Fenomeenanalyse 'memes, een online wapen van extreem rechts'

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202430 821Nationale VeiligheidNr. 219 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 mei 2024De normalisering van (rechts)extremistisch gedachtegoed is zorgelijk. Inhet Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland van mei en december 20231 ishier uitgebreid aandacht aan besteed. Ten eerste kan de normaliseringvan extremistisch gedachtegoed leiden tot racisme, uitsluiting endiscriminatie van minderheden en andersdenkenden. Dit tast de socialecohesie aan en kan de democratische rechtsorde op termijn ondermijnen.Ten tweede bestaat het risico dat verspreiding van dergelijk gedachtegoedinspireert tot geweldpleging.Hierbij bied ik u de fenomeenanalyse «Memes, als online wapen» van deNationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) aan.2Een meme is een idee, uiting of mening gevat in tekst of in een plaatjezoals bijvoorbeeld een foto of een gif-bestand die online wordt gekopieerden verspreid. In de analyse wordt een antwoord gegeven op de vraagwelke rol memes in Nederland hebben voor de verspreiding vanextreemrechts gedachtengoed en de impact daarvan voor de nationaleveiligheid.3 Het doel van deze fenomeenanalyse is om bij te dragen aanhet herkennen, begrijpen en duiden van memes. Er is onderzocht watmemes zijn, hoe ze worden verspreid en welke vormen, functies eneffecten ze hebben.1Kamerstukken II, 29 754, nrs. 678 en 696.2Voor de analyse is gebruik gemaakt van (semi-) wetenschappelijke literatuur, journalistiekebronnen en interviews met deskundigen. Er is geen gebruik gemaakt van eigen interneton-derzoek en geen onderzoek gedaan naar personen en organisaties.3Met «extreemrechts» wordt in deze analyse, overeenkomstig het gebruik van de term in hetDreigingsbeeld Terrorisme Nederland, de ideologie bedoeld waarmee zowel activisme,extremisme als terrorisme kan worden gemotiveerd. Allen handelen vanuit extreemrechtsgedachtegoed, waartoe denkbeelden worden gerekend als vreemdelingenhaat, haat jegensvreemde (cultuur)elementen en ultranationalisme. kst-30821-219ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 821, nr. 2191 De conclusies uit de analyse zullen betrokken worden bij de verdereuitwerking van de Versterkte aanpak online4 en de Nationale Extremis-mestrategie 2024–20295. Deze strategie schetst een overzicht en de kadersvoor de beleidsinzet op extremisme, waaronder ook de inzet opweerbaarheid.ConclusiesExtreemrechtse memes zijn tegenwoordig overal op het internetaanwezig. Het is een belangrijk online communicatiemiddel voorextreemrechtse groepen en personen. Memes worden vanuit de extreem-rechtse online subcultuur verspreid naar diverse sociale mediaplatformen. Ze bereiken daar vooral jongeren die online actief zijn en diein eerste instantie niet bereikt kunnen worden. Door de vereenvoudigdeboodschap in memes bestaat het risico dat deze jongeren toch geïnteres-seerd raken in het extreemrechtse gedachtegoed.Hoe meer contentmoderatie er op een platform plaatsvindt, hoe subtielerde extreemrechtse boodschap in de meme verpakt moet zijn. Alleen zokan een meme met extreemrechtse boodschap de grotere platformenbereiken, de moderatie omzeilen en uiteindelijk een groter publiekaanspreken en hiermee de boodschap normaliseren. Daarentegen komenin besloten rechts-extremistische online groepen waar moderatieontbreekt geregeld expliciete boodschappen en gewelddadige memesvoor.Extreemrechtse memes hebben als communicatiemiddel vier functies. Erzijn vermakelijke memes waarbij humor en esthetiek voorop staat.Daarnaast zijn er memes die informatief gebruikt worden, bijvoorbeeld inonderlinge communicatie binnen een groep. Er zijn wervende memes dietot doel hebben om een extreemrechtse boodschap uit te dragen ennieuwe personen te interesseren voor de extreemrechtse ideologie. En alslaatste zijn er extremistische memes waarbij de inhoud vergaanderadicalisering en extremisme of zelfs terrorisme beoogt en verheerlijkt.De rol van extreemrechtse memes kan niet worden afgedaan alsonbeduidend. Het gebruik van memes door extreemrechtse groepen ofpersonen is een belangrijk online communicatiemiddel en wordt opdiverse manieren en met verschillende functies ingezet. De inzet draagt bijaan de normalisering van extreemrechts gedachtegoed, (online) groeps-en identiteitsvorming en in een enkel geval tot mogelijke inspiratie voorgeweld of ander extremistisch handelen.Tot slotIk zal me blijven inzetten om rechts-extremistische content en radicali-sering online tegen te gaan. Het is noodzakelijk om een vuist te blijvenmaken tegen de normalisering van het rechts-extremistisch gedach-tegoed. Deze analyse draagt hieraan bij en is zeer nuttig voor professi-onals die zich bezighouden met het tegengaan van rechts-extremistischeradicalisering. Ik zal deze dan ook actief verspreiden, zowel lokaal,nationaal als internationaal.De Minister van Justitie en Veiligheid,D. Yes¸ilgöz-Zegerius4Tweede Kamer 2023–2024, 29 754, nr. 708.5Tweede Kamer 2023–2024, 30 821, nr. 218.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 821, nr. 2192