Veiligheid op scholen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 240Veiligheid op schoolNr. 151 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZETONDERWIJS Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 27 juni 2024De afgelopen jaren hebben we een maatschappelijke trend gezien vanverharding en verhuftering1, die in toenemende mate ook de schoolbinnenkomt. Uit de cijfers van de Inspectie van het Onderwijs (hiernainspectie), de vertrouwensinspecteurs en de landelijke veiligheidsmonitorblijkt dat het aantal meldingen over gewelds- en veiligheidsincidentenonder leerlingen, maar ook incidenten gericht tegen onderwijspersoneel,toeneemt.2 Wat vroeger extreem en uitzonderlijk was, komt nu op steedsmeer scholen voor.Ik blijf mij hiertegen hard uitspreken. Asociaal gedrag, agressie, geweld ofintimidatie op of rondom school is volstrekt onacceptabel. Wanneer ditzich voordoet, roep ik scholen op om contact te zoeken met de politie enbij vermoeden van strafbare feiten direct aangifte te doen. Het kabinetvindt het van groot belang dat er aangifte wordt gedaan. Maar ookouders, verzorgers, de gemeente, zorgverleners, handhavers, stichtingHalt en de politie hebben ieder vanuit hun rol een verantwoordelijkheid enkunnen bijdragen aan de veiligheid in en om de school.Ik ben van mening dat het belangrijk is om scherp te kijken naar waar nogaanvullend beleid of ondersteuning nodig is om veiligheid op school teversterken. Concreet gaat mijn ministerie onder andere onderzoeken of enop welke manier gegevensdeling tussen politie, justitie en onderwijs-instellingen ingericht kan worden. De Algemene Verordening Gegevens-bescherming is hierbij uiteraard het kader waarbinnen we opereren.Daarmee krijgen we meer helderheid voor partijen op welke manier ze opeen werkbare wijze gegevens kunnen uitwisselen en blijven signalen nietonnodig lang liggen. Dat bevordert de veiligheid in en om het onderwijs.1Sociaal en Cultureel Planbureau, samenleven in verscheidenheid, 20232Kamerstukken II, 2022–2023, 29 240, nr. 133. Kamerstukken II, 2023–2024, 29 240, nr. 136. kst-29240-151ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 240, nr. 1511 Tegelijkertijd wil ik het stapelen van maatregelen en verschillendeaanpakken voorkomen. Daarom zal ik in deze brief ingaan op wat er reedsis geregeld op het gebied van preventie en grenzen stellen, binnen énbuiten de school. Daarbij zal ik aangeven waar ik nog ruimte zie voorverbetering en hoe ik daarop wil inzetten. Tot slot zal ik naar aanleidingvan mijn toezegging in het Vragenuur van 4 juni jl. verder ingaan op decijfers van de inspectie die zijn weergegeven in het RTL artikel over heftigeincidenten in het voortgezet onderwijs3.PreventieGoed veiligheidsbeleid begint altijd met het voorkomen van incidenten.Daarvoor dienen allereerst de risico’s gesignaleerd te worden. Vervolgenskunnen (preventieve) protocollen en goede afspraken met de samenwer-kingspartners bijdragen aan het vroegtijdig en zorgvuldig handelen omincidenten te voorkomen, en indien die zich toch voordoen, correctafhandelen.Vroegtijdig signaleren van onveiligheidHet is van belang dat scholen vroegtijdig zicht hebben op de ervarenveiligheid binnen de school, het risicogedrag van leerlingen (en insommige gevallen dat van hun ouders of verzorgers) en daarbij ook derisico’s op potentiële onveiligheid signaleren. Stichting School enVeiligheid (hierna SSV) biedt ondersteuning en advies op dit gebied.Bijvoorbeeld met trainingen en een handreiking over omgaan met lastiggedrag. Ook heeft SSV het «niet-pluisinstrument» ontwikkeld, eenintervisie-instrument waarmee een scherper beeld gevormd kan wordenover wat er met een leerling aan de hand is en welke stappen nodig zijnom de leerling te helpen en de veiligheid op school te borgen.4 Daarnaasthebben scholen de verplichting om de veiligheidsbeleving van leerlingenjaarlijks te monitoren. Hiermee krijgen zij zicht op de veiligheid (enonveiligheid) op school. Mijn ministerie werkt aan het aanpassen van wet-en regelgeving om dit zicht verder te versterken. Zo zal de monitor voorleerlingen uitgebreid worden naar specifieke