Inbreng verslag schriftelijk overleg over o.a. Jaarverslag en slotwet Koninkrijksrelaties en het BES-fonds 2024 (Kamerstuk 36740-IV)

2025D28731INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGBinnen de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties hebben enkelefracties de behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te leggen aande Minister van Binnenlandse Zaken over onder meer het Jaarverslag enSlotwet Koninkrijksrelaties en BES-fonds 2024 (Kamerstuk 36 740 IV, nr. 1).De voorzitter van de commissie,O. van DijkAdjunct-griffier van de commissie,Van der Graaf nds-tk-2025D287311 InhoudsopgaveI.Vragen en opmerkingen vanuit de fractiesInbreng van de leden van de PVV-fractieInbreng van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractieInbreng van de leden van de VVD-fractieInbreng van de leden van de NSC-fractieII.Reactie van de Minister van Binnenlandse Zaken enKoninkrijksrelatiesIII.Volledige agenda I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties Inbreng van de leden van de PVV-fractieDe leden van de PVV-fractie hebben met zorg kennisgenomen van deSlotwet 2024 voor de begrotingshoofdstukken Koninkrijksrelaties (IV) enBES-fonds (H). Zij constateren dat er opnieuw sprake is van aanzienlijkeslotverschillen tussen begroting en realisatie.Zo blijkt uit de stukken onder meer dat er sprake is van een wisselkoerste-genvaller van circa € 10,7 miljoen en van € 2,9 miljoen aan extraverplichtingen binnen het BES-fonds. Deze verplichtingen zijn veelalmeerjarig van aard en zijn aangegaan zonder voorafgaande budgettairedekking. Daarnaast is de subsidie aan de Omgevingsdienst Nederland(€ 1,7 miljoen) niet op een structureel budget ingepast binnen het jaar2024. Voornoemde leden vinden het zorgelijk dat dergelijke meerjarigeverplichtingen zonder voorafgaande dekking telkens via slotwettenworden rechtgezet, waarmee de begrotingsdiscipline wordt uitgehold.Aan de ontvangstenzijde valt op dat de inkomsten lager zijn uitgevallendan geraamd, met als voornaamste oorzaak de herfinanciering vancoronaleningen aan Curaçao en Aruba tegen aanzienlijk lagere renteta-rieven. Voor Curaçao is de rente verlaagd van 5,1% naar 3,4%; voor Arubavan 6,9% naar 5,1%.De aan het woord zijnde leden merken op dat de renteverlaging voorAruba reeds is doorgevoerd, terwijl de bijbehorende rijkswet voorfinancieel toezicht, die uiterlijk op 1 mei 2025 afgerond had moeten zijn,nog altijd niet is vastgesteld. De deadline is inmiddels verstreken, maar totop heden is er geen bestuurlijk akkoord bereikt en geen afgerondwetsvoorstel ingediend. Deze leden hebben zich altijd uitgesproken tegenhet verlenen van financiële voordelen zonder voorafgaande wetgeving dietoezicht en hervormingen waarborgt. De vraag dringt zich op waarom hetkabinet desondanks is overgegaan tot een rentekorting voor Aruba.Daarnaast maken de leden van de PVV-fractie zich ernstige zorgen over desituatie op Curaçao. De regering van Curaçao heeft geen financiëlevoorzieningen getroffen voor de aflossing van de coronalening die op15 oktober 2025 afloopt, terwijl dit moment al jarenlang bekend is. Inplaats van te reserveren voor deze aflossing, heeft de Curaçaose regeringin aanloop naar de verkiezingen van maart 2025 fors uitgegeven,ogenschijnlijk met het doel de kiezer op uiteenlopende manieren teplezieren. Naar het oordeel van deze leden getuigt dit van een gebrek aanfinanciële verantwoordelijkheid en begrotingsdiscipline.Het is onbestaanbaar dat het Rijk wederom een herfinanciering zoumoeten toestaan voor een land dat willens en wetens geen dekking heeftgeregeld voor een bekende verplichting, en tegelijkertijd de begroting2 heeft misbruikt voor verkiezingsdoeleinden. De leden van de PVV-fractievragen de Minister hoe dit gedrag zich verhoudt tot de waarborgfunctieen of het kabinet bereid is, bij een eventueel verzoek tot herfinanciering,keiharde voorwaarden te stellen en politieke consequenties te verbindenaan dit onverantwoordelijke financiële beleid.Tot slot constateren deze leden dat slotwetten