EMU-saldo 2023

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202436 410 IXVaststelling van de begrotingsstaat van hetMinisterie van Financiën (IXB) en debegrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA) voorhet jaar 2024Nr. 43 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 maart 2024Nederland rapporteert op halfjaarlijkse basis aan de Europese Commissieover de realisaties van het EMU-saldo en de EMU-schuld. Het kabinet zaldit voor 1 april doen in lijn met de vandaag gepubliceerde cijfers van hetCBS. Graag geef ik hierbij een nadere toelichting.Het EMU-saldo is over 2023 lager uitgekomen dan eerder verwacht. HetCBS heeft vandaag het EMU-saldo voor 2023 vastgesteld op – 0,3% bbp.Dit is een verbetering ten opzichte van de verwachting van het kabinet van– 1,8% bij Najaarsnota 2023. De afgelopen periode is het vaker voorge-komen dat het kabinet de raming van het saldo positief bijstelt tenopzichte van de raming op eerdere momenten. Uw Kamer heeft hier ookop verschillende momenten aandacht voor gevraagd. Ik vind het daarombelangrijk om u middels deze brief mee te nemen in de oorzaken van hetverschil tussen de raming bij Najaarsnota en het realisatiecijfer voor 2023.In onderstaande tabel staan de veranderingen ten opzichte van de ramingvan het EMU-saldo Najaarsnota 2023 en het realisatiecijfer 2023 van hetCBS. Onder de tabel vindt u de toelichting. Meerjarig kennen de wijzi-gingen geen of eerder een negatieve doorwerking en ziet een deel van hetverschil op de wijze van boeken (kastransverschil).Als % bbpIn miljardenEMU-Saldo Najaarsnota 2023– 1,8%– 18,3(1) Uitgaven0,2%2,3(2) Belasting- en premie-inkomsten0,4%4,5(3) Decentrale overheden0,5%5,4w.v. algemene en specifieke uitkeringen decentraleoverheden0,3%3,1w.v. mutatie in EMU-saldo decentrale overheden0,2%2,3(4) Correcties EMU-saldo (financiële transacties en ktv’s)0,3%2,6w.v. Kastransverschil Herstel- en Veerkracht Plan (HVP)0,1%1,0w.v. Afstorting SDE reserve0,1%0,8 kst-36410-IX-43ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IX, nr. 431 Als % bbpIn miljardenw.v. Overig (inclusief Stedin)0,1%0,8Realisatie EMU-saldo 2023– 0,3%– 3,5 Toelichting Er zijn vier incidentele oorzaken voor het verschil van circa 15 miljard eurotussen de raming van het EMU-saldo bij Najaarsnota 2023 en de realisatievan het EMU-saldo 2023 van het CBS, te weten: (1) additionele onderuit-putting en meevallers aan de uitgavenkant, (2) incidentele meevallers aande inkomstenkant, (3) overschotten van middelen voor medeoverhedenvanuit de algemene en specifieke uitkeringen, en (4) technische correctiesvan het EMU-saldo.(1)Aan de uitgavenkant is er sinds de Najaarsnota 2,3 miljard euroadditioneel aan generale meevallers en specifieke onderuitputting inbeeld gekomen die doorwerken in het EMU-saldo. Hiervan zit 1,1miljard euro onderuitputting bij de investeringsmiddelen. Deze zullenin latere jaren besteed worden.(2)Aan de inkomstenkant is er sinds de Najaarsnota sprake van meeval-lers. De totale bijstelling aan belasting- en premie-inkomsten bedraagt4,5 miljard euro. Dit komt vrijwel volledig doordat directeur-grootaandeelhouders geanticipeerd hebben op de tariefsverhoging inbox 2 die per 2024 ingaat. Eind 2023 is extra dividend uitgekeerd omdeze tariefsverhoging voor te zijn. Door dit anticipatie-effect heeft destaat beoogde toekomstige inkomsten al in 2023 ontvangen. Dit is eenmeevaller voor het saldo in 2023, maar deze is niet structureel. Hierzullen naar verwachting lagere dividenduitkeringen in de (nabije)toekomst tegenover staan.(3)Op basis van de eerste inschatting van het CBS zijn er overschottenzichtbaar bij medeoverheden, die bijdragen aan het verschil tussen deraming bij de Najaarsnota 2023 en realisatie van het EMU-saldo doorhet CBS. De overschotten zijn deels ontstaan bij de specifiekeuitkeringen aan medeoverheden. Een voorbeeld hiervan is decrisisregeling Oekraïne. In 2022 is besloten om vanuit het Rijk aangemeenten een normbedrag te geven, om de Oekraïners die vluchttenna de invasie van Rusland en het begin van de oorlog, snel en goed opte kunnen vangen en de problemen voor uitvoerbaarheid zoveelmogelijk te minimaliseren. Over 2023 is gebleken dat gemeenten op ditmoment geld overhouden. De overschotten staan voorlopig groten-deels geboekt bij het EMU-saldo Rijk, maar dit is nog niet definitief.Eind juni publiceert het CBS nieuwe (voorlopige) cijfers.(4)Tot slot vindt er nog een aantal correcties plaats op het EMU-saldo.Een vorm van een correctie zijn zogenoemde kastranscorrecties: dezevinden plaats als er op de Rijksbegroting uitgaven of ontvangstenbinnenkomen in een ander jaar dan het jaar waarin de transactie heeftplaatsgevonden. Ieder jaar worden deze uitgaven op het moment vande definitieve vaststelling van de realisatie van het EMU-saldo via eenkastranscorrectie toegerekend aan het jaar waar deze uitgaven ofontvangsten betrekking op hebben. Dit resulteert bij de realisatie ineen verschil ten opzichte van de laatste raming. Hierbij geldt dat eenkastranscorrectie die het saldo in 2023 verbetert per definitie ten lastegaat van het saldo in andere jaren. Een grote kastranscorrectie sindsNajaarsnota 2023 heeft plaatsgevonden bij het Herstel- en Veerkracht-plan (HVP). Daarnaast is 0,8 miljard aan niet-uitgegeven SDE-middelenafgestort in de SDE-reserve. Technisch gezien loopt dit niet mee in deonderuitputting aan de uitgavenkant, maar verbetert het wel hetEMU-saldo. Tot slot heeft het kabinet de kapitaalstorting Stedin eerderals saldorelevant aangemerkt naar analogie van kapitaalstortingen inTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IX, nr. 432 TenneT, die Eurostat als saldorelevant beschouwt. Het CBS heeft dezepost nu als niet-saldorelevant beoordeeld (financiële transactie).Hierdoor verbetert het EMU-saldo met 0,5 miljard euro. De budgettairebehandeling van TenneT wijzigt hierdoor niet.Bovenstaande oorzaken zijn incidenteel en geven daarmee geen indicatievan verdere structurele meevallers in de toekomst. Voor enkele postengeldt dat ze ten laste zullen gaan van het saldo in komende jaren. In hetFinancieel Jaarverslag Rijk 2023 geef ik een toelichting op de ontwikkelingvan de overheidsfinanciën over heel 2023.De Minister van Financiën,S.P.R.A. van WeyenbergTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IX, nr. 433