vormen van onveiligheid,waaronder mishandeling of discriminatie.5 Ook regel ik een monitorings-verplichting voor de veiligheid van personeel, een verplichte incidentenre-gistratie en een wettelijke taak voor de vertrouwenspersoon om leerlingenen personeel op te vangen en door te verwijzen naar (professionele)hulpverlening.6 Deze maatregelen dragen bij aan het vroegtijdig signa-leren en handelen bij (risico’s op) onveiligheid.Samenwerkingspartners en protocollenWanneer er risico’s op onveiligheid worden gesignaleerd is het belangrijkdat scholen en onderwijsprofessionals weten wat zij moeten doen. Voorhet opstellen van protocollen, het maken van een juiste inschatting enuitwerken van een aanpak kunnen scholen ondersteuning en advieskrijgen van SSV. Het is belangrijk om met leerlingen en ouders in gesprekte blijven en zorgen over leerlingen bespreekbaar te maken, inclusief demogelijkheid van het doorverwijzen naar professionele hulp. De vertrou-3RTL Nieuws. Prostitutie, drugs en vechtpartijen: meer heftige incidenten op middelbarescholen. 3 juni 2024. Prostitutie, drugs en vechtpartijen: meer heftige incidenten op middelbarescholen | RTL Nieuws | RTL.nl4Stichting School en Veiligheid. Niet-pluisinstrument: intervisietool voor het onderwijs.https://www.schoolenveiligheid.nl/kennisbank/intervisietool-bij-een-niet-pluisgevoel5De avmb uitbreiding monitor leerlingen zal naar verwachting per 1 augustus 2025 in werkingtreden.6Het Wetsvoorstel vrij en veilig onderwijs zal naar verwachting per 1 augustus 2026 in werkingtreden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 240, nr. 1512 wenspersoon, maar ook jongerenwerkers en jeugdboa’s kunnen een rolspelen in de signalering en opvolging van risico’s. Het is daaromessentieel dat de school een sterk netwerk heeft waar jongerenwerkers,jeugdhulp, boa’s, de politie en de gemeente deel van uitmaken. Kortelijnen dragen bij aan zorgvuldige, tijdige en passende actie.Via verschillende trajecten worden dit soort netwerken rond de school algestimuleerd, zoals binnen het Nationaal Programma Leefbaarheid enVeiligheid en het programma Preventie met Gezag. Ook aandachtfunctio-narissen en brugfunctionarissen hebben binnen de school een belangrijkerol in het contact met externe instanties en ouders.Samenwerking tussen Rijksoverheid, gemeenten en scholenVanuit gemeenten en het kabinet wordt al langer samen gewerkt in en omde school om geweldsdelicten tegen te gaan. Hierbij valt te denken aan deaanpak van high impact crimes en het Actieplan Wapens en Jongeren,waarin mijn ministerie samenwerkt met het Ministerie van Justitie enVeiligheid. Ook wordt ingezet op de brede preventie van (ondermijnendeen georganiseerde) jeugdcriminaliteit middels het programma Preventiemet Gezag (hierna PmG). Maar ook daarnaast zijn er de nodige initiatievendie inzetten op het tegengaan van geweld en criminaliteit onder jongeren.Zo is in 2021 de gemeente Arnhem gestart met het project «Veilig in enom de School» (VIOS).7 8 Ook wordt stevig ingezet op de landelijkebeschikbaarheid van de bewezen effectieve gedragsinterventie «Alleen jijbepaalt wie je bent» (AJB).9 Inmiddels nemen ruim 3100 jongeren deelaan AJB in ruim 30 gemeenten.10Met het PmG wil het kabinet jongeren in een kwetsbare positie (in deleeftijd van 8 tot 27 jaar) kansen bieden en grenzen stellen om tevoorkomen dat zij in aanraking komen met criminaliteit, daarin terecht-komen of daarin verder afglijden. Dat doet het kabinet sinds 2022 doorgericht te investeren in de meest kwetsbare gebieden in Nederland waarde risico’s op het afglijden in criminaliteit het grootst zijn, samen met dediverse betrokken partners uit het veiligheids- en sociaal domein, zoalsscholen, de politie, de Raad voor de Kinderbescherming en 47 gemeenten.Uiteraard speelt ook het onderwijs hierin een rol. Niet alleen omdatjeugdcriminaliteit ook de school zelf kan raken, maar ook omdat onder-wijsprofessionals een signalerende functie kunnen hebben. Scholen indeze gebieden hebben onder andere de mogelijkheid om te participerenin het lerend netwerk School en Veiligheid van PmG. Hierin wisselengemeenten, scholen en