meer en meer wordeningezet als structureel correctie-instrument in plaats van als uitzondering.Daarmee verliest het oorspronkelijke begrotingsproces aan betekenis enwordt het parlementaire budgetrecht in de praktijk uitgehold.Voornoemde leden hebben nog een aantal vragen. Waarom is derenteverlaging voor Aruba doorgevoerd, terwijl de consensusrijkswetvoor financieel toezicht nog niet is afgerond? Wanneer verwacht deMinister deze rijkswet alsnog ter consultatie of indiening voor te leggen?Is de Minister bereid de renteverlaging van 6,9% naar 5,1% terug tedraaien totdat de wet is vastgesteld? Hoe beoordeelt de Minister het feitdat Curaçao geen dekking heeft geregeld voor de lening die op 15 oktober2025 afloopt? Is het kabinet voornemens om opnieuw in te stemmen metherfinanciering voor Curaçao? Zo ja, onder welke voorwaarden? Is hetkabinet bereid renteverlagingen voortaan afhankelijk te maken vanwetgeving, toezicht én resultaatsverplichtingen? Is de Minister bereid omin de toekomst af te zien van zogenoemde «bulletleningen», om tevoorkomen dat leningen eindeloos geherfinancierd moeten worden indiener geen of slechts gedeeltelijke aflossing plaatsvindt? De Slotwet vermeldteen wisselkoerstegenvaller van circa € 10,7 miljoen binnen artikel 6«Apparaat». Kan de Minister toelichten op welke wijze valutaverschillen inde toekomst zoveel mogelijk kunnen worden beperkt? Waarom komendeze tegenvallers structureel ten laste van Europees Nederland, en niet –althans gedeeltelijk – voor rekening van de landen waarvoor deze geldenzijn bestemd? Erkent de Minister dat het structureel corrigeren vanbegrotingsfouten via slotwetten het begrotingsproces uitholt? Welkemaatregelen worden genomen om dit in de toekomst te voorkomen?Inbreng van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractieDe leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben met belangstellingkennisgenomen van de jaarstukken. Deze leden hebben voor dit momenteen aantal vragen en opmerkingen.De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie maken zich zorgen over het feitdat veel mensen in het Caribisch deel van het Koninkrijk in armoede levenen moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen. Deze leden zoudendaarom graag van het kabinet vernemen wat er in 2024 concreet isverbeterd voor de inwoners van het Caribisch deel van het Koninkrijk. Kanhet kabinet hierbij concreet aangeven hoe de kosten van het levenson-derhoud zich hebben ontwikkeld en hoe de inkomens en uitkeringen zichhebben ontwikkeld? Graag ontvangen deze leden hiervan een concreetoverzicht per bijzonder BES-eiland en daarnaast vernemen deze ledengraag hoe het kabinet in 2024 concreet heeft samengewerkt met deregeringen van de andere landen binnen het Koninkrijk om ook deze delenvan het Koninkrijk hierbij te ondersteunen? Kan het kabinet ook aangevenof zij van oordeel is dat de bestaanszekerheid van de inwoners van deBES-eilanden in 2024 is verbeterd? Zo ja, waar baseert het kabinet dezeconstatering precies op?Voornoemde leden constateren dat het kabinet in reactie op het verant-woordingsonderzoek van de Algemene Rekenkamer aangeeft dat deaanbevelingen ten aanzien van de knelpunten bij de realisatie vanvoldoende betaalbare woningen op de BES-eilanden op zal volgen. Deze3 leden zouden graag een concreet tijdpad zien wanneer de in het commis-siedebat d.d. 29 januari jl. toegezegde actielijst en de aanbevelingen vande Algemene Rekenkamer op dit punt worden uitgevoerd.Tot slot ontvangen de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie nog eenactuele stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van de volgendeaangenomen moties: 36 600 IV-11, 36 600 IV-14, 36 600 IV-12 en36 410 IV-61.Inbreng van de leden van de VVD-fractieDe leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de stukken diegeagendeerd zijn voor dit schriftelijk overleg, waaronder een aantalrapportages van C(A)ft en Cft BES. Zij hebben daarover nog een aantalopmerkingen en vragen.Deze leden merken op dat er sprake is van veel