Verslag van een commissiedebat, gehouden op 1 april 2026, over Openbaar vervoer en taxi

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202623 645Openbaar vervoerNr. 900 VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBATVastgesteld 3 juni 2026 De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft op 1 april2026 overleg gevoerd met mevrouw Bertram, Staatssecretaris vanInfrastructuur en Waterstaat, over:–de brief van de Staatssecretaris Openbaar Vervoer en Milieud.d. 31 maart 2025 inzake het Bestuurlijk akkoord Netconges-tie & OV (Kamerstuk 29 023, nr. 560);–de brief van de Staatssecretaris Openbaar Vervoer en Milieud.d. 27 oktober 2025 inzake stand van zaken identificatie doorov-boa’s (Kamerstuk 23 645, nr. 872);–de brief van de Staatssecretaris Openbaar Vervoer en Milieud.d. 19 december 2025 inzake verkenning publieke mobiliteit(Kamerstuk 23 645, nr. 877);–de brief van de Staatssecretaris Openbaar Vervoer en Milieud.d. 19 december 2025 inzake voortgang toegang rijbewijzen-register (Kamerstuk 28 642, nr. 115);–de brief van de Staatssecretaris Openbaar Vervoer en Milieud.d. 17 februari 2026 inzake Stationsagenda. Voortgangsrap-portage 2025 (Kamerstuk 29 984, nr. 1275);–de brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Water-staat d.d. 24 maart 2026 inzake ontwikkelingen op het gebiedvan openbaar vervoer en taxi (Kamerstuk 23 645, nr. 881).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijkverslag uit.De voorzitter van de commissie,HuizengaDe griffier van de commissie,Schukkink kst-23645-900ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9001 Voorzitter: Van der PlasGriffier: SchukkinkAanwezig zijn elf leden der Kamer, te weten: El Abassi, Beckerman, VanDuijvenvoorde, Goudzwaard, Grinwis, Heutink, De Hoop, Huidekooper,Jumelet, Van der Plas en Schutz,en mevrouw Bertram, Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.Aanvang 11.15 uur.De voorzitter:Dames en heren, goedemorgen. Welkom bij het commissiedebatOpenbaar vervoer en taxi. Ik wil de Staatssecretaris en de staf van deStaatssecretaris welkom heten. Ik wil de leden welkom heten. Vandaagzijn aanwezig: de heer De Hoop namens GroenLinks-PvdA, de heerHeutink namens Groep Markuszower, de heer Schutz namens de VVD, deheer Huidekooper namens D66, de heer Goudzwaard namens JA21,mevrouw Beckerman namens de SP en de heer Van Duijvenvoordenamens Forum voor Democratie. Ik ben blij om te zien dat dit debat zo’ngrote belangstelling kent. Het is een belangrijk onderwerp. Ik wil demensen op de publieke tribune welkom heten, die dit debat fysiekbijwonen, samen met ons. Ik wil ook de mensen thuis welkom heten, diedit debat volgen op de livestream.We hebben tot 14.15 uur de tijd. Ik wil aan de commissie voorstellen omzes interrupties op elkaar toe te laten. Dat zijn er wat meer dan normaal,maar we gaan wel werken met de zogenaamde 30 secondenregel. Datbetekent dat elke interruptie onder de 30 seconden gratis is. Gaat een vande Kamerleden over de 30 seconden heen, dan telt die voor twee. Wedenken dat dit het debat ten goede komt. Dus hoe korter de interrupties,hoe meer u kunt vragen. De spreektijd is vier minuten.We gaan van start. Ik wil graag het woord geven aan de eerste spreker: deheer De Hoop.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Voorzitter. Allereerst fijn dat we vandaag dit eerste grote ov-debat metdeze Staatssecretaris mogen voeren.Voorzitter. Het leven van gewone mensen wordt steeds duurder. Deenergierekening gaat fors omhoog en de prijzen aan de pomp stijgen.Ondertussen adviseert de Europese Commissie lidstaten om energie tebesparen. De bereikbaarheid van mensen staat ondertussen nog steedsheel erg onder druk.Daarom komt mijn fractie vandaag met een voorstel voor een goedkoopklimaatticket van slechts € 9. Ons voorstel is dat reizigers van 1 mei tot1 september voor € 9 per maand onbeperkt in de daluren met al hetopenbaar vervoer in Nederland kunnen reizen. Het openbaar vervoerwordt hiermee betaalbaar en mensen worden gestimuleerd om uit deauto te gaan en het ov in te stappen. Daarmee blijft reizen wel betaalbaaren een optie. Dat is goed voor het klimaat en het bespaart ook de schaarsefossiele brandstoffen die er op dit moment zijn. In andere landen is albewezen dat dit werkt. Duitsland had in 2021 een 9 euroticket. Sinds kortmogen mensen in Australië in twee regio’s een maand lang gratis met hetopenbaar vervoer. In Luxemburg is dit al jarenlang gebruik. Ook Spanjeheeft sinds kort vervoerderspassen ingevoerd. Mijn vraag aan deStaatssecretaris is: is zij bereid om dit voorstel mee te nemen bij descenario’s die het kabinet op dit moment aan het uitwerken is? Wil zijhierover met de NS en de regionale vervoerders in gesprek gaan?De voorzitter:Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9002 Er is een interruptie van de heer Grinwis, die zojuist ook is aangesloten bijdit debat. De heer Grinwis is van de ChristenUnie.De heer Grinwis (ChristenUnie):Voorzitter, hoeveel interrupties hebben wij eigenlijk?De voorzitter:Ik heb net gezegd dat