Nationaal Biodiversiteitsplan

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202526 407BiodiversiteitNr. 155 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, VISSERIJ,VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 maart 2025Hierbij stuur ik u het Nationaal Biodiversiteit Strategie & Actieplan(NBSAP, hierna: biodiversiteitsplan) van Nederland. Het biodiversiteitsplanlaat zien hoe Nederland bijdraagt aan de internationale biodiversiteits-doelen. In deze brief neem ik u graag mee in de inhoud en totstandkomingvan dit plan.BiodiversiteitHet welzijn van mensen en de economie hebben belang bij biodiversiteit.Het gaat dan onder andere om gezonde bodems, schoon water, schonelucht, bestuivers voor voedselgewassen, en natuurlijke weerstand tegenziekten en plagen. Biodiversiteit speelt ook een belangrijke rol in debeschikbaarheid van medicijnen, bouwmaterialen en industriële grond-stoffen. Ook het waardevolle en bijzondere karakter van het landschap inNederland heeft belang bij biodiversiteit, zodat we een leefomgevinghebben waarin fijn gewoond, gewerkt en gerecreëerd kan worden.Nederland wil al deze essentiële functies behouden. Daar zijn inspan-ningen voor nodig en soms is actief herstel van biodiversiteit geboden,zowel in eigen land, samen met betrokkenen en belanghebbenden, als opwereldschaal, in samenwerking met andere landen. Wereldwijd en ook bijons in Nederland zijn er grote uitdagingen maar ook kansen, bijvoorbeeldvia de landbouw, voor het behouden en herstellen van onze biodiversiteit.Global Biodiversity FrameworkOm de wereldwijde uitdagingen rond biodiversiteit aan te pakken, hebben196 landen op de Conference Of Parties (COP-15) van het VN-Biodiver-siteitsverdrag (Convention on Biological Diversity, CBD) in december 2022in Montreal afspraken gemaakt. Deze afspraken zijn verwerkt in het Global kst-26407-155ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 407, nr. 1551 Biodiversity Framework (GBF) en Nederland heeft die afsprakenonderschreven.1In het GBF zijn de landen 23 actiedoelen voor 2030 overeengekomen, diebijdragen aan het bereiken van biodiversiteitsherstel in 2050. De actie-doelen van het GBF zijn brede opgaves en laten zien dat het herstel vanbiodiversiteit niet alleen gaat over natuurbeheer. Omdat alle 196 landentegelijkertijd aan deze 23 actiedoelen werken, ontstaat in toenemendemate een gelijk speelveld.In Montreal is ook afgesproken dat elk land een nationaal biodiversi-teitsplan opstelt. De afspraak is dat landen dat doen in lijn met de doelenvan het GBF en daarbij vermelden hoe hun plannen bijdragen aan dewereldwijde doelen. Zo worden deze internationale afspraken ook opnationaal niveau geïmplementeerd. De optelsom van deze nationalebiodiversiteitplannen moet ervoor zorgen dat de internationale ambitiesworden gerealiseerd. Ook is in het GBF afgesproken dat het biodiversi-teitplan opgesteld wordt in samenwerking met verschillende overheidsin-stanties, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Ten slotte isafgesproken dat landen in 2026 en in 2029 nationale rapportages indienenom te meten in hoeverre tegen die tijd de doelen zijn behaald en zo dewereldwijde voortgang in kaart te brengen.Mijn voorganger heeft naar aanleiding van de CBD COP-15 aan uw Kamergemeld dat ook Nederland een biodiversiteitplan zal opstellen.2Het Nederlandse planBijgaand vindt u het biodiversiteitplan voor Europees en CaribischNederland. Met het delen van dit biodiversiteitplan kom ik tegemoet aande toezegging om het biodiversiteitplan aan het begin van het tweedekwartaal 2025 met uw Kamer te delen3 en uw Kamer nader te informerenover de uitvoering van de GBF-actiedoelen.4In dit biodiversiteitplan wordt beschreven