Memorie van Toelichting

31285WijzigingvandeWetvoorkeursrechtgemeenten(vereenvoudigingbekendmakingenaanbiedingsprocedure)Nr.3MEMORIEVANTOELICHTING1.InleidingDeWetvoorkeursrechtgemeenten(Wvg),ingevoerdop1januari1985,heefttotdoelomgemeenteneenbetereuitgangspositieteverschaffenopdegrondmarkt.DeWvggeeftgemeentendebevoegdheidomeenvoor-keursrechttevestigenopgrondendieindetoekomsteennieuwebestem-mingkrijgen.Alsdeeigenaarvandegrondwaaropeenvoorkeursrechtrustdegrondwilvervreemden,moetdezedegrondeerstaandegemeenteaanbieden.Hetvoorliggendewetsvoorstelbetrefthetlaatstedeelvandevereen-voudigingenmoderniseringvandeWvgzoalsdieisaangekondigdindeNotaGrondbeleid1ennaderisingevuldindeHerijkingsbriefuitoktober20032.Eenbelangrijkeeerstestapindevereenvoudigingenmodernise-ringvandeWvgisreedsgemaaktindeInvoeringswetWetruimtelijkeordening(IWro)3.HierinisdeWvgaangepastaandenieuweplanvormenuitdeWroenis,zoalsreedswasaangekondigdindeNotaRuimte4,hetrijks-enprovinciaalvoorkeursrechtgeregeld.DaarnaastisindeIWrodeproceduretotaanwijzingvangrondenvooreenvoorkeursrechtsterkvereenvoudigd.Hetaantalbesluitmomentenisteruggebracht,watleidttoteenflinkelastenverlichtingvoorgemeenten.MetdezewijzigingenvandeWvgindeIWrozijndegrootstestappenvoordemoderniseringenvereenvoudigingvandeWvggezet.DewijzigingenindeWvgzoalsdiezijnopgenomeninhetonderhavigewetsvoorstelzijnaanvullendopdeindeIWroopgenomenwijzigingen.Hetwetsvoorstelomvatdevolgendeaanpassingen:•stroomlijningaanbiedingsprocedure;•nieuweregelingbekendmakingeninwerkingtredingvoorkeursrecht;•schrappenontheffinggedeputeerdestaten;•mogelijkheidtotvrijstellingaanbiedingsplichtbijgewichtigeredenenvervreemder;•consequenterenduidelijkermakenterminologievoorkeursrecht.MetdezeaanpassingenvandeWvgwordtbeoogdomdeprocedurestevereenvoudigenenteversnellen,praktischeproblemenbijdeuitvoeringoptelossen,deleesbaarheidvandewetteverbeterenenwaarmogelijkTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2007–2008KST1128580708tkkst31285-3ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20071KamerstukkenII2000/01,27581,nr.2.2KamerstukkenII2003/04,29200XI,nr.7,p.55(BriefvandeMinisterendeStaatssecre-tarisvanVROMwaarinzijaangevenhoezijvormwillengevenaandevereenvoudigingensaneringvandeVROM-regelgeving).3KamerstukkenII2006/07,30938,nr.2.4KamerstukkenII2004/05,29435,nr.154.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.31 deadministratieve-enbestuurlijkelastenverdertereduceren.VoorditwetsvoorstelisgebruikgemaaktvandeevaluatievandeWvgin20001enisuitgebreidoverleggevoerdmetbelanghebbendenengebruikers.2.Deaanbiedingsprocedure2.1HuidigeregelingWanneereeneigenaaropwiensgrondeenvoorkeursrechtrust,zijngrondwilvervreemden,moethijzijngoedvoordathijhetaaneenderdeaanbiedteerstaandegemeenteaanbieden.Dehuidigewetkenteenprocedurewaarinonderanderezijnopgenomendewijzevanaanbiedenaandegemeente,dereactievandegemeenteeneenuitgebreideproce-dureomdeprijstebepalenalspartijenernietuitkomen.Dezeprocedure(verderaanbiedingsproceduregenoemd)wordtgekenmerktdoorveelstappenentermijnen.DeaanbiedingsprocedureisindeHerijkingsbrief2danookalstevereenvoudigenonderdeelvandeWvgaangemerkt.2.2OverwegingenBijhetevaluatieonderzoekvandeWvgbleekdathetaantalformeleaanbiedingenaangemeentenindepraktijkrelatieflaagwas3.Uitzonde-ringenhieropwarengroteuitbreidingslocatiesenbinnenstedelijkeloca-tieswaarwelveelwerdaangeboden.Naeenaanbiedingvolgtblijkenshetonderzoekvrijwelaltijdeenpositiefbeginselbesluitvandegemeente.Blijkenshetonderzoekwordtdetermijnvantweewekenwaarbinnendegemeentemoetreagerenopdevraagomeendeskundigenproceduretestartenalgemeen(veel)tekortbevonden.Grondeigenarenkunnen(endoenditook)hiermisbruikvanmaken.Deduurendekostenvandedeskundigenprocedurewordeneveneensalsknelpuntgenoemd.Hetpotentieelvandeskundigenisklein,zodathetsomslangkandurenvoordateenprijsadviesbeschikbaaris.Daarnaastzijndekostenvandedeskundigenhoogterwijldegemeentenoggeengarantieheeftdatdeverwervingsuccesvolkanverlopen.OokdoorgebruikersvandeWvgwordenbovenstaandepuntengenoemd.Verderuitenzijkritiekopdebetrokkenheidvandeskundigenoptweemomentenindeprocedureenophetcassatieverbodbijderechterlijkeprijsbepaling.DitlaatstewegensdeprecedentwerkingvanderechterlijkeuitspraakbijeenopvolgendeonteigeningsprocedureenhetuiteenlopenvandeonteigeningswetendeWvgopditpunt(bijonteigeningiswelcassatietoegestaanbijdeschadebepaling).Omaandebezwarentegendehuidigeaanbiedingsprocedurezoveelmogelijktegemoettekomenwordtinhetonderhavigewetsvoorsteldeaanbiedingsprocedurevereenvoudigd.Doorderegelingduidelijkertestructurerenenbepalingenopnieuwteredigerenisgepoogddeleesbaar-heidteverbeteren.Hetaantalprocedurestappenwordtteruggebrachtdoordatdedubbeleregelingvanhetprijsadviesdoordeskundigenwordtgeschrapt.Dehuidigedubbeleregelingwaarineersteenprijsadvies(artikel16)envervolgensinderechterlijkeprijsbepalingsprocedureeennaderprijsadvies(artikel18,tweedelid)wordtuitgebrachtwordtingekorttotéénprijsadviesinéénrechterlijkeprijsbepalingsprocedure.Ookwordtdedescentenietmeerverplichtgesteldenwordendeuitgebreideprocedureregelsvoorderechterlijkeprocedurezoveelmogelijkwegge-latenomdathetWetboekvanBurgerlijkeRechtsvordering(Rv)hierinreedsvoorziet.Hetaantalwetsartikelenmetbetrekkingtotdeaanbie-dingsprocedurewordthiermeebijnagehalveerd.1H.deWolffe.a.,GebruikeneffectenWetvoorkeursrechtgemeenten,Delft:DelftUniversityPress2000;H.deWolffe.a.,Aanbe-velingenvormgevingengebruikWetvoorkeursrechtgemeenten,Delft:DelftUniversityPress2000.2KamerstukkenII2003/04,29200XI,nr.7,p.55.3H.deWolffe.a.,GebruikeneffectenWetvoorkeursrechtgemeenten,Delft:DelftUniversityPress2000,p.58ev.enp.3.