we zes interrupties hebben. Dat is best wel veel.Maar we hanteren wel de 30 secondenregel. Die kent u al vanuit deLandbouwcommissie.De heer Grinwis (ChristenUnie):Top. Ja, die ken ik zeker. Dank, dank, dank, dank!Dit voorstel klinkt heel sympathiek, meneer De Hoop. Mijn vraag aan deheer De Hoop is: hoe ziet dit er nou financieel uit? De NS heeft vanwegebezuinigingsoverwegingen bijvoorbeeld helaas de Jongerendagkaartgeschrapt. Een 9 euroticket zal waarschijnlijk tot meer vraag leiden. Dat isnatuurlijk fantastisch. Maar hoe gaan we dit allemaal betalen?De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Mijn fractie zou willen voorstellen om een belastingkorting die zo meteeningaat niet door te laten gaan. Ik heb het dan over de verlaging van deoverdrachtsbelasting van 8% naar 7%. Dat levert je ongeveer 500 miljoeneuro op. Als je dat geld hiervoor naar voren haalt, zou je bijvoorbeeld heelgoed tijdelijk zo’n 9 euroticket in kunnen voeren. Deze dekking zien wijvoor ons. Tegelijkertijd worden er nu sowieso gesprekken gevoerd over debetaalbaarheid van het leven en welke dingen je daaraan gaat doen. Kijkbijvoorbeeld naar een accijnsverlaging. We hebben het dan al snel overbedragen van boven een miljard. Als je nu voorstellen doet op het gebiedvan bereikbaarheid, dan is dit echt een voorstel dat zowel goedkoper is alsiets gerichter. Het zorgt er daarnaast ook nog voor dat mensen minderfossiele brandstoffen gebruiken. Wij denken dat dit voorstel in dittijdsgewricht sowieso verstandig is. De heer Grinwis en ik hebben in eenandere commissie ook al eens debatten gevoerd over de overdrachtsbe-lasting. Ik denk dat dit een goede dekking zou kunnen zijn, maar ik zie ookandere mogelijkheden voor mij.De heer Grinwis (ChristenUnie):Ik begrijp dat het een ietwat meer structurele dekking is, die we dankomende zomer in één keer opmaken. Klopt dat? Ik neem aan dat dit eenvoorstel is voor komende zomer. Poeh! Daar moeten we dan nog eens destaf over breken. Ik heb zorgen over het volgende. Laat ik het positiefformuleren. Wat is de verwachting dat er gebeurt met de vraag inNederland? Wat kan de heer De Hoop daarover zeggen vanuit bijvoor-beeld Duitsland en andere voorbeelden? Dat is de positieve kant. De meerkritische kant is dat we in Nederland een vraagstuk hebben om deexploitatie van ons ov structureel beter te financieren. Dat is eigenlijk hetgrote probleem.De voorzitter:Meneer Grinwis, dit waren twee interrupties.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik denk graag op een andere manier door over die dekking. Waar ik inieder geval van overtuigd ben, is dat wij op korte termijn maatregelenmoeten nemen op het gebied van bereikbaarheid en betaalbaarheid. Jemoet naar werk of school kunnen komen. Daar moet dus iets gebeuren.Dat gaat geld kosten. Volgens mij zijn de heer Grinwis en ik het op datpunt eens.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9003 Als je kijkt naar de consequenties van zo’n maatregel, dan zie je dat veelmeer mensen gebruik zullen maken van het openbaar vervoer. InDuitsland was het een gigantisch succes, eigenlijk een beetje een té grootsucces. Daar deden ze het bijvoorbeeld niet alleen in de daluren, maargedurende de hele dag. Wij kiezen er bewust voor om dit in de daluren tedoen, omdat er dan minder gebruik wordt gemaakt van het openbaarvervoer. Ik denk dat de NS het dan ook aankan. Wij kiezen er ook voor omdeze maatregel eerst tijdelijk in te voeren. Ik stel zelf van mei totseptember voor, maar daar valt natuurlijk in te schuiven. Tijdens zo’nmaatregel kun je natuurlijk ook kijken naar de effecten. In Duitslandhebben ze ervoor gekozen om die tickets op een gegeven moment watduurder te maken, om daarin te sturen. Ik denk dat er best wel flexibiliteitin zit. Dit staat voor mij dus niet vast. Ik vind dat als je het hebt over allemaatregelen die mogelijk getroffen worden, zoiets zeker op tafel zoumoeten liggen. Dat is ook waarom wij vandaag met dat voorstel komen.De voorzitter:Inmiddels is ook de heer El Abassi namens de fractie van DENK aange-schoven. Meneer El Abassi, we hebben zes interrupties afgesproken enwe werken met de 30 secondenregel. Onder de 30 seconden is eeninterruptie gratis en boven de 30 seconden telt een interruptie voor twee.Vervolgt u uw betoog, meneer De Hoop. O, excuses, de heer Heutink heeftnog een interruptie.De heer Heutink (Groep Markuszower):Aan de ene kant is het natuurlijk goed dat er wordt gekeken naar hoe wede mensen die nu de brandstofprijs niet kunnen betalen een alternatiefkunnen bieden. Daar kan ik in meekomen. Maar het moet niet of-of zijn.Deelt meneer De Hoop dan ook de mening dat dit een maatregel is dienaast andere maatregelen zou moeten plaatshebben? Denk dan aan ietsdoen aan de brandstofprijzen en het aantrekkelijker maken van het ov.