woorden, maar weinigdaden. De voormalig Staatssecretaris Szabó heeft dat zelf ook aange-geven tijdens de persconferentie op Bonaire (mei 2025). Er wordt teweinig tempo gemaakt met de afspraken met de eilanden. Voor deCAS-eilanden is er te weinig voortgang als gaat om financieel beheer ende afspraken in het kader van de landspakketten. Voor de BES-eilandenook als het gaat om financieel beheer, maar ook in de uitvoering. Volgenshet jaarverslag verbetert het financieel beheer gestaag. Waarop is dezeconstatering van het kabinet gebaseerd? Want wat de aan het woordzijnde leden betreft is dit nog volstrekt onvoldoende. Er is veel te weinigvoortgang geboekt sinds 10-10-2010. Deze leden willen weten waarom hetallemaal zo lang duurt. Er wordt fors geïnvesteerd en er wordt veelondersteuning geleverd, maar de resultaten tot nu toe zijn nog onder-maats. De situatie bij Selibon is nog steeds niet opgelost. Het OV is nogsteeds niet geregeld op Bonaire. De kwaliteit van de wegen op de BES isvolstrekt onder de maat. Welke verklaring heeft het kabinet hiervoor?Wanneer kunnen deze zaken wel op orde zijn? Wat wordt daaraangedaan? Graag krijgen deze leden een reactie.De leden van de VVD-fractie vinden dat ook de verbetering van goedbestuur en integriteit op de CAS te wensen overlaat. Er zijn ook nog teveelgevallen van corruptie en vriendjespolitiek. Zo is enige tijd geleden deArubaanse Minister Croes gearresteerd vanwege mogelijke betrokkenheidbij fraude bij verblijfs- en werkvergunningen. In het verleden was er eenveroordeling voor corruptie, witwassen en valsheid in geschrifte vanvoormalig premier van Curaçao, Schotte. En in 2020 werd Heyliger,voormalig premier op Sint Maarten, veroordeeld voor het aannemen vansteekpenningen en witwassen. Het ging om jarenlange verrijking ten kostevan de burgers. En dat in het Koninkrijk der Nederlanden. Voornoemdeleden gunnen alle eilanders een goed bestuur dat er is voor hun inwonersin plaats van voor zichzelf. Zij willen een steviger aanpak van ondermij-nende criminaliteit, van corruptie, van vriendjespolitiek. Waarom staathierover weinig tot niets in het jaarverslag? Wat is de aanpak van ditkabinet? Hoe kijkt de Minister daar naar? Welke stappen gaat het kabinetnog zetten op dit terrein? Graag krijgen de leden van de VVD-fractie eenreactie.Ook het financieel beheer op de CAS is gewoon nog niet goed. Het lijktfinancieel dweilen met de kraan open. De Rijkswet financieel toezichtAruba is er nog steeds niet. Gevolg is dat Aruba een veel hogere rentekrijgt. Aruba is inmiddels 16% van de begroting kwijt aan rente. Wanneerwordt het wetsvoorstel voor de Rijkswet financieel toezicht Aruba aan deTweede Kamer voorgelegd? Waarom is dat wetsvoorstel er nog steedsniet? Wat zijn de redenen voor de vertraging? Als de Rijkswet is aange-4 nomen, wat zijn dan de gevolgen voor het rentepercentage van deleningen voor Aruba? Want hierover zijn geen afspraken gemaakt. Graagkrijgen deze leden een reactie.Daarnaast heeft de verantwoording op Aruba grote achterstanden en erzijn verborgen schulden in PPS-constructies. De leden van de VVD-fractiewillen weten wanneer de achterstanden op Aruba zijn ingehaald. En kaneen overzicht gegeven worden van de verborgen schulden van Aruba inPPS-constructies? En hoe wordt eraan gewerkt om dit meer transparant temaken en op te lossen?De aan het woord zijnde leden lezen in de media dat het kabinet-Wever-Croes roekeloos heeft gehandeld in de casus rioolafvalwaterzuivering endat dat Aruba zo’n 190 miljoen gulden kost en misschien nog wel meer.Dit vanwege de omstreden overdracht van de rioolafvalwaterzuiveringaan de speciaal daarvoor opgerichte Aruba Waste Water Solutions NV.Kan de brief van het C(A)ft (formeel) openbaar worden gemaakt? Watvindt het kabinet van de handelwijze van Aruba? Kan het kabinetuitgebreid aangeven wat er precies speelt rondom dit onderwerp en deTweede Kamer daarover informeren (bij voorkeur via antwoorden in ditschriftelijk overleg, maar anders zo spoedig mogelijk)? Zo ja, wanneer kandat gebeuren? Klopt