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.32 2.3DevereenvoudigdeaanbiedingsprocedureInhoofdlijnenzietdeaanbiedingsprocedureindeaangepasteWvgeralsvolgtuit:•vervreemderbiedthetgoedaandegemeenteaan(deopgave);•gemeentegeeftaanofzijaldannietwensttekopen;•indiengemeentewenstaantekopen:onderhandelingdoorvervreemderengemeente;•indienpartijenerinonderhandelingnietuitkomen:rechterlijkeprijsbepalingsprocedure;•uitspraakrechteroverdeprijs;•aparteproceduretervaststellingaankoopplichtgemeentebijbijzon-derepersoonlijkeomstandighedenvandevervreemder(huidigartikel27).EvenalsindeWvgzoalsdiethansgeldt,startdevereenvoudigdeaanbiedingsproceduredoordatdevervreemderdoormiddelvaneenopgaveaandegemeentekenbaarmaaktdathijinbeginselbereidisovertegaantotvervreemdingvanzijngoedaandegemeente.Burgemeesterenwethoudersmoetenvervolgensaangevenofdegemeentehetgoedinbeginselwenstaantekopen(beginselbesluit).Determijnvoorhetnemenvaneenbeginselbesluitdoorburgemeesterenwethouderswordtinditwetsvoorstelvanachtwekenteruggebrachtnaarzesweken.Gemeentenhebbenaangegevendezetermijnvoldoendetevinden.Hiermeehangtsamendatdetermijnomeenverzoektotprijsbepalingbijderechterintedienenmettweewekenwordtverlengd,overeenkomstigdeuitkomstenvandeevaluatievandeWvg.Evenalsbijdehuidigeaanbiedingsprocedureishetuitgangspuntvandeinditwetsvoorstelvereenvoudigdeaanbiedingsproceduredatdevervreemderdevoortgangvandeonderhandelingenbepaalt.Nadeformeleaanbieding(opgave)doordevervreemderenhetbeginselbesluitvanburgemeesterenwethouderskomenpartijeninbeginseldoorhetvoerenvanonderhandelingenminnelijktotvaststellingvandevervreemdingsvoorwaarden.Deaparteprijsadviesprocedureuitartikel16vandehuidigewetwaarinderechteralleeneenaanwijzenderolmetbetrekkingtotdedeskundigenspeelt,komtmetditwetsvoorsteltevervallen.Ditisovereenkomstigdehuidigeonteigeningswetwaarineendergelijkeaparteprijsadviesprocedureookontbreekt.Partijenkunnentijdensdeminnelijkefaseuiteraardwelzelfbesluitenomeendeskundigen-adviesintewinnen.Eenwettelijkeregelinghiervoorisnietnodig.Wanneerpartijenergezamenlijknietuitkomen,eenopgaveisgedaaneneenbeginselbesluitisgenomenkandevervreemderaanburgemeesterenwethoudersverzoekenombijverzoekschrifteenrechterlijkeprijsbepalings-procedureaantevragen.Dezeprocedurewordtgestartmeteenbijprocu-reurintedienenverzoekschrift.Deredenomhetverzoektotprijsbepalingaanderechterviaburgemeesterenwethouderstelatenlopenligtinhetfeitdatdegemeentedekostenvanderechterlijkeprocedure,hetdeskundigenadviesenderechtsbijstandvandevervreemdermoetdragen.Burgemeesterenwethouderskunnenerdanvoorkiezenomgeenverzoekbijderechterintedienen.Zijkrijgenhiervooreenbeslistermijnvanvierweken.Dezetermijnismettweewekenverlengdtenopzichtevandetermijninartikel16,eerstelid,vandehuidigeWvg.Dietermijnvantweewekenbleekindepraktijktekort1.Dienenburgemeesterenwethou-dersvervolgensgeenverzoekbijderechterin,ofdoenzijdittelaat,dankrijgtdevervreemderdevervreemdingsvrijheidaaneeniedergedurendedriejaren.Ditisovereenkomstigdehuidigeregeling.1H.deWolffe.a.,GebruikeneffectenWetvoorkeursrechtgemeenten,Delft:DelftUniversityPress2000,p.149;H.deWolffe.a.,AanbevelingenvormgevingengebruikWetvoorkeursrechtgemeenten,Delft:DelftUniversityPress2000,pp.36–37.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.33 Voordeprijsbepalingsprocedurebijderechtbankgeldtdatderechtbankaltijdeenofmeerdeskundigendienttebenoemenomadviesaanderechtbankuittebrengenoverdeprijs.Zijonderzoekentenbehoevevanhunadviesdeliggingengesteldheidvandeonroerendezaak.Voorhetoverigewordenervoordeprocedurebijderechtergeeninhoudelijkeprocedureregelsgegevenenwordtdeverplichtingtothethoudenvaneendescenteafgeschaft.DederdetitelvanheteersteboekvanhetWetboekvanBurgerlijkeRechtsvorderingdatdeverzoekschriftprocedureineersteaanlegregelt,geeftmedeviadedaarinopgenomenschakelbepaling(artikel284Rv)uitgebreideregelsomtrentdeprocedureenhetbewijs-recht.Zokentartikel201Rv,welkartikelopgrondvanartikel284Rvookopdeverzoekschriftprocedurevantoepassingis,eengoederegelingvoordedescente.DoortevolstaanmetderegelinguithetWetboekvanBurgerlijkeRechtsvorderingkanderechterafhankelijkvandeomstandig-hedenvanhetgevalkiezenofgebruikwordtgemaaktvaneendescente.Somsbiedtnamelijkfotografievoldoendeinzichtindeliggingengesteld-heidvandebetreffendeonroerendezakeneniseendescenteoverbodig.Hetstaatdepartijenwelaltijdvrijomderechterteverzoekentothethoudenvaneendescente.Dehiervoorbeschrevenregelingbiedtderechtermeervrijheidomkeuzestemakenindeproceduredandehuidigeregeling.Ditpastindetendenstotterugdringingvandelijdelijkheidvanderechtertenaanzienvanhetverloopendeinstructievandezaak1.Dewijzevanprijsbepalingdoorderechterblijftmetditwetsvoorstelongewijzigd.Deartikelen40btotenmet40fvandeonteigeningswetblijvenhiervoorvantoepassing,watbetekentdatdeprijsdezelfdeisdiebijverondersteldeverkoopinhetvrijecommerciëleverkeertusseneenredelijkhandelendekoperenvervreemdertotstandzoukomen.Doetderechterbijeindbeschikkinguitspraakoverdeverkoopprijs,danbeslisthijtevensoverdekostenverdeling.Dekostenvanderechterlijkeprocedure,hetdeskundigenadviesenderechtsbijstandvandevervreemderkomen,evenalsindehuidigeregelingvoorrekeningvandegemeente.Derechtbankkanechterindeomstandighedenvanhetgevalaanleidingzienomdekostengeheelofgedeeltelijktecompenseren.Eenomstandigheidwaarbijditaandeordekanzijn,isbijvoorbeeldalsdevervreemderdegemeenteverzochtheeftdeprijsvaststellingsproceduretestartenmethetenkeleoogmerkeengratisprijsadviestekrijgen.Duszonderdathijhetoogmerkheeftomhetdesbetreffendegoedaandegemeenteteverkopen.Derechterkaninditgevalmisbruikvandeproce-duredoordevervreemdersanctioneren.Dezekostenveroordelings-regelingisgelijkaanderegelinguitdehuidigeWvg.Doordeeindbeschikkingvanderechterisdegemeentegedurendedriemaandennahetonherroepelijkwordenvandeeindbeschikkinggehoudenomaanoverdrachtvanhetgoedmeetewerken.Devervreemderisnaderechterlijkeprocedure,netalsindehuidigeWvg,nietverplichtomzijngoedovertedragen.DeWvggaatimmerssteedsuitvandevrijheidvoordevervreemderomtotvervreemdingtebeslissen.Doetdevervreemderechternietbinnendiedriemaandeneenberoepopdemedewerkings-plichtvandegemeentedanblijfthetvoorkeursrechtgeldenenvervaltdemedewerkingsplichtvandegemeente.Dehuidigewetvoorzietineenmogelijkheidvoorburgemeesterenwethoudersomnaafkomstvanhetdeskundigenadviesenvóórhetrech-terlijkprijsoordeelvandeaankoopaftezien(artikel17,eerstelid).Hoeweleenvergelijkbarebepalingnietwordtopgenomen,blijftditmethetonder-havigewetsvoorstelmogelijk.Naopleveringvanhetdeskundigenadviesenvóórdeeindbeschikkingvanderechterkandegemeenteervoorkiezenvandekoopaftezien.Degemeentekandeverzoekschrift-procedurebeëindigendoorhaarverzoekintetrekken.Ditiseenalgemeen1Ziehierover:KamerstukkenII1999/00,26855,nr.3,p.6(memorievantoelichtingbij:Herzieningvanhetprocesrechtvoorburger-lijkezaken,inhetbijzonderdewijzevanprocederenineersteaanleg).Zietevens:KamerstukkenII2005/06,29279,nr.35(RechtsstaatenRechtsorde;Briefministerovereenslagvaardigerrechtspraak)enKamer-stukkenII2006/07,30951,nr.1waarineenkabinetsreactiewordtgegevenopheteindrapportvandeadviescommissiefunda-menteleherbezinningburgerlijkprocesrecht(W.D.H.Asser,H.A.Groen,J.B.M.Vrankenm.m.v.I.N.Tzankova,«Uitgebalanceerd»,DenHaag2006).TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.34 