Verslag van de Vergadering van verdragspartijen van het Statuut van Rome

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202428 498Het Internationaal StrafhofNr. 53 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VANJUSTITIE EN VEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 12 april 2024Van 4 tot en met 14 december 2023 vond in New York de jaarlijkseVergadering van verdragspartijen van het Statuut van Rome (Assembly ofStates Parties, ASP) inzake het Internationaal Strafhof (ISH) plaats. Overde Nederlandse inzet tijdens deze Vergadering werd uw Kamer geïnfor-meerd middels de Kamerbrief van 7 december 2023.1InleidingIn verband met de verkiezing van zes nieuwe rechters vond de 22e ASPplaats in het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in New York, waaralle verdragspartijen zijn vertegenwoordigd. De verdragspartijen hebbenovereenstemming bereikt over een budgetverhoging van 7,99% en eenuitbreiding van het personeelsbestand van 970 naar 972 arbeidsplaatsen.Het mandaat van het mechanisme dat leiding geeft aan het hervormings-proces is wederom met een jaar verlengd en mevrouw Päivi Kaukoranta(Finland) is verkozen als Voorzitster van de Vergadering voor de periode2024–2026.Het werk van het ISH is in het afgelopen jaar meer in de politiekebelangstelling komen te staan. Dit komt met name door het arrestatie-bevel tegen President Poetin en de sterk toegenomen druk om ook in hetkader van het onderzoek naar de situatie in de Palestijnse Gebiedenarrestatiebevelen uit te vaardigen. Tijdens de Vergadering werden door debetrokkenheid van het Strafhof bij deze geopolitieke brandhaarden de(regionale) breuklijnen goed zichtbaar en nam op een aantal vraagstukkende spanning tussen recht en politiek toe. Zo werd naar aanleiding van hetarrestatiebevel tegen Poetin door enkele landen gepoogd het beleid af tezwakken inzake het vermijden van niet-essentiële contacten met personentegen wie door het Strafhof een arrestatiebevel is uitgevaardigd. Deze1Kamerstuk 28 498, nr. 52 kst-28498-53ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 498, nr. 531 poging stuitte echter op de weerstand van een grote meerderheid van deverdragspartijen.Ondanks de stevige kritiek van verschillende staten uit de Global South oponder meer de onevenredige geografische vertegenwoordiging in debelangrijkste organen van het Hof en de ASP en op de dubbelestandaarden die het Parket van de Aanklager zou hanteren, blijft de steunvoor (de idealen van) het Strafhof groot. Die steun blijkt onder meer uithet feit dat ook kritische staten wederom hebben ingestemd met eenaanzienlijke verhoging van het budget voor o.a. (cyber)veiligheid en hettoekennen van enkele prioritaire functies. Daarnaast werden zowel deRussische arrestatiebevelen tegen de Aanklager en zes rechters van hetStrafhof, als de op spionage gerichte cyberaanval waar het ISH inseptember 2023 het slachtoffer van is geworden, door tal van verdrags-partijen uit alle regionale groepen stevig veroordeeld.Verkiezing van zes rechtersOm de drie jaar vervangt de ASP een derde van de achttien rechters vanhet Strafhof, door zes nieuwe rechters te kiezen voor een niet-verlengbaretermijn van negen jaar. Daarbij worden verschillende criteria in achtgenomen die betrekking hebben op gender, geografische herkomst enjuridische expertise.Er waren uiteindelijk 11 stemrondes nodig om de volgende zes kandidatente verkiezen:(1)Dhr. Erdenebalsuren Damdin (Mongolië)(2)Mevr. Iulia Antoanella Motoc (Roemenië)(3)Dhr. Nicolas Guillou (Frankrijk)(4)Mevr. Beti Hohler (Slovenië)(5)Dhr. Haykel Ben Mahfoudh (Tunesië)(6)Dhr. Keebong