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ja, dat ben ik eens met de heer Heutink. We zullen breed in de betaal-baarheid consequenties ervaren. We hebben gisteren gezien dat deinflatie nu al op 2,7% zit, geloof ik. Die zal komend jaar fors doorlopen. Ikdenk dat er heel veel dingen zijn waar we met elkaar naar moeten kijken.Als het gaat over de bereikbaarheid, heeft mijn fractie eerder voorgesteldom een maximumprijs voor accijnzen te doen. Het bericht van deEuropese Commissie heeft mij ook wel aan het nadenken gezet. Je wiltmaatregelen treffen, maar daarbij niet de schaarste vergroten. Ik denk dateen maatregel die het openbaar vervoer toegankelijker en betaalbaardermaakt, mensen helpt bij de bereikbaarheid. Maar nu er een oliecrisis aanzit te komen – die is er eigenlijk al – wil je stimulerende maatregelentreffen die de schaarste niet verder vergroten. Ik denk dat het danbelangrijk is om naar het openbaar vervoer te kijken.De heer Heutink (Groep Markuszower):Dat deel ik met meneer De Hoop, maar hij noemt het ook direct een«klimaatticket». Die relatie vind ik dan weer een beetje jammer, maar ditbiedt wel kansen. Omdat meneer De Hoop het een «klimaatticket» noemt,wil ik benadrukken dat we ook een mooi Klimaatfonds hebben. Zoumeneer De Hoop het dan daaruit willen betalen, al dan niet tijdelijk?De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik sta voor heel veel dekkingsopties open. De vraag is wel: waar gaat hetdan vanuit het Klimaatfonds ten koste van? Ik wil heel graag dat dit optafel ligt. We weten dat het kabinet nu scenario’s uitwerkt. Ik vind het echtbelangrijk dat het openbaar vervoer op tafel ligt. De heer Heutink heeftgelijk: ik vind het vanuit klimaatopzicht verstandig. Dat weet de heerTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9004 Heutink ook van mij. Maar dat is op dit moment echt niet het enigeargument. Er zijn heel veel andere argumenten, die volgens mij ookpartijen die misschien iets minder vanuit zichzelf dit voorstel verstandigvinden, er nu misschien toe bewegen om te kijken: hé, is het in dittijdsgewricht niet handig om hiernaar te kijken met elkaar?De heer Heutink (Groep Markuszower):Tot slot. Ik wil de heer De Hoop een uitnodiging doen. Dan is het namelijkverstandig om niet direct de rekening bij bijvoorbeeld huiseigenaren neerte leggen, door te komen aan die korting van de overdrachtsbelasting,want daar ga je geen breed draagvlak voor vinden in dit huis. Mijn oproepaan de heer De Hoop is: laten we nou eens samen gaan kijken hoe we ditop een goede manier kunnen gaan dekken, zodat er ook breed draagvlakis en wij dit als één front samen kunnen gaan regelen. Ik weet namelijk nual: als we allemaal een andere dekking hebben, dan komt er uiteindelijkniets voor elkaar. Dat is toch zo’n beetje hoe de systematiek met dezeminderheidscoalitie nu werkt. Maar die uitnodiging wil ik dus graag doen.De voorzitter:Dat waren twee interrupties. De heer De Hoop.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Die uitnodiging neem ik graag aan. Ik ben ook echt op zoek naar eenvoorstel dat kan werken. U weet ook van mij dat ik op een gegevenmoment wel gratis openbaar vervoer zou willen. Ik heb dat vandaagbewust niet voorgesteld, omdat ik op zoek ben naar een oplossing die indit tijdsgewricht echt politiek draagvlak kan krijgen. Dat betekent dat jenaar verschillende dekkingen moet kijken. Daar ben ik toe bereid. Ik hebzelf in ieder geval één voorstel op tafel gelegd. Ik denk met de heerHeutink dat er waarschijnlijk een aantal partijen op rechts zijn die datvoorstel iets minder enthousiast ontvangen. Nou, ik ben bereid om daarverder over na te denken met elkaar.De heer Schutz (VVD):Een korte vraag aan de heer De Hoop. Heeft hij over dit plan ook algesproken met de vervoerders en zo ja, wat was hun reactie daarop?De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik ga natuurlijk niet volledig uitwijden over wat ik in een privégesprek metvervoerders bespreek. Maar ik kan wel dit zeggen: de vervoerders gavenaan dat zij heel graag maatregelen willen treffen, maar dat dat niet kanzonder financiering vanuit het Rijk, omdat de financiële positie zowel bijde vervoerders als bij de NS krap is. Het tweede punt dat belangrijk was,was dat je dat wel in de daluren doet, omdat het natuurlijk in de spits heelerg druk is. Daar is ook best wel veel ruimte voor als je mensen ertoe zoukunnen bewegen dat ze dit tijdelijk doen. Als ze dat in de toekomstmisschien permanenter gaan doen, kan dat ook leiden tot kansen voor hetopenbaar vervoer: dat mensen in de toekomst weer gewend raken aan hetgebruik van die trein, van die bus, van die metro. De vervoerssector zietdaar dus echt wel kansen in, maar het kan niet zonder financiering en hetkan ook alleen als je het in de daluren toewijst. Als je het generiek doet,gaat het problemen opleveren. Ik denk dat iedereen dat erkent.De voorzitter:Dan is inmiddels ook de heer Jumelet namens het CDA aangeschoven bijdit debat. We hebben zes interrupties en de 30 secondenregel geldt: onderde 30 seconden is gratis, boven de 30 seconden telt het als tweeinterrupties.De heer Huidekooper (D66):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9005 Goedemorgen. Ik ben blij om dit voorstel van de heer De Hoop te horen.D66 maakt zich ook al een tijdlang hard voor een klimaatticket en trektdaarin heel graag samen met u op, zeg ik via de voorzitter. De heer DeHoop zegt in zijn voorstel: we doen het tot 1 september. Ik was benieuwdwaarom hij die keuze maakt, want vanaf september begint straks dewinter weer, wordt het kouder, lopen ook de rekeningen voor mensenthuis weer op. Ik was benieuwd waarom hij voor de datum 1 septemberheeft gekozen. Hij hintte net op de overdrachtsbelasting als mogelijkedekking, maar zei ook nog een aantal alternatieven te zien. Ik benbenieuwd wat die alternatieven dan zijn.De voorzitter:Ja, dat waren twee interrupties.