Verzamelbrief opvang Oekraïne

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202619 637Vreemdelingenbeleid36 045Situatie in OekraïneNr. 3497 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 november 2025InleidingSinds de grootschalige inval van Rusland in Oekraïne in februari 2022 zijnmiljoenen Oekraïners gevlucht naar de Europese Unie (EU). In deze oorlogis de EU de regio en daarom bieden we op dit moment op grond van deEuropese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) opvang aan de veleontheemden uit Oekraïne die een veilig heenkomen zoeken in ons land.Op dit moment is het onzeker hoelang de oorlog zal voortduren.Ontheemden uit Oekraïne zullen dus nog langere tijd in Nederlandverblijven. Gemeenten, NGO’s, vele vrijwilligers en betrokken departe-menten en overheidsorganisaties werken elke dag aan het mogelijkmaken van deze opvang. Dit zullen we de komende periode gezamenlijkblijven doen waarbij alles gericht is op het normaliseren van de situatieper 5 maart 2027.Op 2 november jl. zijn er 135.010 ontheemden uit Oekraïne ingeschrevenin de Basisregistratie Personen (BRP) die op grond van de RTBbescherming krijgen. Op 31 oktober jl. waren er 96.830 opvangplekkengerealiseerd. Dit leidt tot een bezettingsgraad van 99,9 procent in denoodopvang.1In de Verzamelbrief Opvang Oekraïne van 4 juli jl. zijn de hoofdlijnen vanhet langetermijnbeleid voor ontheemden uit Oekraïne beschreven.2 Dedoelstelling hiervan is drieledig. We zetten in op vrijwillige terugkeer enwe steunen Oekraïne bij de wederopbouw. Ten tweede voorkomen weuitvoeringsproblemen in migratieketen door te kijken naar verlengd legaalverblijf en voorzieningen. Ten derde bieden we perspectief aan desamenleving, gemeenten en ontheemden voor een langere periode dandat de RTB steeds voor 1 jaar geeft. Het kabinet zet erop in om deze1De meest recente cijfers vindt u op https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/opvang-vluchtelingen-uit-oekraine/cijfers-opvang-vluchtelingen-uit-oekraine-in-nederland2Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 3451. kst-19637-3497ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 34971 doelstellingen in lijn met de Raadsaanbeveling voor een gecoördineerdeaanpak van de overgang uit de tijdelijke bescherming te realiseren.In de voorliggende Verzamelbrief informeer ik uw Kamer over de nadereuitwerking van dit langetermijnbeleid. Hiermee geef ik opvolging aan detoezegging tijdens het Commissiedebat Oekraïne in maart 2025 van detoenmalige Minister van Asiel en Migratie. Ik ga daarbij in op het aanterugkeer ondersteunend verblijfsrecht, in de vorm van een transitiedo-cument, aan de ontheemden voor de periode na de RTB, inclusief derechten, plichten en voorzieningen die daaraan verbonden zijn. Daarnaastwordt gekeken hoe met de toeleiding naar andere legale tijdelijkeverblijfsstatussen de groep die aanspraak op het transitiedocument maaktzo beperkt mogelijk kan blijven. Daarnaast beschrijf ik hoe het terugkeer-beleid voor ontheemden uit Oekraïne wordt geregeld. De brief bevat eenappreciatie van het SEO-rapport over de economische bijdrage vanontheemden uit Oekraïne in Nederland, het WODC-rapport «Meer dan eendak» en de meest recente rapportage van Instituut Clingendael.EU- gecoördineerde Exit-strategie uit de tijdelijke bescherming(raadsaanbevelingen)In juni 2025 heeft de Europese Commissie een Raadsaanbeveling vooreen gecoördineerde aanpak van de overgang uit de tijdelijke bescherminggepresenteerd.3 De Raadsaanbeveling bevat vier punten. Ten eerste isopgenomen te werken aan een transitie van tijdelijke bescherming naarandere legale statussen (bestaand of nieuw voor deze doelgroep).Daarnaast gaat de Raadsaanbeveling in op het ondersteunen vanterugkeer van ontheemden naar en re-integratie in Oekraïne, informatie-verstrekking en verbetering van de onderlinge coördinatie tussen lidstatenen Oekraïne.4 Over de Raadsaanbeveling is op 16 september jl. politiekeovereenstemming bereikt op EU-niveau. Lidstaten zijn zelf verantwoor-delijk voor de opvolging, onder coördinatie van de Europese Commissieen de Raad van de EU. Het nationale langetermijnbeleid, dat hieronder istoegelicht, sluit aan bij de kaderstellende Raadsaanbeveling en beant-woordt daarmee ook motie Podt van 4 september jl.5Relevant voor de beoogde duur van het transitiedocument zijn hier deeerste en de vierde aanbeveling, die respectievelijk betrekking hebben ophet verblijfsrecht na de RTB (een bestaande vergunning of een nieuwe) encoördinatie in de EU om al te grote verschillen te voorkomen. SommigeEU-lidstaten werken al aan de transitie naar reguliere verblijfsstatussen.Zij hanteren hierbij verschillende voorwaarden voor toegang tot deverblijfsstatus en bijbehorende rechten en plichten (bijvoorbeeld de duurvan de verblijfsstatus, variërend van 1–3 jaar tot maximaal 5 jaar). Onzekeuze voor drie jaar is gebaseerd op een goede balans tussen deuitvoerbaarheid en het in lijn brengen met de beoogde termijn voor deasielstatus van 3 jaar. Het uitgeven van een vergunning voor 1 jaar zou bijverlenging opnieuw een werklast bij de IND neerleggen. In het rapportvan Clingendael worden ontwikkelingen op dit punt nader beschreven.TransitiedocumentIn de aanloop naar het voorstel dat nu voorligt zijn verschillendescenario’s ontwikkeld en onderzocht op beleidsmatige wenselijkheid,juridische houdbaarheid, financiële consequenties en impact op deuitvoering. Zonder ingreep zal de IND alle onderliggende asielaanvragen3Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 34514Kamerstuk 32 317, nr. 967.5Kamerstuk 19 637, nr. 3464.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 34972 in behandeling moeten nemen, dit kan tot tien jaar in beslag nemen.Daarnaast wordt COA dan officieel verantwoordelijk voor de opvang vandeze nieuwe groep asielzoekers.Naar de huidige inzichten draagt het transitiedocument het meest bij aande doelstellingen vrijwillige terugkeer op termijn mogelijk maken enparticipatie en zelfredzaamheid bevorderen. Die inzichten kunnen in deloop van de tijd veranderen. De geopolitieke situatie is onzeker en eengroeiend deel van de groep draagt ook steeds meer bij aan de Neder-landse economie (zie ook de appreciatie van het SEO-onderzoek6). Parallelaan de verdere uitwerking van het transitiedocument bestudeert hetkabinet de implicaties van deze factoren van invloed en informeert het uwKamer hierover te gelegener tijd.De tijdelijke bescherming op grond van de Europese RTB loopt af in maart2027. Om rechtmatig verblijf daarna te borgen, is een in tijd afgebakendtransitiedocument uitgewerkt. Het betreft een driejarige tijdelijke reguliereverblijfsvergunning die ruimte biedt aan de ontheemden om zich voor tebereiden op terugkeer naar Oekraïne. Aan het transitiedocument is eengeheel aan rechten, plichten en voorzieningen verbonden. De inzethiervan is om het voorzieningenniveau voor ontheemden gedurende hunverblijf in Nederland te normaliseren, dat wil zeggen zoveel mogelijk inlijn te brengen met dat van andere ingezetenen. Zo kunnen ontheemdenparticiperen in de samenleving en, zolang zij in Nederland verblijven,actief bijdragen aan de maatschappij. De inzet is gericht op zo grootmogelijke arbeidsparticipatie (61% van de volwassenen werkt nu al) enonderwijsdeelname