Paek (Republiek Korea)De nieuwe rechters zullen in maart worden beëdigd.Verkiezingen Voorzitster ASP en BureauMevrouw Päivi Kaukoranta (Finland) is verkozen als Voorzitster van deASP voor de periode 2024–2026. Daarnaast zijn voor dezelfde periode deheer Michael Kanu (Sierra Leone) en mevrouw Margareta Kassangana(Polen) verkozen als vicevoorzitters. Tot slot zijn de volgende achttienleden van het Bureau – het dagelijkse bestuur van de ASP – verkozen:België, Bolivia, Bosnië en Herzegovina, Brazilië, Chili, Cyprus, Ecuador,Italië, Japan, Kenia, Letland, Nieuw-Zeeland, Oeganda, Senegal, Slovenië,Zuid-Afrika, Zuid-Korea en Zwitserland.Algemene debatTijdens het algemene debat werden verklaringen afgelegd door 71verdragspartijen, vijf observer states (Armenië, China, Iran, Israël en deVS), de EU, de International Development Law Organization, de Interna-tional Criminal Court Bar Association en een aanzienlijk aantal NGO’s.2Naast aandacht voor de 25e verjaardag van het Statuut van Rome en deratificatie van het Statuut door Armenië, gingen veel verdragspartijen inop het belang van de (vrijwillige) samenwerking met het Strafhof, hetbelang van een billijke geografische vertegenwoordiging in de belang-2De meeste verklaringen die zijn afgelegd tijdens het Algemene Debat zijn te vinden op dewebsite van de ASP: GENERAL DEBATE – Twenty-second session (4 to 14 December 2023) |International Criminal Court (icc-cpi.int).Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 498, nr. 532 rijkste organen van het Hof en de ASP, het belang van het Trust Fund forVictims en de rol van NGO’s en mensenrechtenverdedigers. Nederlandheeft de verdragspartijen onder meer opgeroepen om vrijwilligesamenwerking te verlenen aan het Strafhof en heeft verder aangegevendat Nederland bovenop de eerdere vrijwillige bijdrage van 3 miljoen euro,nogmaals 3 miljoen euro toezegt om de onderzoekscapaciteit van hetStrafhof te versterken. Dit in het licht van de zware wissel die de onder-zoeken naar de situaties in Oekraïne en de Palestijnse Gebieden op decapaciteit van het Strafhof trekken. Tijdens het algemene debat betoondenveel staten zich bezorgd over de naar hun oordeel trage voortgang vanhet onderzoek naar de situatie in de Palestijnse Gebieden. Zuid-Afrika ende Democratische Republiek Congo gaven een toelichting op de aangiftendie zij in 2023 bij de Aanklager van het ISH hadden gedaan van respectie-velijk de situatie in de Palestijnse Gebieden en de situatie in Noord-Kivu.De VS noemde het ISH een «essential component of the ecosystem ofinternational justice» en beschreef de voortgang van de implementatievan president Biden’s «reset» van de Amerikaanse relatie met hetStrafhof.BegrotingHet Strafhof had in augustus 2023 een verhoging van het budget voor2024 van 16% voorgesteld. De experts van het door de verdragspartijeningestelde Committee on Budget and Finance (CBF) hadden eindseptember daarentegen een verhoging van 8,7% aanbevolen. Bijna 60%van de door het CBF aanbevolen verhoging was het directe gevolg vanhet feit dat het Strafhof voor wat betreft de salarissen het salarissysteemvan de Verenigde Naties (UN Common System) hanteert, waarin isbepaald dat de salarissen moeten worden gecompenseerd voor de inflatiein het gastland.Bovenop de compensatie voor de inflatie kon tijdens de Vergaderingovereenstemming worden bereikt over het toekennen van 1,6 miljoeneuro extra voor de (cyber)veiligheid en over het toekennen van enkeleprioritaire functies bij het Parket van de Aanklager en het secretariaat vanhet Trust Fund for Victims. Door deze prioritaire functies voor een