Kabinetsinzet voor de NAVO-top van 24 en 25 juni

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202528 676NAVONr. 519 BRIEF VAN DE MINISTER-PRESIDENT EN DE MINISTERS VANBUITENLANDSE ZAKEN EN VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 13 juni 2025De NAVO is al sinds 1949 ons schild voor collectieve veiligheid en tegenagressie. Het bondgenootschap heeft vrede, vrijheid en veiligheid in hetEuro-Atlantisch gebied de afgelopen decennia verzekerd. Dit is nietvanzelfsprekend: de aanhoudende Russische agressie, zoals het meestzichtbaar in Oekraïne, vormt een onmiskenbare bedreiging van dezeessentiële verworvenheden. Deze blijvend beschermen vraagt eenheid,leiderschap en verdere inspanning van alle bondgenoten.Het demissionaire kabinet volgt daarom het voorstel van Secretaris-Generaal van de NAVO om stapsgewijs tot een nieuwe DefenceInvestment Pledge van 5% van het bbp te komen. Dit percentage isonderverdeeld naar 3,5% voor defensie-uitgaven en 1,5% voor bredereinvesteringen in relevante uitgaven, zoals brede maatschappelijkeweerbaarheid en infrastructuur. De precieze afbakening vergt naderepolitieke afspraken. Het percentage van 3,5% sluit aan bij wat Nederlandverwacht nodig te hebben om aan de NAVO-capaciteitsdoelstellingen tevoldoen. De nieuwe Defence Investment Pledge geeft een krachtig signaalaf over de toewijding van bondgenoten voor een eerlijke bijdrage aanonze collectieve afschrikking en verdediging. Bondgenoten zullen dekomende tijd in gesprek blijven over de definitie en invulling van debredere uitgaven aan verdediging en weerbaarheid.Op welke wijze Nederland hier in de toekomst invulling aan zal geven,vraagt om integrale budgettaire afweging. Voor de ontwerpbegroting2026 is reeds een stap gezet en geeft het kabinet 2,2% bbp uit aanDefensie in 2026 (volgens de Nederlandse definitie, inclusief militairesteun aan Oekraïne1). Het zal in de periode daarna aan het dan zittendekabinet zijn om op de reguliere besluitvormingsmomenten stapsgewijsinvulling te geven aan een nieuwe doelstelling. Dit is een jaarlijksedekkingsopgave waarbij verschillende dekkingsopties integraal gewogenkunnen worden. Daarbij wordt rekening gehouden met het absorptiever-mogen van de Defensieorganisatie en de productiecapaciteit van de1Kamerstuk 36 725, nr. 1 van 18 april 2025 kst-28676-519ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5191 Defensie-industrie, onder andere zodat extra middelen niet uitsluitendleiden tot een prijsopdrijvend effect. Het is niet mogelijk om enkel opbasis van de Defence Investment Pledge verplichtingen aan te gaan ofuitgaven te doen boven de door het parlement geautoriseerde begrotings-standen.Tot slot, er bestaan verschillende manieren om het ingroeipad naar de3,5% vorm te geven: lineair, waarbij jaarlijks eenzelfde percentage wordttoegevoegd of een stijgend ingroeipad, waarbij in het begin langzamerwordt ingegroeid en gedurende het ingroeipad versnelling plaatsvindt. DeNAVO schrijft geen groeipad voor, hier kan zelf een keuze gemaaktworden passend bij de nationale omstandigheden. Uitgaande van eenlineair ingroeipad en een gelijkblijvende economische groei betekent ditjaarlijks tot 2032 een structurele reeks ter hoogte van nominaal 2 tot 4mld. vanaf 2027. Vanzelfsprekend is dit bedrag nog in beweging wantonder andere afhankelijk van de economische ontwikkeling van Nederlanden het gekozen ingroeipad, met inachtneming van de genoemdevoorwaarden.In de bijlage vindt u de reguliere geannoteerde agenda voor de NAVO-topop 24 en 25 juni 2025.De