Lijst van vragen en antwoorden over de 23e voortgangsrapportage ERTMS (Kamerstuk 33652-108)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202633 652Spoorbeveiligingssysteem European Rail TrafficManagement System (ERTMS)Nr. 109 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 27 januari 2026 De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantalvragen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Water-staat over de brief van 29 september 2025 inzake de 23e voortgangsrap-portage ERTMS (Kamerstuk 33 652, nr. 108).De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 27 januari2026. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De fungerend voorzitter van de commissie,P. de GrootAdjunct-griffier van de commissie,Van der Graaf kst-33652-109ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 652, nr. 1091 Vragen en antwoordenVraag 1Hoeveel van de budgetspanning in tranche 1, 163 miljoen eurototaal, is onomkeerbaar?Antwoord 1De budgetspanning geeft het verwachte tekort weer als alle voor tranche 1noodzakelijke maatregelen worden gerealiseerd. Het deel van de ramingvan tranche 1 dat als onomkeerbaar kan worden beschouwd, betreft decontractueel aangegane verplichtingen. Alles wat nog niet contractueel isvastgelegd (circa € 1 miljard), is in theorie nog omkeerbaar. De conse-quentie daarvan is dat sommige onderdelen van de realisatie van tranche1 in dat geval niet tot stand kunnen komen, terwijl die uiteindelijk welnoodzakelijk zijn voor een werkend vervoerssysteem onder ERTMS.Vraag 2Welke concrete oorzaken liggen ten grondslag aan de verwachteverdere stijging van de budgetspanning?Antwoord 2De budgetspanning zal gedurende de uitrol fluctueren als zich kansen enrisico’s voordoen. Op dit moment is een verdere stijging voorzien doorlatere opleverdata, die extra kosten voor het huidige beveiligingssysteemmet zich meebrengen. Daarnaast zien we op enkele onderdelen eenhogere systeemcomplexiteit, onder meer in de ontwikkeling van hetcentrale veiligheidssysteem (CSS) en de STM ATB-NG (die ervoor zorgtdat treinen met ERTMS in de overgangsfase ook nog met het oudebeveiligingssysteem overweg kunnen). Ten slotte laat ook de achterblij-vende prijscompensatie (IBOI), als gevolg van de voorjaarsbesluitvormingde spanning toenemen. De Kamer wordt via de halfjaarlijkse voortgangs-rapportages op de hoogte gehouden van de budgetspanning en deonderliggende ontwikkelingen.Vraag 3Hoeveel gaat, met de prognose van nu, de gehele uitrol vanERTMS kosten en hoeveel is hiervan op dit moment nog nietgedekt?Antwoord 3In juli 2025 is in reactie op een toezegging aan de heer Grinwis eenbijgewerkt beeld van de financiële opgaven van IenW naar de naar deKamer gestuurd1. Hierin is ook het toenmalig beeld van de landelijkeuitrol van ERTMS opgenomen. Het voornemen om jaarlijks € 200 miljoenextra beschikbaar te stellen voor de uitrol van ERTMS na tranche 1 isinmiddels doorgevoerd.De spoorsector werkt op dit moment aan het vaststellen van de eerstestappen van de landelijke uitrol van ERTMS na tranche 1. Hierbij wordt definanciële prognose nader uitgewerkt. Naar verwachting kan er bij de 24evoortgangsrapportage ERTMS dit voorjaar meer informatie gegevenworden hoeveel meer budget er nodig is en of budget naar vorengeschoven zou moeten worden. Hierbij wordt ingegaan op de versneldeaanpak en eventuele alternatieven.1Kamerstuk 36 600 A, nr. 64Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 652, nr. 1092 Vraag 4Welke maatregelen neemt u om de budgetspanning in tedammen?Antwoord 4In de 23ste voortgangrapportage (Kamerstuk 33 652, nr. 108) is debudgetspanning voor tranche 1 vastgesteld op € 163 mln. De budget-spanning vraagt dat we integraal naar de opgave kijken, de hands-onsturing vergroten en bewust afwegingen maken. Aangezien het tijdigbehalen van mijlpalen het meest effectief is om de kosten te beperken,staat dit centraal in de sturing van het programma. In tranche 1 wordtingezet op het opdoen van ervaring, zodat de landelijke uitrol van ERTMSefficiënter en daarmee sneller kan plaatsvinden. De