voor wie dat kan. Voor arbeidsparticipatie geldt: bijvoorkeur in kraptesectoren en sectoren die relevant zijn voor de weder-opbouw van Oekraïne.Aan de huidige tijdelijke bescherming op grond van de RTB ligt eenasielaanvraag ten grondslag7. Het aflopen van de tijdelijke beschermingonder de RTB in maart 2027 activeert deze asielaanvraag en zo ontstaateen situatie waarin alle op dat moment in Nederland verblijvendeontheemden (naar verwachting ca. 150.000) instromen in de asielketen. Bijhet niet invoeren van het transitiedocument leidt dit tot een niet te dragenen structurele overbelasting van de IND, het COA, de rechtspraak enandere betrokken organisaties binnen de migratieketen8.Om de regie in eigen land te behouden en te voorkomen dat de uitvoeringvastloopt wanneer de activatie van de RTB afloopt, zal de IND hettransitiedocument ambtshalve verlenen aan ontheemden, mits aan devolgende voorwaarden wordt voldaan:1.Alleen wie voor een bepaalde datum tijdelijke bescherming inNederland genoot, komt in aanmerking9;2.De ontheemde doorloopt met succes de openbare-ordecheck;6Het rapport kunt u raadplegen via Economische bijdrage van ontheemden uit Oekraïne inNederland; Impact, invloedsfactoren en toekomstscenario’s - SEO Economisch Onderzoek.7De Richtlijn Tijdelijke Bescherming is geïmplementeerd in de Vreemdelingenwet 2000 op16 december 2004. Na activering van de RTB op 4 maart 2022 is de werking hiervan nadertoegelicht in de Kamerbrief van 30 maart 2022. Aan de huidige tijdelijke bescherming op grondvan de RTB ligt een asielaanvraag ten grondslag. Dit volgt uit de keuze die bij de implementatievan de RTB in 2004 in de Vw 2000 is gemaakt. Dit kabinet wil zeker stellen dat dit in toekom-stige situaties wordt voorkomen.8In de verzamelbrief OEK 26 januari 2024 en de verzamelbrief OEK 4 juli 2025 heb ik u hieroverreeds geïnformeerd.9Uit onderzoek van Clingendael blijkt dat het voorzieningenniveau geen doorslaggevende factoris voor ontheemden uit Oekraïne bij het besluit voor verblijf of terugkeer. De mogelijkheden enkansen om in Oekraïne weer een bestaan op te bouwen zijn van hierbij wel van groot belang.Door te werken met een uiterste datum voorkomen we (ook toekomstige) secundairemigratiestromen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 34973 3.De ontheemde trekt de lopende asielaanvraag in.Normalisering rechtspositie ontheemdenHet aan het transitiedocument gekoppelde pakket van rechten, plichten envoorzieningen is erop gericht dat ontheemden zoveel mogelijk meedoenen bijdragen aan de Nederlandse samenleving. Met het oog op terugkeerzijn de ontheemden uitgesloten van de inburgeringsplicht.Het kabinet is voornemens om (onder meer) de volgende maatregelen tetreffen en ze daarom nader uit te werken De toegang tot en vergoedingvan medische zorg, die momenteel wordt geregeld via de RegelingMedische zorg Oekraïense ontheemden (RMO), wordt overgeheveld naarhet reguliere zorgstelsel. Dit houdt in dat ontheemden zich moetenverzekeren en een zorgpremie gaan betalen. Met het transitiedocumentkrijgen ontheemden toegang tot het vervolgonderwijs (mbo, hbo en wo)en betalen per 1 september 2027 het wettelijk collegegeld. Voor instel-lingen betekent dit dat zij bekostiging krijgen voor deze studenten, waardat eerder niet zo was. Dit betekent concreet dat de specifieke Oekraïne-regelingen die tijdens de crisissituatie zijn ingericht worden afgebouwd.De huidige vergunning loopt af op 4 maart 2027. Daartoe zijn er op datmoment voor de ontheemden transitiedocumenten nodig. Het streven isom alle ontheemden die daarop aanspraak maken zo snel mogelijk hettransitiedocument te verstrekken. We