Reactie op verzoek commissie om nadere beschouwing toezicht CTIVD

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 924Toezichtsverslagen AIVD en MIVDNr. 259 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BINNENLANDSE ZAKEN ENKONINKRIJKSRELATIES EN VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 18 april 2024Bij brief van 8 maart jl. heeft de vaste commissie voor BinnenlandseZaken aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatiesverzocht om met een nadere beschouwing te komen op de taakinvullingen reikwijdte van het toezicht door de CTIVD en de gewenste toekomstigeontwikkeling van dit toezicht, met het oog op de conclusies uit het CTIVDtoezichtsrapport nr. 76 en met inachtneming van de (destijds) aange-houden motie van de leden Omtzigt en Mutluer (Kamerstuk 29 628,nr. 1202) inzake het functioneel toezicht door de CTIVD op alle activiteitenin het domein van de nationale veiligheid, en deze aan de Kamer te doentoekomen ten behoeve van bespreking in het commissiedebatIVD-aangelegenheden in juni 2024. Met deze brief wordt, mede namensde Minister van Justitie en Veiligheid, tegemoetgekomen aan dit verzoek.In toezichtsrapport nr. 76 heeft de CTIVD verslag gedaan van haaronderzoek naar de wijze waarop de AIVD en de MIVD de aansturing encontrole op de werkzaamheden van de inlichtingendiensten van deNationale Politie en de Bijzondere Dienst van de KoninklijkeMarechaussee (hierna: de ID’en) hebben ingericht. De CTIVD wijst in ditrapport ook op de strikte scheiding tussen de taak van de ID’en in hetkader van de nationale veiligheid en de taak van de Teams Openbare OrdeInlichtingen (TOOI) in het kader van de handhaving van de openbare ordeen onder gezag van de burgemeester. De CTIVD constateert, zonderhieraan conclusies of aanbevelingen te verbinden, dat zij geen toezichthoudt op de TOOI. Deze constatering is terecht, aangezien de controle enhet toezicht op de TOOI is belegd bij andere toezichthouders, te weten deInspectie Justitie en Veiligheid ten aanzien van de taakuitvoering van deTOOI en de Autoriteit Persoonsgegevens voor zover het de verwerkingvan politiegegevens door de TOOI betreft. In dat kader wordt nogmaalsbenadrukt dat de TOOI niet werkzaam is in het domein van de nationaleveiligheid. Er wordt bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid op ditmoment gewerkt aan de versterking van de beleidsmatige controle en hettoezicht op de TOOI. Het aanwijzen van de CTIVD als toezichthouder is kst-29924-259ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 924, nr. 2591 daarbij niet aan de orde. Toezichtsrapport nr. 76 geeft naar ons oordeeldan ook geen aanleiding voor een andere visie op de taakinvulling enreikwijdte van het toezicht door de CTIVD.De motie van de leden Omtzigt en Mutluer verzoekt de regering bij deherziening van de Wiv 2017 een voorstel te doen waarbij de CTIVDfunctioneel toezicht houdt op alle activiteiten in het domein van denationale veiligheid. Wij wijzen erop dat de vraag of het toezicht van deCTIVD het gehele domein van nationale veiligheid zou moeten omvatten,reeds aan de orde is geweest bij het voorstel van rijkswet houdendegoedkeuring van het Verdrag tot bescherming van personen metbetrekking tot de geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens envan het Protocol tot wijziging van het Verdrag tot bescherming vanpersonen met betrekking tot de geautomatiseerde verwerking vanpersoonsgegevens (Conventie 108+)1 en de Wet coördinatie terrorismebe-strijding en nationale veiligheid2. Daarbij is aangegeven dat het toezicht inde Wiv 2017 is toegespitst op de taakuitvoering van de diensten, die veelalheimelijk is en gericht op onderzoek naar personen en organisaties dieeen bedreiging vormen voor de nationale veiligheid. In die zin verschillende werkzaamheden van de diensten wezenlijk van andere overheidsorga-nisaties die zich ook in meer of mindere mate bezighouden met denationale veiligheid. Voor die organisaties geldt, ook voor wat betreft hettoezicht, het algemene gegevensbeschermingsrecht met toezicht door deAutoriteit Persoonsgegevens. Dit toezicht volstaat, ook volgens deAfdeling advisering van de Raad van State.3 De motie van de ledenOmtzigt en Mutluer is overigens op 19 maart jl. verworpen.Overigens dient in dit verband benadrukt te worden dat nationaleveiligheid een overkoepelend begrip is. De term is ontleend aan het EVRMen de reikwijdte wordt primair bepaald door de betekenis die daaraanwordt gegeven in de jurisprudentie omtrent dit begrip. Het begrip is in dejurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens echterniet nader gedefinieerd. Daar komt bij dat veel organisaties en instantieseen rol of verantwoordelijkheid hebben die raakt aan nationale veiligheid,niet alleen bij de rijksoverheid, maar ook decentrale overheden en privatepartijen. Anders dan de diensten, die hun wettelijke taken en bevoegd-heden exclusief in het kader van de nationale veiligheid uitvoeren, hebbenal deze organisaties en instanties ook andere taken. Het introduceren vanéén toezichthouder voor nationale veiligheid vergt een strikte scheidingtussen dit domein en andere domeinen, die in de praktijk vaak nietgemaakt zal kunnen worden aangezien de taken die overheidsinstanties inhet kader van de nationale veiligheid uitvoeren vaak verweven zijn mettaken uit andere domeinen.Tot slot merken wij op dat in de hoofdlijnennotitie herziening Wiv 2017,die op 1 september 2023 aan uw Kamer is gezonden (Kamerstuk 34 588,nr. 92), is ingegaan op het stelsel van toetsing, toezicht en klachtbehan-deling. Daarbij zijn op hoofdlijnen enkele scenario’s geschetst voor eenaangepast stelsel waarmee de dynamische onderzoekspraktijk van dediensten en de wijze waarop toetsing en toezicht – ook ten opzichte vanelkaar – plaatsvindt, beter op elkaar zouden kunnen aansluiten. Eén van descenario’s betreft een geïntegreerd stelsel van toetsing en toezicht waarbijde TIB en de CTIVD worden samengevoegd tot één onafhankelijketoezichthouder. Het domein van de CTIVD blijft in alle scenario’s1Kamerstukken II 2023/24, 36 455 (R2188).2Kamerstukken 35 958.3Kamerstukken II 2023/24, 36 455 (R2188), nr. 4 , p. 8–9.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 924, nr. 2592 ongewijzigd in de zin dat de CTIVD uitsluitend toezicht houdt op detaakuitvoering van de AIVD en de MIVD. Wij wisselen graag met u vangedachten over deze scenario’s tijdens het commissiedebat.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,H.M. de JongeDe Minister van Defensie,K.H. OllongrenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 924, nr. 2593