Kamer wordt via dehalfjaarlijkse voortgangsrapportages op de hoogte gehouden van deontwikkeling van de budgetspanning.Vraag 5Kunt u een lijst met alle tegenvallers vanaf 1 januari 2025 totheden doen toekomen en aangeven wat hun effect is op definanciën en op de (duur van de) uitrol?Antwoord 5In de eerste helft van 2025 heeft zich een tegenvaller van € 6 miljoenvoorgedaan, zoals gemeld in de 23e voortgangsrapportage (Kamerstuk33 652, nr. 108). Het betreft de duurder wordende ontwikkeling van deSTM ATB NG voor in de treinen op de Noordelijke Lijnen. Ook is toege-licht dat er voor het eerst gerapporteerd wordt over tranche 1, die inscope beperkter is dan de Programmabeslissing uit 2019. In de bijbeho-rende Kamerbrief staat reeds de financiële druk genoemd, die zichtbaarwordt door drie ontwikkelingen. Dit zijn de achterblijvende prijsbijstelling,de ontwikkeling van het centrale veiligheidssysteem (CSS) en definanciële effecten van de aangepaste planning. Deze drie ontwikkelingenmoeten nog worden gevalideerd en worden daarna in voortgangsrappor-tages aan de Kamer gerapporteerd.Vraag 6Bent u bereid de Kamer voortaan direct te informeren oversignificante financiële tegenvallers en niet pas bij de halfjaar-lijkse rapportage?Antwoord 6Vanwege de groot project status van ERTMS wordt de Kamer halfjaarlijks(begin april en oktober) geïnformeerd over de voortgang van de uitrol vanERTMS. De financiële voortgang is hier onderdeel van. Indien zich in detussentijd significante tegenvallers voordoen, wordt u hier tussentijdsover geïnformeerd, zoals eind 2022 ook gebeurd is (Kamerstuk 33 652, nr.86).Vraag 7Hoeveel geld uit het Mobiliteitsfonds is al gebruikt voor ERTMS?Antwoord 7Bij de 23e voortgangsrapportage (standlijn 30 juni 2025) was € 2.470,5miljoen verplicht vanuit de beschikbare middelen voor ERTMS. Daarvanwas € 867,5 miljoen uitgegeven.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 652, nr. 1093 Vraag 8Hoeveel extra geld heeft ProRail nodig om de (versnelde) uitrolvan ERTMS mogelijk te maken?Antwoord 8Zie beantwoording vraag 3.Vraag 9Wat zijn de financiële effecten als er wordt gekozen om niet overte gaan op een versnelde uitrol?Antwoord 9Zoals beschreven in het antwoord op vraag 8, wordt de financiëleprognose nader uitgewerkt en wordt uitgezocht wat ProRail nodig heeftom te kunnen versnellen. Dit moet worden afgezet tegen het nietovergaan op een versnelde uitrol. Enerzijds zien we dat een langere duurvan de uitrol leidt tot meer dubbele kosten omdat er zowel in het oudebeveiligingssysteem geïnvesteerd moet worden (om dit langer in de luchtte houden) als in de uitrol van ERTMS. Ook kunnen er minder besparingenoptreden door de uitrol efficiënter aan te pakken. Anderzijds is zeer devraag of de langere duur van de uitrol in de praktijk mogelijk is, omdat deanaloge kennis en techniek niet meer beschikbaar en/of betaalbaar is in dejaren na 2040. Bij de 24e voortgangsrapportage ERTMS in het voorjaarvan 2026 wordt de Kamer hier nader over geïnformeerd.Vraag 10Wordt er gekeken naar alternatieve scenario’s ten aanzien van deuitrol, nu blijkt dat (ook) ProRail niet voldoende middelen heeft?Antwoord 10Zie beantwoording vraag 3.Vraag 11Kunt u toelichten in hoeverre hernieuwde Europese eisen sinds2019 hebben bijgedragen aan budgetspanning en/of vertra-gingen? Kunt u op beide aspecten uitgebreid ingaan?Antwoord 11Zoals beschreven in de 23e voortgangsrapportage is duidelijk gewordendat de nieuwe Europese specificatie TSI CCS uit 2023 invloed heeft op dekosten en planning van de basisrelease van het centrale veiligheids-systeem (CSS). Dit komt doordat correcties uit deze specificatie ookdoorgevoerd moeten worden voor de baanvakken in tranche 1. Daarnaastblijkt dat de onderlinge afhankelijkheid tussen het CSS, de systemen vande verkeersleiding (TCS) en het digitaliseren van infradata groter is daneerder gedacht. Dit leidt tot extra werk, hogere kosten en een langeredoorlooptijd. Ook is er impact op het ombouwen van de treinen voor deNoordelijke Lijnen: omdat door de latere ombouw voldaan