werken aan transitiepaden om datgoed te kunnen uitvoeren.In de periode tot 4 maart 2027 zet het kabinet in op het zo goed mogelijkvoorbereiden en waar mogelijk reeds uitvoeren van deze transitie met demedeoverheden en de uitvoeringsorganisaties. Dat betekent enerzijds hettechnisch en procedureel voorbereiden op de transitie en anderzijds hetverkleinen van de groep die aanspraak moet maken op sociale voorzie-ningen. Hierbij verkennen we in samenwerking met onze partners, metname de medeoverheden, hoe we een zo kort mogelijk route naarnormalisering kunnen uitstippelen. In dit proces zit nog een aantalonzekerheden en risico’s. Daarbij valt met name te denken aan de kostenen de uitvoerbaarheid. Het streven is om uw Kamer voor de voorjaarbe-sluitvorming van 2026 te informeren over het ontwerp, de inhoud van hetpakket, het tempo, de kosten en de uitvoerbaarheid van de onderscheidentransitiepaden op de verschillende domeinen in hun onderlingesamenhang en u te voorzien van een weging over de haalbaarheid.Hierna volgt een beschrijving van de drie meest omvangrijke deeltran-sities met de meeste impact op de uitvoeringspraktijk van medeover-heden en andere partijen zoals zorgverzekeraars en woningcorporaties.Sociaal domeinDe huidige arbeidsparticipatie van ontheemden uit Oekraïne is met 61%relatief hoog. Door het beschikbaar stellen van extra middelen voorarbeidsparticipatie, gericht op passend en duurzaam werk, kan departicipatiegraad voor afloop van de RTB mogelijk nog verder stijgen. Definanciële besluitvorming hiervoor loopt mee in het reguliere proces vande voorjaarsbesluitvorming.Ondanks deze inspanningen zal een significant deel van de ontheemdenvanaf de verstrekking van het transitiedocument aanspraak kunnen makenop een (gedeeltelijke) bijstandsuitkering. Het kabinet zet via arbeids-toeleiding alles op alles om deze groep zo klein mogelijk te maken. Daarzijn we sinds de komst van de ontheemden al mee begonnen. DeTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 34974 bijstandsaanvragen van deze groep zullen net als alle andere aanvragengrondig en op gezinsniveau worden beoordeeld, zodat alleen degenen dieaan de voorwaarden voldoen een bijstandsuitkering zullen ontvangen.Door de verwachte grootte van deze groep en de grondigheid van debeoordeling van de aanvraag is gefaseerde transitie naar de Participa-tiewet noodzakelijk om het behapbaar te maken voor de uitvoering. Doorde omvang van deze klus kan het risico ontstaan dat er tijdelijk geenvangnet is voor deze groep. Om dit te voorkomen zijn wijzigingen in wet-en regelgeving noodzakelijk.In samenwerking met gemeenten, VNG en overige betrokken partijenwordt gekeken naar mogelijkheden om de transitie van de leefgeld-regeling naar de arbeidsmarkt of de Participatiewet zo snel mogelijk engedegen te laten verlopen. Hier worden diverse opties voor uitwerkt. Dezeworden betrokken bij de financiële besluitvorming in het voorjaar. Definanciële besluitvorming in het voorjaar is hierin voor gemeenten vancruciaal belang.ZorgDe overgang van circa 150.000 ontheemden van de Regeling Medischezorg voor Oekraïense ontheemden (RMO) naar de Zorgverzekeringswet(Zvw) en Wet langdurige zorg (Wlz) is een domeinoverschrijdendvraagstuk, waar veel partijen bij betrokken zijn. Met name de overgangvan de RMO naar de Zvw is een intensief proces. Dit vergt actieve inzetvan AenM gelet op haar huidige zorgplicht, zorgverzekeraars gelet op huntoekomstige zorgplicht en VWS als stelselverantwoordelijke voor deZvw/Wlz, naast betrokkenheid van SZW gelet op verwevenheid met, envolgordelijkheid ten aanzien van de instroom in het socialezekerheids-stelsel.Met