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Allereerst over de tijdelijkheid. We weten, en dat voorspelt op dit momentook eenieder, dat de tekorten aan fossiele brandstoffen echt gaanoplopen. Ik denk dat je dan wilt dat er vanaf mei, juni al snel mogelijk-heden zijn. Ik denk wel dat je dan ook moet kijken hoe dat uitpakt, als jehet bijvoorbeeld in de zomermaanden doet. Ik hoop dat het al vanaf meimogelijk is. Ik heb dat een beetje geprobeerd te sonderen bij de vervoers-sector. Die zeiden «eerder kan in ieder geval niet, maar als je iets wilt, kanhet misschien vanaf mei en anders vanaf juni». Dan wil je ook kijken hoezo’n maatregel uitwerkt. Als ik heel eerlijk ben, weet ik dat ook nietprecies. Dat weten we allemaal niet, want je kunt het gedrag van reizigersniet voorspellen. Ik denk dat je daar bij een tijdelijke maatregel beter opkunt sturen. Je kunt de ticketprijs dan ook iets verhogen of misschien zelfsverlagen, indien de noodzaak nog groter wordt bij tekorten aan accijnzen.Vandaar die tijdelijkheid, want dan blijf je flexibel.Over de dekking: ik heb ook allemaal lastenverhogingen voor hetbedrijfsleven in mijn hoofd, zeg ik eerlijk tegen de heer Huidekooper. Opdit moment zijn er veel rijken die met allerlei dingen wegkomen, terwijlgewone mensen daar de rekening voor betalen. Ik denk dus dat de heerHuidekooper best wel snel kan invullen wat voor dekking ik dan voor mijzie. Maar dit gaat over een belastingkorting die pas volgend jaar ingaat,waardoor die nu nog geen pijn doet. Dat is waarom ik nu voor die ovb hebgekozen, maar ik ben, zoals ik al zei, best wel bereid om ook over anderedekkingen na te denken.De heer Huidekooper (D66):Dank voor dit antwoord. Mijn zorg zit een beetje in de tijdelijkheid. Ik snapde argumenten die de heer De Hoop gebruikt. We weten nog niet hoelangdie crisis gaat duren. Je moet goed de vinger aan de pols houden.Tegelijkertijd constateer ik dat er rondom het openbaar vervoer ook indeze commissie heel vaak pleisters zijn geplakt. Eerst werd er geldgevonden om de ticketprijzen tijdelijk betaalbaar te houden, maar daarnaviel er een heel groot gat, waar we eigenlijk nog niet goed uit weten tekomen met elkaar. Hoe kijkt de heer De Hoop naar die reflectie?De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Dat is een terechte analyse, maar het is natuurlijk wel het kabinet, metdaarin D66 als grootste partij, dat geen extra investering in het openbaarvervoer doet. In die zin: het is een terechte analyse, maar ik zou graagsamen met de heer Huidekooper kijken hoe we dat structureler kunnendoen. U mag best weten dat wij dat klimaatticket – ik mag het van de heerHeutink niet «klimaatticket» noemen – dus dat wij dat goedkope ticket ookin ons verkiezingsprogramma hadden staan, voor een heel jaar. Ik wil datook heel graag. Ik zit alleen te zoeken naar oplossingen die op dit momentpolitiek draagvlak hebben. Als de heer Huidekooper en ik eenmeerderheid vinden om het langer dan alleen tijdelijk te doen, dan doe ikTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9006 dat heel graag. Alleen heeft het dan ook weer een hoger prijskaartje en ikdenk dat dat op dit moment best lastig is. Maar de partij van de heerHuidekooper levert op dit moment zelf de Minister van Klimaat. Ik hoopmet hem ervoor te zorgen dat dit scenario daar echt op tafel komt teliggen.De heer Goudzwaard (JA21):Ik had al verwacht dat de heer De Hoop met een dergelijke suggestie zoukomen. Dat verbaast mij niet. Bij de dekking heb ik zo mijn vraagtekens,maar betekent dit ook dat de heer De Hoop de deur dichtgooit voorbijvoorbeeld concurrentie op het spoor en voor overleg met werkgevers?Het zijn immers gewoon tijdelijke potjes en daarna krijg je heel snel weerde rekening gepresenteerd. Ik was dus gewoon even benieuwd of de heerDe Hoop met dit voorstel de andere deuren dichtgooit.De voorzitter:Dit waren twee interrupties.