Rapportage over het gebruik van de financieringsinstrumenten en stand van zaken van enkele toezeggingen ten aanzien van bedrijfsfinanciering

31371KredietcrisisNr.252BRIEFVANDEMINISTERENDESTAATSSECRETARISVANECONOMISCHEZAKENAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,15september2009InmijnbriefaanuwKamerop10junijl.inzakedekredietverleningaanhetbedrijfsleven(kamerstuk31371,nr.212),istoegezegdiederkwartaaloverdebenuttingvanhetinstrumentariumtenaanzienvanbedrijfsfinancie-ringtezullenrapporteren.Hiernatreftuvanonsdeeersterapportageaaninzakedeeerstetweekwartalenvan2009.TevenstreftudestandvanzakenaanmetbetrekkingtotdeoverigetoezeggingenuitgenoemdebriefentoezeggingengedaaninhetoverlegdatvervolgensmetuwKamerheeftplaatsgevonden.1.BenuttingEZ-financieringsregelingen(1een2ekwartaal2009)a.BorgstellingMKB(BMKB)DeBMKBbiedtbankeneenborgstellingvoorleningenaanMKB-bedrijvenvoorzoverdezebedrijvenonvoldoendezekerhedenkunnenbiedenaandebank.200420052006200720082009t/m30/62009t/m31/8Gepubliceerdbudget(mln€)454530602715730745745Benutting(mln€)363479572615601232342Waarvan:verruimingen1(mln€)1167109Verruimingen(Aantallen)39230338Totaalaantalborgstellingen23892871327533762915103414411DeverruimingenhebbenbetrekkingopdeuitbreidingvandeBMKBper2november2008:•Optrekkenborgstellingskredietvoorstartersvan€100000naar€200000;•Verhogingmaximaleborgstellingkredietvooroverigebedrijvenvan€1mlnnaar€1,5mln;•OpenstellingvoorMKBbedrijventot250werknemers(wasvoorheentot100werknemers).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2009–2010KST1347980910tkkst31371-252ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2521 VerklaringHistorischgezienhangthetBMKB-gebruiksamenmetdeeconomischegroeiendeinvesteringen,metnameomdatdeBMKBalleenvantoepas-singisopnieuwefinancieringen.DeBMKBwordtprimairgebruiktvoorbedrijvenmeteenlagesolvabiliteit:waarbankenopditmomentjuistterughoudendzijnbijdefinanciering.Belangrijkecategorieisdaarbijdebedrijfsoverdrachten(ca.1/3vandeborgstellingen),dienogduidelijkopeenlagerniveauliggendanin2008.Ookdebinnenvaart(waardeinveste-ringenzijnstilgevallen)issterkvertegenwoordigdindeBMKBporte-feuille.Daarnaastiservolgensdiversebankensteedsmindervaaksprakevaneensluitendebusinesscase,doordatdefinanciëlepositievandeondernemingenverslechtertendevooruitzichtenonzekerderworden.Bankengeventenslotteaandatdenadrukisverschovenvankredietverle-ningnaarkredietbeheer,waarbijmeeropdebestaanderisico’swordtgelet.NadathetbudgetvandeBMKBdeafgelopenjarensterkgestegenwas,werdenvanafhettweedehalfjaarvan2008,vooraldelaatstemaanden,deeffectenvandekredietcrisismerkbaar.Meteenbenuttingvan€601miljoenbleefdedalingin2008nogtot2%beperkt.Detotalebenuttinginhet1ehalfjaar2009(€232miljoen)lagbijna29%onderhetrelatiefhogeniveauvanhet1ehalfjaarvan2008(€337miljoen).Indemaandenjulienaugustuswasdebenuttingbeterdanin2008.Debenuttingligtdaardoornu20%onderdievan2008.Bankengevenaandattegenelkeeuroborgstellingskredietruim€3bancairkredietstaat.DeverruimingenindeBMKBwerdensindsnovember2008totenmeteindjuni269keer(18%vanhettotaal)benut.Zevoorzienduidelijkineenbehoefteenmaakteneindjuni24%vanhettotalegarantiebedraguit.Nogsteedsbetreftongeveer90%vanhetaantalverruimingendeverruimingvandestartersfaciliteit.QuaaandeelindebenutteBMKBnamdestarters-faciliteitvan13%toenaar20%indeeerstehelft2009tenopzichtevandievan2008.Deverruimingvan€1miljoennaar€1,5miljoenwerd29keergebruikt.NadatinjunieenmogelijkknelpunthiervoorophetvlakvandeinbrengdoorDGA’swasweggenomen,maaktentweebedrijvenmetmeerdan100werknemersgebruikvanderegeling(inmiddelsgestegennaarzeven).Vermeldenswaardisdat,hoewelhetaantalinnovatieveborgstel-lingendaalde,hetaandeelvandezeborgstellingenindeBMKBverdersteeg.Erwordtnuruim€1,8miljardaanBMKB-borgstellingenbeheerd.Daarbijvaltindeloopvan2008eenforsetoenameinhetaantalverliesdeclaratiesteconstateren,diezichin2009versterktdoorzet.Bankenvoorziendatvooralnadezomerbedrijvenindeproblemengaankomen.Ditzaliniedergevalbetekenendaterdanmeerverliesdeclaratieszullenwordeningediendbijdestaat.Hetnettoverliesbedroegindeafgelopenvijfgoedejarennoggemiddeldca.1,25%vandeverleendeborgstellingen.VerdereontwikkelingMetdebankenisoverlegdoverhetlageregebruikvanderegeling.Datheeftertoegeleiddatbinnenkort2vande3grootbankenmeteeninten-sievevoorlichtingscampagnestartenomdeBMKBbeteronderdeaandachtvandeaccountmanagersvandebankentebrengen.Eeneven-tueeleffectzalmogelijkinhetnajaarmerkbaarzijn.Waarmogelijkdraagtmijndepartementdaaraanbij.DitvormteenbijzondernuttigeaanvullingopmijneigeninspanningenomdevoorlichtingaanhetMKBteverbe-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2522 