deze transitie zijn risico’s gemoeid die thans nog niet in beeld zijn,bijvoorbeeld met betrekking tot kosten en uitvoerbaarheid. In samen-werking met zorgverzekeraars, gemeenten en andere betrokken partijenwordt gekeken naar de juridische kaders, mogelijkheden en risico’s,inclusief mitigerende maatregelen, van deze transitie n. Daarbij zalaandacht uitgaan naar de financiële inzet die deze transitie vergt. Hoe danook mogen risico’s niet worden afgewenteld op verzekerden, zorgverzeke-raars, zorgaanbieders en patiënten. Ook voor deze middelen geldt dat definanciële besluitvorming hierover plaatsvindt in het voorjaar.WonenCirca drie kwart van de ontheemden verblijft nu in gemeentelijke opvang,waarvoor zij afhankelijk van hun inkomen een eigen bijdrage betalen. Bijhet normaliseren van de rechtspositie hoort ook, dat zo snel mogelijk eeneinde komt aan deze overheidsopvang. Het kabinet werkt aan een aanpakvoor de overgang van opvang naar huisvesting. Deze aanpak zal insamenwerking met gemeenten en woningcorporaties worden uitgewerkt.Hierbij wordt in ieder geval bezien welke opvanglocaties geschikt zijn voortransformatie naar reguliere huisvesting en welke praktische en juridischemogelijkheden er zijn om andere locaties zo veel mogelijk te benutten,zodat de gemeentelijke opvang kan worden afgebouwd. Na het vertrekvan de ontheemden komen deze eenheden zo veel mogelijk terbeschikking voor andere doelgroepen, zoals studenten, spoedzoekers ofanderen. Daarnaast is het doel een groot deel van de huidige lokatieswaarin ontheemden maar ook statushouders verblijven, onder te brengenin de reguliere huisvestingsvoorraad, uiteraard met behoud van basisver-eisten. De wijze waarop wordt momenteel juridisch en uitvoeringstechnisch uitgezocht.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 34975 Om gemeenten te ondersteunen bij het realiseren van eenheden voordeze groep, heeft het kabinet een doelgroepflexibele opvangregelinginhoudelijk uitgewerkt en afgerond in afstemming met de VNG. In deafstemming met de VNG zijn de punten uit de uitvoeringsscan waarmogelijk verwerkt en hebben we afgesproken de uitvoering van deregeling te monitoren en na een jaar te evalueren. Het doel van hetkabinet is om de lokale overheden langjarig voor de duur van vijf jaarbeter in staat te stellen opvang voor de diverse doelgroepen te realiseren.Deze regeling vervangt onder andere de Bekostigingsregeling opvangontheemden Oekraïne. Hierbij worden de gemeentelijke locaties onafhan-kelijk van de daarin verblijvende doelgroepen gefinancierd (te wetenontheemden, statushouders in doorstroomlocaties en/of asielzoekers). Ditbiedt flexibiliteit aan gemeenten om te bepalen voor welke doelgroepenzij een locatie inrichten en leidt tot duurzamere locaties en zekerheid bijgemeenten voor investeringen. Daarnaast worden de mogelijkhedenverkend om deze plekken waar mogelijk om te zetten naar huisvesting. Debeoogde inwerkingtreding van de regeling is 1 mei as aansluitend aan enonder voorbehoud van de definitieve financiële besluitvorming over deregeling bij Voorjaarsnota 2026, zodat gemeenten in staat zijn om deregeling adequaat te kunnen uitvoeren. Tot de inwerkingtreding lopen dehuidige bestaande regelingen nog door.Gezien de grote rol die gemeenten bij deze transitie hebben en de impactdie dat in gemeenschappen en in de uitvoering heeft, ben ik voornemensbestuurlijke afspraken te maken om dit in goede banen te leiden.TerugkeerHet kabinet ontwikkelt terugkeerbeleid om de vrijwillige terugkeer vanontheemden uit Oekraïne wanneer dit kan te ondersteunen. Over dehoofdlijnen van het terugkeerbeleid is uw Kamer eerder