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik ben in ieder geval blij dat de heer Goudzwaard consistentie herkent inmijn bijdragen in deze commissie. Dat vat ik in die zin als een complimentop. De heer Goudzwaard heeft het bijvoorbeeld over meer concurrentie.De interpretatie die ik van zijn bijdrage heb, is dat hij de suggestie wektdat dat zou kunnen zorgen voor lagere prijzen in het openbaar vervoer. Ikben daar niet van overtuigd. Ik denk namelijk dat de marktwerking in hetopenbaar vervoer tot nu toe eerder heeft gezorgd voor een verschralingvan het ov, zeker in de regio’s waar wij vandaan komen, dan dat die het ovheeft versterkt. En zeker als je meer ruimte voor concurrentie zou willenbieden, gaat daar wel wat tijd overheen. Op dit moment hebben heel veelmensen gewoon lastenverlagingen nodig. Een deel zit «m in de bereik-baarheid. Dus zelfs als je dat zou willen, waar ik ideologisch anders overdenk, is het niet een kortetermijnoplossing. Dit is wel een oplossingwaarmee je snel mensen lucht kunt geven en het openbaar vervoer ookstimuleert. Vandaar dat wij hier nu voor gekozen hebben.De voorzitter:Dan kunt u uw betoog nu wel vervolgen.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Dank, voorzitter. Onze grootste zorg blijft de betaalbaarheid van hetopenbaar vervoer, want daarover zien we te weinig terug in dit regeerak-koord. De BDU-bezuinigingen worden nog steeds niet structureelteruggedraaid. Er was een amendement uit de Kamer voor nodig omverdere bezuinigingen terug te draaien, maar ik mis binnen het regeerak-koord echt de nodige urgentie. Om alle delen van het land goedbereikbaar te houden, is het van belang om de komende tijd ook teinvesteren in beter ov. Naast het terugdraaien van de bezuinigingen ophet regionale openbaar vervoer, is ook de aanleg van de Lelylijn van grootbelang. Recent kwam gezant Klaas Knot met zijn advies. Hij stelt voor omeen spaarmodel te introduceren om samen met de regio concrete stappente zetten, zodat de Lelylijn daadwerkelijk aangelegd kan worden. Daaroverheb ik een aantal vragen.Allereerst wachten wij nog steeds op de kabinetsreactie. Ik zou die graagsneller krijgen. We hebben nu nog geen reactie, terwijl het kabinet zelfdeze gezant heeft voorgesteld. Ik verwacht echt voor het meireces eenkabinetsreactie op het Lelylijnrapport. Graag een toezegging van deStaatssecretaris. Graag zou ik ook willen horen dat de 600 miljoen die nunog in dat Lelylijnpotje zit, wordt veiliggesteld, zodat deze middelen nietopnieuw voor andere zaken worden gebruikt. Het is ook voor een bijdrageuit de EU belangrijk dat de Lelylijn aansluit op het internationale spoor-Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9007 netwerk. Denemarken en Zweden zien dat zitten. Het zou goed zijn als erop korte termijn gezamenlijk met Duitsland wordt gesproken, en met dieandere landen. Ik wil graag een toezegging van de Staatssecretaris dat zij,met Denemarken en Zweden, de Duitsers op korte termijn zal benaderen.De heer Heutink (Groep Markuszower):Nu wordt het interessant. We hebben net een uitgebreid debat gehad overhoe we de maatregelen willen betalen. Dat zijn goede maatregelen, diewe, als de dekking juist is, mogelijk ook wel gaan steunen. Maar eenminuut later stelt meneer De Hoop voor om 600 miljoen euro veilig testellen, met andere woorden, dat bedrag in een la te stoppen en er dekomende tien à vijftien jaar niet meer aan te komen. Dat is toch superon-verstandig als we dat geld nú nodig hebben om mensen te kunnenhelpen?De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):We moeten én ons openbaar vervoer betaalbaar houden én investeren innieuwe ov-infrastructuur. Wat mijn fractie betreft hoort de Lelylijn daargewoon bij. Ik weet dat het PVV-kabinet dat hele potje al bijna helemaalheeft leeggeroofd, dus ik kan me goed voorstellen dat de heer Heutink dieklus zelf af wil maken, maar dat is niet wat wij willen. Het Noorden van hetland heeft echt behoefte aan nieuwe infrastructuur. Als je de Lelylijnüberhaupt nog op tafel wilt houden – wij willen dat heel graag – kun je hetecht niet maken om die laatste 600 miljoen daar ook nog weg te halen.De heer Heutink (Groep Markuszower):We leven in tijden van crisis. We hebben een gascrisis, mogelijk, en wehebben straks misschien een tekort aan olie. Wie weet wat er gaatgebeuren. Dan is het een oliedom voorstel, om maar even in spreekwoor-delijke termen te blijven, om 600 miljoen euro in een la te stoppen en erniet meer aan te komen. Natuurlijk zou het mooi zijn als de Lelylijn kanworden aangelegd, maar het zou oliedom zijn om 600 miljoen euro in eenla te stoppen, terwijl mensen het nu nodig hebben. Ik zou meneer DeHoop dus willen uitnodigen om daar wel naar te kijken. We kunnen deLelylijn op de agenda houden en er later voor sparen, maar laten we die600 miljoen euro nú gebruiken voor de mensen die het nodig hebben.De voorzitter:Dat telt als twee interrupties.