teren.Daarbijrichtikmijmetnameopdefinanciëleadviseursvanbedrijven(accountantsenboekhouders).HetKabinetsignaleerthetrisicodatinvesteringenonvoldoendegefinan-cierdkunnenwordenzodrahetherstelinzet.Medeomdatineenperiodevaneconomischhersteldefinancieringsbehoefteonderbedrijventoeneemt,ishetbelangrijkomervoortewakendatdegenomenstimuleringsmaatregelentesnelwordenteruggedraaid.BeslotenisomdeuitbreidingvandeBMKBiniedergevaltoteind2010telatengelden.DeuitbreidingvandeBMKBkentformeelgeentijdelijkheid,maarwelisbepaalddaterbegin2010eenevaluatiemomentkomtomtebeslissenovereeneventueleverlenging.b.GroeifaciliteitDeGroeifaciliteitbetrefteen50%garantievanmaximaal€2,5miljoenoprisicokapitaalverstrektdoorbankenenparticipatiemaatschappijentenbehoevevanMKB-bedrijven.in€mln200720082009t/m30/62009t/m31/8Aantalafgeslotenfinancierings-contracten15341617Omvanggarantie€10€23€6,5€6,9Gezamenlijkeleningsomvang€20€46€13€13,8VerklaringDebenuttingvandeGroeifaciliteitinheteerstekwartaalvan2009bedroeg€2,7mln.Debenuttinginheteerstehalfjaarvan2009bedroeg€6,5mln(per31augustusjl.isdebenutting6,9mln).DeGroeifaciliteitisbedoeldvoorhetfinancierenvandeexpansievangroeiersenbedrijfs-overdrachten.Voorbeidezakengeldtdatdoorderecessiedemarktnuheelbeperktis.HierdoorisdevraagnaardeGroeifaciliteitheelbeperkt.Weziendathetgebruikdoorparticipatiemaatschappijenflinkstijgt(opjaarbasisplus40%),echterhetgebruikdoorbanken,waarhetgrootstevolumevandaanmoetkomen,isingezakt.VerdereontwikkelingVerwachtwordtdatdeaantallenenvolumesvannieuweaanvragenbinnendeGroeifaciliteitdekomendemaandenbeperktzullenblijven,aangezienbanken,diehetmerendeelvanhetgebruikvoorhunrekeningzoudenmoetennemen,terughoudendzijnmethetverstrekkenvanrisico-kapitaalaanhetMKB.Ikhebdezezomeroverleggepleegdmetbetrokkenenuitdefinanciëlewereldomtebezienofaanpassingvandevoorwaardenwenselijkis.NaaraanleidinghiervanisbeslotenomhetmaximumgarantiebedragonderdeGroeifaciliteitoptehogenvan€5miljoennaar€25miljoenperbedrijf.Doelvandezeuitbreidingisomookgrotereindekerngezondebedrijventeondersteuneninhetverkrijgenvanrisicodragend(buffer)vermogen.c.GarantieOndernemingsfinanciering(GO)DeGarantieOndernemingsfinanciering,ingevoerdvanwegedekrediet-crisis,bouwtvoortopdeGroeifaciliteitenomvateen50%garantietot€25miljoenvanleningen,ongeachtdeomvangvanhetbedrijf.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2523 2009t/m30/62009t/m31/8Gepubliceerdbudget1,5miljard1,5miljardAantalfiatteringen719Omvangfiatteringen€25,9mln€85,5mlnGezamenlijkeleningsomvang€51,8mln€171mlnVerklaring•Bijdezerecentgestartetijdelijkefaciliteitzijnindeeerstehelftvan20097kredietvoorstellenvanbankenmeteengezamenlijkelenings-omvangvan€51,8mlngefiatteerd.Dezekredietenmoetengroten-deelsnogverstrektwordenendatisnietaltijdopkortetermijnhetgeval.Deoverheidstaatvoor50%,datis€25,9mln,garant.•Per31augustusjl.zijn19voorstellenmeteengezamenlijkelenings-omvangvan€171mlngefiatteerd.Erwordtderhalveintoenemendematevanderegelinggebruikgemaakt.VerdereontwikkelingBeslotenisdattenbehoevevandebouwvanziekenhuizenvoorrekeningvanhetministerievanVWSeenbedragvan€250mlnaangarantiesbeschikbaarkomt.Indegesprekkendieikdezezomermetdefinanciëlewereldvoerde,isookdewenselijkheidvanuitbreidingvandeGOnaarhogerebedragenperondernemingbesproken.TenslottebenikingesprekmetprojectontwikkelaarsoverdewenselijkheidomdeGOookintezettenvoordefinancieringvanbepaaldevastgoedprojecten.NaaraanleidingvaneerdergenoemdoverleggedurendedezomermetbetrokkenenuitdefinanciëlewereldistevensbeslotentotverhogingvanhetmaximumgarantiebedragvandeGOnaar€150miljoen.Hethuidigefinancieringsinstrumentariumvoorzietnietineenstimulansaanbankenvoorhetverstrekkenvanleningeninhetsegmentvanbovende€50miljoen,terwijlbedrijveninditsegmentnietgrootgenoegzijnomzichtekunnenwendentotdemarktvoorbedrijfsobligaties(waaropgeldopditmomentruimvoorradigis).HetkabinetheefttevensdeintentieombankgarantiesonderdeGOtebrengen.Devoorwaarden(premiestelling,technischeuitwerking)zullenopkortetermijnonderzochtworden.Bedrijvenindekapitaalgoederenindustrie(turnkeyprojecten)endebouwmoetenvaakvoorafbankgarantiesafgevenaande(potentiële)opdrachtgever.Alhoewelhethiernietgaatomverstrektkredietgaandezebankgarantiesdesalnietteminvaaktenkostevanandereonderdelenvanhetfinancieringspakketdatbankenaandezebedrijvenverstrekken.BeslotenisomdeopgehoogdeGOiniedergevaltoteind2010telatengelden.DeGOzouaflopenper6maart2010.d.Exportkredietverzekering(EKV)Metdefaciliteitvoorexportkredietverzekering(EKV)wordenderisico’sbijexportvankapitaalgoederenendienstenherverzekerddoordeNeder-landseStaat.Debedrijvendiededekkingaanvragen,betreffenvooralkapitaalgoederenexporteursenleveranciersvandiensten(bijvoorbeeldaannemers).DoormiddelvantoeleverantieszijnookveelMKB-bedrijvenbetrokken.