professionals best practices uit. Ook SSV isbetrokken bij deze netwerken. Het is de bedoeling dat de geleerde lessenuit het netwerk ook landelijk beschikbaar komen. Voor de zomer wordt deKamer geïnformeerd door het Ministerie van Justitie en Veiligheid over devoortgang van de Aanpak Ondermijning, waarin ook over PmG wordtgerapporteerd. Daarnaast onderzoekt mijn ministerie, in lijn met de motievan het lid Soepboer (NSC), op welke wijze scholen meer betrokkenkunnen worden en op welke wijze mijn ministerie deze scholen, en de7Gemeente, politie en schoolbesturen van middelbare scholen maken afspraken over de manierwaarop zij samen omgaan met gebruik van (of handel in) drugs en alcohol, vandalisme enander intimiderend of strafbaar gedrag. Dit draagt bij aan een optimaal leef- en leerklimaat.8Kamerstukken II, 2023–2024, 28 684, nr. 733.9Jongeren die aan AJB deelnemen krijgen een gestructureerde vrijetijdsbesteding in de vormvan deelname aan een teamsport op een lokale sportvereniging via en in de buurt van hunschool. Uit wetenschappelijk onderzoek van de Universiteit van Amsterdam blijkt datdeelnemers van AJB tot twee keer minder vaak in contact komen met de politie en tot drie keerminder vaak veroordeeld worden dan jongeren uit de controlegroep.10Tweede Kamer, 2023–2024, 28 684, nr. 733.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 240, nr. 1513 scholen die buiten de PmG-gemeenten vallen, aanvullend kanondersteunen.11In het Actieplan Wapens en Jongeren werken we naast het Ministerie vanJustitie en Veiligheid ook samen met 20 gemeenten, de politie en anderepartners aan het terugdringen van wapenbezit onder jongeren tot 23 jaar.Middels het actieplan zijn er bijvoorbeeld lessen ontwikkeld gericht opbewustwording en ontmoediging. Ook is in het kader van het actieplan dechecklist «Controle op wapenbezit in- en rond de school» uitgebrachtzodat scholen weten hoe ze kluisjescontroles op scholen kunnenorganiseren met als doel het wapenbezit en -gebruik terug te dringen.12Aanvullend hierop loopt een onderzoek naar de motieven, achterliggendeoorzaken en werkzame interventies bij wapengeweld door jongeren zodater meer focus aangebracht kan worden in de al lopende acties en, waarnodig, nieuwe acties te ondernemen. Ten slotte onderzoek ik op welkewijze mijn ministerie nog meer kan bijdragen aan het actieplan.HandhavingAls er ondanks preventie toch sprake is van onveiligheid is het essentieeldat slachtoffers (leerlingen en personeel) worden opgevangen, dat denazorg goed is ingericht en dat de dader adequaat wordt aangepakt. Ditalles dient onderdeel te zijn van het veiligheidsbeleid van de school. Deprimaire verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij het bevoegd gezag.13Wanneer zich ernstige incidenten voordoen kan er ook contact wordenopgenomen met het calamiteitenteam van SSV dat ondersteuning biedt incrisissituaties.Aangifte doenIn alle gevallen geldt dat wanneer het gaat om strafbare feiten hetbelangrijk is om aangifte te doen. Toch blijkt dat slachtoffers vaakterughoudend zijn met het doen van aangifte uit angst voor represailles.Het schoolbestuur kan slachtoffers op verschillende manieren begeleidenen faciliteren bij het aangifteproces. Het is bijvoorbeeld mogelijk voor hetschoolbestuur om aangifte te doen namens de medewerker of leerling.Hierdoor wordt de medewerker of leerling ontlast en worden de (privé)adresgegevens ook niet bekend gemaakt bij de aangeklaagde. Ook geeftde school een krachtig signaal af dat agressie of geweld in het onderwijsniet wordt geaccepteerd. In lijn met de moties van het lid De Kort (VVD),zal ik verkennen in hoeverre gegevensdeling tussen politie, justitie enschool en een aangifteplicht in het funderend onderwijs mogelijk enwenselijk is.14Verdere mogelijkheden voor de school tot handhavenHet is niet altijd duidelijk op welke andere wijze scholen kunnen handelenbij geconstateerde onveiligheid. Er is daarom een checklist beschikbaarwaarvan scholen gebruik kunnen maken om dit op de juiste en effectievemanier te doen.15 Scholen hebben bijvoorbeeld het recht om (preventief)kluisjes te doorzoeken. In lijn met de motie van het lid De Kort (VVD) zal ik11Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 240, nr. 147. Motie van het lid Soepboer (NSC)over komen tot een concreet pakket van bewezen effectieve maatregelen om onveiligheid inen rond scholen aan te pakken12Bureau Beke. Checklist controle op wapenbezit in en rond scholen. 