het dat er een onderzoek naar de gang van zakenrond de privatisering van de rioolwaterzuiveringsinstallatie loopt? Zo ja,wat voor onderzoek? Wie is de opdrachtgever? Hoe is Nederland daarbijbetrokken? Welke gevolgen heeft deze constructie voor de prijzen opAruba? Klopt het dat de directeur AWSS sinds enige tijd is geschort? Watis de reden? Graag krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie.Voornoemde leden vinden het opmerkelijk dat Sint Maarten sinds 2010geen enkele begroting tijdig heeft vastgesteld. Hoe kan dit? Wanneer is ditprobleem wel opgelost? Wat is er vorig jaar gedaan om dit te verbeteren?Klopt het dat er tekorten op de zorgfondsen zijn? Zo ja, hoe groot zijn die?Hoe wordt dat opgelost? Wat zijn daarvan de gevolgen? Er zijn wel meerbelastinginkomsten. Kan daarvan een overzicht worden gegeven? Volgenshet College financieel toezicht heeft Sint Maarten geen ruimte vooraflossing van de lening van Nederland (€ 73,5 miljoen). En daarom moeter worden geherfinancierd. Waarom is dat absoluut noodzakelijk volgenshet kabinet? Wanneer valt daarover de beslissing? En welke voorwaardengaat het kabinet aan een eventuele herfinanciering stellen? Graag krijgende leden van de VVD-fractie een reactie.De leden van de VVD-fractie lezen dat Curaçao volgens het Collegefinancieel toezicht deels ruimte voor aflossing van de lening vanNederland (€ 139,7 miljoen) heeft, maar deels ook niet en ook deze moetgeherfinancierd worden. Het is duidelijk dat Curaçao financiële problemenmet het Curaçao Medical Center (CMC) heeft. Hoe groot is dat probleem?Wat doet het bestuur van Curaçao daaraan? Hoe wordt het probleemopgelost? En wanneer is het volledig opgelost? Deze leden vinden hetonbegrijpelijk dat het Cft aangeeft dat er geen ruimte is voor aflossing,maar dat de Minister van Financiën van Curaçao wel 3 miljard gulden aanbelastingschulden niet meer gaat innen. Hoe is dit meegewogen door hetCft? Welke ratio zit daarachter volgens het kabinet? Wanneer valt over deeventuele herfinanciering een beslissing? En welke voorwaarden gaat hetkabinet aan een eventuele herfinanciering stellen? Graag krijgen dezeleden een reactie.Voor de leden van de VVD-fractie is herfinanciering van de leningen vanSint Maarten en Curaçao nog geen uitgemaakte zaak. Deze leden willensowieso dat er in de toekomst aflossing van leningen in de begrotingenvan de landen wordt opgenomen. Kan dat worden toegezegd? En5 voornoemde leden willen dat voorstellen zoals 3 miljard gulden aanbelastingschulden niet innen worden meegewogen. Hoe gaat het kabinetdat doen?De leden van de VVD-fractie lezen in de halfjaarrapportages van hetCollege financieel toezicht BES dat wordt gesteld dat het beter gaat methet financieel beheer. Er zijn wel kleine verbeteringen, maar structureel ishet nog steeds niet op orde sinds 10-10-2010. Waarop is dit gebaseerd?Welke verbeteringen zijn er? Wat moet er allemaal nog gebeuren? Enwanneer zijn de problemen opgelost? Graag krijgen deze leden eenreactie.De leden van de VVD-fractie hebben gelezen dat de Staatssecretaris recentop Bonaire ook heeft aangegeven dat hij geen woorden maar daden wilzien. Maar de vraag is wel: wat doet het kabinet zelf? Er wordt veel ruziegemaakt met de bestuurders op de eilanden. Het financieel beheer is nogsteeds onder de maat, er wordt niet geleverd. Daarvoor kijken deze ledentoch echt naar beide partijen, de bestuurders op de eilanden, maar ooknaar het kabinet. Er moeten gewoon goedkeurende accountantsverkla-ringen zijn, de interne controle moet gewoon goed zijn. Ook hier duurt hetallemaal veel te lang. Deze leden willen weten welke acties het kabinetneemt om nu eindelijk eens orde op zaken te stellen. Graag krijgen deleden van de VVD-fractie een reactie.De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat alles veel te versnipperdis, ook als het gaat om de uitvoering. Elk ministerie houdt zich met zijneigen zaken bezig. Er moet meer daadkracht worden getoond en regiegenomen worden. Budgetten moeten ook tijdig beschikbaar wordengesteld