Voortgang Professionals voor Maatwerk Multiproblematiek

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202434 477Sociaal domeinNr. 86 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIEEN PENSIOENEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 mei 2024Mensen in complexe situaties kunnen knel komen te zitten tussenverschillende overheidsregels en -instanties. Professionals voor MaatwerkMultiproblematiek (PMM) helpt professionals van gemeenten enlandelijke uitvoeringsorganisaties maatwerk te bieden bij vastgelopenmultiprobleemsituaties van inwoners. PMM biedt professionals in hetsociaal domein een ingang bij het Rijk, een uitgebreid netwerk enverschillende instrumenten om deze multiprobleemsituaties tedoorbreken. Met onder andere het Landelijk Maatwerkregister, LandelijkMaatwerkloket Multiproblematiek (verder: het Loket) en het LandelijkEscalatie Team hebben zij concrete handvatten om inwoners in zulkesituaties sneller en beter te helpen.PMM werd in 2019 opgericht, als landelijke hulpstructuur voor complexemultiproblematiek in het sociaal domein. Het betreft een structurelesamenwerking tussen zes ministeries (SZW, BZK, JenV, OCW, VWS enFIN/Toeslagen), praktisch alle landelijke uitvoeringsorganisaties in hetsociaal domein en inmiddels meer dan 60 gemeenten.Jaarlijks laat PMM onderzoek doen naar de (systeem)knel- en leerpuntenuit de praktijkcasussen die het Loket behandelt. Hierbij bied ik – medenamens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Ministervan Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de Minister voor Rechts-bescherming, de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sporten de Staatssecretaris Toeslagen en Douane – uw Kamer het onderzoeks-rapport over 2023 aan. Daarnaast informeer ik u over de verdere ontwik-keling van PMM.1 Het rapport onderstreept voor mij nogmaals demeerwaarde van ondersteuningsinitiatieven zoals PMM.1De vorige rapportage stuurde ik u op 4 juli 2023: Kamerstukken 2022–2023, 34 477, nr. 84 kst-34477-86ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 477, nr. 861 1. Complexiteit sociaal domein maakt hulpstructuur als PMMnoodzakelijk Uit het onderzoeksrapport komen verschillende soorten knelpunten naarvoren, die de complexiteit in het brede sociaal domein inzichtelijk maken.Deze knelpunten zorgen ervoor dat professionals problemen waarmensen mee kampen niet op lokaal of regionaal niveau kunnen oplossen,en daarom het Loket benaderen voor hulp.2 Eén soort knelpunt is dat eencasus vastloopt op starheid in een ICT-systeem. Een ander soort knelpuntis het vastlopen op wet- en (landelijke of lokale) regelgeving. Bij ditknelpunt onderscheiden de onderzoekers meerdere categorieën. Eensituatie kan bijvoorbeeld zo uitzonderlijk zijn dat deze niet is voorzien inwetgeving of beleid, en de uitkomst onbedoeld nadelig uitpakt voor deinwoner. Ook kan onduidelijkheid over de interpretatie van wet- enregelgeving voor vertraging zorgen. Hetzelfde geldt voor onduidelijkheidover de voorwaarden waaronder een professional kan afwijken van wet-en regelgeving. Tot slot ligt in meer dan de helft van de casussen hetknelpunt in onvoldoende (domeinoverstijgende) samenwerking tussenorganisaties. Het bestaan van een gezamenlijke, overkoepelendehulpstructuur als PMM vormt daarmee op zichzelf al een systeemverbe-tering.Het rapport wijst daarnaast op een mismatch tussen de complexiteit vanhet sociaal domein en wat er van een professional verwacht kan worden.Professionals lopen geregeld vast omdat zij onvoldoende overzichthebben over alle wet- en regelgeving, die voor een multiprobleemcasusrelevant is. Of niet het juiste netwerk en de informatiebronnen hebben omde casus op te lossen. Het kan hier bijvoorbeeld gaan om onvoldoendekennis van specifieke complexe problematiek of doelgroepen, waar deprofessional niet dagelijks mee te maken heeft. Het komt ook voor dat eenprofessional niet op de hoogte is van een bepaalde regeling die kanzorgen voor een doorbraak. Dit valt de professionals echter niet teverwijten. Zij kunnen simpelweg niet bekend zijn met iedere specifiekesamenloop van problemen in het brede sociaal domein. Een landelijkehulpstructuur als PMM is zodoende geen luxe, maar noodzaak.2. Effectieve ondersteuning en stapsgewijze versterking systeem-leren Door toegenomen bekendheid van PMM is het aantal aangemeldepraktijkcasussen in 2023 toegenomen. In vrijwel alle gevallen kan deprofessional na ondersteuning door PMM verder met het oplossen van devastgelopen problematiek van de inwoner.3 De ondersteuning die PMMbiedt aan professionals – en via hen inwoners – is volgens de onder-zoekers laagdrempelig, effectief en in veel gevallen snel. Professionalservaren duidelijke meerwaarde van PMM en waarderen de ondersteuningvan het Loket zeer.Naast het helpen oplossen van problemen van mensen, zet PMM ooksterk in op systeemleren. Vanuit haar unieke positie als scharnier tussengemeenten, uitvoeringsorganisaties en ministeries in het brede sociaaldomein, kan PMM systeemknelpunten goed waarnemen en systeemlerenbevorderen. Elke casus wordt geëvalueerd, met als doel leerpunten,2Het gaat om de volgende vijf soorten knelpunten: kennis en kunde van de individuele profes-sional en/of organisatie; (domeinoverstijgende) samenwerking binnen of tussen organisaties;communicatie tussen professionals of organisaties; ICT en wet- en regelgeving. Vaak is er in dePMM-casussen sprake van meerdere knelpunten, die elkaar beïnvloeden.3In de casussen waar PMM de professional niet verder mee kan helpen, ligt het knelpuntgeregeld in schaarste (van woonruimte, opnamebedden geestelijke gezondheidszorg etc.).Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 477, nr. 862 vragen en signalen te identificeren. Deze kunnen betrekking hebben op deprofessional of organisatie die de casus indient. Maar ook op wet- enregelgeving of de werkwijze van andere betrokken (uitvoerings)organi-saties. Het kan gaan om:•knelpunten die opgelost moeten worden om verder te kunnen met eencasus (1e orde leren),•leerpunten die helpen om in volgende gevallen een inwoner beter ensneller te helpen (2e orde leren),•en om situaties die een systeemaanpassing vergen om toekomstigegevallen te voorkomen (3e orde leren).In 2023 was er op elk van de drie niveaus sprake van systeemleren. Zo isin verschillende gevallen de samenwerking tussen organisaties verbeterd.Daarbij is informatie over regelingen duidelijker en beter vindbaargemaakt voor professionals. Signalen van PMM hebben ook bijgedragenaan een tijdelijke oplossing voor een probleem rond terugvordering vande alleenstaande ouderkop (ALO-KOP). De ALO-KOP is het extra bedragvoor alleenstaande ouders bovenop het kindgebonden budget. Inwonersmet een huwelijkspartner zonder burgerservicenummer kunnen voortaanbij het aanvragen zelf aangeven dat er een partner is. Door dit te regis-treren worden latere terugvorderingen van de ALO-KOP voorkomen. Inafwachting van structurele aanpassing mitigeert deze aanpassing zoveelals mogelijk de negatieve effecten. Daarnaast hebben signalen van PMMbijgedragen aan een wetsvoorstel waarmee de Wet studiefinanciering2000 is aangepast. Dit wetsvoorstel schrapte de uitzonderingen op hetkunnen gebruiken van de hardheidsclausule in deze wet. Hierdoor is meerruimte ontstaan voor het leveren van maatwerk.4Het afgelopen jaar zijn stappen gezet om het systeemleren verder teverstevigen. Zo analyseert PMM casussen steeds grondiger, via eendaartoe ontwikkelde monitor. En belegt ze steeds meer signalen enleerpunten bij organisaties. Daarnaast doen de onderzoekers nu periodieknavraag naar de opvolging daarvan. De ambitie voor de komende tijd isom de verschillende initiatieven die knelpunten signaleren – zoals Werkaan Uitvoering, de knelpuntenbrieven en de Staat van de Uitvoering –meer te verbinden.3. Verdere ontwikkeling netwerk en aanpak van PMM PMM blijft inzetten op het uitbreiden en verdiepen van haar netwerk.Naast dat steeds meer gemeenten zich bestuurlijk aansluiten, heeft PMMnu ook vaste contactpersonen bij zorgverzekeraars, het Centraal Orgaanopvang asielzoekers (COA) en het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Ookintensiveert PMM de uitwisseling over knel- en leerpunten met het sociaalraadsliedenveld en mensenrechtenorganisaties. Tot slot bouwt PMM methet systeemleren voort op wat er is ontwikkeld en geleerd in de City DealEenvoudig Maatwerk. In deze samenwerking van het Rijk en een aantalgemeenten is vanuit de praktijk geleerd over maatwerk in de uitvoering,en wat dit betekent voor het beleid en de organisatie. Het opgaan van deCity Deal Eenvoudig Maatwerk in PMM versterkt het interbestuurlijk leren.In haar aanpak neemt PMM ook initiatief om meer gelijke gerichtheid testimuleren in het verkokerde sociaal domein. Zodat de verschillendebetrokken organisaties inwoners in multiprobleemsituaties op een meereenduidige manier ondersteunen. PMM pakt daartoe momenteel door op4Kamerstukken 2022–2023, 36 283, nr. 2.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 477, nr. 863 de in 2023 uitgebrachte «Waardenkaart sociaal domein».5 De Waarden-kaart wordt vereenvoudigd tot een meer handzame set, die de profes-sional in het sociaal domein meer richting en houvast geeft.Het is van groot belang dat inwoners die klem komen te zitten inmultiprobleemsituaties, eerder en beter worden geholpen. Ik waardeer deinzet van professionals in het sociaal domein, die daarbij geregeld voorzeer complexe opgaven staan. PMM kan deze professionals onder-steunen. Ik roep gemeenten dan ook op zich aan te sluiten bij dit hechtenetwerk. Periodiek zal ik uw Kamer blijven informeren over de voortgangvan PMM en het systeemleren.De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,C.J. Schouten5Argumentenfabriek 2023, Werken vanuit waarden in het sociaal domein. Deze set van debelangrijkste waarden in het sociaal domein werd opgesteld d.m.v. denksessies met een bredevertegenwoordiging van inwoners, ervaringsdeskundigen, professionals en beleidsmakers vangemeenten, landelijke uitvoeringsorganisaties en ministeries.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 477, nr. 864