hoe Europees en CaribischNederland bijdragen aan de 23 actiedoelen die in Montreal zijnafgesproken. Aruba, Curaçao en Sint-Maarten hebben ieder een eigenbiodiversiteitsplan opgesteld; LVVN heeft hen hierbij ondersteund.Curaçao en Aruba hebben hun biodiversiteitplan reeds ingediend. InSint-Maarten is het plan gereed, maar wacht het nog op officiëlevaststelling.In lijn met de afspraken uit het GBF zijn bij de totstandkoming van hetbiodiversiteitplan bedrijven, financiële- en kennisinstellingen, belangen-organisaties, en jongerenorganisaties betrokken. Ook zijn medeoverhedenbetrokken bij het opstellen van het plan.Nederlandse bijdrage aan de 23 actiedoelenHet voorkomen van natuurverslechtering en het realiseren van daarvoornoodzakelijk natuurherstel is essentieel voor behoud en herstel vanbiodiversiteit, en daarmee ook voor het bieden van perspectief voor1Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework (GBF); Kunming-Montreal Global Biodi-versity Framework (cbd.int)2Kamerbrief, 07 maart 2023: «Uitkomsten COP15 VN-Biodiversiteitsverdrag», Kamerstuk 26 407,nr. 1463Motie van de leden Bromet en Van Campen over het concept-natuurplan met de Kamer delenen nog dit jaar toelichten op welke punten deze in strijd is met het hoofdlijnenakkoord(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1685).4Toezegging 7 maart 2023: TZ202309-028Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 407, nr. 1552 economische ontwikkelingen. Nederland werkt daarom aan het behoud enherstel van biodiversiteit en draagt zo bij aan de internationale biodiversi-teitsdoelen. Nederland werkt daar op verschillende manieren aan, onderandere door het uitvoering geven aan Europese natuurwet- en regel-geving, zoals de Natuurherstelverordening, de Vogel- en Habitatrichtlijn,de Kaderrichtlijn Water, de Exotenverordening en de KaderrichtlijnMarien.Het kabinet maakt daarnaast werk van agrarisch natuurbeheer, onderandere door de subsidieregeling voor Agrarisch natuur- en landschaps-beheer uit te breiden met een langjarig investeringspakket voor agrarischeondernemers. Ook ontwikkelt het kabinet de ecoregeling en de samenwer-kingsregeling voor veenweidegebieden. Beide komen voort uit hetGemeenschappelijk Landbouwbeleid. Daarnaast vormen het ProgrammaNatuur, het Natuurpact, de Bossenstrategie, de Programmatische AanpakGrote Wateren en Programma Noordzee belangrijke pijlers voor hetnatuurherstelbeleid. Ook buiten natuurgebieden wordt er gewerkt aan hetbehouden van onze biodiversiteit, bijvoorbeeld door de Visie op voedseluit zee en grote wateren, het Programma Gezonde Leefomgeving, hetNationaal Programma Circulaire Economie en de publiek-privatesamenwerking vanuit de Agenda Natuurinclusief 2.0.Op weg naar 2030Het huidige Nederlandse beleid draagt al bij aan het herstellen van debiodiversiteit. Zo hebben sommige soorten zich de afgelopen jarenpositief ontwikkeld. Denk hierbij aan soorten zoals de zeearend, de otter,de grijze zeehond en de kraanvogel.5 Sinds 1990 is de Living Planet Index(LPI) van Nederland met 13% toegenomen. Dat komt door de aanzienlijkegemiddelde toename van soorten van zoetwater en moeras.6 Daarnaastlaat het Living Planet Report van het Wereld Natuur Fonds zien dat debiodiversiteit in bepaalde natuurgebieden verbetert, mede geholpen doorde verbeterde waterkwaliteit van diverse rivieren in Nederland sinds dejaren ’80.7 Uit het Living Planet rapport en ook uit een aantal andererapporten volgt ook dat er voor het verbeteren van de biodiversiteit noguitdagingen bestaan, zo neemt de fauna op het land gemiddeld af.8Er zal daarom waar nodig verder worden ingezet op biodiversiteit. Wewerken de komende jaren aan het Natuurplan9, het uitbreiden van demogelijkheden