door het ministerie. Zowel het kabinet als de bestuurders op deeilanden moeten het belang van de gewone mensen en bedrijven voorogen houden. Zet die op één! Wat gaat het kabinet doen om deproblemen van versnippering en het ontbreken van daadkracht enuitvoeringskracht op te lossen?De leden van de VVD-fractie vinden het overkoepelend overzicht van derijksuitgaven Caribisch Nederland in het jaarverslag ook nog te mager. Erstaan alleen bedragen, maar er staat geen inhoudelijke toelichting. Kan deMinister toezeggen dat dit in de toekomst beter en uitgebreider wordtgedaan? Zo nee, waarom niet?De leden van de VVD-fractie lezen dat gedeputeerde van FinanciënAbraham van Bonaire vasthoudt aan zijn omstreden plan lokale belas-tingen weer door de eigen organisatie te laten innen. Hij slaat daarmeehet dringende advies van zowel het College financieel toezicht als hetMinisterie van BZK in de wind. Wat vindt het kabinet daarvan? Hoebeoordeelt het kabinet deze actie mede in het licht van de punten diehierna in deze inbreng aan de orde komen? Mag Bonaire dit zelfstandigbesluiten? Wat gaat het kabinet hieraan doen?De leden van de VVD-fractie begrijpen dat de begroting van Bonaire sinds2019 is verdubbeld in omvang. Kan een totaaloverzicht gegeven wordenvan de bedragen voor de BES-eilanden sinds 2010 en de ontwikkelingdaarin in de afgelopen jaren (per jaar)?Uit de concept-jaarrekening van Bonaire blijkt dat dat er 73,7 miljoendollar in kas zit. Dat is een gevolg van uitblijvende investeringen. Van deontvangen 85 miljoen dollar in 2024 is maar 32 miljoen dollar besteed.Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat het geld voor de mensen enbedrijven op de eilanden ook daadwerkelijk daar snel wordt besteed enniet op de plank blijft liggen? Wat is daarvoor nodig?6 De leden van de VVD-fractie zien dat de eilandsraden en bestuurscollegesvan de BES zijn verbolgen over het proces rondom de WolBES/FinBES. Integenstelling tot wat is besproken in een werkconferentie met de BESdoor Staatssecretaris van Huffelen, wilde Staatssecretaris Szabó deRijksvertegenwoordiger voor de BES behouden. Welk mandaat hadStaatssecretaris Van Huffelen zo vlak voor het aantreden van het nieuwe,volgende kabinet? Overigens zijn deze leden van mening dat een nieuwkabinet een andere beslissing kan nemen over hoe een wet eruit moetkomen te zien. Het is wel goed dat de communicatie hierover goedplaatsvindt. Bonaire noemt de handelwijze van Szabó disrespectvol,koloniaal en wantrouwend. Staatssecretaris Szabó noemt in een brief huntoon ongepast. Hoe gaat de demissionair Minister verder met dit proces?Wanneer kan het wetsvoorstel voor de wijzigingen van de Wol/BES/FinBES in de Tweede Kamer liggen? Graag krijgen de leden van deVVD-fractie een reactie.Bij de persconferentie na het laatste bezoek in mei 2025 van Staatssecre-taris Szabó ging het ook mis. Er werd extra geld voor de BES aange-kondigd: € 24 miljoen voor de landbouw en € 16 miljoen voor deinfrastructuur/wegen. De Staatssecretaris sprak zijn teleurstelling uit dat eronvoldoende voor de burgers merkbare, resultaten worden geboekt,ondanks de miljoenen van het Ministerie van BZK. Geld blijft op de plankliggen, de Staatssecretaris wilde geen woorden maar daden. De leden vande VVD-fractie begrijpen dat en hebben dat hiervoor ook aangegeven.Daarop heeft het bestuurscollege weer gereageerd met een persbericht, erwerd geklaagd over het uitblijven van het overmaken van geld en wiladministratieve voortvarendheid van het Rijk en zegt dat Nederland dedaadkracht van Bonaire ondermijnt. Hoe gaat de demissionair Ministerdeze impasse oplossen? Graag krijgen de leden van de VVD-fractie eenreactie.De leden van de VVD-fractie hebben eerder een punt gemaakt van hetbetalen door Nederland van beleid en onderwerpen die een taak zijn vande zelfstandige, autonome landen (CAS). Nederland is voor dezelfstandige landen alleen verantwoordelijk voor defensie en buitenlandbeleid. Dus waarom gebeurt er dan (buiten de landspakketten) meer dandat? Het gaat dan om de