in september 2024op tot de teruggave van de Krim aan Oekraïne. Ook heeft Turkijezich positief uitgesproken over NAVO-toetreding van Oekraïne,mits hierover consensus is onder bondgenoten. Nederland heeftregelmatig contact met Turkije over Oekraïne.Deze leden vragen ook hoe het ervoor staat met de opsluiting vanImamoglu, de burgemeester van Istanbul. Spreekt de Minister Turkije hiernog steeds op aan? Wat zijn hierbij de laatste ontwikkelingen?21. Antwoord van het kabinetBurgemeester I˙mamog˘lu zit op dit moment nog steeds in degevangenis. Het strafrechtelijke proces tegen hem is op ditmoment gaande. Nederland heeft, bilateraal en ook inEU-verband, duidelijk zorgen uitgesproken over deze arrestatie.De Nederlandse ambassade in Turkije blijft het proces tegenI˙mamog˘lu nauwgezet volgen en heeft tevens contact met degemeente Istanboel.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5028