Minister-President,H.M.W. SchoofDe Minister van Buitenlandse Zaken,C.C.J. VeldkampDe Minister van Defensie,R.P. BrekelmansTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5192 Geannoteerde Agenda NAVO-top 24 en 25 juni 2025 Op dinsdag 24 juni en woensdag 25 juni 2025 is Nederland gastland vaneen unieke, historische bijeenkomst. Voor het eerst in zesenzeventig jaarkomen NAVO-staatshoofden en regeringsleiders in Den Haag bijeen voorde grootste internationale bijeenkomst die ooit in Nederland is georgani-seerd.Tijdens de NAVO-top zullen de bondgenoten met elkaar spreken over detrans-Atlantische veiligheidssamenwerking en over de grote geopolitiekeveiligheidsuitdagingen waarmee we te maken hebben.Nederland heeft als gastland een bijzondere rol tijdens deze NAVO-top.Het gastheerschap als medeoprichter van de NAVO biedt een uitgelezenkans om nationaal en internationaal te onderstrepen dat vrede enveiligheid geen gegeven is, en het behoud hiervan onze constanteaandacht en inzet vereist. Juist in deze tijd van grote geopolitiekeuitdagingen is deze boodschap en de bijdrage die Nederland hieraanlevert belangrijker dan ooit. Het demissionaire kabinet is vereerd dezehistorische top te organiseren, en ziet ernaar uit de NAVO-staatshoofdenen regeringsleiders, Ministers van Buitenlandse zaken, Ministers vanDefensie, en leiders van verschillende NAVO-partners in Den Haag temogen verwelkomen.Met deze brief informeren wij uw Kamer over de verschillende program-maonderdelen en de onderwerpen (afschrikking en verdediging, defensie-uitgaven, defensie-industrie, Oekraïne en mondiale uitdagingen) diecentraal zullen staan tijdens de top. Hierbij wordt de rol van Nederland alsgastland en de inzet van het kabinet op de inhoud van de top toegelicht.Op woensdag 25 juni a.s. komen de staatshoofden en regeringsleidersvan de 32 bondgenoten bij elkaar in de vergadering van de Noord-Atlantische Raad (NAR). Tijdens deze bijeenkomst spreken de bondge-noten over de meest significante doelstelling van de NAVO-top: denoodzaak voor verhoging van defensie-uitgaven. Verder zullen debondgenoten spreken over de belangrijkste dreigingen voor hetNAVO-grondgebied, de versterking van verdediging en afschrikking en desteun aan Oekraïne.Afschrikking en verdediging, defensie-uitgaven en defensie-industrieDe NAVO ziet zich genoodzaakt haar bondgenootschappelijke verdedigingen afschrikking aanzienlijk te versterken vanwege de serieuze dreigingenwaar het bondgenootschap mee te maken heeft. De voortdurendeRussische agressieoorlog tegen Oekraïne en de Russische dreigingrichting het NAVO-verdragsgebied laten zien dat vrede mondiaal en ophet Europees continent geen vanzelfsprekendheid is. De 32 staatshoofdenen regeringsleiders zullen in dit kader de nieuweNAVO-capaciteitsdoelstellingen bekrachtigen. Deze nieuwe capaciteits-doelstellingen zijn aangenomen om het hoofd te kunnen bieden aan desterk toegenomen en veranderende dreigingen. Ze zijn erop gericht om debondgenootschappelijke afschrikking te versterken, bij een eventueelconflict sneller te kunnen reageren en om het voortzettingsvermogen vanhet bondgenootschap te verzekeren. Dit vraagt om significant meer inzetvan de bondgenoten. Voor Nederland betekent volledige invulling van deNAVO-capaciteitsdoelstellingen, zoals aangegeven in de brief Financiëleen Personele Doorrekening van de NAVO-capaciteitsdoelstellingen 2025van 20 mei van Minister Brekelmans, dat Nederland 3,5% van zijn bbp aandefensie uit zou moeten geven.2 Bondgenoten hebben al belangrijkestappen gezet op gebied van verhoging van