Richtlijn gezond en verantwoord scherm- en sociale mediagebruik

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 793Preventief gezondheidsbeleid26 643Informatie- en communicatietechnologie (ICT)Nr. 848 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 juni 2025Kinderen en jongeren (hierna kinderen) groeien op in een digitale werelden besteden steeds meer tijd op schermen en sociale media. Dit is, vanuitgezondheidsperspectief, een zorgelijke ontwikkeling, omdat (te veel)scherm- en sociale mediagebruik negatieve effecten kan hebben op defysieke en mentale gezondheid. Deze zorg deel ik ook, samen met veelouders, verzorgers en professionals en blijkt ook uit de onlangs gepubli-ceerde KidsRight Index 20251.Sociale media (en daarmee ook smartphonegebruik) kunnen leuk enverbindend zijn, maar hebben ook een schaduwzijde. Er worden steedsmeer onderzoeken gepubliceerd die gezondheidsrisico’s aantonen.Overmatig sociale media gebruik kan bijvoorbeeld leiden tot negatieveeffecten zoals angst, depressieve gevoelens en slaapproblemen2 3. Eenveilige en gezonde online omgeving is dus nadrukkelijk ook een gezond-heidsvraagstuk. Tegelijkertijd weten we dat het wetenschappelijkonderzoek over de gezondheidsrisico’s van sociale media en smartphonesnog in het beginstadium zit en dat daar in de loop der tijd steeds meerover bekend zal worden. We kunnen echter niet langer meer wachten methet bieden van duidelijke normen en (leeftijds)adviezen om risico’s voorde negatieve effecten in te perken en moeten nu aan de slag met dekennis die er al is.Ouders en verzorgers (hierna opvoeders) spelen een cruciale rol in demediaopvoeding van hun kinderen. Gezond online opgroeien vraagt danook om een actieve opvoedstrategie. Hoewel het primair een zaak vanouders is, is het onrealistisch en onwenselijk om de volledige verantwoor-delijkheid voor gezond schermgebruik bij opvoeders neer te leggen. Het is1https://www.kidsrights.org/nl/nieuws/kidsrights-index-2025-mentaal-welzijn-kinderen-wereldwijd-onder-druk-door-sociale-media/2https://www.uu.nl/sites/default/files/van-den-eijnden-koning-et-al-2018.pdf3https://www.mdpi.com/1660-4601/18/3/1346 kst-32793-848ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8481 belangrijk dat ook andere partijen, zoals overheid, professionals entechbedrijven hun verantwoordelijkheid nemen als het gaat om eengezondere online leefomgeving voor kinderen. Een gezamenlijke,Rijksbrede strategie gericht op een veilige en gezonde online leefom-geving en het borgen van online kinderrechten is daarom noodzakelijk omgezond online opgroeien en opvoeden te stimuleren en te ondersteunen.Ik trek hierin samen op met andere departementen, waaronder in hetbijzonder het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties(BZK) en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW).Deze Rijksbrede strategie zal binnenkort vanuit het Ministerie van BZK metuw Kamer worden gedeeld.Het onderzoek naar een richtlijn voor gezond en verantwoord scherm- ensociale media gebruik die ik u met deze brief aanbied, heeft tot doelopvoeders op een duidelijke en eenduidige manier te ondersteunen bij hetstimuleren van gezond schermgebruik van hun kinderen. Dit gebeurt doorhet vergroten van kennis en bewustwording over hoe zij kunnen bijdragenaan het gezonde schermgebruik van kinderen en het stimuleren vannormen die daar bij passen.In deze brief ga ik in op de stappen die zijn ondernomen om tot de richtlijnte komen, de inhoud en concrete normen die hieruit volgen, alsmedeaanvullende acties om ouders en kinderen beter te ondersteunen bij hetgezond online opgroeien en opvoedenProcesOpvoeders roepen in toenemende mate om een duidelijke richtlijn enondersteuning bij het online opvoeden. Er is op dit moment sprake vanveel versnippering van tips en adviezen. Ook ontbreekt het aan praktischehandelingsperspectieven. Veel ouders maken nu bijvoorbeeld ook geenafspraken met hun kinderen over bijvoorbeeld smartphonegebruik(Nikken, 2025). Mediaopvoeding is cruciaal in de huidige digitale wereldom kinderen te leren om verantwoord, veilig en bewust om te gaan metmedia, opdat kinderen gezond opgroeien en risico’s worden gemitigeerd.Dit vraagt om eenduidige adviezen. Onderzoekers dr. Ina Koning (VrijeUniversiteit) en dr. Helen Vossen (Universiteit Utrecht) hebben in mijnopdracht onderzoek gedaan naar een eenduidige richtlijn en adviezenvoor gezond en verantwoord scherm- en sociale mediagebruik. De insteekvan dit onderzoek was om tot een breed gedragen, landelijke richtlijn enadviezen te komen met aandacht voor wetenschappelijke onderbouwing,maatschappelijke relevantie en haalbaarheid. In drie rondes is samenge-werkt met een brede groep aan stakeholders waaronder wetenschap/universiteiten, NJI, RIVM, Trimbos, Netwerk Mediawijsheid en GGDGHOR.Vooruitlopend op dit onderzoek zijn in mijn opdracht nog twee andereonderzoeken uitgevoerd. Deze onderzoeken waren gericht op hetverkrijgen van inzicht in handelingsperspectief voor online opvoeden/mediaopvoeding en mogelijke maatregelen. 