voor het agrarisch natuurbeheer, aan de aanpak Ruimtevoor Landbouw en Natuur en inzet op verduurzaming van visserij eninpassing van windparken op zee. Het Natuurplan, dat voor 1 september2027 moet worden opgesteld op grond van de Europese Natuurherstelver-ordening, zal verder invulling geven aan de inzet op natuurherstel.Daarmee draagt het onderhavige plan in belangrijke mate bij aan deGBF-actiedoelen 1 t/m 12. De aanpak Ruimte voor Landbouw en Natuur105Via de meetnetten van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM) wordt de ontwikkeling insoorten nauwgezet gevolgd. Zie voor meer informatie: Netwerk Ecologische Monitoring | HetNEM (Netwerk Ecologische Monitoring) onderzoekt de natuur in Nederland structureel.6Living Planet Index Nederland, 1990–2023 | Compendium voor de Leefomgeving7Wereld Natuur Fonds (2023) Living Planet Report Nederland. Kiezen voor natuurherstel.WWF-NL, Zeist.8IPBES (2019) Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services, Rijksoverheid(2023) Snel aan de slag! IBO Biodiversiteit, PBL (2024) De betekenis van het VN «Kunming-Montreal Raamwerk voor biodiversiteit» voor het Nederlandse beleid, Het OSPAR QualityStatus Report (2023) over de milieu en ecologische toestand van de onder meer de Noordzee9Met de benaming «Natuurplan» wordt verwezen naar het «Nationaal Herstelplan» zoalsbeschreven in hoofdstuk III van de natuurherstelverordening: verordening (EU) 2024/1234 vanhet Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2024 betreffende natuurherstel10Kamerbrief Ruimte voor Landbouw en Natuur, 29 november 2024 (Kamerstuk 36 600 XIV,nr. 66)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 407, nr. 1553 dient om wettelijk vastgelegde doelen te realiseren en om te zorgen dat ertoekomstperspectief komt voor de landbouw. Daarnaast draagt het bij aanhet maken van ruimtelijke keuzes voor de ontwikkeling van landbouw ennatuur en zal het bijdragen aan meer samenhang in het rijksbeleid voorhet landelijk gebied. Ten slotte wil dit kabinet zich inzetten voor innovatie.Slimme, duurzame innovaties kunnen de landbouwsector en natuurvooruithelpen. Bij alle te ontwikkelen plannen is geen toename ofvoorkomen van regeldruk steeds het uitgangspunt.Belangrijkste pijlers van dit biodiversiteitsplanOnder het voorgaande kabinet was al een ambtelijk concept-biodiver-siteitplan opgesteld. Dit concept was echter onvoldoende in lijn met hethuidige regeerprogramma (bijlage bij Kamerstuk 36 471, nr. 96) en deprioriteiten van dit kabinet. Het kabinet heeft daarom de tijd genomen omhet biodiversiteitplan in overeenstemming te brengen met het regeerpro-gramma en de prioriteiten van dit kabinet. Het onderhavige biodiversi-teitsplan is daarvan het resultaat. Ik bied dit plan ook aan het secretariaatvan het VN-Biodiversiteitverdrag aan.In het verlengde van de motie van de leden Bromet en Van Campen11 gaik hier graag in op de aanpassingen die zijn gemaakt in het onderhavigeplan ten opzichte van het ambtelijk concept dat in het najaar van 2024 wasopgesteld. Dit kabinet zet op een aantal vlakken namelijk een nieuwekoers in. Het kabinet Schoof maakt onder andere meer werk van voedsel-zekerheid en innovaties en ondernemers krijgen de ruimte. Behoud vancultuurlandschap krijgt prioriteit en het kabinet gaat uit van de daadwerke-lijke staat van de natuur. Daarnaast staan in de beleving van dit kabinet delandbouw en visserij niet tegenover de natuur, maar zijn zij juist vanelkaar afhankelijk en kan een gezonde natuur een belangrijke basis zijnvoor landbouw en visserij. Ook wordt biodiversiteitherstel gezien insamenhang met bijvoorbeeld woningbouw en defensieactiviteiten zodatruimtelijke ontwikkelingen op die terreinen elkaar kunnen