202113WPO artikel 4C, WVO artikel 3.40, WEC artikel 5a en Arbeidsomstandighedenwet artikel 3.14Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 560 VIII, nr. 11. Motie van het lid De Kort (VVD)over het verkennen van een aangifteplicht voor scholen bij ernstige veiligheidsincidenten15Bureau Beke. Checklist controle op wapenbezit in en rond scholen. 2021Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 240, nr. 1514 verkennen of het toezicht op schoolkluisjes verscherpt kan worden.16Scholen mogen echter leerlingen niet fouilleren of hun tassendoorzoeken. Wanneer een school een vermoeden heeft dat een leerlingiets bij zich draagt wat illegaal is en een risico voor de veiligheid opschool oplevert kan de school contact opnemen met de politie. De politieheeft wel de bevoegdheid om preventief te fouilleren.In bepaalde gevallen kunnen scholen ook overgaan tot het schorsen ofverwijderen van een leerling. We zien na een daling in de coronapan-demie weer een toename van het totaal aantal schorsingen en verwijde-ringen, én specifiek van het aantal schorsingen en verwijderingenvanwege (intimidatie of dreiging met) fysiek geweld tegen personeel enleerlingen. Ik begrijp dat scholen besluiten tot schorsing of verwijderingwanneer een leerling een risico vormt voor de veiligheid van anderen.Scholen doen dit niet lichtzinnig en blijven zorg dragen dat het onderwijsvan de betreffende leerling op een alternatieve wijze doorgang vindt.Verwijdering is tenslotte een zeer zware maatregel die op gespannen voetstaat met de leerplicht. Het is dan ook goed dat bij schorsing (langer danéén dag) en verwijdering (permanent) de inspectie altijd geïnformeerdmoet worden via het elektronische meldformulier in het Internet School-dossier. Daarnaast zal ik, in lijn met de motie van het lid De Kort (VVD),verkennen of een wettelijke meldplicht bij de gemeente mogelijk enwenselijk is.17Wanneer een personeelslid of ouder onveiligheid veroorzaakt kunnen erandere maatregelen worden genomen. Zo kan een medewerker opnon-actief worden gezet of, afhankelijk van de situatie, een ontslagpro-cedure worden gestart. In het geval dat de ouder degene is die zorgt vooronveiligheid binnen de schoolcontext, kan deze de toegang tot hetschoolplein en de school worden ontzegd.Eenduidige Landelijke Afspraken bij geweld tegen werknemers in hetonderwijs en strafvorderingsbeleidGeweld en agressie tegen mensen met een publieke taak, waaronderwerknemers in het onderwijs, is absoluut onacceptabel. Daarom bestaanvoor deze gevallen specifieke opsporings- en vervolgingsafspraken tussende politie en het Openbaar Ministerie: de Eenduidige LandelijkeAfspraken. Hierin is onder andere opgenomen dat door de politie en hetOpenbaar Ministerie hoge prioriteit gegeven wordt aan de opsporing envervolging van agressie en geweld tegen medewerkers met een publieketaak en dat de schade zoveel mogelijk wordt verhaald op de dader. DeEenduidige Landelijke Afspraken worden dit jaar geëvalueerd. Dezeevaluatie zal te zijner tijd met de Kamer gedeeld worden door de Ministervan Justitie en Veiligheid.Daarnaast is in het strafvorderingsbeleid van het Openbaar Ministerieopgenomen dat de strafeis van de officier van justitie met 200% wordtverhoogd ten aanzien van het uitgangspunt in de richtlijn als het gaat omgeweld en agressie tegen een slachtoffer met een publieke taak.1816Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 240, nr. 142. Motie van het lid De Kort (VVD) overoverleg met het onderwijsveld over een plan om het toezicht op schoolkluisjes te verscherpenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 560 VIII, nr. 11. Motie van het lid De Kort (VVD)over onderzoeken in hoeverre informatie van politie en justitie over leerlingen gedeeld magworden met scholen17Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 240, nr. 141. Motie van het lid De Kort over eenverkenning uitvoeren naar een wettelijke verplichting van scholen om scholieren die zichschuldig hebben gemaakt aan ernstige incidenten te melden bij de gemeente18Aanwijzing kader voor strafvordering meerderjarigen (2019A003).Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 240, nr. 1515 Cijfers over veiligheids- en geweldsincidenten in het onderwijsNaar aanleiding van de recente berichtgeving van RTL nieuws omtrent detoename van meldingen over onveiligheid op school bij de inspectie hebik tijdens het vragenuur op 11 juni jl. aan het lid Soepboer (NSC)toegezegd om met verdere duiding te komen bij deze cijfers. Want dezecijfers baren ook mij zorgen. Het artikel laat namelijk een forse stijgingzien in het aantal meldingen van onveiligheid in het voortgezet onderwijs,van 34 meldingen in de eerste vier maanden van 2020 naar 370 meldingenin de eerste vier maanden 2024.19Aan de cijfers in het RTL artikel kunnen geen harde conclusies verbondenworden. Een vergelijking met de eerste vier maanden van 2020 en 2021 en2024 is niet goed mogelijk. In deze jaren werden de scholen namelijk eenaantal keer gesloten vanwege de coronapandemie, wat uiteraard invloedheeft op het aantal meldingen. Een dergelijk effect zien we ook terug bijde vertrouwensinspecteurs waar het aantal dossiers significant afnam inde coronaperiode (van 1918 meldingen in het schooljaar 2018–2019 naar1296 dossiers in het schooljaar 2020–2021).20 Uit een eerste analyse vande inspectie blijkt dat de stijging in het aantal meldingen niet één-op-ééngelijk staat aan een stijging van het aantal incidenten. De meldingsbe-reidheid en de inrichting van de intensivering van het toezicht op socialeveiligheid kunnen hier namelijk ook een rol in spelen. De inspectie heeftgeen onderzoek gedaan naar de achtergrond van de incidenten en deachterliggende oorzaken, maar geeft aan dat de verruwing van omgangs-vormen en polarisatie in de maatschappij ook de scholen binnenkomt enkan bijdragen aan de toename en ernst van de incidenten.Naast de meldingen en signalen die bij het klantcontact van de inspectiebinnenkomen zijn er ook andere cijfers die een beeld geven van deveiligheid op scholen, zoals de cijfers van de vertrouwensinspecteurs. Ikga met de inspectie in gesprek om na te gaan of het mogelijk is om opbasis van de beschikbare data een scherper beeld te krijgen van deveiligheid op scholen. Daarbij wil ik uitgaan van de informatie over hethele schooljaar en niet alleen de eerste vier maanden van het kalen-derjaar. In lijn met de motie van het lid Soepboer (NSC) zal de Kamer hierin het eerste kwartaal van 2025 over informeren.21Tot slotIn deze brief heb ik uiteengezet wat er op dit moment al wordt gedaan omgeweldsincidenten in het funderend onderwijs te voorkomen en, wanneerzij toch plaatsvinden, aan te pakken. Ook heb ik toegezegd verderestappen te zetten. Onder andere door een verdere inzet op het ActieplanWapens en Jongeren en door te onderzoeken hoe we scholen die buitende PmG-gemeenten vallen verder kunnen ondersteunen. Op deze manierzet ik, samen met verschillende partners, in op een landelijke aanpak vangeweld op en rondom de school.19RTL Nieuws. Prostitutie, drugs en vechtpartijen: meer heftige incidenten op middelbarescholen. 3 juni 2024. Prostitutie, drugs en vechtpartijen: meer heftige incidenten opmiddelbare scholen | RTL Nieuws | RTL.nl20Inspectie van het Onderwijs. Meldingen vertrouwensinspecteurs in het onderwijs: schooljaar2020/2021. 2021.21Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 240, nr. 146. Motie van het lid Soepboer (NSC)over onderzoek verrichten naar de relatie tussen incidenten van geweld, criminaliteit enpesten en de omvang en ligging van scholenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 240, nr. 1516 Want iedere leerling en onderwijsprofessional verdient een veilige school.Ik zal de Kamer in het eerste kwartaal van 2025 informeren over devoortgang van deze stappen.De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,M.L.J. PaulTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 240, nr. 1517