geïnformeerd.10In aanvulling hierop wil ik uw Kamer informeren over een nadereuitwerking van de terugkeerondersteuning die sindsdien heeftplaatsgevonden.Terugkeer is in lijn met de wens van de Oekraïense overheid en belangrijkvoor wederopbouw van het land.11 Naast het regelen van praktische zakenvoor terugkeer, zoals de juiste documentatie, is een vorm van mogelijkefinanciële ondersteuning zoals voorkomend onderdeel van het terugkeer-programma. Om voorbereid te zijn op het moment dat grootschaligeterugkeer mogelijk wordt is het behulpzaam om bruggen te slaan tussenontheemden uit Oekraïne in Nederland en Oekraïne. Door middel vanpartnerschappen tussen Nederlandse gemeenten en Oekraïensegemeenten wordt lokaal ingezet op ondersteuning van deze bruggen endaarmee terugkeer in de vorm van noodzakelijke capaciteitsopbouw ophet terrein van huisvesting, arbeid etc. Hiervoor wordt een pilotprojectgestart met VNG International en de VNG waarin een aantal Nederlandsegemeenten wordt gekoppeld aan gemeenten in Oekraïne.10Het terugkeerbeleid omvat verschillende diensten en activiteiten, zoals een informatiecam-pagne, praktische terugkeerondersteuning, inzet op human capital en het aangaan van lokalepartnerschappen. Ook de verkenning naar een Unity Hub, zoals ontwikkeld door de Oekraïenseautoriteiten wordt hierbij verkend. Hiermee kunnen ontheemden uit Oekraïne wordengestimuleerd en ondersteund in hun wens en benodigdheden om terug te keren. Zie ook:Verzamelbrief Opvang Oekraïne d.d. 31 januari 2025, Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 3346en Verzamelbrief Opvang Oekraïne d.d. 4 juli 2025, Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 3451.11De hoofdlijnen van het terugkeerprogramma komen tot stand in samenwerking met departe-menten, uitvoeringsorganisaties zoals DTenV, het maatschappelijk middenveld en eenvertegenwoordiging van ontheemden. Om daarmee zo veel mogelijk te voorzien in debehoeften ter bevordering van een optimale en blijvende terugkeer naar Oekraïne.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 34976 Kosten (terugkeer & verblijf)TerugkeerEen effectief terugkeerbeleid brengt kosten met zich mee. Hoewel veelontheemden uit Oekraïne zelfredzaam zijn, vraagt terugkeer van dezegrote groep ontheemden om actieve ondersteuning. Indachtig deinstroom uit Oekraïne en het feit dat 48% van de doelgroep twijfelt overterugkeer en hier ondersteuning bij nodig heeft, gaan we uit van circa40.000 potentiële deelnemers aan het terugkeerprogramma. De informa-tievoorziening over terugkeer, de oriëntatie op terugkeer en de ontvangstin Oekraïne moet toegankelijk zijn voor de hele groep ontheemden uitOekraïne in Nederland.TransitiedocumentMet het ontvangen van het transitiedocument per 4 maart 2027 verkrijgenontheemden uit Oekraïne toegang tot de reguliere voorzieningen voormaximaal drie jaar. Door in te zetten op zelfredzaamheid (waaronder zelfhuisvesting regelen) en participatie, is het aannemelijk dat de kosten voordeze groep in de pas gaan lopen met die van andere ingezetenen vanNederland.Deze oplossing leidt naar verwachting tot minder uitgaven dan hetalternatieve scenario waarin de ontheemden asiel zouden aanvragen enleidt naar verwachting ook tot minder uitgaven dan het huidige regimeonder de RTB. De kosten nemen daarbij ook nog eens af door de jarenheen, omdat ontheemden steeds meer en steeds beter dan meedoen.In de komende periode wordt, op basis van uitvoeringstoetsen bijdecentrale overheden en uitvoeringsorganisaties van het Rijk, tot in meerdetail uitgewerkt welke financiële gevolgen de implementatie van dezetransitie precies met zich meebrengt per