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Als je dat potje nu leegplukt, weet je één ding zeker: dan gaat die Lelylijner niet meer komen. Het vertrouwen in Noord-Nederland is nog ergsummier. Denk ook aan wat er nu weer gebeurt met de discussie overboren in Groningen. Als we dan ook nog het geld dat we nog in hetLelylijnpotje hebben, wegroven, hoe denkt de heer Heutink dan dat demensen in het Noorden ooit weer vertrouwen in de politiek zullen krijgen?Als je het rapport van Knot serieus neemt, moet je beginnen met sparen.Daar hoort die eerste 600 miljoen gewoon bij. Als je dat niet meer wilt,moet je dat eerlijk zeggen. Dat hoor ik de heer Heutink hierbij dan zeggen.Mijn fractie denkt daar echt heel anders over.De heer Schutz (VVD):Ik voel wel een beetje met de heer Heutink mee, omdat ik het een vrijontijdig voorstel vind. Nog geen week geleden hebben we hier eencommissiedebat over de staat van de infra gehad. Vorige week hadden weook een tweeminutendebat, waarin het kabinet het verzoek deed: geef onsnou de ruimte om op 22 april met een breed afwegingskader naar uwKamer te komen, dus kom nu niet met al te veel moties waarin specifiekeprojecten worden genoemd. De heer Grinwis is altijd fervent voorstanderTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9008 van het gemaal bij IJmuiden. Ook daarin voel ik mee, maar dan gaat hetweer over specifieke projecten. Zullen we dat debat alsjeblieft evenafwachten voordat we nu weer één project bij de oren nemen en bij deStaatssecretaris aandringen op spoed? De Staatssecretaris werkt immersaan hetzelfde afwegingskader mee. Eerst de systematiek, dan deprojecten.De voorzitter:Dat waren ook twee interrupties.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Hier maak ik wel bezwaar tegen, want hiermee zet de VVD de deur nogverder open voor het weghalen van de laatste honderden miljoenen voorde Lelylijn die er nog liggen. Ik vind dat echt verkeerd. Ik vind dat echtverkeerd, omdat er al zo lang gewerkt wordt aan dat traject. Wanneer jedat doet, is dat project volledig van tafel en weet je één ding zeker: dangaat die Lelylijn er nooit komen. De afgelopen jaren is met Noord-Nederland een route van zorgvuldigheid bewandeld. Ik vind dat we ervoormoeten zorgen dat niet alleen die 600 miljoen veilig blijft, maar ook hetrapport van Knot wordt uitgevoerd. Waarom hebben we dat andersgedaan? Er ligt ook nog een motie van collega Olger van Dijk die noguitgevoerd moet worden. En nu legt de VVD hier eigenlijk nadrukkelijk optafel dat die 600 miljoen wat haar betreft eigenlijk vrij te bestedenmiddelen zijn en dat het niet zeker is dat die bestemd blijven voor deLelylijn.De heer Schutz (VVD):De heer De Hoop luisterde niet goed. Ik voelde wel met de heer Heutinkmee, maar het was vooral een pleidooi om even af te wachten tot hetafwegingskader er ligt. De VVD vraagt helemaal niet om die 600 miljoenmorgen direct ergens anders in te stoppen, maar wij willen eerst deafwegingen zien. Eerst het systeem, vervolgens de specifieke projecten. Uwilt nu juist met de Lelylijn voor de fanfare uit lopen. Mijn voorstel zouzijn: wacht nou even 22 april af, wanneer het afwegingskader komt. Dangaan we het er daarna over hebben, inclusief de vraag of die 600 miljoennou wel of niet gereserveerd moet blijven, want daar hebben we als VVDnog helemaal geen kleur in bekend.De voorzitter:Ook dat waren twee interrupties.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik houd mij blijkbaar meer aan het regeerakkoord dan de heer Schutz zelf,want die 600 miljoen staat gewoon in de financiële bijlage, bestemd voorde Lelylijn. Dat is wat het is. Ik vraag niet om extra geld voor de Lelylijn. Ikzeg: houd dat daar. De heer Schutz trekt dat nu in twijfel en omschrijft hetbijna als vrij te besteden middelen. Ik vind dat ergens toch wel frappant. Ikhoop te zien dat die 600 miljoen bij die Lelylijn blijft, omdat we daarmeehet rapport van de gezant uitvoeren, waar nota bene de Staatssecretarisvan de VVD eerder zo voor gepleit heeft. Dus laten we daar in ieder gevalbij blijven. Ik stel helemaal geen nieuwe projecten voor op dit moment. Ikstel gewoon voor: laten we ons op dit moment houden aan de financiëlebijlage die in het regeerakkoord staat.De heer Schutz (VVD):De VVD wacht graag het afwegingskader af. Dan spreken we verder.De voorzitter:Dank u wel. U kunt uw betoog vervolgen, meneer De Hoop.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9009 De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Voorzitter. Dan nog een andere zorg over het regionale openbaar vervoer.Te vaak zien we dat een overgang naar een nieuwe concessie totontzettend grote problemen leidt. Helaas is hier nu in Utrecht sprake van.De provincie legt inmiddels boetes op. Reizigers kopen hier weinig vooren hebben al maanden te maken met forse uitval van busritten en slechteinformatievoorziening. Dat is ook heel slecht voor het vertrouwen in hetopenbaar vervoer. Ik snap dat het primair een verantwoordelijkheid vande provincie is om hierin op te treden, maar graag hoor ik van deStaatssecretaris wat we landelijk kunnen doen om dit soort problemen tevoorkomen. Kan zij ook aangeven wat de chaos volgens haar betekentvoor het vertrouwen in het openbaar vervoer? Hoeveel minder reizigerszijn er nu op dit moment bijvoorbeeld in Utrecht? Heeft zij daar een beeldvan?Voorzitter. Tot slot heb ik nog één punt over de toegankelijkheid van hetopenbaar vervoer. Wij krijgen daar heel regelmatig berichten over vanmensen met een beperking voor wie het openbaar vervoer echt ontoegan-kelijk is. Zij zeggen dat er eigenlijk niet eens sprake is van openbaarvervoer, omdat zij niet met het ov kunnen reizen. Is de