versterken. Inhet biodiversiteitplan worden bovendien de successen die we hebbenbehaald op het gebied van biodiversiteit meer benadrukt, het is namelijkbelangrijk om ook te onderstrepen welke mooie resultaten we al hebbenbehaald met onze brede inzet op biodiversiteit.In het bijgevoegde biodiversiteitplan wordt de bijdrage van Nederlandbeschreven per GBF-actiedoel, ieder actiedoel heeft zijn eigen hoofdstuk.Het beschreven beleid in deze hoofdstukken geeft de nieuwe koers van ditkabinet weer. Denk bijvoorbeeld aan de extra middelen die zijn vrijge-maakt voor Agrarisch Natuurbeheer. Daarnaast wordt er ingezet opinnovatie, de Landelijke Aanpak Wolven en de aangekondigde aanpakRuimte voor Landbouw en Natuur. Er wordt in de hoofdstukken geennieuw beleid, financiering en wet- en regelgeving aangekondigd. Bij iederhoofdstuk is een inleidende alinea toegevoegd waarin kort en bondig deuitgangspunten van dit kabinet zijn opgenomen. In de bijlage is eenbijdrage opgenomen van de betrokken bedrijven, financiële- en kennisin-stellingen, belangenorganisaties, en jongerenorganisaties, deze bijdragenzijn grotendeels ongewijzigd gebleven ten opzichte van het ambtelijkconcept van najaar 2024.11Motie van de leden Bromet en van Campen over het concept-natuurplan met de Kamer delenen nog dit jaar toelichten op welke punten deze in strijd is met het hoofdlijnenakkoord(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1685)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 407, nr. 1554 Hoewel de inzet eerder was om de Nederlandse ecologische voetafdruk in2050 te hebben gehalveerd12, wordt die ambitie niet onderschreven doordit kabinet. Die toezegging betreft een nationale kop die niet in lijn is methet hoofdlijnenakkoord. De CBD verzoekt alle landen in hun biodiversi-teitplan enkel aan te geven hoe ze hun voetafdruk plannen te verkleinen,niet een toezegging over hoeveel en per wanneer.In het biodiversiteitplan is ook een nieuw hoofdstuk opgenomen, waarinde Nederlandse inzet op biodiversiteit tot 2030 in zijn algemeenheid wordtbeschreven op basis van het Regeerprogramma en bestaande (weten-schappelijke) rapporten. Het kabinet heeft besloten om met dit nieuwehoofdstuk in de geest van het format voor het biodiversiteitplan naarvoren te kijken, in plaats van dit per actiedoel te doen, zoals in eersteinstantie in de conceptversie was gedaan. Het hoofdstuk behandelt ook deimpact op de samenleving en economie en het belang van andere grotemaatschappelijke opgaven zoals het bouwen van woningen en hetrealiseren van perspectief voor landbouw.Tot slotDe komende jaren zal waar nodig verder worden ingezet op biodiversiteit.Bij het werken aan biodiversiteit zal er rekening worden gehouden metverschillende belangen in de samenleving en de andere maatschappelijkeopgaven zoals de landbouw, defensie, de energietransitie en woning-bouw. Alleen door samen te werken, voortbouwend op de verwevenheidvan onze productiviteit met de natuur, kan de biodiversiteit hersteldworden. Dat is essentieel voor de gezondheid, het welzijn en de welvaartvan toekomstige generaties.De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,J.F. Rummenie12Bijlage Kamerbrief, 10 oktober 2019: «Bijlage appreciatie IPBES rapport Global assessment onbiodiversity and ecosystem services» (Kamerstuk 26 407, nr. 130), Kamerbrief 27 oktober 2020:«Biodiversiteit; Brief regering; Programma versterken biodiversiteit» (Kamerstuk 26 407,nr. 136) en Kamerbrief 18 juli 2022: «Reactie op verzoek commissie over de studie «Nationalresponsibility for ecological breakdown: a fair-shares assessment of resource use, 1970–2017»(Kamerstuk 26 407, nr. 144)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 407, nr. 1555