Evaluatie Eurostars, Eureka Clusters en Joint Technology Initiatives

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202621 501-07Raad voor Economische en Financiële Zaken33 009InnovatiebeleidNr. 2145 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 6 november 2025Onderzoek en innovatie zijn essentieel voor het Nederlandse verdienver-mogen op lange termijn. Om te zorgen dat Nederland concurrerend blijft,is het van belang dat Nederlandse bedrijven en kennisinstellingentoegang hebben tot de meest excellente kennis. Deze kennis is niet altijdaanwezig binnen de landsgrenzen en daarom is samenwerking metbuitenlandse bedrijven en organisaties noodzakelijk. Om dit te stimulereninvesteert Nederland in internationale samenwerking op het gebied vanonderzoek en innovatie.Instrumenten waarin Nederland de afgelopen jaren heeft geïnvesteerd ominternationale innovatiesamenwerking te stimuleren zijn Eurostars1,Globalstars2, Eureka Clusters3 en Joint Undertakings (JU)4 en haarvoorgangers. Deze instrumenten worden uitgevoerd in het kader vanEureka5 en/of de Europese Unie. Binnen de Eureka Clusters is Nederlandvia inzet van Rijksmiddelen actief in de clusters ITEA3/ITEA4 (ontwikkelingvan software-intensieve systemen en diensten) en PENTA/Xecs (micro- ennano-elektronica). Voor de JU’s betreft dit de Chips JU, onderdeel van deEuropese Chips Act.1Eurostars ondersteunt het innovatieve (hightech) mkb dat in samenwerking met (interna-tionale) partners marktgerichte technologische ontwikkeling uitvoert. Het betreft R&D-projectengericht op innovatieve producten, processen of diensten. Eurostars is ook onderdeel van hetEuropese kaderprogramma voor onderzoek en innovatie: Horizon Europe (voorheen Horizon2020).2Globalstars is gericht op markten buiten Eureka landen, veelal innovatieve en opkomendemarkten buiten Europa. Globalstars is een instrument onder Eureka.3Eureka Clusters zijn gericht op bredere strategische samenwerkingen. Deelnemers bestaan uitmkb’ers, grootbedrijven en kennisinstellingen. De projecten komen voort uit strategische(marktgerichte) onderzoeksprogramma’s. Thematisch is de Nederlandse deelname aan deClusters gericht op elektronica, software en ICT. Aantallen deelnemers zijn beperkter dan inEurostars en er zijn relatief veel grootbedrijven betrokken. Eureka Clusters zijn een instrumentonder Eureka. kst-21501-07-2145ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 21 501-07, nr. 21451 Om de doeltreffendheid en doelmatigheid van subsidieregelingen in kaartte brengen worden periodiek evaluatieonderzoeken uitgevoerd. De vorigeperiodieke evaluatie van de Nederlandse deelname aan Eurostars,Globalstars, Eureka Clusters en Joint Undertakings had betrekking op deperiode 2013–2018 en is in 2020 met uw Kamer gedeeld.6Aan hetonderzoeksbureau Technopolis is de opdracht gegeven om de periodiekeevaluatie van deze instrumenten over de periode 2019–2023 uit te voeren.Dit betreft de doeltreffendheid van het beleid en de doelmatigheid van hetbeleid en de uitvoering. Bijgaand stuur ik u het evaluatierapport.Conclusie rapportMet de geëvalueerde instrumenten wordt een positieve en effectieveimpuls gegeven aan internationale samenwerking. Dit is van waarde vooreconomische groei en het ontwikkelen van innovaties. Gegeven hetprofiel van de projecten is het aannemelijk dat hierdoor ook een positieveimpuls ontstaat voor het bijdragen aan oplossingen voor maatschappe-lijke vraagstukken en het verhogen van brede welvaart. In vergelijking metandere steuninstrumenten hebben de Eureka-instrumenten een uniekkarakter omdat ze zowel gericht zijn op innovatie als op internationalesamenwerking.Uit de analyses volgt dat de instrumenten in principe de doelgroep vaninternationaal georiënteerde innoverende bedrijven in Nederland redelijkgoed bereiken. Het mkb komt als deelnemer sterk terug in Eurostars enGlobalstars. Ook zijn er veel unieke deelnemers, die gebruikmaken van deregelingen. Bij de Eureka Clusters en Joint Undertakings zijn het mkb,grootbedrijven en kennisinstellingen in