1) Onderzoek naar hoekinderen, ouders en leerkrachten in de opvoeding en onderwijs omgaanmet (sociale) media, met tips voor handelingsperspectief voor ouders(Nikken et. al., 2025)4 en 2) Internationale vergelijking: gezond onlineopgroeien (Berenschot, 2025)5.4https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/03/01/gezond-mentaal-online5https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/02/14/internationale-vergelijking-gezond-online-opgroeienTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8482 Normen en adviezenGezond schermgebruikAls het in het maatschappelijke of politieke debat over schermgebruik ofsociale media gaat, ligt de nadruk vaak op de vraag vanaf welke leeftijdsociale media geschikt zijn voor kinderen. Gezond schermgebruik gaatechter om meer dan leeftijdsadviezen alleen. In het onderzoek zijn vieruitgangspunten voor gezond schermgebruik geïdentificeerd:•Leeftijdsadequaat: het kind gebruikt overwegend media die aansluitenbij zijn/haar cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling.•Samen: het kind gebruikt overwegend media in het bijzijn van of ininteractie met anderen.•In balans: het kind besteedt, naast het gebruik van media, voldoendetijd aan beweging, slaap en andere schermvrije activiteiten.•Positief: het kind is niet afhankelijk van een scherm om zich tevermaken of om zijn/haar emoties te reguleren.In deze brief ga ik specifiek in op de leeftijdsadviezen voor sociale mediaen smartphones. Voor het volledige overzicht aan adviezen die zien op hetnastreven van bovenstaande uitgangspunten en handelingsperspectiefvoor opvoeders verwijs ik u naar de het onderzoek in de bijlage.LeeftijdsadviezenWatLeeftijdsadviesSmartphoneVanaf groep 8: (Indien eerder: onder begelei-ding van een ouder oefenen)Sociale interactie platforms/berichtendiensten(WhatsApp, Signal)Vanaf de middelbare schoolSociale media platforms (TikTok, Instagram,Snapchat)Vanaf 15 jaar Sociale interactie platforms versus sociale media platformsSociale media vormen geen uniforme categorie. Ze verschillen sterk inontwerp, gebruiksdoel en impact op kinderen. Er is een verschil in socialeinteractie platforms/berichtendiensten (hierna: sociale interactieplatforms)zoals WhatsApp en Signal en sociale media platforms zoals TikTok,Instagram, Snapchat. Met sociale interactie platforms wordt in dezecontext bedoeld: platforms die zich vooral richten op persoonlijkeinteractie tussen bekenden en die geen of minimale verslavendeontwerpkenmerken omvatten. Sociale media platforms omvattenaanzienlijk meer verslavende ontwerpkenmerken en zijn gericht op bredeinteractie tussen zowel bekenden als onbekenden. Daarnaast laatonderzoek zien dat juist de verslavende elementen, samen met schadelijkecontent, een overwegend negatieve impact op het welzijn van jongerenheeft, terwijl sociale interactie platforms overwegend een positief effecthebben (Van der Wal et al., 20256). In het advies wordt daarom onder-scheid gemaakt in een leeftijdsadvies voor sociale interactie platforms,zoals WhatsApp en Signal en een leeftijdsadvies voor sociale mediaplatforms zoals TikTok, Instagram en Snapchat.Het onderzoek stelt dat: «Een leeftijdsadvies vanaf 13 jaar voor socialeinteractie platforms een realistisch, pedagogisch verantwoord enuitvoerbare mogelijkheid is om gezond sociale mediagebruik bij kinderente stimuleren. Het stelt opvoeders in staat om kinderen actief tebegeleiden in hun digitale ontwikkeling. Als kinderen digitaal vaardig en6https://osf.io/preprints/psyarxiv/qe9rn_v1Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8483 mediawijs zijn, kunnen kinderen met toestemming van opvoedersoverstappen op sociale media platforms.»Leeftijdsadvies sociale interactie platformsVoor sociale