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2524 Deverschilleninbenuttingperjaarzijngroot.Gemiddeldwordttussende€2en€5miljardperjaaraannieuweverplichtingenaangegaan.Pereindjuliwaservooreenbedragvan€7,6miljardaanrisico’sindeporte-feuille.Voordeuitbreidingengeldthetvolgende:•1-transactiepolissen:totnutoeiserin2009voorcirca€70miljoengebruikgemaaktvandeuitbreidingen.Deinschattingisdatintotaalin2009voor€100miljoenindekkingzalwordengenomen.•Omzetpolissen:per1juli2009isdeTASK-regeling(deTijdelijkeAanvullendeStaatskredietverzekering)inwerkinggetreden,waarmeeverlaagdelimietenvankredietverzekeraarsalsnogkunnenwordenverhoogd.Hetgebruikisvooralsnogbeperkt(circa€6miljoen).DebelangrijksteoorzaakisdatnoggewachtwordtopinstemmingvandeEuropeseCommissieomderegelingooktoetepassenoplimietenvoorexportnaarlandenindeEU.•WijzigingvanderisicodrachtenversoepelinglandenbeleidEKV:hier-voorzijnnoggeenconcreteverwachtingenoverhetgebruik(inschat-tingisdathetomenkelezakenzalgaan),maarerisvoldoenderuimtebinnendeEKVomhiervoordekkingtebieden.HetideeisdatdeStaatookopdeminderrisicovollelandenkleineretransactieskanherverze-keren(voorheenwasdegrens€250miljoen,dieisverlaagdnaar€100miljoen).Bijdeversoepelingvanhetlandenbeleidgaathetomdemogelijkheidonderbepaaldevoorwaardenalsnogdekkingtebiedenoplandenwaardedekkingineersteinstantienietmogelijkis.•Per1septemberisderegelingvoordekkingvanwerkkapitaalinwerkinggetreden.Hiermeeverzekerenbankenhetrisicoopterugbeta-lingvanhetwerkkapitaaldatzijverstrekkenaanNederlandseexpor-teursvoordevoorfinancieringvanexport.Deeersteaanvraagisreedsontvangen.•Garantiesvoorkapitaalmarktpartijen.DeEuropeseCommissieheefteenserievragengesteldaanNederlanddieeerstbeantwoordmoetenwordenvoordatdeCommissiehaaroordeelkangevenoverhetplanvanNederland.Ditbehelsthetverstrekkenvangarantiesopfinancie-ringen,waardoorpartijenindekapitaalmarktdefundingkunnenverstrekkenaanbankendiedaarmeedeexportfinancieringkunnenverstrekken.AlsdeCommissiehaarakkoordgeeft,kansnelwordenovergegaantotinvoering.e.FaciliteitOpkomendeMarkten(FOM)ViadeFOMwordtfinancieringverstrektaanlokaledochteronderne-mingenofjoint-venturesvanNederlandsebedrijven,omlevensvatbareNederlandseinvesteringeninopkomendemarktendienietviabankenzijntefinancieren,mogelijktemaken.FOMiseenrevolverendfondswaarvoor€115miljoenbeschikbaaris.Opditmomentishiervan€75miljoengecommitteerd.Hettotalegarantie-plafondiseind2008verruimdvan€115miljoennaar€230miljoendoorverhogingvandeverhoudingvanreserveringenborgstellingsruimtevan1:1naar1:2.Perapril2009ishetmaximumbedragperinvesteringonderdeFOMverhoogdvan€5miljoennaar€10miljoen.Jaarlijkswordencirca15tot20nieuwefinancieringscontractenafge-sloten.Indeeerstehelftvan2009zijn6financieringvoorstellengoedge-keurdmeteentotalefinancieringsomvangvan€15miljoen.Voordetweedehelftvan2009zittenconcreet11projectenindepijplijn,meteentotalefinancieringomvangvancirca€17miljoen,endaarnaastzijnernog28projectenwaarvandefinancieringaanvragenzichinhetbeginstadiumbevinden.Over2008iseenbedragvan€21mln(11contracten)gecom-mitteerd.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2525 