Borgstellingsregeling MKB (betaald door hetMinisterie van EZ) en 150 miljoen euro voor de energietransitie (SDE++,betaald door het Ministerie van KGG). Welke extra geldstromen zijn ernaar de CAS (buiten de landspakketten)? Het geld voor de SDE++ isopgebracht door de Nederlandse belastingbetaler. Waarom is het volgenshet kabinet logisch dat zelfstandige landen daaruit geld kunnen krijgen?En waarom betalen die landen daar dan niet aan mee? Eerder istoegezegd dat de Minister van KGG daar nog op zou reflecteren. Dat isnog niet gebeurd. Wanneer kan de Tweede Kamer de toegezegde reflectieontvangen?Voor 2025 hebben de leden van de VVD-fractie met enkele andere fractiesde bezuiniging op de Koninklijke Marechaussee (KMar)teruggedraaid meteen amendement. Deze was ingeboekt om de taakstelling op subsidies inte vullen. De KMar is echter helemaal geen subsidie, zoals bedoeld in detaakstelling. De KMar heeft een belangrijke rol op de eilanden. Deze ledenvinden dit niet alleen in 2025 niet uitlegbaar, maar ook voor de komendejaren. Volgens de Staatssecretaris is er geld over vanwege personelebezetting. Voornoemde leden vinden dan ook dat dit probleem opgelostmoet worden, in plaats van te bezuinigen. Hoe gaat het kabinet ditoplossen? Hoe gaat het kabinet de bezuiniging op de KMar terugdraaienin de begroting 2026 en daarna? Graag krijgen deze leden een reactie.7 De leden van de VVD-fractie constateren dat er de afgelopen maandenterecht veel is gesproken over de afvalstort Selibon op Bonaire metgevolgen voor de veiligheid en de gezondheid van omwonenden en voorhet milieu en de natuur. Een situatie die in Nederland misstaat. Er moetnog een verantwoording komen van de € 6 miljoen die is verstrekt aanSelibon en het Openbaar Lichaam Bonaire. Die komt medio juli 2025definitief. Maar toegezegd is eerder een voorlopige uitkomst te delen metde Tweede Kamer. Wanneer kan dit plaatsvinden? En waarom staat erweinig tot niets over Selibon in het Jaarverslag 2024? De leden van deVVD-fractie krijgen graag een reactie.Inbreng leden van de NSC-fractieDe leden van de NSC-fractie hebben kennisgenomen van het jaarverslagen de slotwet Koninkrijksrelaties en het BES-fonds voor het jaar 2024.Over deze stukken hebben zij een aantal vragen aan de Minister.Deze leden lezen in de memorie van toelichting terug dat er sprake is vanstructurele onderuitputting, als gevolg van bijvoorbeeld arbeidskrapte. Deonderuitputting is naar mening van deze leden aanzienlijk, zeker gezien deforse investeringen die bedoeld zijn om onder andere de bestuurskrachten sociaaleconomische structuur van de Caribische delen van hetKoninkrijk te versterken. Voornoemde leden willen aan de Minister vragenwat de verklaring is voor de aanhoudende onderuitputting binnen debegroting Koninkrijksrelaties en in hoeverre acht de Minister dezeontwikkeling problematisch in het licht van de urgente maatschappelijkeuitdagingen in de Caribische delen van het Koninkrijk? Verder lezen deaan het woord zijnde leden dat het jaarverslag het belang van hetversterken van de uitvoeringskracht bij zowel de openbare lichamen vanCaribisch Nederland als bij de autonome landen benadrukt. Tegelijkertijdblijkt uit de praktijk dat beperkte ambtelijke capaciteit bureaucratischebelemmeringen en onvoldoende projectmanagement leiden tot een lagerealisatiegraad. Deze leden willen aan de Minister vragen welke concretemaatregelen worden getroffen om de structurele uitvoeringsproblematiekop de eilanden aan te pakken, zodat de toegezegde middelen in detoekomst daadwerkelijk besteed worden aan de beoogde doelen? Nuonderuitputting kennelijk een jaarlijks terugkerend fenomeen is, willendeze leden vragen of de Minister bereid is met een periodiek mechanismete gaan werken waarin beschikbare middelen bij niet-benutting wordenherverdeeld naar projecten met een aantoonbare uitvoeringsslagkracht. Ishet mogelijk hierbij daadkrachtig samen te werken met het Ministerie vanFinanciën en overige instellingen of departementen om de doelmatigheidvan uitgaven structureel te