departement en uitvoeringsorga-nisatie.Het niet invoeren van het transitiedocument betekent dat alle asielaan-vragen van de ontheemden in behandeling moeten worden genomen. Ditzou in ieder geval leiden tot extra kosten voor de opvang vanontheemden. Dit geldt ook voor 25% van de ontheemden dat momenteelin de particuliere opvang verblijft en dat in het kader van de asielpro-cedure gedurende een langere periode door het COA opgevangen moetworden. Tevens leidt dit tot een zware belasting van uitvoeringsorgani-saties die verantwoordelijk zijn voor de voortzetting van de reeds gebodenopvang en voorzieningen onder de RTB. Dit acht ik ook niet wenselijk.Budgettaire besluitvorming volgt op een regulier moment, in dit geval devoorjaarsnota 2026 (of de formatie). Het is evenwel belangrijk dat de INDen andere uitvoerders voorbereiding kunnen treffen. Met de uitvoerings-toetsen in beeld bezien we met een integraal beeld en in de grote plaatwelke wijze van dekking redelijkerwijs het meest passend is gezien debudgettaire opgave.Informatievoorziening naar ontheemden, medeoverheden en desamenleving (terugkeer & verblijf)Om ontheemden, medeoverheden en de samenleving te informeren iseen communicatiestrategie uitgewerkt die uitgaat van één consistente enherkenbare boodschap in alle communicatie-uitingen. Vanuit die basiswordt helder en toegankelijk gecommuniceerd over het terugkeerbeleiden het transitiedocument. We werken daarbij met een gefaseerde aanpakmet ruimte voor interactie en feedback. Medeoverheden wordenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 34977 gelijkwaardig betrokken en ondersteund, gezien hun sleutelrol inuitvoering en het bereiken van ontheemden. Ook stakeholders, waarondermaatschappelijke organisaties en sleutelfiguren uit de Oekraïensegemeenschap, worden actief betrokken.SEO-rapport «Economische bijdrage van ontheemden uitOekraïne in Nederland»Als onderdeel van de verkenning die het kabinet uitvoert naar de periodena afloop van de RTB, heeft het Ministerie van AenM aan onderzoeks-bureau SEO Economisch Onderzoek gevraagd een inventarisatie te doenvan de economische bijdrage van ontheemden uit Oekraïne in Nederland.Het rapport laat de huidige situatie en de toekomstige economischebijdrage bij verschillende vormen van verblijf ten aanzien van duur vanverblijfsrecht en voorzieningen zien.Uit de analyse blijkt dat circa 70% van de ruim 120.000 ontheemden inNederland tot de beroepsbevolking behoort, waarvan 64% ook daadwer-kelijk werkt. Zij zijn vooral werkzaam in handel, horeca en via uitzendwerk.Hun bijdrage aan het nationaal inkomen wordt voor 2024 geschat op3,5 mld. euro (0,36%).De studie laat zien dat meer zekerheid over verblijfsrecht de arbeidsparti-cipatie en economische bijdrage vergroot. Scenario’s met tijdelijkevergunningen van meerdere jaren leiden tot hogere participatie enopbrengst, terwijl jaarlijkse verlenging juist een remmend effect heeft.Daarnaast spelen taalvaardigheid en de mismatch tussen arbeidsmarkt enopleiding/ervaring een rol als belemmering. De bevindingen bevestigenhet belang van de ingezette lijn rond de tijdelijke transitievergunning enbieden aanknopingspunten voor beleid dat inzet op zelfredzaamheid enparticipatie. Voor de uitgebreide analyse verwijs ik u naar het bijgevoegderapport van SEO.WODC-rapport «Meer dan een dak»Op 25 september heeft het WODC het rapport «Meer dan een dak»gepubliceerd. Dit rapport is een verdiepende studie in het kader van hetLongitudinaal Onderzoek Cohort Oekraïense Vluchtelingen (LOCOV). Hetdoel van het LOCOV is om meer inzicht te verkrijgen in de maatschappe-lijke positieverwerving van Oekraïense