Deverhogingvanhetmaximaletransactiebedragzalnaarverwachtingkunnenleidentotjaarlijksca.20%-40%extraaanvragen.f.TanteAgaathregelingDeTanteAgaathregeling,ookwelDurfkapitaalregelinggenoemd,iseenfiscalefaciliteitmetalsdoelhetstimulerenvaninvesteringeninbedrijvenvanstartendeondernemersenhetbevorderenvandeondernemingszin.VandeTanteAgaathregelingzijngeenkwartaalcijfersbeschikbaar.DebudgettairelastenvandeTanteAgaathregelinglopenviadeaangifteinkomstenbelasting(vrijstellingbox3enheffingkorting).Benuttingvanderegelingin2009wordtderhalvepaszichtbaarnadatdebelastingaangiftenoverhetjaar2009zijningediend.Deonderliggendeleningsovereenkom-stenwordendoordeBelastingdienstgeregistreerd,maardezeinformatiewordtsinds2002nietcentraalverzameld.Opbasisvandebelastingaan-giftenkanwordengeconcludeerddatdeuitgavenvoorderegelinginvoorgaandejarenstabielwaren.g.MicrokredietenMicrofinancieringbehelstcoachingenzonodigeenkrediettot€35000voorkleineondernemers.Voordeverstrekkingvanmicrokredietenzijnbeginditjaartweepilotsgestartdiesamenlandelijkdekkendzijn:•eenborgstellingsregelinginvijfgebieden(Flevoland,Friesland,Rotterdam,HengeloenomgevingenTilburg)waarbijdebankdeleningverstrekt,meteenborgstellingvan80%doordeoverheideneendoordeoverheidgefinancierdescreening.Dezepilotisin2007doorSZWgestartvooruitkeringsgerechtigdeneninmaartvanditjaaruitgebreidmetniet-uitkeringsgerechtigden.•inderestvanhetlandeenmetdebankenopgerichtegespecialiseerdemicrofinancieringsinstelling(Qredits)diezelfleningentot€35000verstrekt,totnutoevrijwelalleenaannietuitkeringsgerechtigden,binnenkortookineenaantalgemeentenaanuitkeringsgerechtigden.VooruitkeringsgerechtigdenkentSZWalgemeneregelingenopbasiswaarvankredietenwordenverstrektdoorgemeenten(BesluitBijstandZelfstandigen:BBZ)enUWV(werknemersverzekeringen).Hieroverzijngeenkwartaalcijfersbeschikbaar.Naarschattingwordenjaarlijksca2000leningenverstrektmeteengemiddeldeomvangvanruim€20000.CijferstijdelijkeSZWborgstellingsregelingondernemers20081ehelft20092009t/m31/8UG’ers*NUG’ers**UG’ersNUG’ersToekenningen(aantal)1272973421Toekenningen(bedrag)€2612639€585000€97500€647650€451774Aanvragen(aantal)26386131Afwijzingen(aantal)1363350*Uitkeringsgerechtigden**Niet-uitkeringsgerechtigdenTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2526 CijfersQredits1ehelft20092009t/m31/8Aantalaanvragen14252100Aantalinbehandelinggenomen*11001650Verwerkt6851185Onderhanden415465*Aanvragendienietinbehandelingwordengenomenhebbeno.a.onvoldoendedocumentatie(zoalsincompleetondernemingsplan),kredietaanvraag>€35000ofborgstellingspilotSpecificatieverwerkteaanvragen1ehelft20092009t/m31/8Aantal%TotaaluitgezetAantal%TotaaluitgezetVerwerkt685100%1185100%Gehonoreerdeaanvragen**25537%€5,4mln38532%€8,1mlnAfgewezen43063%80068%**gemiddeldbedrag€21000h.TechnoPartnerSeedfaciliteitDezefaciliteitheefttotdoeldeonderkantvandeNederlandserisico-kapitaalmarkttestimulerenomtechnostartersinhunkapitaalbehoeftetevoorzien.DetendervandeTechnoPartnerSeedfaciliteitisafgerond.Zesfonds-voorstellenzijnindetenderdoordeexterneadviescommissiebeoordeeldalsvanhogekwaliteit.Hetsubsidieplafondvoordezetenderisverhoogdnaar€19,5miljoen.Hiermeekunnenallegoedevoorstellenwordengeho-noreerd.i.InnovatiekredietInnovatiekredietenbetreffenleningenvanhetministerievanEconomischeZakenterhoogtevan35%vandekostenvaninnovatieveontwikkelings-projectendoorMKB-bedrijven.DebenuttingvanhetInnovatiekredietwordtalsgoedbeoordeeld.Hetaantaluitgevoerdequickscans(opbasiswaarvanwordtbepaaldofhetzinvoliseenaanvraagintedienen)is185,deramingvoorgeheel2009is300.Indeeerstehelftvan2009zijn51aanvragenontvangen,deplanningisdat80aanvragenovergeheel2009wordeningediend.DefinanciëleomvangvandeaangevraagdeInnovatiekredietenbedraagt€57miljoen.OverzestienInnovatiekredietenispositiefbeslotenmeteentotaalwaardevanca.€22,3miljoen.Daarmeeligtdebenuttingvanhetbudgetmet58%halverwegeditjaaropschema.j.RegionaleOntwikkelingsmaatschappijen(ROM’s)Regionaleontwikkelingsmaatschappijenparticiperenin4regio’sinbedrijven(tot€2,5miljoenperbedrijf)enwordennietalskredietverle-nersgezien.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2527 BOMNOM1ehelft20081ehelft20091ehelft20081ehelft2009Participatieverzoeken651053841Gerealiseerdeparticipa-ties3(€2,5mln)10(€5,5mln)€8,2mln€5,6mlnGerealiseerdeexits11124Faillissementen2256LIOFPPMOost1ehelft20081ehelft20091ehelft20081ehelft2009Participatieverzoeken4176109158Gerealiseerdeparticipa-ties10(€7,0mln)21(€14,3mln)2(€1,5mln)14(€3,3mln)Gerealiseerdeexits7331Faillissementen3300HetaantalparticipatieverzoekenaandeRegionaleOntwikkelingsmaat-schappijenis(metuitzonderingvandeNOM)indeeerstehelftvan2009tenopzichtevandeeerstehelftvan2008sterktoegenomen.VolgensmedewerkersvandeROM’sheeftditallestemakenmetdekredietcrisis.k.BusinessAngelsViahetBusinessAngelProgrammawordenondernemersdieopzoekzijnnaarrisicokapitaalenpotentiëleinvesteerdersvoorgelichtover«informalinvestment».In2009wordtverdergewerktaanhetmeerbekendheidgevenaandemogelijkhedenvaninformalinvestmentenaanhetversterkenvanBusinessAngelnetwerken.ErzijngeenkwartaalcijfersbekendoverinformalinvestmentinNederlandenoverheteffectvanhetstimuleringsbeleid.Datlaatstekomtaandeordeindeevaluatiedietezijnertijdzalplaatsvinden.l.OndernemersklankbordOndernemersklankbord(Okb)iseenorganisatiedieondernemersuithetkleineMKBbijstaatbijhetoplossenvanproblemenenhetnemenvaningrijpendemanagementbeslissingen.Ditjaarwordterextragetrokkenopdezeorganisatievanwegedecrisis.Inhetkadervanhetcrisispakketbenikbereideenmaligeenextrabijdragetegevenvan€275000.2.Standvanzakentoezeggingena.Eigeninbrengdirecteurenaandeelhouders(DGA’s)inBMKBDepraktijkmetbetrekkingtotdeeigeninbrengvandirecteur-grootaandeel-houders(DGA’s)isviaeenbriefaandebankenaangepastinverbandmetdemogelijkheiddatnuookgroterebedrijvengebruikmogenmakenvandeverruimdeBMKB.HierdoorzijndeeisentenaanzienvandeinbrengvanprivévermogendoorDGA’saangepastaandebankenpraktijkopditpunt.Ditheeftsindsintroductieinjunieffectgehad.InmiddelswordtvoorzevenMKB-bedrijvenmetmeerdan100werknemersgebruikgemaaktvandezeverruimingindeBMKB.b.OpheffenuitsluitinggezondheidszorginBMKBenGOZoalsop25junijl.doordeministervanVWSaandeKamermeegedeeld,hebikinoverlegmetdeministervanVWSbeslotendekredietcrisis-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2528 maatregelGarantieOndernemingsfinanciering(GO)ookopentestellenvoorde«curesector»indezorg.Deregelingkenteengarantiebudgetvan250miljoeneuro.Bankenkunnenvoorfinancieringenvanbouwleningenvanzorginstellingenindecuretot50miljoeneuroperzorginstellingeengedeeltelijke(50%)staatsgarantieverkrijgen.Bankenbetaleneenkosten-dekkendepremieenzullenookbinnendezeregelingdefinancierbaarheidvandeplannenvanzorginstellingenblijvenbeoordelen.DeopenstellingvandeGOvoorbouwfinancieringvanzorginstellingenisvoorrekeningenrisicovanVWS.Deregelingmaakthetvoorbankeneenvoudigerombepaaldekredieten,diemogelijkerwijsdoordekredietcrisisandersnietverstrektzoudenworden,tochteverstrekken.Daarnaastzullennaarverwachtingbepaaldebouwinvesteringsprojectendiemomenteelophetpuntvanstartenstaan,daadwerkelijkdoorgangkunnenvindenenwordtdewerkgelegenheidindebouwsectorgestimuleerd.Bijkomendvoordeelisdatdegarantiejuistgeldtvoordeperiodewaarininstellingendooreenperiodevanhogerekapitaallastenheenmoeten:deeerstejarennadeopleveringvannieuw-bouwofgroterenovatie.Deregelingzalnaarverwachtinginseptemberafgerondwordenenstaatopentoteind2010.Deaftegevengarantieshebbeneenmaximaleloop-tijdvan8jaar.Naafloopvandieperiodedientzonodigherfinancieringplaatstevindentegendanmarktconformevoorwaarden.OverhetopenstellenvandeBMKBvoordezorglooptoverlegmetVWS.Voorheteindevanhetjaarmoetditafgerondzijn.c.ExtramogelijkheidopschortingaflossingenbinnenBMKBZoalstoegelichtindebriefaanuwKamervan29junijl.,hebikbeslotenomhetopschortingsregimevandeBMKBtijdelijkverderteverruimen,waardoorbankenkunnenbeslissenomaflossingenopleningenonderdeBMKBmetmaximaal2jaaropteschorten,indiendereguliereopschor-tingsmogelijkhedenreedszijnbenut.Ditkanmetnamevoorsectorenalsdebinnenvaartsoulaasbieden.Dezemaatregeltreedtper1oktoberinwerking.d.ScheepsbouwregelingDebankenhebbendiversepuntenopgebrachtdiehetgebruikvandehuidigeregelingdoordebankenbelemmeren.Deafgelopenperiodeishierveelvuldigmethenovergesprokenenzijnconceptenvantekstenuitgewisseld.Dezeweekvindthetlaatsteoverlegoverdejuridischetekstenplaats.Verderisookmetdescheepsbouwsectorgesprokenoverdevoorgesteldewijzigingenendevoortgangvanhetoverlegmetdebanken.e.Rolregionaleontwikkelingsmaatschappijen(ROM’s)indekredietcrisisIndemotiesOmzigt/TangenBlanksma/SmeetsismijgevraagddeRegio-naleontwikkelingsmaatschappijen(ROM’s)instaattestellenhetmiddenenkleinbedrijfaanextrarisicodragendvermogentehelpen.Naaraanlei-dingvandemotieOmtzigt/TangissamenmetdeROM’seenverkenninguitgevoerdnaarhetaantrekkenvanvreemdvermogen(bijEIBofandereinstellingen)doordeROM’s.Uitdeeersteanalyseblijktdatditeenmoei-lijkbegaanbarewegis,diebovendienweinigeffectieflijkttezijn.HetuitvoeringgevenaandemotieBlanksma/SmeetszouindepraktijkslechtseenbeperktbereikhebbenomdatalleenLIOFoverbeperkteliquiditeitenblijkttebeschikkendievoorditdoelingezetkunnenworden.MethetinTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2529 