verhogen?De leden van de NSC-fractie lezen in het jaarverslag dat eind 2024 eenovereenkomst is gesloten voor de bouw van een nieuwe gevangenis opSint-Maarten, een voorziene oplevering in 2028. De geschiedenis vaninfrastructuurprojecten op Sint-Maarten, waaronder eerdere fases van dewederopbouw, het vliegveld en eerdere plannen rondom het gevangenis-wezen, laat echter zien dat structurele obstakels zoals bestuurlijke zwakte,ontoereikende projectcoördinatie en beperkte toezichtcapaciteit devoortgang ernstig kunnen vertragen. Deze leden willen vragen hoe deMinister het risico beoordeelt dat de bouw van een nieuwe detentiefaci-liteit wederom wordt vertraagd of onvoldoende wordt gerealiseerd,gezien de bestuurlijke en uitvoeringsproblemen? Kan de Ministertoelichten welke concrete afspraken er zijn gemaakt over de planning,kwaliteitsbewaking en tussentijdse verantwoordingsmomenten voor ditproject? En op welke wijze kan worden geleerd van eerdere fouten omdeze opnieuw te voorkomen?8 De leden van de NSC-fractie lezen dat in het jaarverslag wordt erkend dater sprake is van aanzienlijke achterstand in de implementatie vanmensenrechtenverdragen in Aruba, Curaçao en Sint-Maarten. Tegelij-kertijd blijkt dat sinds het AIV-advies uit 2018 nauwelijks voortgang isgeboekt: meerdere verdragen zijn nog niet geratificeerd of worden slechts«wenselijk» geacht voor medegelding. Deze verdragen betreffen ondermeer de bestrijding van mensenhandel, bescherming tegen gedwongenverdwijning en rechten van personen met een handicap. Deze ledenvragen hoe de Minister het beoordeelt dat er anno 2025 nog steeds zevenmensenrechtenverdragen zijn die niet of slechts deels van toepassing zijnop (delen van) het Caribisch deel van het Koninkrijk, terwijl dezeverdragen voor het Europese deel van Nederland al jaren gelden. Acht deMinister het aanvaardbaar dat inwoners van het Caribisch deel van hetKoninkrijk niet of slechts beperkt kunnen rekenen op bescherming doorverdragen die elders in het Koninkrijk wél gelden? Deze leden vragen ofde Minister een overzicht kan geven van alle internationale verdragen diein Europees Nederland wél gelden, maar in het Caribisch deel van hetKoninkrijk nog niet zijn geïmplementeerd, alsmede een overzicht perverdrag wat de huidige stand van zaken is. Heeft de Minister de intentiezich in te zetten om al deze verdragen wel geldig te laten zijn in deCaribische delen van het Koninkrijk? Verder lezen deze leden dat hetjaarverslag meldt dat een commissie met vertegenwoordigers van de vierlanden toezicht houdt op implementatie, maar dat concrete doelstellingen,deadlines en een transparante planning ontbreken. Het is niet duidelijkwat prioriteit heeft.Voortbordurend op een eerder gestelde vraag, kan de Minister aangevenwaarom in het jaarverslag een concreet tijdpad of implementatieagendaontbreekt? Heeft de Minister de intentie alsnog een dergelijk overzicht teverstrekken en toe te sturen aan de Kamer? De leden van de NSC-fractiehebben meerdere malen gehamerd op het tegengaan van versnipperdedepartementale verantwoordelijkheid wat betreft het bestuur op deCaribische delen van het Koninkrijk. Het nemen van regie door deverantwoordelijke bewindspersoon en een effectieve samenwerking zijnvan groot belang voor de eilanden en landen. In het jaarverslag wordtgesteld dat het implementatietraject wordt geïntegreerd in een bredertraject van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Kan de Ministeraangeven of er bij deze keuze sprake is van gedeelde verantwoorde-lijkheid of juist afschuiving van regie? Is dit niet in tegenspraak met detoezegging van het kabinet aan de Kamer om jaarlijks te rapporteren overde voortgang? Kan de Minister overwegen het traject alsnog te beleggenbij een zelfstandige programmatische aanpak onder verantwoordelijkheidvan de verantwoordelijke bewindspersoon van Koninkrijksrelaties? Mochtdit niet wenselijk zijn, om wat voor redenen dan ook, zou de Ministerbereid zijn samen met het Ministerie van Buitenlandse Zaken eenstructurele rapportageverplichting