moet wordenaan de TSI 2023 is het inbouwen van een extra functie verplicht. Op ditmoment wordt bekeken hoe hiermee om te gaan.Op dit moment zijn de volgende Europese specificaties alweer invoorbereiding. Deze TSI 2027/2028 bevat naar verwachting extrafunctionaliteiten in infra en materieel, bijvoorbeeld voor de invoering vanFRMCS. Nederland maakt zich er in Europa – samen met andere lidstaten– sterk voor om de komende jaren zo min mogelijk te wijzigen in deTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 652, nr. 1094 specificaties om te voorkomen dat wijzigingen leiden tot hogere kosten envertragingen in de lopende uitrol. Er is bijvoorbeeld recent een gezamen-lijke brief van enkele lidstaten naar de Europese Commissie gestuurd overde impact van de nieuwe standaard voor communicatieverbinding(FRMCS).Vraag 12Is inefficiënte aanbesteding een oorzaak van de problematiek inbudgetspanning, dan wel vertraging, binnen de uitrol vanERTMS?Antwoord 12In vergelijking met veel andere landen zijn in Nederland voor de huidigetranche 1 minder omvangrijke, geïntegreerde contracten op de marktgebracht. Bij deze grote contracten worden veel taken en verantwoorde-lijkheden bij de markt gelegd. Dat lijkt op de korte termijn gunstig, maarkan op lange termijn tot sterke afhankelijkheid van deze leveranciersleiden en daarmee een ongunstige commerciële positie veroorzaken. Watde beste inkoop- en leveranciersstrategie is, zal in de toekomst moetenblijken. Het huidige beeld is dat de Nederlandse strategie nu tot hogereinvesteringskosten leidt, maar in de toekomst tot lagere beheerkosten. Bijhet vervolg van landelijke uitrol wordt de inkoop- en leveranciersstrategieopnieuw bekeken.Vraag 13Zijn bij aanbesteding van de Noordelijke lijnen en de Zeeuwse lijnmeer of minder inschrijvingen geweest, en zo ja hoe komt dat?Antwoord 13De aanbestedingen van de eerste twee Friese baanvakken is in de zomervan 2025 afgerond. Zowel voor de ingenieursdiensten als voor derealisatiecontracten bij aannemers waren er meerdere inschrijvingen.Voor de Zeeuwse Lijn zijn er eveneens meerdere percelen in aanbe-steding: voor de ingenieursdiensten en de realisatie. Deze aanbestedingenlopen nog, waardoor er op dit moment nog geen mededelingen gedaankunnen worden over de inschrijving(en) hierop.Vraag 14Hoe worden de inwoners van Zeeland gecompenseerd ten tijdevan het proefbaanvak op de Zeeuwse Lijn?Antwoord 14De komende jaren zullen alle partijen in de spoorsector zich er samen metIenW voor inspannen om de inrichting van het proefbaanvak in Zeeland ingoede banen te leiden en de hinder zoveel mogelijk te beperken enverzachten. Als basis hiervoor zijn er afspraken gemaakt tussen IenW ende Provincie Zeeland over een maatregelpakket voor betrouwbaarheid enhinderbeperking. Dit bevat onder meer afspraken over de inzet vanvervangend vervoer, het plaatsen van extra OV-fietsen en het opzetten vaneen opleiding voor spooronderhoudspersoneel in Zeeland. Naast deprovincie worden ook andere belanghebbende partijen als gemeenten,onderwijsinstellingen, haven en bedrijven betrokken bij de verdereuitwerking van het proefbaanvak en de maatregelen. Hierbij staan dereiziger en verlader centraal. Er is nog ruim de tijd voor de voorberei-dingen, aangezien het proefbaanvak op z’n vroegst in 2029 zalplaatsvinden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 652, nr. 1095 Vraag 15Was het ten tijde van aanleggen voorzien dat de huidige ERTMS-baanvakken, HSL en Betuweroute, nu al niet meer zoudenaansluiten bij het ERTMS-systeem dat nu wordt uitgerold?Antwoord 15Ten tijde van de aanleg van beide baanvakken in 2007 was bekend dat deERTMS-specificaties zich verder zouden blijven ontwikkelen, maar niet opwelke wijze en welke consequenties dat zou hebben. Het was daarom nietmogelijk om op toekomstige wijzigingen te anticiperen. Daarnaast gold engeldt dat de verwachte levensduur van de centrale ERTMS-apparatuurongeveer 25 jaar is. Dit betekent dat zowel de HSL-Zuid als op deBetuweroute deze apparatuur einde levensduur is tussen 2031 en 2035. Inandere