defensie-uitgaven, maar omde NAVO-capaciteitsdoelstellingen te kunnen uitvoeren is significant meer2Kamerstuk 28 676, nr. 504 van 20 mei 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5193 nodig. De bondgenoten zullen tijdens de NAVO-top in Den Haag sprekenover deze noodzakelijke capaciteiten en de daarvoor benodigde financiëlemiddelen. In dit kader zal ook worden gesproken over burden sharingonder de bondgenoten. Het is van groot belang dat Europese bondge-noten een grotere verantwoordelijkheid nemen voor de Euro-Atlantischeveiligheid. Deze boodschap zal het kabinet ook tijdens de NAVO-topuitdragen, samen met de eerder aangegeven inzet rondom een nieuweDefence Investment Pledge.Om de capaciteitsdoelstellingen in te vullen is naast voldoende finan-ciering tevens een grote inspanning nodig op gebied van de defensie-industrie en opschaling van de gezamenlijke productiecapaciteit. Debondgenoten zullen hier tijdens de NAR ook over spreken.Bondgenoten rapporteren voor de top voor de eerste keer aan de NAVOover hun nationale plannen en voortgang op het gebied van investeringenin en uitbreiding van de nationale defensie-industrie. Dit is een onderdeelvan de tijdens de NAVO-top in Washington aangenomen NATO IndustrialCapacity Expansion (NICE) Pledge en het in februari 2025 herzieneDefence Production Action Plan. De NAVO zal de aangeleverde datasamenvoegen in een rapport. Het doel hiervan is de uitwisseling van bestpractices voor de inkoop en contractering alsmede het genereren van eenoverzicht van investeringen in en uitbreiding van industriële productieca-paciteit. Het rapport dient gereed te zijn voorafgaand aan de top. Over deNederlandse nationale plannen op dit vlak is uw Kamer op 4 aprilgeïnformeerd via de Defensie Strategie voor Industrie en Innovatie2025–2029.3 Tijdens de Defence Ministers Meeting (DMM) in februari 2025is het herziene Defence Production Action Plan (DPAP) bekrachtigd. Eenpublieke versie van dit document wordt gepresenteerd op het NATOSummit Defence Industry Forum (NSDIF25). Dit stelt de industrie in staatom beter aan te sluiten op NAVO-behoeften en om investeringendoelgericht te plannen.Oekraïne en mondiale uitdagingenRusland vormt de meest significante en directe militaire dreiging voorvrede en stabiliteit in het Euro-Atlantisch grondgebied. Daarnaast heefthet kabinet grote zorgen over de toenemende veiligheidssamenwerkingvan China, Noord-Korea, Iran en Belarus met Rusland, als belangrijkeenablers van het Russische voortzettingsvermogen in de oorlog tegenOekraïne. Ook is er binnen de NAVO veel aandacht voor de grootschaligedreigingen en uitdagingen in het hybride en cyberdomein. Tijdens de topzullen bondgenoten in de formele werkdiners en de Noord-AtlantischeRaad van leiders spreken over deze brede geopolitieke dreigingen en hoehierop te reageren.In de NAVO is blijvende aandacht voor de aanhoudende Russischeagressieoorlog tegen Oekraïne, en de voortzetting van militaire, politiekeen diplomatieke steun aan Oekraïne. Nederland is daarom verheugd datOekraïne is uitgenodigd om aanwezig te zijn tijdens de NAVO-top. Om eenrechtvaardige en duurzame vrede te bewerkstelligen onderstreeptNederland het belang van onverminderde steun aan Oekraïne. Tegelij-kertijd moet de druk op Rusland worden opgevoerd, aangezien Ruslandtot op heden geen oprechte bereidwilligheid tot onderhandelen heeftgetoond. Hierbij is het voor Nederland van belang dat bondgenoten hunrespectievelijke verantwoordelijkheid nemen om Oekraïne bilateraal,multilateraal en via de NAVO blijvend te