aan de Kamer te voeren over devoortgang van de implementatie van internationale verdragen?De leden van de NSC-fractie hechten veel waarde aan de situatie vangezinnen en de jeugd in de Caribische delen van het Koninkrijk. DeOnderwijsinspectie heeft aangegeven dat scholen te maken hebben metproblemen zoals onvoldoende kwaliteit, gebrek aan gekwalificeerdpersoneel, begeleiding van leerlingen of problemen met een onveiligeschoolomgeving. Op sommige terreinen is vooruitgang geboekt, maardeze blijkt te kwetsbaar door een gebrek aan gekwalificeerd personeel enstructurele ondersteuning. Deze leden maken zich grote zorgen over dementale gezondheid van kinderen en jongeren, en er wordt geconstateerddat – ondanks de vele onderzoeken – een totaaloverzicht van de situatierondom gezinnen en jeugd ontbreekt. Zou de Minister kunnen toezeggendat er zal worden gewerkt aan een dergelijk totaaloverzicht? Deze leden9 zijn van mening dat een dergelijk overzicht de besluitvorming envoortgangsbewaking ten goede zal komen. Deze leden hebben in andereonderzoeken teruggelezen dat in bepaalde delen van Caribisch Nederlandeen normalisering is van kindermishandeling in de vorm van verbaal offysiek geweld. De gezinsdynamiek wordt vaak door financiële aspectenonnodig onder druk gezet. Deze leden willen aan de Minister vragen opwat voor manier op dit moment sprake is van ondersteuning voorgezinnen die in dit soort situaties verkeren. Op wat voor manier wordt indeze ondersteuning voorzien in gezinsvriendelijk beleid, financiëleeducatie en het doorbreken van opvoedingsstereotypen? Is de Ministervan mening dat het huidige beleid voldoende is, of is het nodig dat ditbeleid de komende periode flink moet worden verstevigd? Deze ledenwillen graag een uitgebreide toelichting op dit onderwerp.II. Reactie van de Minister van Binnenlandse Zaken en Konink-rijksrelaties III. Volledige agenda Jaarverslag Koninkrijksrelaties en BES-fonds 2024Brief regering – Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M. Uitermark – 21 mei 2025 Jaarverslag Koninkrijksrelaties en hetBES-fonds 2024 – 36 740 IV-1Antwoorden feitelijke vragen Jaarverslag Koninkrijksrelaties enBES-fonds 2024Brief regering – Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M. Uitermark – 10 juni 2025 Beantwoording vragen commissie overhet Jaarverslag Koninkrijksrelaties en het BES-fonds 2024 (Kamerstuk36 740 IV-1) – 36 740 IV-6Slotwet Koninkrijksrelaties en het BES-fonds 2024Begroting – Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M. Uitermark – 21 mei 2025 Slotwet Koninkrijksrelaties en hetBES-fonds 2024 – 36 740 IVAntwoorden feitelijke vragen Slotwet Koninkrijksrelaties enBES-fonds 2024Brief regering – Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M. Uitermark – 10 juni 2025 Verslag houdende een lijst van vragen enantwoorden – 36 740 IV-8Aanbieding van het rapport Resultaten verantwoordingson-derzoek 2024 bij Koninkrijksrelaties en het BES-fondsRapport/brief Algemene Rekenkamer – president van de AlgemeneRekenkamer, P.J. Duisenberg – 21 mei 2025 Aanbieding van het rapportResultaten verantwoordingsonderzoek 2024 bij Koninkrijksrelaties en hetBES-fonds – 36 740 IV-210 Antwoorden feitelijke vragen Aanbieding van het rapportResultaten verantwoordingsonderzoek 2024 bij Koninkrijksre-laties en het BES-fondsBrief regering – Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M. Uitermark – 10 juni 2025 Beantwoording vragen commissie, gesteldaan de regering, over het rapport Resultaten verantwoordingsonderzoek2024 bij Koninkrijksrelaties en het BES-fonds (Kamerstuk 36 740 IV-2) –36 740 IV-7Rapportages voortgangscommissie Sint MaartenBrief regering – Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksre-laties, F.Z. Szabó – 12 februari 2025 Rapportages voortgangscommissieSint Maarten – 36 600 IV-48Tweede halfjaarrapportage C(A)ft en Cft BES 2024Brief regering – Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksre-laties, F.Z. Szabó – 15 april 2025 Tweede halfjaarrapportage C(A)ft enCft BES 2024 – 36 600 IV-5411