uitgangspuntvandeverzoekschriftprocedureuithetWetboekvanBurger-lijkeRechtsvordering.Beëindigtdegemeentedeverzoekschriftproceduredanheeftdevervreemderweerdevervreemdingsvrijheidaaneeniedergedurendedriejaar.Derechtbankbeslistnaintrekkingvanhetverzoekdoorburgemeesterenwethoudersnogweloverdekostenverdeling.Gedurendedeprocedurezijndoordevervreemderkostenvooronderandererechtsbijstandgemaakt.Dezedienenevenalsinhetgevalereeneinduitspraakoverdeverkoopprijswordtgedaaninbeginseltenlastevandegemeentetekomen.Derechterdoetoverdekostenverdelingdusnoguitspraak.Alslaatsteonderdeelvandeaanbiedingsprocedurewordtdeproceduretervaststellingvaneenaankoopplichtvoordegemeente,zoalsinhethuidigeartikel27isopgenomen,metenigeredactioneleaanpassingengehandhaafd.Ditartikelisalsgevolgvanhetamendement-VanDamc.s.1indeWvgopgenomen.Hetzietopdesituatiedatdevervreemderzijngoedheeftaangebodenaandegemeente,maardegemeente,ondankseenpositiefbeginselbesluit,laterindeprocedureafhaakt.Onderomstan-dighedenkanhetdanredelijkzijndatdevervreemderookinderdaadvanzijngoedafkan.Debepalingbeoogtdaartoeeenmogelijkheidteopenenenbepaaltdatdevervreemdereenverzoekkandoenaanderechtbankopdatdezebepaaltdatdegemeentemedewerkingmoetverlenenaandeoverdracht.Detoetsingsnormvooreensuccesvolberoepopdezeregelingblijft«bijzonderepersoonlijkeomstandigheden».Voordeinterpretatievandezetoetsingsnormblijfdewetsgeschiedenisvanhetoudeartikel27endedaaropgebaseerdejurisprudentiemaatgevend.Steltderechtbankeendergelijkeaankoopplichtvastdanbepaaltdezeookdeprijs.HetpastomopdezeplaatsookenigewoordentewijdenaandebetekenisvanEuropesestaatssteunregelsvoordeaanbiedingsprocedureendeprijsvorming.BijeenaanbiedingvangrondenonroerendezakenkunnendeEuropesestaatssteunregelsvantoepassingzijn.HierbijgaathetmetnameomdeMededelingstaatssteunelementenverkoopgrondengebouwen(PbEG1997,C209/3).HoeweldezeMededelingzichquareik-wijdtebeperkttotverkoop,wordendebeginselenvandeMededelingdoordeEuropeseCommissieooknaaranalogietoegepastopaankoop,erfpachtenverhuurdooroverheden.(Ziehierover:HandreikingGrondt-ransactiesenStaatssteun).DatbetekentdathoewelinditwetsvoorsteldeverplichteprocedurevanhetdeskundigenadviesvoorafgaandaanderechterlijkeprijsbepalingsprocedureuitdeWvgwordtgeschrapt,gemeenteninenkelegevallenwelopgrondvandeEuropesestaatssteun-regelsgehoudenblijvenomeenonafhankelijkdeskundigenadviesintewinnenomdemarktwaardevandegrondvasttestellen.3.Bekendmakingeninwerkingtredingvanvoorkeursrechten3.1HuidigeregelingIndeWvgzoalsdienainwerkingtredingvanhetwetsvoorstelinzakedeInvoeringswetWroluidt,wordthetgemeentelijk-,provinciaal-enrijks-voorkeursrechtbekendgemaaktviapublicatieindeStaatscourantenéénofmeerdag-ofnieuwsbladendieindegemeenteverspreidwordenenopdegebruikelijkewijze.Daarnaastwordendeeigenarenenbeperktgerech-tigdendoormiddelvaneenaangetekendschrijvenvanhetvoorkeurs-rechtbesluitopdehoogtegebrachtenwordtopgrondvandeWetkenbaarheidpubliekrechtelijkebeperkingenonroerendezaken(Wkpb)hetgemeentelijkvoorkeursrechtinhetgemeentelijkebeperkingenregisterendegemeentelijkebeperkingenregistratieenhetprovincialeofrijks-voorkeursrechtinhetkadasteringeschreven.Hetgemeentelijk,provin-ciaalenrijksvoorkeursrechttreedtindieregelinginwerkingdaagsna1KamerstukkenII1980/81,13713,nr.74.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.35 dagtekeningvandeStaatscourantwaarindeterinzageleggingbekendisgemaakt.DezeindeInvoeringswetWroopgenomenregelingvanbekendmakingeninwerkingtredingvanvoorkeursrechtenisinhoudelijkongewijzigdtenopzichtevanderegelingdievoorinwerkingtredingvandiewetgold.Metdieregelingkunnenerechtervoorkeursrechtenbestaandiegedurendeeenkorteperiodenahetaanwijzingsbesluitnognietopperceelsniveaukenbaarzijn.Datkanleidentotongeldigeoverdrachtenofdeongeldigevestigingvanbeperkterechten.Daarnaastkanditinvloedhebbenophetfinancieringsklimaat.Gevestigdehypothekenzijnongeldigalsnadevesti-gingvanhetrechtvanhypotheekblijktdattentijdevandeverkrijgingvanhetonderpandeenvoorkeursrechtgold.IndeWvgisaanhetnotariaateencontrolerenderoltoebedeeld.Denotarisheeftdewettelijkeplichtomtecontrolerenofeenoverdrachtwelofnietistoegestaan(ofereenvoorkeursrechtisgevestigd)endienthier-overonderaandeoverdrachtsakteeenverklaringoptenemen.Onderdegeldenderegelsishetvoorhetnotariaatsomslastigomdiecontrole-renderolgoeduittevoeren.Hetvoorkeursrechttreedtnamelijkinwerkingnadebekendmakingvandeterinzageleggingvanhetaanwijzings-besluitindeStaatscourant.Opdatmomentishetvoorkeursrechtnognietaltijdperperceelingeschrevenindegemeentelijkebeperkingenregi-stratieofdeopenbareregistersvanhetKadaster.IndeStaatscourantwordendevoorkeursrechtennietopperceelsniveauaangegevenzodatdeStaatscourantnietdedoorhetnotariaatvereisteinformatiebiedt.Denotariskandaaromopgrondvandebeschikbareinformatiebijhetpasserenvanzijnaktenietmetzekerheidvaststellenofhetperceelisaangewezenvooreenvoorkeursrecht.Hetgevolghiervanisdathetnota-riaatsomsvoorafgaandaanhetpasserenvandeakteschriftelijkbijgemeenten1informeertoverhetaldannietaanwezigzijnvaneenvoor-keursrecht.Dezeschriftelijkecorrespondentietussenhetnotariaatengemeentenleidttotlastenvoordeburger(hetnotariaatberekentdezekostendooraande(ver)kopendepartij)engemeenten.3.2OverwegingenOmindetoekomstongeldigeoverdrachtenenongeldigevestigingvanbeperkterechtentevoorkomeneneeneenvoudigeuitoefeningvandecontrolerenderolvanhetnotariaatmogelijktemakenmoetdekenbaar-heidvangeldendevoorkeursrechtengoedgeregeldzijn2.Daartoemoetdoormiddelvaneennieuweregelingdekenbaarheidvanhetvoorkeurs-rechtophetmomentvaninwerkingtredingvanhetvoorkeursrechtzoeffectiefmogelijkwordengeregeld.Ookdientdenieuweregelingeengoedevervullingvanpubliekrechtelijketakentefaciliteren.Gemeente,provincieenrijkmoetenhunvoorkeursrechtbevoegdheidpraktischgoeduitkunnenvoeren.Denieuweregelingmoetertevensvoorzorgendatdetijddietusseninwerkingtredingvanhetvoorkeursrechtendekenbaarheid/zichtbaarheidvanhetvoorkeursrechtopperceelsniveauverstrijktzokortmogelijkis,zodatergeenvoorkeursrechtenkunnenbestaandienietperperceelkenbaarzijn.Daarnaastishetvanbelangdaterzoweinigmogelijktijdverstrijkttussenhetnemenvanhetaanwijzings-besluitenhetmomentwaarophetvoorkeursrechtinwerkingtreedt.Voor-komenmoetwordendatgrondeigenarenanticiperendopdeinwerkingtre-dingvanhetvoorkeursrechthungrondaananderendandegemeente,provincieofhetrijkverkopen.Tenslottemoetdenieuweregelingvoldoenaandeeisuitartikel3:40vandeAlgemenewetbestuursrecht(Awb),dateenbesluitnietinwerkingkantredenvoordathetisbekendgemaakt.Bijdevormgevingvandebekend-1Bijprovincieenrijkspeeltditnognietomdatdezeophetmomentvaninwerkingtredingvandezewetnogmaarkortdevoorkeursrecht-bevoegdheidgenieten.2Geldtinbeginselookvoorhetvervallenvanvoorkeursrechten.