interactieplatforms sluit ik in beginsel aan bij het leeftijds-advies van 13 jaar. Met het oog op de praktische uitvoerbaarheid luidtmijn advies om dit aan te scherpen naar toegang vanaf de middelbareschool. Door de grens neer te leggen bij de overgang naar de middelbareschool wordt voorkomen dat verschillen ontstaan in de brugklas ofgroepsdruk om sociale media (in algemene zin) te gebruiken. Dit maakthet advies beter uitvoerbaar voor opvoeders.Leeftijdsadvies sociale media platformsAansluitend bij het onderzoek acht ik acht het wenselijk om ten aanzienvan de overstap van sociale interactie platforms naar sociale mediaplatforms geen grijs gebied te laten bestaan en hier een duidelijk enuitvoerbaar advies op te formuleren. Conform wat in het onderzoeks-rapport wordt gesteld dat het aan te raden is eerst kinderen met socialeinteractieplatforms zoals Whatsapp en Signal te laten beginnen en laterpas over te stappen op sociale media, adviseer ik om kinderen pas vanaf15 jaar sociale media platforms te laten gebruiken. Ik kies voor één leeftijdom opvoeders een duidelijke norm mee te geven. Dit geeft kinderen detijd digitale weerbaarheid en mediawijsheid verder te ontwikkelen enopvoeders de ruimte dit proces goed te begeleiden.Leeftijdsadvies smartphoneEen smartphone is een multifunctioneel apparaat dat voor verschillendedoeleinden gebruikt kan worden, zoals bellen/bereikbaarheid, navigeren,schoolroosters bekijken of sociale media gebruiken. In relatie totschermgebruik is vooral belangrijk wat een kind online doet en waaromen niet persé op welk apparaat dit gebeurt. Uit het onderzoek van Nikkenet.al. (2025) blijkt dat kinderen steeds jonger de beschikking krijgen overeen eigen smartphone. Smartphonegebruik uitstellen kan helpen bij hetpraktisch uitvoeren van de leeftijdsadviezen voor sociale media. Ookervaren ouders sociale druk bij smartphonegebruik van kinderen.Daarom acht ik het wenselijk de trend om op steeds jongere leeftijd tebeschikken over een eigen smartphone te keren en ook een adviesleeftijdop te nemen voor de aanschaf van de eerste smartphone. Concreetadviseer ik vanuit gezondheidsperspectief een adviesleeftijd voor deeerste smartphone vanaf groep 8. Hiermee ontstaat een logische opbouwin de leeftijdsadviezen en daarmee in de ontwikkeling van digitaleweerbaarheid en mediawijsheid van jeugdigen. Ook biedt dit opvoedersde gelegenheid goed in te zetten op ouderlijk toezicht en gefaseerdafspraken te maken met kinderen over media- en smartphonegebruik. Opdeze manier kunnen opvoeders het proces van de toetreding in de digitalewereld goed begeleiden en ondersteunen. Het is aan opvoeders zelf om,bijvoorbeeld vanuit educatieve of andere overwegingen, al eerder methun kinderen te oefenen met smartphonegebruik. Daarom start na dezomer vanuit het Ministerie van BZK een meerjarige publiekscampagneover het begeleiden van je kind bij zijn/haar eerste smartphone. Via dezecampagne worden ouders gestimuleerd om hun kinderen online tebeschermen en hen hierbij te ondersteunen met praktische tips. Hetrichtlijnonderzoek bevat belangrijke handvatten voor opvoeders en wordtin de campagne meegenomen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8484 Met deze leeftijdsadviezen voldoe ik aan de wensen van opvoeders naareen heldere richtlijn en adviezen en wordt uitvoering gegeven aan demotie van het lid Van der Werf c.s. over gedifferentieerde leeftijdsgrenzenvoor sociale media platforms7. Ook past dit advies bij de afspraken die deonderwijssector vorig jaar heeft gemaakt om mobiele telefoons uit de klaste weren. De eerste resultaten van deze onderwijsafspraak stemmenpositief: leerlingen zijn socialer en minder afgeleid. Het advies voorouders ten aanzien van smartphones kan de positieve effecten die in hetonderwijs geboekt zijn verder versterken, omdat het ouders en verzorgershandvatten biedt om ook buiten de schoolcontext bewuster om te gaanmet telefoongebruik van jongeren.Waarom geen verbod onder een bepaalde leeftijd?Uit het onderzoek blijkt dat er weinig draagvlak is voor het stellen van eenwettelijk verbod voor jeugdigen onder een bepaalde leeftijd. Door hetgeven van een duidelijk leeftijdsadvies, streef ik na dat opvoedersnadrukkelijker in staat worden gesteld om mediaopvoeding vorm te gevenen hun rol op verantwoordelijke wijze invulling te kunnen geven. Hetstellen van een aanvullende wettelijke minimumleeftijd