Staatssecretaris hetmet mijn fractie eens dat het echt onacceptabel is als het ov pas in 2047toegankelijk is voor iedereen? Dat is namelijk wel wat er uit deantwoorden op de schriftelijke vragen van de heer Huidekooper en mijkwam. Ik vind dat heel erg frustrerend en verwacht de komende tijdstappen van deze Staatssecretaris om het ov toegankelijk te maken.De voorzitter:Dank u wel, meneer De Hoop. Ik geef het woord aan de heer Heutink.De heer Heutink (Groep Markuszower):Voorzitter. Vandaag is het debat over het ov. We staan voor een afslag. Weweten allemaal dat het niet goed gaat in het ov. Ja, de NS maakt winst,maar toch zien we dat het ov niet aantrekkelijk is voor heel veel mensen.Het is onpraktisch. Je wordt niet voor de deur afgezet. Het is bovendienpeperduur. De vraag die we met elkaar moeten stellen, is duidelijk. Dezeregeerperiode zouden we eens goed moeten gaan kijken naar detoekomst. Die toekomst gaat ons al veel brengen. Zo zal de implementatievan ons nieuwe spoorbeveiligingssysteem fundamentele veranderingenop het spoor mogelijk maken. Maar dan moeten we nu al wel beginnenmet nadenken over hoe we dat gaan invullen. De concrete vraag is dus:hoe zien we het openbaar vervoer in Nederland over 50 en misschien wel100 jaar voor ons? Graag een reactie van de Staatssecretaris.Mijn vraag aan de Staatssecretaris is dan ook: moeten we niet eensconcreet gaan nadenken over meer marktwerking op het spoor? Ik hoopdat u mij niet verkeerd begrijpt. Dat hoeft namelijk niet te betekenen datNS alles kwijtraakt, integendeel. Mijn fractie is van mening dat concur-rentie de juiste prikkel is voor NS om de boel om te gooien, om beter tegaan presteren. Een beter presterende NS, of welke vervoerder dan ook,komt uiteindelijk iedere Nederlander ten goede. Ik hoor graag een reactievan de Staatssecretaris.Voorzitter. Dan wil ik door naar een ander pijnpunt op het ov-dossier:veiligheid. Het aantal zware geweldsdelicten in het ov neemt met het jaartoe. Buschauffeurs worden bedreigd. Op een aantal stations in Nederlandbegeef je je liever niet meer zodra het donker wordt.Ik zie dat ik even een punt moet zetten.De voorzitter:Ja, want er is een interruptie van de heer Van Duijvenvoorde namensForum voor Democratie.De heer Van Duijvenvoorde (FVD):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90010 Het is meer een verduidelijkende vraag. De heer Heutink heeft het overconcurrentie op het spoor, wat natuurlijk heel goed kan zijn. Gaat het danom concurrentie op het spoor of om het spoor? Dus bedoelt hij bijvoor-beeld concurrerende bedrijven binnen de Randstad, of binnen deRandstad één vervoerder en daaromheen andere vervoerders?De heer Heutink (Groep Markuszower):Ik zou heel graag op het HRN, het hoofdrailnet, meer concurrentie willen.Ik denk dat dat goed is om bijvoorbeeld ook NS beter te laten presteren. Ikdenk ook dat het uiteindelijk ten goede gaat komen aan de prijs diemensen moeten betalen voor een treinkaartje. Ik zie daar ook eendaadwerkelijke koppeling – die moeten we niet onderschatten – met deimplementatie van het nieuwe spoorbeveiligingssysteem, ERTMS. Datgaat ervoor zorgen dat we meer treinen achter elkaar kunnen laten rijdenop het spoor. Op dit moment zit het gewoon vol en is het lastig om ernieuwe treinen aan toe te voegen, maar op het moment dat we datnieuwe systeem hebben, kan dat wel. Dit is ook niet een pleidooi om datnu te regelen, maar wel een oproep aan ons allemaal om in de toekomstte gaan kijken hoe we dat voor ons zien. Daarbij moet dit wat ons betreftwel een serieuze optie zijn.De voorzitter:Vervolgt u uw betoog.De heer Heutink (Groep Markuszower):Voorzitter. Die veiligheidsproblemen moeten worden opgelost. Ik wil vande Staatssecretaris eens horen hoe het staat met al die voorgenomenmaatregelen. We hebben het er regelmatig over gehad, maar het blijftmaar duren en duren. Kunnen boa’s al een ID-check uitvoeren? Zijn er alstappen gezet ten aanzien van de spoorwegpolitie? Ik wil dus ook meervaart hebben met de implementatie van de bodycams. We begrepen uithet debat van een paar weken geleden dat er nu weer een pilot wordtopgestart, zodat er gekeken kan worden hoe de bodycams moetenworden opgespeld. We hadden al een pilot gehad, die goed wasafgelopen, en nu gaan we opnieuw een pilot doen. Ik word niet goed vanal die pilots. Speld die dingen gewoon op en ga het regelen!Voorzitter. Ik zei het net al: we staan op een kantelpunt. De brandstof isonbetaalbaar, we staan in de file en het ov is onaantrekkelijk. En duswillen wij op al deze drie punten een oplossing. Aan deze Staatssecretarisde oproep om het ov aantrekkelijk te maken zonder drang of dwang. Dezetijden van crisis vereisen een creatieve oplossing. Bevrijd uzelf en bevrijdook de Nederlander van ambtelijke prietpraat en ga mensen gewoonhelpen. Doe de accijnzen naar beneden, ga gas opboren en, zeg ikconcreet tegen deze Staatssecretaris, maak het ov als noodmaatregeltijdelijk gratis. Zo kunnen we de mensen die dat willen, lucht geven entoch vervoer faciliteren. Dat is de primaire kerntaak van deze Staatssecre-taris: de mensen de vrijheid geven die ze ervaren dankzij mobiliteit.Dank u wel.