ondersteunen. Zo heeftNederland € 3,5 miljard vrijgemaakt ten behoeve van de voortzetting vanmilitaire en niet-militaire steun aan Oekraïne. Hiervan is € 100 miljoentoegewezen aan het NAVO Ukraine Comprehensive Assistance Package(UCAP) van waaruit essentiële niet-letale militaire steun wordt geleverd.3Kamerstuk 31 125, nr. 134Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5194 Nederland is voorstander van goede samenwerking met NAVO-partnersom mondiale uitdagingen het hoofd te bieden. Het belang hiervan issignificant toegenomen. NAVO-EU-samenwerking speelt hierbij eencruciale rol, waar de beide samenwerkingsverbanden elkaar kunnenondersteunen en versterken. De veiligheid van het Euro-Atlantischgrondgebied is niet los te zien van de uitdagingen waarmee deIndo-Pacifische regio te maken heeft. Nederland verwelkomt daarom ookde deelname van de EU en de Indo-Pacific partners (Zuid-Korea, Japan,Australië en Nieuw-Zeeland) tijdens de top in Den Haag.NAVO-topVoorafgaand en parallel aan de NAR vinden enkele side-events plaats.Deze zijn:NATO Summit Defence Industry ForumOp dinsdag 24 juni staat het NATO Summit Defence Industry Forum(NSDIF) op het programma. Het NSDIF brengt vertegenwoordigers van dedefensie-industrie, de NAVO, experts, Ministers van Defensie en partnersals Oekraïne, de Indo-Pacific partners en de EU samen om een impuls tegeven aan een snelle en duurzame opschaling van de trans-Atlantischedefensie-industrie. De deelnemers buigen zich over concrete beleidsaan-bevelingen op gebied van onder meer gezamenlijke productiecapaciteit entoeleveringsketens, toegang tot financiering, de snelle invoering vaninnovatieve oplossingen, nieuwe technologie en hybride dreigingen, ende toenemende rol van de ruimtesector.Het forum wordt georganiseerd door de NAVO en het Ministerie vanDefensie, in samenwerking met VNO-NCW en het Ministerie vanBuitenlandse Zaken. Ruim vierhonderd personen zijn uitgenodigd; eendeel van de sessies is online te volgen.4Public ForumParallel aan de NAVO-top in Den Haag vindt het NATO Public Forumplaats. Dit publieksevenement brengt regeringsleiders en staatshoofden,Ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie, experts en maatschappe-lijke organisaties samen om te debatteren over actuele veiligheids-thema’s. Het wordt georganiseerd door de NAVO en Nederland insamenwerking met de Atlantische Commissie, het Haags Centrum voorStrategische Studies (HCSS) en Clingendael.De agenda van dit publieksevenement richt zich op strategisch belangrijkethema’s voor de NAVO en reflecteert de prioriteiten van de top. Hoewelhet definitieve programma wordt bepaald door de actualiteit van de top,komen in elk geval het belang van hogere defensie-uitgaven, deopschaling van de defensie-industrie en de aanhoudende Russischeagressieoorlog tegen Oekraïne aan bod. Er zijn vijfhonderd genodigdenaanwezig. Het forum is verder online te volgen via de public forumwebsite en de sociale media kanalen van de NAVO.5 De Minister-Presidentzal een speech geven bij de opening van het forum en sluit het ook af.Sociaal diner en werkdinersDinsdagavond 24 juni zijn de deelnemende staatshoofden en regerings-leiders met hun partners uitgenodigd voor een sociaal diner op paleisHuis ten Bosch, op uitnodiging van Zijne Majesteit de Koning en HareMajesteit de Koningin. Ook zal er een informele receptie plaatsvinden op4NATO Summit Defence Industry Forum | NAVO-top 2025 | Defensie.nl;5Nato Public Forum. Zie ook: NATO Public Forum | NAVO-top 2025 | Rijksoverheid.