dezebriefvoorgesteldeaanvullendepakketmaatregelenophetgebiedvanfinancieringkomikmedetegemoetaandeindebeidemotiesonder-kendeknelpuntenophetgebiedvanfinanciering.TotslotZoalsindezerapportageenindebriefinreactieopdemotieTenHoopen/Gesthuizenistoegelicht,isbeslotentotverdereuitbreidingvanhetbestaandefinancieringsinstrumentarium.Eengoedebenuttingvandeinstrumentenisechteressentieel.Overheid,ondernemersorganisatiesendebankenonderkennendeproblematiekophetterreinvanondernemings-financiering.Omdezeproblemenhethoofdtebieden,werkendezepartijengezamenlijkmethetministerievanEconomischeZakenaaneenaantalafsprakenrondomhetvergrotenvandebekendheidenhetgebruikvandebestaandefinancieringsinstrumenten,enhetopzettenvaneenkredietdesk.Intensiveringvandecommunicatierondomdefinancierings-regelingenzalzichrichtenopzoweldebekendheidalshetgebruikvandezeinstrumentendoordebanken,ondernemersenookintermediaireorganisatiesenadviseurs.DeministervanEconomischeZaken,M.J.A.vanderHoevenDestaatssecretarisvanEconomischeZaken,F.HeemskerkTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.25210 BijlageToelichtingfinancieringsregelingenvoorhetbedrijfslevenDevolgenderegelingenzijnnuvankracht:a.BorgstellingMKB(BMKB)DezeregelingbiedtbankeneenborgstellingvoorleningenaanMKB-bedrijvenvoorzoverdezebedrijvenonvoldoendezekerhedenkunnenbiedenaandebank.Deregelingkentdriefaciliteiten:•Basisfaciliteit:Borgstellingskredietentotmaximaal€1,5miljoen.Deoverheidstaatvoor90%borg,voorzoverhetbedrijfaandebankgeenzekerhedenkanbieden.Debankmoetbovenophetborgstellings-kredieteenleningvanminstenseenzelfdebedragvooreigenrisicoverstrekken.•Startersfaciliteitvoorbedrijvendieminderdan5jaarbestaan:borgstellingskredietentotmaximaal€200000.Deoverheidstaathier100%borgvoorzoverergeenzekerhedenzijn.Debankmoetbovenophetborgstellingskredietnogeenleningverstrekkenvanminstens25%vanborgstellingskrediet.Bankenkunnenvoorstartersdaarnaastookgebruikmakenvandebasisfaciliteit.•Faciliteitvoorinnovatievebedrijven.Borgstellingskrediettotmaximaal€1,5miljoen.Overheidstaathier90%borgvoorzoverergeenzeker-hedenzijn.Debankmoetbovenophetborgstellingskredietnogeenleningverstrekkenvanminstens50%vanborgstellingskrediet.BijdeBMKBisdebankoverdeborgstellingeeneenmaligepremievangemiddeld3%aandeoverheidverschuldigd.Indienhetbetreffendebedrijfdeleningnietkanterugbetalen,kandebankeenberoepdoenopdeborgstelling.Depremieisnietkostendekkend.Hetgarantiebudget(hetmaximalebedragdanaanborgstellingenkanwordenaangegaan)bedraagtin2009€745miljoen.Bijdeuitbreidingvanderegelingper2november2008is:•hetborgstellingskredietvoorstartersopgetrokkenvan€100000naar€200000;•hetmaximaleborgstellingkredietvooroverigebedrijvenverhoogdvan€1miljoennaar€1,5miljoen;•deregelingookopengesteldvoorMKBbedrijventot250werknemers(wasvoorheentot100werknemers).b.GroeifaciliteitDeGroeifaciliteitbetrefteen50%garantievanmaximaal€2,5miljoenoprisicokapitaalverstrektdoorbankenenparticipatiemaatschappijentenbehoevevanMKB-bedrijven.Risicokapitaalbetreftaandelenenachterge-steldeleningenwaaropgeenzekerhedenzijngevestigd.Slechtseendeelvanderegelingisdusgerichtopkredietverstrekking.Depremiebedraagt2,5%perjaaropachtergesteldeleningenen3%opaandelen.Voor2009iseengarantiebudgetgepubliceerdvan€119miljoen.Deregelingisinwerkingsindsbegin2007.Deregelingdientopgrondvanstaatssteun-regelskostendekkendtezijn.c.GarantieOndernemingsfinancieringDezetijdelijkeregeling,ingevoerdvanwegedekredietcrisis,bouwtvoortopdeGroeifaciliteitenomvateen50%garantietot€25miljoenvanleningen,ongeachtdeomvangvanhetbedrijf.Deverwachtingisdatderegelinginbelangrijkemateookvoorniet-MKB-bedrijvenzalwordenTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.25211 gebruikt.Depremiebedraagtdemarge(verschiltussenrentediebedrijfbetaaltaandebankendiedebankbetaaltaanzijnfinancier)diedebankinrekeningbrengtbijhetgefinancierdebedrijfminusdekostendiedebankmaaktvoorhetbeheervandelening.IntegenstellingtotdeGroei-faciliteitvallenookniet-achtergesteldeleningenenleningenmetzeker-hedenonderderegelingenvallenaandelenernietonder.Deoverheiddeeltmeeindeopbrengstenuitzekerheden.Deregelingis6maart2009gepubliceerd.d.ExportkredietverzekeringMetdefaciliteitvoorexportkredietverzekering(EKV)wordenderisico’sbijexportvankapitaalgoederenendienstenherverzekerddoordeNeder-landseStaat.Doelisexportbevorderingeneenzocompleetmogelijkemarktvoorkredietverzekering.DeStaatisaanvullendaandemarkt.NormaliterherverzekertdeStaatdegrotererisico’smeteenlangereloop-tijdopmeerrisicovollelanden.UitvoerderisAtradiusDutchStateBusiness.DezeapartetakvandeprivatekredietverzekeraarAtradiushoudtzichuitsluitendbezigmethetaccepterenvantransactiesvoorrekeningvandeStaat.Financiënisbeleids-enbudgetverantwoordelijkenEZismede-beleidsverantwoorde-lijk.VoordeEKVisjaarlijks€11,9miljardaanruimtegereserveerdindebegrotingvanFinanciënvoornieuwegarantieverplichtingen.Debenut-tingisjaarlijkstussen€2en€5miljard.Hetverschiltussendereserve-ringenhetgebruik,kanverklaardwordenuithetrelatiefkleineaantaltransactiesdatineenjaartotstandkomtendegroottevandietransac-ties;hetaldannietdoorgaanvanenkeletransactieskaneengrootverschilmakeninhetgebruik.Reedsgenomenmaatregelen(vertrouwenspakketjanuari2009):Vanwegehetfeitdatdekredietverzekeringsmarkt(nietalleendeparticu-lieretakvanAtradiusmaarookdeandereactieveprivatespelersEulerHermes,CofaceenInterpolis)zichdeelsterugtrektheeftdeStaatdeEKVuitgebreid:•Voor1-transactiepolissen(ditzijnpolissenvoorindividueletransactiesennietvoordegeheleomzetvanhetbedrijfdatzichverzekert).VoorkapitaalgoederentransactiesmetOostEuropaenRuslandisdeEKVuitgebreid(ingaandjanuari2009).Demarktpartijenhaddenzichterug-getrokkenvandezelandenenmetdeuitbreidingvandeEKVkunnendezezakenalsnogdoorgangvinden;•DewijzigingvanderisicodrachttussenAtradiusendeStaatvan€250miljoennaar€100miljoen(overwogenwordtomditverderterugtebrengennaar€50miljoen).WaardeStaatvoorheenopdebeterelandenklassenalleenherverzekeringboodvoortransactiesgroterdan€250miljoen(omdatdemarktdekleinerezakenzelfkonafdekken)isdiegrensnubij€100miljoengelegd.Hierdoorontstaanweernieuwemogelijkhedenvoorverzekeringendusvoorexporttransacties.Nieuwemaatregelen(eindjuni2009ingevoerd):•Omzetpolissen:Zoalsop26junijl.doordeMinistervanFinanciënendeStaatssecretarisvanEconomischeZakenaanuwKamergemeld,zaldeStaatherverzekeringbiedenvoorkortlopendeomzetpolissenwaar-vandelimietenzijnverlaagdoflagerzijnvastgestelddangevraagd.Doordittedoen(alleenopverzoekvanhetverzekerdebedrijfentegeneenhogerepremie),blijvenhandelsstromenopgangenrelatiesbehouden.Defaciliteit(TASK,TijdelijkeAanvullendeStaatskredietverze-kering)zaltoteind2009lopenenaandehandvaneendanuittevoerenevaluatiezalbezienwordenofdefaciliteitookin2010vanTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.25212 krachtzalblijven.Verwachtwordtdatervoorcirca€1,5miljardaanhandelkanwordenverzekerd,terwijlineersteinstantiemeteenbedragvan€20miljoenaankostenrekeningwordtgehouden(teverdelentussenFinanciënenEZ).VoorwatbetreftdeomzetpolissengeldtverdernogdatgewachtwordtomdezedekkingsmogelijkhedentoetepassenindelidstatenvandeEUomdatdeEUCommissiedaarnoghaarakkoordvoormoetgeven.VoorNederlandenalleanderelandenwaarkredietverzekeraarsdekkingbiedenisdefaciliteitalwelopen.•VersoepelingvanhetlandenbeleidbijdeEKV:vanwegedebijzondereeconomischesituatievoldoethetlandenbeleidbijdeEKVnietmeerinallegevallen.Zodoendeisbesloteneenversoepelingdoortevoeren,zodatinuitzonderlijkegevallentochdekkingkanwordengebodenoplandenwaarformeelgeendekkingwordtgeboden.•Per1septemberisdefaciliteitvandeEKVuitgebreidmetdedekkingvanwerkkapitaal(dekkingaandebankzodatdiedekostendiedeexporteurmaaktbijdefabricatievandeteexporterengoederenendiensten,kanvoorfinancieren).Nogintevoerenmaatregelen:•Garantiesopfinancieringenwaardoorpartijenindekapitaalmarktdefundingvoorexportfinancieringenkunnenverstrekkenaanbanken.Dezeregelingwordtmomenteelnoguitgewerktmaarafgesprokenisweldatfinancieringendiena1januari2009zijnverstrektendiedoordeEKVwordenverzekerd,metterugwerkendekrachtonderderege-linggebrachtkunnenworden.Inditkaderwordtookbezienofhetmogelijkisbankendemogelijkheidtebiedenomhungeheleporte-feuilleaanfinancieringen,diezijnverzekerdonderdeEKV,onderderegelingtebrengen.Daarmeezouweerruimteontstaanvoornieuwefinancieringen;e.Faciliteitopkomendemarkten(FOM)DeFOMisalsvolgtverruimd.Bedrijvenkunnenperinvesteringmaximaal€10miljoenaanborgstellingkrijgenvanhetministerievanEconomischeZakenviadeFinancieringsmaatschappijvoorOntwikkelingslanden(FMO).Voorheenkondenprojectengefinancierdwordentot€5miljoen.Doordekredietcrisisisdefinancieringdoorcommerciëlebankenvoorinveste-ringeninopkomendemarktensteedsverderopgedroogd.Ookdegroteremarktpartijen,dievoorheennoggoedbijdebankenterechtkonden,zienhungezondeinternationaleaspiratiesinopkomendemarktengevaarlopendoordatzijhunactiviteitennietmeerkunnenfinancieren.ViadeFOMwordtfinancieringverstrektaanlokaledochterondernemingenofjoint-venturesvanNederlandsebedrijven.DeFOMheeftalsdoellevens-vatbareNederlandseinvesteringeninopkomendemarkten,dienietviabankenzijntefinancieren,mogelijktemaken.f.TanteAgaathregelingDeTanteAgaathregeling,ookwelDurfkapitaalregelinggenoemd,iseenfiscalefaciliteit.Doelishetstimulerenvaninvesteringeninbedrijvenvanstartendeondernemersenhetbevorderenvandeondernemingszin.Eenbeleggingindurfkapitaaliseenachtergesteldeleningaanstartendeondernemers.Particulierendiedurfkapitaalverstrekkenkrijgeneenvrij-stellinginbox3toteenbedragvan€54223eneenextraheffingskortingvan1,3%overhetgemiddeldebedragvandevrijstellinginbox3.Indiendeleningbinnenachtjaarnahetverstrekkenwordtkwijtgescholden,danmagmaximaal€46984wordenafgetrokkenvaninkomen.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.25213 g.MicrokredietenMetbetrekkingtotleningenvanmaximaal€35000zijnperjanuarivanditjaar2pilotsgestartdiegezamenlijklandelijkdekkendzijn.•In5gebieden(ca20%vanhetland)eenborgstellingspilot(80%borg-stellingvoorbanken,premie4%)gecombineerdmetscreeningvanbedrijvendieeenleningwillenopkostenvandeoverheid.IndezegebiedenisdepiloteenuitbreidingvanhetBesluitBijstandZelfstan-digenvanhetministerievanSocialeZakennaarniet-uitkeringsgerechtig-den.Dezepilotwerdvoorafgegaandooreenin2007gestartepilotin3vandeze5gebiedenvooralleenuitkeringsgerechtigden;•Inderestvanhetlandeenzelfstandigegespecialiseerdemicrofinan-cieringsinstelling(Qredits),diezelfondernemersscreentenleningenverstrektendezebeheert.Daarvoorwordtmomenteeleenmarkt-conformerentevannu9%gerekend.DekostenvanQreditswordenvoor60%doordebankengedragenenvoor40%doordeoverheid.Deoverheidverzorgtdefunding.VooruitkeringsgerechtigdenkenthetministerievanSocialeZakenenWerkgelegenheideenomvangrijkeinstrument:hetBesluitBijstandZelf-standigen(BBZ).Dezeregelingomvatenerzijdseenkredietvanmaximaalca.€32000,verstrektdoorgemeenten,ommensendievanuitdebijstandeenondernemingwillenstartentefinancierenenanderzijdseenkredietvanmaximaal€171000voorondernemersdieeentijdelijkinkomens-probleemhebben.Voorwaardenzijnweldatdeondernemingnakrediet-verstrekkinglevensvatbaarisenhetgezinsinkomennietbovenbijstands-niveauligt.DeBBZiseenvangnetregeling.Ondernemersdieinaanmerkingkomenvooreenvanbovengenoemdepilots,kunnengeenberoepdoenopdeBBZ.h.TechnoPartnerSeedFaciliteitMetbetrekkingtotaandelenintechnostarterskennenwedeTechno-PartnerSeedfaciliteit,waarbijhetministerievanEconomischeZaken50%vandefundingvantechnostarterfondsenverzorgtondergunstigervoor-waardendandeprivateinvesteerders.Deoverheiddeeltmeeindewinstdiedefondsenmaken.i.InnovatiekredietenDitzijnleningenvanhetministerievanEconomischeZakenterhoogtevan35%vandekostenvaninnovatieveontwikkelingsprojectendoorMKB-bedrijven,toteenmaximumvan€5miljoen.Dezeleningenhoevennietterugbetaaldtewordeningevaldeontwikkelingmislukt.Derentevarieertnaarratovanhetrisicovandebetreffendeprojecten.j.RegionaleOntwikkelingsmaatschappijen(ROM’s)In4regio’sbestaanregionaleontwikkelingsmaatschappijendieinbedrijvenkunnenparticiperen(tot€2,5miljoenperbedrijf)endusnietalskredietverlenerswordengezien.k.BusinessAngelsBusinessangelszijnrijkeparticulieren/oud-ondernemers,diemetgeld(doorgaansaandelen)enknowhowkleinebedrijvenondersteunen.EZstimuleertbusinessangelsmetniet-financiëleinstrumenten.ViahetBusi-nessAngelProgrammawordenondernemersdieopzoekzijnnaarrisico-kapitaalenpotentiëleinvesteerdersvoorgelichtover«informalinvest-ment».Daarnaastwordenersindshettweedekwartaalvan2009TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.25214 trainingenverzorgd,gerichtophet«investeringsrijp»makenvanzowelBusinessAngelsalsondernemersopzoeknaarrisicokapitaal.In2009wordtverdergewerktaanhetmeerbekendheidgevenaandemogelijk-hedenvaninformalinvestmentenaanhetversterkenvanBusinessAngelnetwerken.ErzijngeenkwartaalcijfersbekendoverinformalinvestmentinNederlandenoverheteffectvanhetstimuleringsbeleid.Datlaatstekomtaandeordeindeevaluatiedietezijnertijdzalplaatsvinden.l.OndernemersklankbordOndernemersklankbord(Okb)iseenorganisatievanoverwegendvrijwilli-gersdieondernemersuithetkleineMKBmetraadendaadbijstaanbijhetoplossenvanproblemenenhetnemenvaningrijpendemanagement-beslissingen.Zobegeleidenzijondernemersmethetopstellenvangoedeondernemersplannendiekunnenwordenbesprokenmetdebanken.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.25215