voor socialemedia is als maatregel op zichzelf ook onvoldoende om een gezonde enveilige online omgeving voor jeugdigen te garanderen. Het beschermenvan minderjarigen vraagt om een integrale aanpak, waarbij naastleeftijdsgerichte adviezen ook de aanpak van kwalijke praktijken zoalsverslavende elementen en schadelijke content nodig is. Ook kan eenverbod in strijd zijn met kinderrechten, zoals het recht op toegang totinformatie en mogelijk ook privacy, zoals ook de KidsRights Index 2025concludeert. Ten slotte vereist een wettelijke minimumleeftijd eenlangdurig traject en is een wettelijke minimumleeftijd op dit moment nogeenvoudig te omzeilen en niet te handhaven. Dit is daarom dan ook nietwaar ik op in wil zetten en waarmee we een gezonde online omgevingkunnen bereiken. Ik vind het belangrijker om schadelijk en ongezondscherm- en sociale media gebruik te ontmoedigen en gezond en positiefgedrag te stimuleren en te ondersteunen.VervolgImplementatie richtlijnMet de richtlijn wordt een belangrijke stap gezet om gezond scherm- ensociale media gebruik door kinderen te stimuleren en te ondersteunen enkinderen digitaal weerbaarder te maken. Het is belangrijk dat de richtlijngoed wordt geïmplementeerd door opvoeders en professionals. Ook ishet belangrijk dat de implementatie en effecten van de richtlijn wordengemonitord en op termijn wordt verrijkt met nieuwe (wetenschappelijke)inzichten. Het doel van de implementatie van de richtlijn is om alleopvoeders van jeugdigen in de leeftijd tot 16 jaar te bereiken en teinformeren. De maatschappelijke organisaties die betrokken zijn bij dezede richtlijn kunnen hierin een cruciale rol vervullen en hebben ook alveelvuldig aangegeven hiertoe bereid te zijn. In de volgende fase gaan wehierover met partijen, waaronder de GGD GHOR, lokale GGD’en, NetwerkMediawijsheid en Nicam, in gesprek. Hiermee geef ik ook gehoor aan demotie van de leden Eerdmans en Krul8.Hiernaast start na de zomer vanuit het Ministerie van BZK een meerjarigepubliekscampagne. Via deze campagne worden ouders gestimuleerd omhun kinderen online te beschermen en hen hierbij te ondersteunen met7Kamerstuk II 2024/2025, 26 643, 1299.8Kamerstuk II 2024/25, 36 600 XVI, nr. 98.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8485 praktische tips, bijvoorbeeld over hoe ze afspraken maken en met hunkinderen in gesprek kunnen gaan over de digitale wereld, hoe ze apps zokunnen instellen dat hun kinderen zo veilig mogelijk zijn en hoe ze methun kind kunnen praten over risico’s. Ook komt er een informatiewebsiteop de website van Netwerk Mediawijsheid over mediaopvoeding voorouders. Dit wordt dé landingsplek voor ouders met vragen over mediaop-voeding. Hier kunnen ouders eenvoudig en laagdrempelig informatie enadviezen vinden die aansluiten op de leeftijd van het kind en de thema’sdie op dat moment spelen in het gezin of bij het kind. De richtlijn wordtmeegenomen in de publiekscampagne en krijgt vanzelfsprekend ook eenplek op deze informatiewebsite.Het is belangrijk dat we alle opvoeders bereiken in de implementatiefase.Dit betekent dat we moeten inzetten op verschillende communicatieka-nalen, we in gesprek gaan en (collectieve) afspraken moeten maken metverschillende branches die veel in contact staan met opvoeders enkinderen, zoals bijvoorbeeld het onderwijs, en dat er aandacht moet zijnvoor alternatieve communicatie instrumenten zoals visuals, cultuursensi-tieve afstemming en vertalingen om het bereik te vergroten.InternationaalAls laatste wil ik benadrukken dat ik me ook internationaal blijf hardmakenvoor het versterken van Europese wetgeving gericht op digitale dienstenen dan in het bijzonder gericht op de effectieve implementatie van deDigital Services Act (DSA) en de specifieke regels voor de beschermingvan minderjarigen online. Ook blijf ik pleiten voor Europese uniformeleeftijdsadviezen en adequate leeftijdsverificatie voor sociale media, opdatnaleving en handhaving beter uitvoerbaar worden. Zie hiertoe ook deKamerbrief over de uitvoering van de moties rondom leeftijdsverificatiedie in februari door de voormalig Staatssecretaris van BZK aan uw Kameris toegestuurd9.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,V.P.G. Karremans9https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/02/19/kamerbrief-over-online-leeftijdsverificatieTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8486