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.36 makingmoettevensrekeningwordengehoudenmetdeuitgangspuntenvandeper1juli2007inwerkinggetredenWkpb1.AlsgevolgvandeWkpbmoetengemeentelijkevoorkeursrechtenwordeningeschrevenineengemeentelijkbeperkingenregisterenbijgehoudenineengeautomati-seerdegemeentelijkebeperkingenregistratie.Provinciale-enrijks-beperkingenzoalsprovinciale-enrijksvoorkeursrechtenwordenopgrondvandeWkpbingeschrevenindeopenbareregistersvanhetKadaster2.Deindegemeentelijkebeperkingenregistratieendeopenbareregistersopgenomeninformatieisvoordeburgertoegankelijkviaééncentraalinformatiepunt:Kadaster-Online.3.3BekendmakingvanvoorkeursrechtenIndevoorgesteldenieuweregelingwordtdebekendmakingvangemeen-telijke,provincialeenrijksvoorkeursrechtenviadebekendmakingvandezakelijkeinhoudvanhetbesluitendebekendmakingvandeterinzageleg-gingvanhetbesluitindeStaatscourantgehandhaafd.BekendmakingviadeStaatscourantblijktindepraktijkeengoedeenbetrouwbarewijzevanbekendmakingvanvoorkeursrechten.Ookdeschriftelijkemededelingvanhetvoorkeursrechtaandeeigenarenenbeperktgerechtigdenendealge-menebekendmakingopdegebruikelijkewijze(bijvoorbeeldviadegemeentepaginaineenplaatselijknieuwsbladendeprovincialebladen)wordtgehandhaafd.Doordezebekendmakingviatweemediawordtaangeslotenbijdeinformatiebehoeftevandeverschillendecategorieënbelanghebbendenbijvoorkeursrechten.Deindehuidigewetverplichtebekendmakingvanhetvoorkeursrechtinéénofmeerdagofnieuwsbladenkomt–metalsdoeleenreductievandegemeentelijkebestuurlijkelasten–tevervallen.3.4InwerkingtredingvanvoorkeursrechtenIndenieuweregelingvoordeinwerkingtredingvanvoorkeursrechtenwordtgebruikgemaaktvanhetstelselzoalsdatuitdeWkpbvoortvloeit.DeinwerkingtredingvanhetgemeentelijkvoorkeursrechtwordtdaarominditwetsvoorstelgekoppeldaanhetmomentvandeopgrondvandeWkpbvoorburgemeesterenwethoudersverplichteregistratievanhetgemeentelijkvoorkeursrechtbesluit(aanwijzingsbesluit)indegeautomati-seerdegemeentelijkebeperkingenregistratie.DeinwerkingtredingvanprovincialeenrijksvoorkeursrechtenwordtgekoppeldaanhetmomentvanaanbiedingvanhetvoorkeursrechtbesluitterinschrijvingaanhetKadaster.MetdezeoplossingiszowelhetgemeentelijkalshetprovinciaalofrijksvoorkeursrechtvanafhetmomentvaninwerkingtredingopperceelsniveauzichtbaarviaKadaster-Online.Datbetekentdatgemeente-lijke,provincialeenrijksvoorkeursrechtenopdezelfdewijzeenplaatsvoornotariaat,burgersenbedrijvenzichtbaarzijn.Gemeentelijkevoorkeurs-rechtenstaandirectnadatzijzijnopgenomenindegemeentelijkebeperkingenregistratieinKadaster-Online.Voorprovinciale-enrijks-voorkeursrechtengeldtdatdezedirectnahunaanbiedingterinschrijvingbijhetKadasterinKadaster-Onlinealsingekomenstukopperceelsniveauworden«gesignaleerd».Dedaadwerkelijkeinschrijvingvanhetprovinciaal-ofrijksvoorkeursrechtvindtnakortetijdplaats.Omdatgemeenten,provinciesenrijkzelfzorgdragenvoorhetbijhoudenvandegemeentelijkebeperkingenregistratieofdeaanbiedingterinschrij-vingbijhetKadasterendepublicatieindeStaatscourantiseenoptimaleafstemmingtussenpublicatieeninwerkingtredingmogelijk.Gemeenten,provinciesenrijkhebbenzelfindehanddatdetijddiehiertussenverstrijktzokortmogelijkis.PraktischkanditbereiktwordendoordevoorkeursrechtadvertentievoorafgaandaanhetnemenvanhetbesluitreedsonderembargoaandeStaatscourantteverstrekken,zodatde1KamerstukkenII28218,nr.2.2Artikel3,tweedelidjunctoartikel15,eerstelid,Wkpb.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.37 bekendmakingindeStaatscourantdirectnahetvaststellenvanhetbesluitplaatskanvindenenhetvoorkeursrechtdedagnadagtekeningvandieStaatscourantindegemeentelijkebeperkingenregistratiekanwordengeregistreerdofterinschrijvingbijhetKadasteraangebodenkanworden.Eengoedeuitvoeringvandeinschrijvingvanprovincialerijksvoorkeurs-rechtenisbelangrijk.HetKadasterheeftopgrondvanafsprakenmetprovinciesenrijkinzijnKwaliteitshandvestvastgelegdhoehetdeinschrij-vingzalbehandelen.Metdezenieuweregelingvandebekendmakingeninwerkingtredingvanvoorkeursrechtenwordtzowelhetbelangvanderechtszekerheidinhetvastgoedverkeeralsdegoedeuitvoerbaarheidgediend.4.Schrappenontheffinggedeputeerdestatenenintroductievrijstellingaanbiedingsplicht4.1HuidigeregelingDeWvgkentmomenteeldemogelijkheidvanontheffingdoorgedepu-teerdestatenvandeplichttotonderhandelenmetdegemeente.IndeHerijkingsbrief1isreedsaangegevendatdezeontheffingsmogelijkheidzalwordenafgeschaft.Eeneersteredenhiervoorisdatdezeregelingnauwe-lijkswordtgebruikt2.Uithetevaluatieonderzoekin2000kwamooknaarvorendatdepositievangedeputeerdestatenindezeneen«watvreemderol»opleverde.Hetgaatimmersomhetvoorkeursrechtvandegemeente.Inhetevaluatieonderzoekleiddedittotdeaanbevelingomdeprovincialeontheffingafteschaffen3.4.2OverwegingenDeaanbevelingtotschrappenvandeontheffingsmogelijkheidbijgedepu-teerdestatenwordtinditwetsvoorstelopgevolgd.Tochzijnergevallendenkbaarwaarinburgersvanwegebijzondereomstandighedeneenuitzonderingopdewerkingvanhetvoorkeursrechtwillenvragen.Gedachtkanwordenaanhetgevalwaariniemandomtechnischeredenenzijnbedrijfsvormaanpast(zoalsvaneencommanditairevennootschapnaareenbeslotenvennootschap)waarbijoverdrachtaandenieuwerechtspersoonnodigis.Inhetevaluatieonderzoekisaangegevendatdergelijkeverzoekenommettoestemmingvandeoverheidtekunnenoverdragen,aandeordezoudenmoetenkomenbijhetbeginselbesluitenderechtsbeschermingdaartegen(bezwaarprocedure)4.Dezeoptieuithetevaluatierapportwordtinditwetsvoorstelechternietgevolgd.BezwaarlijkbijeendergelijkeoplossingzounamelijkzijndatdevervreemderdanvolgensderegelsvandeWvgformeelzijngoedjuistmoetaanbiedenaandegemeentemaartegelijkertijdhierbijmoetaangevendathijinfeitenietbereidismetdegemeenteinonderhande-lingtetreden.Vaneenechteaanbiedingisinzo’ngevalgeensprake.4.3UitzonderingopaanbiedingsplichtOmtochtevoorzienineenmogelijkheidommetbehoudvandegeldingvanhetvoorkeursrechteenbepaaldevervreemdingmogelijktemakenwordtaanartikel10eenextrauitzonderingopdeaanbiedingsplichttoege-voegd.Deaanbiedingsplichtgeldtopgrondvanditnieuweonderdeelnietindienburgemeesterenwethoudersopaanvraagvandevervreemderbesluitendaternietaangebodenhoeftteworden.Burgemeesterenwethoudersmoetenhierbijdevoorgesteldeoverdrachtspecifiekkunnenbeoordelenomtebezienofdezevoordegemeentenietnadeliguitpakt.Hiertoekunnenzijbijvoorbeeldeenconcept-overeenkomstof-transport-aktevandevervreemderverlangen.1KamerstukkenII2003/04,29200XI,nr.7,p.55.2H.deWolffe.a.,GebruikeneffectenWetvoorkeursrechtgemeenten,Delft:DelftUniversityPress2000,p.66ev.3H.deWolffe.a.,AanbevelingenvormgevingengebruikWetvoorkeursrechtgemeenten,Delft:DelftUniversityPress2000,pp.48–49.4H.deWolffe.a.,AanbevelingenvormgevingengebruikWetvoorkeursrechtgemeenten,Delft:DelftUniversityPress2000,pp.48–49.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.38 Grondslagvoordevrijstellingvandeaanbiedingsplichtmoeten«gewich-tigeredenen»vandevervreemderzijn.Devraagwanneerersprakeisvan«gewichtigeredenen»isnietbijvoorbaatinalgemenezintebeant-woorden.Burgemeesterenwethouderszullenditmoetenbeoordelen.Welkanwordenaangeslotenbijwatdewetsgeschiedenisomtrentdeontheffingvangedeputeerdestatenvermeldt.Dezeontheffings-mogelijkheidwerdgedachttebestaanbijbepaaldegevallenvanvoorge-nomenruil,schenkingofinbrengwaarbijdepersoonlijkeomstandig-hedenenbedoelingenvandevervreemderzodanigzijn,dateenverkoopaandegemeenteredelijkerwijsnietkanwordengeëist.Eenandervoor-beeldkanzijneenvoorgenomenverkoop«indeput»vaneenopterichtengebouw,waarvoorreedseenbouwvergunningisverleend.Eerderisookalhetgevalgenoemdvaneeneigenaardiezijnbedrijfengoedineenandererechtsvormwilonderbrengen.Totslotzijverwezennaardemogelijkheidvanoverdrachtentenbehoevevandezogenoemdeoudebestemming.Eenvoorkeursrechtwordtvaakgevestigdineenvroegstadiumvandeplanvorming.Uitvoeringvanhetnieuweplankandannogeentijdduren.Hetismogelijkdatmeneenbedrijfmetdeoude(vaakagrarische)bestemminginzo’ngevalwiloverdragenvoordoeleindendiebijdeoudebestemminghoren.Wanneerheteenoverdrachtbetreftwaar-tegendegemeentegeenbezwaarheeft,kunnenburgemeesterenwethou-dersmetzo’noverdrachtinstemmen.Zijkunnenechterookbeslissennietineendergelijkevrijstellingtevoorzien.Redenenomgeenvrijstellingtegeven,zoudenbijvoorbeeldkunnenzijnhetvoorkomenvaneenlaterehogeprijsvanaankoopvandegrondwegensprijsstijgingalsgevolgvaninvesteringenofhetvermoedendatdeverkoopjuistgeschiedtmethetoogopdenieuwebestemmingvandegronden.Verlenenburgemeesterenwethoudersvrijstellingdankunnenzijinhunbesluitbeperkingenopnemen.Burgemeesterenwethouderskunnenbijvoorbeelddeuitzonderingopdeaanbiedingsplichtbeperkentoteenconcreteenbepaalbareoverdrachtaaneenbepaaldenatuurlijkpersoonofrechtspersoon.Debepalingzietimmersopeenzeeruitzonderlijkesituatiewaaringewichtigeredenengrondzijnvooreenoverdracht.5.TerminologieWetvoorkeursrechtgemeentenInhetonderhavigewetsvoorstelisdeterminologievandeWvgopeenaantalpuntenduidelijkerenconsequentergemaaktenopenkelepuntenaangepastaandetermenuitdeAwbenhetBurgerlijkWetboek(BW).Inhetwetsvoorstelzijntermenalsverdeling,aanwijzingvangronden,goed,vervreemden,vervreemder,verkrijger,bekendmakingenmededelingconsequentdoorgevoerd.Daarnaastisterverbeteringvandeleesbaarheidvandewethetrechtsge-volgvaneenvoorkeursrechtexplicietindewetopgenomen.DejuridischestatusvaneenoverdrachtinstrijdmetdeWvgwastotnutoenietexpli-cietgeregeld.Omeeneindetemakenaandezeonduidelijkheidinhetrechtsverkeer,ishetrechtsgevolgvaneenaanwijzingvooreenvoorkeurs-rechtnuindeWvgvastgelegd.VoorhetexplicietindewetopnemenvanhetrechtsgevolgvanhandeleninstrijdmetdeWvgisinditwetsvoorstelaangeslotenbijhetsysteemvandewetendethansgeldendejurispru-dentievandeHogeRaad1.Gekozenisvooronbevoegdheidvanderecht-hebbendetotvervreemdingindezinvandezewet.HetgevolgvandezeonbevoegdheidtotvervreemdingisdateenoverdrachtinstrijdmetdeWvgongeldigis.1HR9april1999,BR1999,977,NJ2000,(688Weert).TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.39 6.TotstandkominginoverlegmetpraktijkBijdetotstandkomingvanditwetsvoorstelismeermalenenuitgebreidoverleggevoerdmetzowelvertegenwoordigersvangemeenten,provin-cies,notariaat,Kadasterenmarktpartijen1,alsvertegenwoordigersuitdewetenschapenadvocatuur.Huninbrengbrachteenaantalverbeterpuntenaanhetlichtendiversesuggestiesterverbeteringvandeleesbaarheidvandewetwerdengedaan.Dankzijdezeinbrengisnaardemeningvanderegeringeenevenwichtigwetsvoorsteltotstandgekomen.Bijhetopstellenvanditwetsvoorstelistevensdevraagaandeordegeweestinhoeverrededualiseringvanhetgemeentebestuurtotwijzi-gingenzoumoetenleidenbijhetvestigenvaneenvoorkeursrecht.MetinstemmingvandeVerenigingvanNederlandseGemeenten(VNG)iservoorgekozenomdehuidigebevoegdheidsverdeling,waarbijburge-meesterenwethoudersheteerste(voorlopige)voorkeursrechtvestigenenderaadvervolgenshetvoorkeursrechtvoorlangeretijdvestigt,tebehouden.Deredenendaarvoorzijn:hetvoorkeursrechtiseeningrij-pendebevoegdheid,hetkaneenvoorbodezijnvaneenplanologischewijzigingmeteenverordenendkarakterenerhoorteenopdegemeente-begrotingdrukkendefinanciëleafwegingvoordefinancieringvandegrondaankoopbij.Ditleidttotdeconclusiedatbetrokkenheidvanderaadbijvoorkeursrechtenwenselijkblijft.VerderzorgendewijzigingeninhetvoorkeursrechtdiezijnopgenomenindeInvoeringswetWrovooreensterkeverminderingvanhetaantalvestigingsbesluiten.Ditbetekentmededatderolvanderaadbijhetvestigenvaneenvoorkeursrechtnietmeertotveellastenvoordeoverheidleidt.7.EffectenvanhetwetsvoorstelHetvoorliggendewetsvoorstelbetreftzoalsreedsaangegevenhetlaatstedeelvandevereenvoudigingenmoderniseringvandeWvg.IndeInvoeringswetWetruimtelijkeordeningisdeWvgreedsaangepastaandenieuweplanvormenuitdeWro,ishetrijks-enprovinciaalvoorkeursrechtgeregeldenisdeproceduretotaanwijzingvangrondenvooreenvoor-keursrecht(vestigingsprocedure)vereenvoudigd.Dievereenvoudigingvandevestigingsprocedure,waarbijhetaantalbesluitmomentenwordtteruggebracht,leidttoteenrelatiefgrotelastenverlichtingvoorgemeentenenheeftookhetgrootsteaandeelindetebereikenlasten-verlichtingen.Deinhetvoorliggendewetsvoorstelopgenomenvereen-voudigingenzijndanookalsaanvullendtebeschouwenendehiermeetebereikenlastenverlichtingenzijnbeperkt.Inhetwetsvoorstelis,inaanvullingopdereedsindeIWroopgenomenvereenvoudigingen,zoveelmogelijkgetrachtderegelingenduidelijktestructurerenenformuleren.Hiermeeisbeoogddeleesbaarheidvandewettenbehoevevaneengoedetoepassingvandewettebevorderen.Daarnaastisbeoogdhetsysteemvandewetbetertelatenfunctioneren.Daaromvoorziethetwetsvoorstelineenvereenvoudigingvandeaanbiedingsprocedureeneennieuweregelingvoordebekendmakingeninwerkingtredingvanhetvoorkeursrecht,wordtdeontheffingsmogelijk-heiddoorgedeputeerdestatengeschraptonderinvoeringvaneeneenvoudigermogelijkheidtotvrijstellingvandeaanbiedingsplicht,envermeldtdewetuitdrukkelijkhetrechtsgevolgvaneengevestigdvoor-keursrecht.Metdenieuweregelingvoordeaanbiedingsprocedureisgetrachtzoweldeleesbaarheidteverbeterenalshetaantalprocedurestappenendeuitgebreideprocedureregelsterugtebrengen.Dewijzigingenterverbete-ringvandeleesbaarheidzullenhetwerkenmetdewetgemakkelijker1ErisactiefmeegedachtdoorVNG,IPO,LTO,Neprom,NVB,VerenigingvanGrondbe-drijven,KoninklijkeNotariëleBeroepsorgani-satie,VerenigingEigenHuisenKadaster.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.310 maken.Hetterugbrengenvanhetaantalprocedurestappenzalleidentoteenkleinereductievandebestuurlijkelasten.Doorhetbeperkenvandeprocedurestappenwordtdedubbelebetrokkenheidvandeskundigen(deskundigenadviesenlatereennaderadvies)teruggebrachttotdebetrokkenheidvandeskundigenopéénmoment,namelijkbijderechter-lijkeprijsbepalingsprocedure,waardoordekostenhiervanwordenbeperkt.Alsgevolgvanhetineenschuivenvandeprijsadviesprocedureenderechterlijkeprijsvaststellingsproceduretotéénverzoekschriftprocedurevervaltéénvandetweeintedienenverzoekschriften.Daarnaastwordtdeverplichtingtothethoudenvaneendescenteafgeschaft,waardoordekostenvanjuridischebijstandenhetbeslagopdeambtelijkecapaciteit,indienhetspecifiekegevaldattoelaat,kunnenwordenbeperkt.Tenslottewordttervergrotingvanderechtszekerheidenrechtseenheidhetcassatieverbodopgeheven.Dezewijzigingenindeaanbiedingsprocedureleidenalsgevolgvandebeperktetoepassingvandeaanbiedingsprocedureindepraktijknaarverwachtingechterniettoteengrotereductievandebestuurlijkelasten.Slechtsineenbeperktaantalgevallenwaarineenvoorkeursrechtisgevestigd,besluitdevervreemderzijngoedaandegemeenteaantebieden.Ineennogkleineraantalgevallenkomenpartijennietminnelijktoteenvervreemdingwaarnazijderechterverzoekendeprijstebepalen.Hetaantalgevallenwaarbijcassatiewordtingesteldisnavenantnogkleiner.Dewijzigingeninaanbiedingsproceduregevengeenextrakostenvoorburgersofbedrijvenomdatdekostenvanderechterlijkeprocedure,hetdeskundigenadviesenderechtsbijstandvandevervreemder,evenalsthanshetgevalis,voorrekeningvandegemeentekomen.Denieuweregelingvoordebekendmakingeninwerkingtredingvanvoorkeursrechtenheeftalsvoornaamstedoelomongeldigeoverdrachtenenongeldigevestigingvanbeperkterechtentevoorkomen.Daarnaastmoetheteeneenvoudigeruitoefeningvandecontrolerenderoldoorhetnotariaatmogelijkmaken.Doordatdeinwerkingtredingvanhetvoor-keursrechtwordtgekoppeldaandeinschrijvingindegemeentelijkebeperkingenregistratieofdeaanbiedingterinschrijvingaanhetKadasterkanhetnotariaatviaKadaster-Onlineperperceelkennisnemenvanallegeldendevoorkeursrechten.Daarmeeishetschriftelijknaarhetbestaanvanvoorkeursrechteninformerenbijdegemeentedoornotarissenverledentijd.Ditleidttoteenlastenreductiezowelaandezijdevanhetnotariaatalsbijdegemeenten.Ookhetschrappenvandeverplichtingomhetvoorkeursrecht,naastdebekendmakingindeStaatscourantendegebruikelijkewijze,ineendag-ofnieuwsbladbekendtemaken,leidttoteenbeperktelastenreductiebijgemeenten.Geconcludeerdkanwordendatdevoorgesteldewijzigingenenvereen-voudigingenleidentoteenbeperktebestuurlijke-lastenreductiebijgemeenten.Voorburgersenbedrijvengeldtdateralsgevolgvanhetonderhavigewetsvoorstelgeenextraadministratievelastenofoverigenalevingskostenontstaan.8.ArtikelsgewijzetoelichtingArtikelIAInartikel1,onderf,wordtdeterm«verkoper»vervangendoor«vervreem-der».Determ«vervreemder»sluitbeteraanbijdeterminologievanhetBW.Ditblijktbijvoorbeelduitartikel3:86,eerstelid,BW,datdebekrachti-gingregeltbij«onbevoegdheidvandevervreemder».DaarnaastsluithetbeteraanbijdedefinitievanhetrechtsgevolgvanhetvoorkeursrechtdieTweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.311 wordtopgenomeninartikel2.Deartikelen10,eerste,derde,vierdeenvijfdelid,en25,eersteentweedelid,zijnhieraantevensaangepast.BHetnieuweartikel2brengtgeeninhoudelijkeveranderingenaantenaanzienvanhetnugeldendeartikel2.Welwilhet,omeeneindetemakenaandeonduidelijkheidinhetrechtsverkeerénvoordegeïnteresseerdelezervandewet,aldirectduidelijkmakenwatdebetekenisisvanhetvestigenvaneenvoorkeursrecht.Indehuidigetekstisdefeitelijkebete-kenisvanartikel2enkelafteleidenuitdeonderlingesamenhangvanartikel2metdedaaringenoemdeartikelen10enmet24,26en27.MethetvoorstelwordtaangeslotenbijhetsysteemvandewetendethansgeldendejurisprudentievandeHogeRaad1.Gekozenisvooronbevoegd-heidvandevervreemderindezinvandezewettotvervreemdingindezinvandezewet.Hetgevolgvandezeonbevoegdheidtotvervreemdingis,opgrondvanartikel3:84,eerstelid,BW,dateenoverdrachtinstrijdmetdeWvgongeldigis.Bekrachtigingvaneendergelijkerechtshandelingblijftopgrondvanartikel3:58BWmogelijk.Datbetekentdatindienburgemeesterenwethouders,respectievelijkgedeputeerdestatenofdeMinistervanVROMachteraftochinstemmenmetdeoverdracht,deover-drachtalsnoggeldigis.CIngevolgehetnieuwvoorgesteldeartikel2,tweedelid,kandeverwijzinginartikel6,tweedelid,naardeartikelen10totenmet24,26en27wegensoverbodigheidvervallen.DArtikel7regeltdewijzevanbekendmakingvangemeentelijkevoorkeurs-rechtenenhetmomentvaninwerkingtredingvangemeentelijkevoorkeursrechten.Inheteerstelidwordtderegelingvandebekendmakingvanhetgemeen-telijkvoorkeursrechtviadebekendmakingvandezakelijkeinhoudvanhetbesluitendeterinzageleggingvanhetbesluitStaatscourantgehandhaafd.Hetzelfdegeldtvoordealgemenebekendmakingopdegebruikelijkewijze(bijvoorbeeldviadegemeentepaginaineenplaatselijknieuwsblad).Welisderedactievandezeregelinggemoderniseerdenwordtdetermijnvanterinzageleggingverkorttotdeberoepstermijn.Ditomdatdegemeente-lijkebeperkingenregistratievoorhetvoorkeursrechtbesluitvoldoendekenbaarheidgarandeert.Voorhetbestaandeartikel8,eerstelid,betekentditdatalleenindetijdtotdatdeberoepstermijnisverstreken,hetbesluittotintrekkingbijdeterinzagegelegdestukkenkanwordengevoegd.Hettweedelidregeltdathetvoorkeursrechtinwerkingtreedtophettijd-stipwaaropdegegevensvandatbesluitwordenopgenomenindegemeentelijkebeperkingenregistratie,bedoeldinartikel1,onderdeeld,vandeWkpb.Methettijdstipvanwaaropdegegevenswordenopge-nomenwordtbedoelddeeersteregistratievanhetvoorkeursrechtbesluitindegemeentelijkebeperkingenregistratie.Ditmomentvaninwerkingtre-dingdientdoordehiertoebevoegdegemeenteambtenaarindegeauto-matiseerderegistratietewordenopgenomen(artikel6,eerstelid,onderb,Wkpb).Hetvoornemenisomteregelendathetmomentvaninwerking-tredingtevensophetaanwijzingsbesluitofbesluittotvoorlopigeaanwij-zingzoalsdatwordtingeschreveninhetgemeentelijkbeperkingen-register,aangetekenddientteworden.Hetvoorkeursrechtbesluitkannietinwerkingtredenvoordathetisbekendgemaakt(artikel3:40Awb).Daaromisinhettweedelidnogeensopgenomendatdeopnameindegemeentelijkebeperkingenregistratie1HR9april1999,BR1999,977,NJ2000,688(Weert).TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.312 nieteerderplaatsvindtdanopdedagnadagtekeningvandeStaatscou-rantwaarinhetvoorkeursrechtendeterinzageleggingdaarvanisbekend-gemaakt.Inhetderdelidwordtdeschriftelijkemededelingvanhetvoorkeursrechtaandeeigenarenenbeperktgerechtigdengehandhaafdevenalsdeaanvullendeeisdatdezemededelingeenzakelijkebeschrijvingvandebetekenisvanhetbesluitdienttebevatten.Hetbesluitdienteeninbegrij-pelijkebewoordingenopgesteldeuitlegtebevattenoverdegevolgenvandeaanwijzingvooreenvoorkeursrecht.ENudetermijnvanterinzagelegging,bedoeldinartikel7,wordtverkorttotdeberoepstermijn,ishetlogischerwijsnietmeermogelijkhetbesluittotintrekkingvandeaanwijzingtevoegenbijdeterinzagegelegdestukken.Datvoorschriftkomtdanooktevervallen.FDebelangrijkstewijzigingvanartikel9abetreftderegelingvandeinwer-kingtredingvanprovinciale-enrijksvoorkeursrechten.DezetredeninwerkingophetmomentvanaanbiedingterinschrijvingaanhetKadaster.Ditisvastgelegdinhetvierdelid.Voorhetmomentvaninwerkingtredingvanhetprovinciaal-ofrijksvoorkeursrechtwordtaangeslotenbijderege-linguitartikel11cvandeKadasterwet,datbepaaltdatbijelkterinschrij-vingaangebodenstukdag,uurenminuutwordtaangetekend.Ookvoordeinwerkingtredingvanprovinciale-enrijksvoorkeursrechtengeldtdatditnieteerderkangeschiedendanopdedagnadagtekeningvandeStaatscourantwaarindeterinzageleggingbekendisgemaakt.Detoepas-selijkheidvanartikel3:24BWwordtnietlangeruitgeslotenomdatdeinschrijvinginhetKadasterhetrechtsgevolgvaninwerkingtredingvanhetvoorkeursrechttotgevolgheeft.Deoverigeaanpassingeninartikel9azijnvanwetgevingstechnischeaard.Doordevanovereenkomstigetoepassingverklaringinhetvijfdelidwordtvoorkomendateendeelvanhetvierdelidnogeenszoumoetenwordenherhaald.GInartikel10wordtinheteerstelid«kopen»vervangendoor«verkrijgen».Hiermeewordthetvoorgemeenten,provinciesenrijkmogelijkomdeaangewezengrondenopgrondvananderetitelsteverkrijgendanalleenkoop.Bijdeanderetitelsmoetdangedachtwordenaanbijvoorbeeldruil(vangronden)ofeencombinatievanruilenkoop.Hetderdelid,onderb,istechnischaangepastaandegewijzigderegelingvaninwerkingtredingvanvoorkeursrechten.Inhetvijfdelidwordt«koper»vervangendoor«verkrijger».Hiermeewordtdeterminologievandewetduidelijkerenconsequenter.Hetvoorgesteldezesdelidmaakthetmogelijkeenvervreemderteontheffenvandeverplichtingzijngoedaandegemeenteaantebieden.Eenvergelijkbarevoorzieningisthansopgenomenindeartikelen14en15,metdienverstandedathetdaarbijeennahetbeginselbesluitteverzoekenontheffingbetreftvandeverplichtingmetdegemeenteteonderhandelen.Verderwasdebeslissingsbevoegdheidtoebedeeldaangedeputeerdestaten.Devervreemderkanmetdenieuweregelingom«gewichtigeredenen»burgemeesterenwethoudersverzoekenomtewordenonthevenvanzijnverplichtinghetgoedaandegemeenteaantebieden.Bijgewichtigeredenenmoetgedachtwordenaanomstandig-hedendevervreemderbetreffende.Wanneerhiervansprakezalzijn,laatTweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.313 zichnietbijvoorbaatinalgemenezinbeantwoorden.Hetoordeelkomtinelkgevaltoeaanburgemeesterenwethouders.Ziehiervoorookhetalge-menedeelvandezememorievantoelichting.Hetbetrefthierover-drachtenwaartegennochdegemeente,nochdeeigenaarbezwaarheeftenwaarbijburgemeesterenwethoudersinhunbesluitdevrijstellingvanhetvoorkeursrechtkunnenbeperkentotdieeneconcreteenbepaalbareoverdracht.TegenhetbesluitvanburgemeesterenwethoudersstaatbezwaarenberoepopenopgrondvandeAwb.HIndeartikelen11totenmet15isdeaanbiedingsprocedureuitgewerkt,waaropinhoofdstuk2vandezememorievantoelichtingalinalgemenezinisingegaan.Ookindezeartikelenzijndewijzigingenindetermino-logieconsequentdoorgevoerd.Artikel11Hetvoorgesteldeartikel11komtvrijwelovereenmethethuidigeartikel11,metdienverstandedathethuidigeeerstelidomredenvanoverzichte-lijkheidisgesplitstintweeleden.HethuidigevierdelidiskomentevervallenomdatdevervreemderopgrondvanderegelinginhetBesluitvoorkeursrechtgemeentenreedsverplichtiszijnopgaveaangetekendteverzenden,zodatontvangstdoorburgemeesterenwethoudersgegaran-deerdis.Artikel12Indealgemenetoelichtingisalaangegevendatdeinhethuidigeartikel12opgenomentermijnvanachtwekenisverkortnaarzesweken.Hetbeginselbesluitvanburgemeesterenwethoudersmoetwordenaange-merktalseenbesluitindezinvandeAwbwaartegenbezwaarenberoepopenstaat.Hetbesluitdientdanookeenrechtsmiddelenclausuletebevatten.Artikel13Hetvoorgesteldeartikel13regeltdenieuwerechterlijkeprijsbepalings-procedure.Omdathetuitgangspuntisdatpartijenminnelijktotvaststel-lingvandevervreemdingsvoorwaardenkomen,isinheteerstelidvastge-legddatpartijenvoorafgaandaaneeneventuelerechterlijkeproceduredienenteonderhandelen(brievenwisselenofgesprek(ken)voeren).Pasalsdezeonderhandelingenzonderresultaatblijvenenovereenkomstigdeartikelen11en12,eerstelid,eenopgaveisgedaanendaaropeenbeginselbesluitisgevolgd(danweldetermijnvoorhetnemenvaneenbeginselbesluitisverstreken),kanopverzoekvandevervreemder,doorburgemeesterenwethouders,derechterlijkeprocedurewordengestart.Inhetgevaldatburgemeesterenwethoudersnietingaanopdealdannietschriftelijkeverzoekenvandevervreemderominonderhandelingtetredenenooknadeopgavedoordevervreemdernalateneenbeginsel-besluittenemenbetekentditdatvoldaanwordtaanhet«onderhande-lingscriterium».Hetzelfdegeldtindienzondervoorafgaandeofopvolg-endeonderhandelingendevervreemdereenopgaveheeftgedaanenburgemeesterenwethouderseenbeginselbesluitnemen.Voorhetstartenvanderechterlijkeprijsbepalingsproceduredienenburge-meesterenwethoudersbijprocureureenverzoekschriftintedienen.Burgemeesterenwethouderskunnenervoorkiezenomgeenverzoekbijderechterintedienen.Zijkrijgenhiervooreenbeslistermijnvanvierweken.Dezetermijnismettweewekenverlengdtenopzichtevandetermijnvanartikel16,eerstelid,indehuidigeWvg.DietermijnvantweeTweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.314 