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5195 uitnodiging van de Ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie. Hieraanzullen naast de bondgenoten ook de vicepremiers en leden van de TweedeKamer deelnemen.De Ministers van Buitenlandse Zaken en de Ministers van Defensiehebben twee parallelle werkdiners in het World Forum, de locatie van detop. Het diner van de Ministers van Buitenlandse Zaken is eenNATO-Ukraine Council (NUC). Welke onderwerpen op de agenda zullenstaan van het werkdiner van de Ministers van Defensie is ten tijde vanschrijven nog niet besloten door de NAVO.CommunicatieEr is in samenwerking met alle betrokken departementen en organisatieseen intensieve communicatieaanpak opgezet door het Ministerie vanBuitenlandse Zaken. Die aanpak is zowel nationaal als internationaalgericht. Nationaal is het doel om bij te dragen aan het draagvlak van deNAVO in het algemeen en voor de top in het bijzonder. Internationaalwordt ingezet op het versterken van de positionering van Nederland alstrouwe bondgenoot van de NAVO en voorvechter voor vrede enveiligheid; daarvoor worden activiteiten ingezet in nauwe samenwerkingmet de Nederlandse ambassades en consulaten in het buitenland.Nationaal is naast de inzet van reguliere communicatiekanalen van deoverheid in samenwerking met het Ministerie van Defensie en driedenktanks de tour «NAVO door Nederland» opgezet. De tour bevat tal vanactiviteiten gericht op verschillende doelgroepen en bezoekt in de aanloopnaar de top een aantal Nederlandse steden. De tour wordt zondag 22 junia.s. afgesloten met een voorstelling voor MBO-studenten in het WorldForum. Vanuit het communicatieteam bij de taskforce worden ook decommunicatie-inspanningen van alle andere betrokken departementen enorganisaties gecoördineerd. Daaronder valt ook de communicatie overbereikbaarheid. Daarbij worden de bestaande (communicatie)lijnen vanverantwoordelijkheid gevolgd. De NCTV is verantwoordelijk voor decrisiscommunicatie.De aanpak van desinformatie is ook een aandachtspunt. Bij de NAVO-topin de Verenigde Staten (2024) en Litouwen (2023) was hier sprake van.Burgers en media worden daarom in aanloop naar en tijdens de topgewezen op het risico van desinformatie en nepnieuws over de NAVO-top.Hierbij wordt verwezen naar rijksoverheid.nl voor de juiste en actueleinformatie. Tijdens de top wordt er in samenwerking met verschillendedepartementen bepaald hoe er op desinformatie gereageerd kan wordenop basis van bestaande structuren en middelen.BerekeningswijzeTot slot geven wij graag invulling aan de toezegging van de Minister-President aan uw Kamer voor nadere uitleg rondom de verschillendeberekeningswijzen tussen Nederland en de NAVO waarmee de invullingvan de Defence Investment Pledge wordt berekend. Vooropgesteld, er ismomenteel één norm, te weten 2% van het BBP. Of Nederland deze normhaalt, wordt bepaald door twee factoren: de hoogte van de Defensie-uitgaven en de omvang van de Nederlandse economie (bbp). Beidefactoren kunnen op verschillende manier worden berekend.Zoals eerder aan uw Kamer6 gemeld verschillen de twee berekenings-wijzen van elkaar:(1)de defensie-uitgaven en het bbp worden door de NAVO teruggerekendnaar een specifiek prijspeil. Hierdoor worden de uitgaven gecorrigeerdvoor verschillen in prijseffecten tussen bondgenoten (inflatie),6Voorjaarsnota 2024, Defensiebegroting 2025 en Beantwoording Feitelijke Vragen JaarverslagDefensie 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5196 waardoor de volume-effecten inzichtelijk en consistent wordengemaakt. In de Nederlandse berekeningswijze gebeurt dit niet enworden de defensie-uitgaven en het bbp in prijzen van het betreffendebegrotingsjaar gepresenteerd. Omdat de NAVO verschillendedeflatoren hanteert voor zowel de defensie-uitgaven als het bbp, leidtdit tot een verschil in de Nederlandse en de NAVO-berekeningswijze.