vluchtelingen in de eerste jaren naaankomst in Nederland, verschillen met andere vluchtelingengroepen, enfactoren die de positieverwerving belemmeren dan wel bevorderen. Innovember 2024 verscheen eerder een beschrijvende studie «Tijdelijkthuis» in het kader van het LOCOV.12Het onderzoek «Meer dan een dak» gaat in op de positie van ontheemdenop de arbeidsmarkt, mentale gezondheid, sociale insluiting en de verblijf-en terugkeerintenties. Het onderzoek probeert verschillen op deze thema’ste verklaren en stelt de wijze waarop een ontheemde wordt opgevangencentraal. Het effect van de opvang op de verschillende genoemde thema’svarieert. Anders dan door de onderzoekers wordt verwacht, zijnontheemden in gastgezinnen bijvoorbeeld minder vaak aan het werk danontheemden in de GOO, tegelijkertijd dragen privacy en ondersteuning(zowel bij gastgezinnen als bepaalde type gemeentelijke opvang) inpositieve zin bij aan de mentale gezondheid van ontheemden. Voorgastgezinnen geldt eveneens dat kenmerken die daar vaak voorkomen,zoals het contact met Nederlanders, meer eigen voorzieningen en minderkans op discriminatie, een positief effect hebben op de sociale insluitingvan ontheemden, maar dat dit ook geldt voor gemeentelijke opvanglo-caties met die kenmerken. De opvangsituatie blijkt geen effect te hebben12Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 3319.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 34978 op verblijfsintenties, wel spelen andere factoren zoals de veiligheid in deregio van herkomst, sociale insluiting en persoonlijke omstandighedeneen rol bij de verblijfsintenties van ontheemden.Het LOCOV biedt, juist vanwege de unieke positie van de groepontheemden uit Oekraïne, waardevol inzicht in zowel de positie vanontheemden als verschillen met andere groepen vluchtelingen. Inzichtenuit dit rapport en het LOCOV-project ten aanzien van de ontheemden uitOekraïne vormen een waardevolle bron van informatie bij de beleids-vorming rond deze groep, zowel gedurende de looptijd van de RTB als hetbeleid op de lange termijn.Dit najaar vindt de dataverzameling voor de tweede wave van hetonderzoek plaats. Dat betekent dat naar verwachting voor de zomer van2026 een beschrijvende studie op basis van de tweede wave gepubliceerdzal worden. Vanzelfsprekend zal ik uw Kamer hierover blijven informeren.Rapport instituut Clingendael «Geen weg terug? Oekraïenseontheemden tussen hoop en realiteit»Op 7 november 2025 heeft instituut Clingendael het rapport «Geen wegterug? Oekraïense ontheemden tussen hoop en realiteit» gepubliceerd. Ditonderzoeksrapport betreft een rapportage in een reeks onderzoeken naarde beschermingsopdracht van Nederland ten aanzien van ontheemden uitOekraïne. In deze reeks onderzoekt Clingendael de ontwikkelingen op hetgebied van migratie-intenties en terugkeermogelijkheden naar Oekraïne,doormigratie binnen de Europese Unie en vestiging in en terugkeer vanuitNederland. Voor het rapport verwijs ik u naar het bijgevoegde rapport vanClingendael.Naar verwachting volgt de volgende publicatie van Clingendael tenaanzien van de ontheemden uit Oekraïne aan het begin van 2026.Tot slotIk vertrouw erop uw Kamer inzicht te hebben gegeven in de aanpak op delangere termijn. Een aanpak die aansluit op de afspraken die we in EUverband over de exit-strategie uit de tijdelijke bescherming hebbengemaakt. En vooral een aanpak die het bereiken van de doelstellingen vanhet langetermijnbeleid mogelijk maakt. Ik ben voornemens uw Kamerrond de jaarwisseling te informeren over de voortgang.De Minister voor Asiel en Migratie,M.C.G. KeijzerTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 34979