wekenbleekindepraktijktekort1.Dienenzijhetverzoektelaatbijderechterinofweigerenzijschriftelijkomhetverzoekbijderechterintedienen,dankrijgtdevervreemderdevervreemdingsvrijheidaaneeniedergedurendedriejaren.Indeprocedurebenoemtderechtbankaltijdeenofmeerdeskundigen(vierdelid).Deregelsdiedezebenoemingbeheersen,zijndieuithetWetboekvanBurgerlijkeRechtsvordering.Welisinhetvierdelidvastge-legddatdedeskundigentenbehoevevanhunadviesdeliggingengesteldheidvandeonroerendezaakdienenteonderzoeken.Deverplichtingtothethoudenvaneendescentekomttevervallen.OpgrondvanhetburgerlijkprocesrechtzoalsdatisopgenomeninhetWetboekvanBurgerlijkeRechtsvordering,blijfthetmogelijkeendescentetehouden.Hetstaatpartijenvrijhiertoeeenverzoekbijderechtbankintedienen.Ookkanderechterhiertoezelfstandigbeslissenindienhijditwenselijkacht.Inhetvijfdelidisomdewenselijkheidvaneensnelverloopvanderech-terlijkeproceduretebenadrukkendeduurvanderechterlijkeprocedureopzesmaandengesteld.Dezetermijnisechtereentermijnvanorde.Inhetvijfdelidwordttevens,wegensdeindepraktijkbestaandebehoefteomdebeslissingvanderechtbanktertoetsingvoortekunnenleggen,hetcassatieverbodopgeheven.Derechtszekerheidenrechtseenheidwordenhiermeegediend.Naarverwachtingzalhetaantalcassatiezakenbeperktzijn2.Hetzevendelidsluitaanbijdemogelijkheidvoorburgemeesterenwethoudersomnaopleveringvanhetdeskundigenadviesenvóórdeeindbeschikkingvanderechterdeverzoekschriftproceduretebeëindigendoorhunverzoekintetrekken.Beëindigddegemeentetussentijdsdeverzoekschriftproceduredanheeftdevervreemderdevervreemdings-vrijheidaaneeniedergedurendedriejaar.Derechtbankbeslistnaintrek-kingvanhetverzoeknogweloverdekostenverdeling.Artikel14Artikel14regeltdeverplichtemedewerkingvandegemeenteindiendevervreemderditverlangt.IndehuidigeWvgisditgeregeldinartikel21.Welisdetermijnwaarbinnendevervreemderzijnverzoekkenbaarmaaktaandegemeente,aangepastinverbandmetdemogelijkheidvancassatie.Bepalendisnietdedagtekeningvandebeschikkingvanderecht-bank,maardedagvanhetonherroepelijkwordenvanderechterlijkebeschikking.Artikel15Alslaatsteonderdeelvandeaanbiedingsprocedurewordtdekoopplichtvoordegemeentezoalsinhethuidigeartikel27isopgenomen,metenigeaanpassingenalsgevolgvandehiervoortoegelichtevereenvoudigdeaanbiedingsprocedure,gehandhaafd.Ditartikelisalsgevolgvanhetamendement-VanDamc.s.indeWvgopgenomenomdathetredelijkisdatonderomstandighedendeeigenaar,nadathijzijngoedheeftmoetenaanbieden,ookinderdaadvanzijngoedafkan.Debepalingbeoogtdaartoeeenmogelijkheidteopenenenbepaaltdatdeeigenaareenverzoekkandoenaanderechtbankopdatdezebepaaltdatdegemeentemedewerkingmoetverlenenaandeoverdracht.Ookdetoetsingsnormvooreensuccesvolberoepopdezeregelingis,zoalsopgenomeninhetderdelid,ongewijzigdgebleven(«bijzonderepersoonlijkeomstandig-heden»).Hettweedelidgeefteenlimitatieveopsommingvandegevallenwaarinhetverzoekschriftkanwordengedaan.Demogelijkhedenkomenovereen1H.deWolffe.a.,GebruikeneffectenWetvoorkeursrechtgemeenten,Delft:DelftUniversityPress2000,p.149;H.deWolffe.a.,AanbevelingenvormgevingengebruikWetvoorkeursrechtgemeenten,Delft:DelftUniversityPress2000,pp.36–37.2Cebeon,VereenvoudigingvandeWetvoorkeursrechtgemeenten:effectenopdeadministratieveenbestuurlijkelasten.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.315 metdieindehuidigewet:overschrijdingdoorburgemeesterenwethou-dersvandetermijnvanvierwekenomderechterteverzoekeneenoordeeloverdeprijstegevenofschriftelijkeweigeringhiervanennaintrekkingvanhetverzoektotprijsoordeelvanderechterdoorburge-meesterenwethouders.Hetderdelidkomtovereenmethethuidigeartikel27,derdelid,metdienverstandedatnuwelwordtvoorzienineenindepraktijkgevoeldenood-zaakomtegeneenbeslissingvanderechtbankberoepincassatiemoge-lijktemaken.Derechtszekerheidenrechtseenheidkunnenhiermeezekerzijngediend.Naarverwachtingzalhetaantalberoepenbeperktzijn.Hetvierdelidisdeopvolgervanhethuidigeartikel27,zesdelid.Hetvijfdelidgeefttotslotenkeleprocedurelevoorschriftendiegeldeninhetkadervandetoepassingvanditartikel.IArtikel27vervalt.Hetnieuweartikel15voorzietineenvergelijkbarerege-ling.ArtikelenIIenIIIArtikel27Wetvoorkeursrechtgemeentenvervalt.DeverwijzingenindeWetagrarischgrondverkeerendePachtwetwordenhieraantechnischaangepast.ArtikelIVDitartikelgeeftenigeregelsomtrenthetovergangsrecht.Bijhetformu-lerenvanhetovergangsrechtisuitgegaanvanzogenaamdeeerbiedi-gendewerkingzodatdelopendeproceduresvolgenshetouderechtwordenafgemaakt.Inheteerstelidwordthetovergangsrechtgegevenvoorhetgevaldatophetmomentvaninwerkingtredingvandezewetreedseenopgaveisgedaan.Opdeafhandelinghiervanblijfthetouderechtvantoepassing.Inhettweedelidwordthetovergangsrechtgegevenvoorhetgevaldeverkopervoorinwerkingtredingvandezeweteenverzoektotontheffingwegensgewichtigeredenenbijgedeputeerdestatenheeftingediend.Opdeafhandelinghiervanblijfthetouderechtvantoepassing.Hetderdelidbevatovergangsrechttenaanzienvandebekendmaking,inwerkingtredingenmededelinggegevenvoorhetgevaleenbesluittotaanwijzingofvoorlopigeaanwijzingisgenomenvoorhettijdstipvaninwerkingtredingvandezewet.Debekendmaking,inwerkingtredingenmededelinggeschiedendanconformhetouderecht.ArtikelVHetmomentvaninwerkingtredingvandezewetwordtgeregeldbijkoninklijkbesluit.Ditzaliniedergevalnieteerderzijndannainwerking-tredingvandeWetruimtelijkeordeningendeInvoeringswetWetruimte-lijkeordening.Omdathetnietuitgeslotenmagwordengeachtdatallevoordeuitvoeringvandewetnoodzakelijkesoftwaretijdiggereedis,maaktartikelVhetmogelijkdesbetreffendebepalingenopeenlatertijd-stipinwerkingtelatentreden.DeministervanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheer,J.M.CramerTweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31285,nr.316