beperktaantal maanden toe te kennen en door te bezuinigen op het reisbudget,kon uiteindelijk een compromis worden bereikt t.a.v. een verhoging vanhet totale budget van 7,99%. In absolute getallen gaat het om eenverhoging met 13,9 miljoen euro: van 173,2 naar 187,1 miljoen euro. Voorhet Koninkrijk der Nederlanden betekent dit een verhoging van deverplichte contributie met 365,363 euro (van 4,475,346 naar4,840,709 euro).Tijdens de budgetonderhandelingen was er unanieme steun voor hettoekennen van de door het Hof gevraagde 1,6 miljoen euro extra voor de(cyber)veiligheid. Na de cyberaanval in september heeft het Hof aange-geven voor 2024 nog zo’n 5 miljoen euro extra nodig te hebben voor demeest urgente maatregelen op het gebied van de (cyber)veiligheid.Aangezien deze extra middelen niet meer konden worden meegenomenin de in 2023 gevoerde budgetonderhandelingen, is het Hof voor watbetreft deze extra middelen voorlopig afhankelijk van vrijwillige financiëlebijdragen aan het nieuw opgerichte Special Fund for Security.ResolutiesTijdens de Vergadering zijn acht resoluties aangenomen over de volgendeonderwerpen: (1) de begroting voor 2024, (2) de samenwerking met hetStrafhof, (3) het hervormingsproces (4) het in een later stadium nog metbetrekking tot de hogere functies in te voeren ambtstermijnenbeleidTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 498, nr. 533 («tenure policy»), (5) een wijziging van artikel 39 van het Statuut vanRome inzake de samenstelling van de Kamers in het geval van devervanging van een rechter, (6) enkele wijzigingen in het Reglement vanProces- en Bewijsvoering, in het bijzonder inzake de voortzetting vanstrafzaken in het geval van de permanente afwezigheid van een rechter,(7) de verkiezing van de leden van het Comittee on Budget and Finance,en (8) de zogenaamde «omnibusresolutie», een verzamelresolutie waarinde belangrijkste ontwikkelingen, de rapportages van de verschillendewerkgroepen en diverse inhoudelijke onderwerpen worden behandeld.3In de jaarlijkse resolutie over de samenwerking met het Strafhof zijnenkele nieuwe paragrafen opgenomen die betrekking hebben op deveiligheid van de functionarissen van het Hof, ook na de beëindiging vanhun mandaat. De Vergadering heeft verder ingestemd met het uitbreidenvan het aantal zetels in het Committee on Budget and Finance van 12 naar17. Met het oog op de billijke geografische vertegenwoordiging heeft deAfrikaanse groep twee extra zetels gekregen. De overige groepen – metuitzondering van de groep West-Europese en Overige staten (WEOG) –hebben één extra zetel gekregen. In de omnibusresolutie is daarnaast eenverzoek aan het Bureau opgenomen om een rapport te publiceren over desamenstelling van c.q. de zetelverdeling in het Bureau. De Vergaderingheeft eveneens ingestemd met een nieuw beleid inzake de rechtsbijstand.Er bestond al jarenlang behoefte aan het herzien van belangrijke puntenvan dit beleid, zoals de samenstelling van de teams van de verdediging ende slachtoffers en de arbeidsvoorwaarden van de leden van deze teams.Tot slot is op voorstel van onder meer Nederland in de omnibusresolutieeen paragraaf opgenomen over de steun van de verdragspartijen voor dejaarlijkse AVVN-resolutie inzake het ISH, waarover in 2023 voor het eerstwerd gestemd.De Minister van Buitenlandse Zaken,H.G.J. Bruins SlotDe Minister van Justitie en Veiligheid,D. Yes¸ilgöz-Zegerius3De resoluties zijn te vinden op de website van de ASP: ICC -2023/2024 – Twenty-second Session– Resolutions | International Criminal Court (icc-cpi.int).Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 498, nr. 534