landen is dit overigens niet anders: ook België maakt momenteelplannen om het ERTMS-systeem op haar deel van de HSL-verbindingtussen Antwerpen en Nederland kort na 2030 te vernieuwen.Vraag 16Wanneer en hoe werd het duidelijk dat de ERTMS-baanvakken,onder andere HSL en Betuweroute, niet up-to-date zijn tenopzichte van het ERTMS-systeem dat nu wordt uitgerold?Antwoord 16Bij een digitaal systeem als ERTMS zal altijd sprake zijn van verdereontwikkeling (zie ook het antwoord op vraag 15). Specifiek voor deHSL-Zuid is een rapport met oplossingsrichtingen op 3 juni 2020 isaangeboden aan de Tweede Kamer (Kamerstuk 33 652, nr. 79). Naaraanleiding van dit rapport is een vergelijkbaar onderzoek uitgevoerd naarandere baseline 2 baanvakken, waaronder de Betuweroute.Omdat vernieuwing van ERTMS op deze baanvakken na 2030 nodig is, ishet logisch dat deze nog geen onderdeel waren van de Programmabe-slissing uit 2019 en van tranche 1. In de landelijke uitrol en het vormgevenvan tranche 2 is dit nadrukkelijk wel het geval. Naar verwachting kan deKamer bij de 24e voortgangsrapportage in het voorjaar van 2026 hierovernader worden geïnformeerd.Vraag 17Kunt u in een vergelijkende lijst weergeven wat alle lidstatenvoorzien aan de uitrol van ERTMS, wat zij initieel begroot hebbenen hoeveel budgetspanning zij ervaren?Antwoord 17Lidstaten hanteren een uiteenlopende scope in hun kostenramingen,waardoor al snel appels met peren worden vergeleken. Een aantallidstaten neemt bijvoorbeeld materieelombouw, interlocking of detectie-systemen mee, terwijl andere lidstaten dat niet doen. Hierdoor verschillenzowel de uitgangspunten als de reikwijdte van de kosten aanzienlijk. Het isdaarom niet mogelijk om op basis van de publiek beschikbare informatieeen goed vergelijkende lijst op te stellen.Vraag 18Welke ERTMS-versie implementeren België, Duitsland enLuxemburg en zijn deze straks compatibel met de versie die inNederland wordt geïmplementeerd?Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 652, nr. 1096 Antwoord 18Nederland implementeert in de infrastructuur de meest actuele versie vanERTMS die op de markt beschikbaar is: level 2, systeemversie 2.1. Belgiëheeft in december 2025 de uitrol van ERTMS in de infrastructuur afgerond.Het netwerk bestaat dan uit een mix van verschillende systeemversies (1.1en 2.0). Duitsland rolt volgens de huidig bekende plannen systeemversie2.0 of hoger uit, met uitzondering van de grensbaanvakken naarZwitserland. Luxemburg is al geheel voorzien van systeemversie 1.0.Om te kunnen rijden over verschillende versies van ERTMS in deinfrastructuur is het van belang dat treinen zijn voorzien van een gelijke ofhogere systeemversie dan de infrastructuur (achterwaartse compatibi-liteit). Het Nederlandse programma ERTMS stimuleert daarom dat treinenworden voorzien van systeemversie 2.0 of hoger om te kunnen blijvenrijden in en buiten Nederland. Treinen die vanuit onze buurlanden inNederland willen rijden, moeten ook minimaal van systeemversie 2.0 zijnvoorzien.Aangezien ERTMS een digitaal systeem is, blijven de specificaties zichverder ontwikkelen. In 2023 introduceerde de Europese Commissiebaseline 4, met een verplichte implementatietermijn die ervoor zorgt dattreinen compatibel blijven met de infrastructuur. IenW en de programma-directie ERTMS volgen de ontwikkelingen nauwlettend en heeft regel-matig overleg met de buurlanden en andere lidstaten op de Europesespoorcorridors waar Nederland op ligt.Vraag 19Is de verwachting dat Nederland extra kosten moet maken, ofzijn die al gemaakt, om het ERTMS-systeem compatibel te makenmet de buurlanden? Zo ja, wat zijn deze kosten en in hoeverreworden deze kosten gedeeld met de buurlanden in kwestie?Antwoord 19Op dit moment zijn nog geen meerkosten in beeld voor het compatibelmaken van de grensovergangen. Wanneer dit het geval is, dan zal ditonderdeel van de programmaprognose worden. Hierbij wordt dedoelmatigheid en de verantwoordelijkheidsverdeling tussen landennadrukkelijk bezien.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 652, nr. 1097