gelijke mate betrokken.Wel ligt er duidelijk ruimte voor verdere verbetering van het instrumen-tarium en het gebruik daarvan waardoor de doelmatigheid van het beleidverder kan worden verhoogd. Denk daarbij aan de borging en opvolgingvia het handelsinstrumentarium, strategische sturing op beleidsdoelen enmeer grip op het portfolio aan projecten en projectdoelstellingen en-resultaten. Herijking van het instrumentatrium met het oog opbeschikbare middelen en inachtneming van het huidige nationale beleid:lees de Nationale Technologiestrategie (NTS), wordt geadviseerd. Hierbijkan gekeken worden hoe de verschillende technologieën vanuit de NTSbeter aan bod kunnen komen.VervolgDe gematigd positieve uitkomsten van de evaluatie geven onderbouwingom de Nederlandse inzet op deze instrumenten te continueren. Debeoordeling en de aanbevelingen vanuit Technopolis sluiten aan op derecent met uw kamer gedeelde brief over Industriebeleid met focus.7Hierin is het belang van internationale samenwerking benadrukt enaangeven dat ingezet wordt op het maken van strategische keuzes en4Joint Undertakings (JUs) zijn vanuit de EU opgezet, we zien hierdoor strategische EU-belangenterug. Net als de Eureka Clusters hebben Joint Undertakings deelname van grootbedrijven,mkb en kennisinstellingen. Joint Undertakings zijn (publiek-)private partnerschappen gericht opR&D en innovatie waarbij vaak gezamenlijk gewerkt wordt aan het uitvoeren van onderzoek,technologische ontwikkeling en demonstratie.5Eureka is een intergouvernementeel samenwerkingsverband waaraan op dit moment47 landen deelnemen. Doel van Eureka is om technologische en maatschappelijke uitdagingente adresseren om (Europese) concurrentiekracht te versterken door middel van het stimulerenvan internationale R&D- en innovatiesamenwerking tussen mkb, grootbedrijf en kennis- enonderzoeksinstellingen.6Kamerstuk 21 501-07, nr. 17117Kamerstuk 29 826, nr. 277Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 21 501-07, nr. 21452 waarbij innovatie en maatschappelijke oplossingen de sleutel zijn totnieuwe markten. De Nationale Technologie Strategie8 geeft hierbijhouvast om meer positieve sturingsmechanisme aan te brengen binnende kaders van Eureka-instrumenten en de Chips JU.Herijking van het instrumentarium van Eureka en het advies dat voort-zetting van Global Stars met de huidige inzet minder opportuun is dient insamenhang te worden bekeken met andere financieringsinstrumentenvoor internationaal onderzoek en innovatie. Om die reden worden deaanbevelingen meegenomen bij de Nederlandse inzet op Horizon Europe(2028–2034)9 en het bijbehorende partnerschappenlandschap (o.a. ChipsJU en Eurostars). Zo wordt de financieringsinzet strategischer benut.Verlenging van het huidige instrumentatrium is van belang om in dekomende jaren het unieke karakter van de Eureka instrumenten wel tekunnen benutten voor internationale samenwerking, terwijl we gelijktijdigverder werken aan de herijking van de instrumenten op basis van deuitgebrachte adviezen.Ten aanzien van het terugdringen van administratieve lasten onderschrijfik de aanbevelingen van Technopolis. Op meerdere plekken zet Nederlandin op het verminderen van administratieve-en regeldruk, zoals recent deinzet om 500 regels te schrappen.10 In internationale context heeftNederland hier ook aandacht voor, zoals bij de onderhandelingen in deEU. Het is belangrijk om dit in samenspraak met de andere landen, dieonderdeel zijn van het Eureka netwerk, op te pakken en verder vorm tegeven. Onderdeel hiervan is ook de monitoring van projecten en blijvendeaandacht voor het terugdringen van uitvoeringskosten, daar waarmogelijk binnen de internationale context van Eureka.U ontvangt binnenkort een voorstel voor verlenging van de regelingen.De Minister van Economische Zaken,V.P.G. Karremans8Nationale Technologiestrategie (NTS), Kamerstuknummer 33 009, nr. 1409BNC-fiche Horizon Europe, Kamerstuk 22 112, nr. 415410Kamerstuk 32 637, nr. 706Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 21 501-07, nr. 21453