(2)Daarnaast hanteert de NAVO voor de bbp-raming cijfers van de OESO,waarbij Nederland hiervoor – conform de initiatiefwet en de Wethoudbare overheidsfinanciën7 – gebruik maakt van de CPB-raming.We begrijpen dat het gebruik van twee verschillende berekeningswijzennaast elkaar voor verwarring zorgt. Voor de NAVO-norm zijn echter tweezaken van belang. Ten eerste moet bepaald worden of de norm behaald is.Ten tweede moet geld gereserveerd worden voor de komende jaren op debegroting van defensie.Om te bepalen of de NAVO-norm gehaald is, is de rapportage die deNAVO beschikbaar stelt volgens de NAVO berekeningswijze relevant. Dezeberekeningswijze geldt voor alle NAVO-bondgenoten en maakt hetdaarmee mogelijk om de NAVO-prestaties van bondgenoten onderling tevergelijken. Dat is belangrijk, want bondgenoten rekenen elkaar hierop af.Als elk land een individuele systematiek zou hanteren, zou je het nietmogelijk zijn om consistente vergelijkingen te trekken.Bij het opstellen van de begroting maakt Nederland gebruik van deNederlandse berekeningswijze om de omvang van de defensie-uitgavente bepalen, zoals is toegelicht in de Voorjaarsnota 20258. Dit wordt ookgedaan om de consistentie met andere begrotingen te borgen, en ervoorte zorgen dat deze op basis van dezelfde uniforme uitgangspuntenworden opgesteld. Voor de integrale weging over de besteding vanbelastinggeld is het belangrijk dat er geen appels met peren wordenvergeleken. Daarbij komt ook dat het niet mogelijk is om deNAVO-berekeningswijze te hanteren voor het opstellen van de ontwerpbe-grotingen omdat de NAVO geen meerjarencijfers publiceert, en deze dusdit niet gebruikt kunnen worden voor meerjarige prognoses. Het is nietuitvoerbaar, noch wenselijk, om voor de Ontwerpbegroting, Jaarverslagen de Wet Financiële Defensieverplichtingen gebruik te maken van deNAVO-berekeningswijze.Internationaal blijven de cijfers van de NAVO leidend. Defensie zal uwKamer blijven informeren over de uitkomsten van de berekeningen van deNAVO en zal met de NAVO in gesprek gaan om mogelijkheden teverkennen de verschillen in de berekeningswijzen te laten convergeren.Tot slot heeft Nederland voor het jaarverslag van de NAVO de Neder-landse begrotingsstanden aangeleverd inclusief en exclusief uitgavenvoor militaire Oekraïne-steun. De NAVO heeft in het jaarverslag 9 gebruikgemaakt van de realisatiecijfers inclusief militaire Oekraïne-steun. In lijnmet de initiatiefwet wordt het defensiebudget bepaald op basis van 2%bbp exclusief militaire steun aan Oekraïne.Tabel 1. NAVO-percentages cf. verschillende berekeningswijzen.2024202520262027202820292030Nederlandseberekenings-wijze1%-bbp, excl.Oekraïnesteun1,56%1,79%2,00%2,05%2,08%2,09%2,05%%-bbp, incl.Oekraïnesteun1,79%2,19%2,21%2,15%2,12%2,09%2,06%7Wet houdbare overheidsfinanciën (artikel 2.2 lid c)8BIJLAGE 5 - DEFENSIE KOPPELING 2% BBP | Ministerie van Financiën - Rijksoverheid9Secretary General Annual Report 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5197 2024202520262027202820292030NAVOberekenings-wijze2%-bbp, incl.Oekraïnesteun2,06%1 Jaarverslag Defensie 2024 en Voorjaarsnota 20252 De NAVO publiceert geen meerjarig cijfers van het NAVO-percentages cf. deNAVO-berekeningswijze. Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5198