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Op het laatste punt. Ik hoor dat ook de heer Heutink namens GroepMarkuszower zegt graag betaalbaarder ov te hebben. Hij heeft het zelfsover gratis, waar wij het hadden over een 9 euroticket. Vindt hij dat dit inde daluren moet zijn of moet het volledig over de hele dag? Hoe ziet hijdat voorstel precies voor zich?De heer Heutink (Groep Markuszower):Dat ligt ook aan bijvoorbeeld welke gesprekken het kabinet gaat voerenmet de vervoerders. Het moet wel praktisch mogelijk zijn. Het liefst zienwij dat de prijs gewoon tijdelijk, zoals meneer De Hoop ook voorstelt, naarTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90011 nul euro gaat. Dan maak je het echt aantrekkelijk voor mensen die het nuniet kunnen betalen om een alternatief te nemen. Wij denken dat dit eengoed idee is. Dat neemt niet weg dat wij mensen ook de mogelijkheidwillen geven om wel de auto te blijven pakken wanneer zij dat willen. Opalle drie de elementen die ik net heb genoemd moet er iets gebeuren. Wemoeten iets doen aan de brandstofprijs, we moeten iets doen aan defileproblematiek en we moeten het ov aantrekkelijker maken. Als hetkabinet aan de slag gaat met die drie pijlers, hoeven wij hier niet tezeggen hoe wij dat tot in detail willen gaan vormgeven. Kijk, of het nou€ 9, € 12 of € 5 is of gratis wordt, of het in de daluren is of altijd, of hetalleen op het hoofdrailnet is of ook in alle bussen, dat wil ik heel graagoverlaten aan het kabinet en aan alle bekwame mensen die daar werken.Maar feit is dat er wel iets moet gebeuren om het voor de Nederlander nubehapbaar te maken.De voorzitter:De antwoorden mogen ietsje korter.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Helder. Concluderend. De heer Heutink zegt «wat betreft de preciezeinvulling moeten we gewoon met elkaar kijken wat verstandig is», maarook Groep Markuszower zegt: op korte termijn moet het scenario om hetopenbaar vervoer tijdelijk goedkoper dan wel gratis te maken echt op tafelkomen te liggen bij de dingen die het kabinet nu uitwerkt.De heer Heutink (Groep Markuszower):Ja. Ik werk graag met de heer De Hoop samen om die handschoen op tepakken en om te kijken hoe we in deze Kamer een meerderheid kunnengaan maken om dat daadwerkelijk te gaan regelen. Ik denk dat het voorheel veel mensen onbetaalbaar is op dit moment en dat dit een goedalternatief is. Het is geen oplossing, wil ik erbij zeggen, want de brandstof-prijs moet wat ons betreft echt omlaag. Maar het kan de pijn ietsverzachten.De heer Huidekooper (D66):Een simpele vraag aan de heer Heutink. Vindt hij het acceptabel datmensen als Trump met één actie Nederlanders zo keihard in de porte-monnee kunnen raken?De heer Heutink (Groep Markuszower):Ik denk dat we moeten oppassen met wat wij zeggen over Trump. Met allerespect, we mogen alles zeggen wat we hier willen, maar uiteindelijk ishet een land dat we keihard nodig hebben, al gaat het maar om hetleveren van lng. Op het moment dat Trump zegt «ik stop daarmee»,hebben wij hier een levensgroot probleem. Laten we elkaar dus alsjeblieftniet uitlokken om vervelende dingen over Trump of überhaupt overAmerika te zeggen. Het staat iedereen vrij om dat te doen, hoor, maar wijvinden het niet verstandig, puur en alleen omdat we de VS harder nodighebben dan ooit. Laten we dat alsjeblieft niet op het spel zetten.De heer Huidekooper (D66):Hier wringt toch wel een beetje de schoen. De heer Heutink zegt ook: «Dieduurzame energie is allemaal onzin. Room dat geld uit het Klimaatfondsmaar af en verlaag de prijs aan de pomp.» Maar de consequentie daarvanis natuurlijk dat we niks doen aan de enorme afhankelijkheid van olie uithet buitenland die we op dit moment hebben. Dan blijven we ook eenspeelbal van dit soort wereldmachten. Dan kan Trump met een tweet deprijs aan de pomp hier verhogen. Dan moeten we dure olie blijven kopenuit het Midden-Oosten. Ik constateer dus eigenlijk gewoon dat er geenpolitieke wil is bij de heer Heutink om het echte probleem aan te pakken,Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90012 namelijk onze afhankelijkheid van energie uit het buitenland, die wemoeten afbouwen met duurzame energie.De voorzitter:Dat waren ook twee interrupties. We gaan nu wel een beetje buiten delijnen van het debat. We hebben een commissie voor Buitenlandse Zaken,waarin dit uitgebreid besproken kan worden. Ik wil de leden dusverzoeken om bij het onderwerp van dit debat te blijven.Meneer Heutink, kort graag.De heer Heutink (Groep Markuszower):Ik zie de nieuwe campagneposter van D66 al: «Never waste a good crisis».Dat is precies wat hier gebeurt. Kijk, de mensen hebben nu een probleem.Alle maatregelen die meneer Huidekooper voorstelt, zijn voor de langetermijn. Wat je er ook van vindt, het is allemaal voor de lange termijn ende mensen thuis hebben daar nu helemaal niets aan. We moeten nuzorgen dat de brandstofprijs omlaaggaat. We moeten nu zorgen datmensen meer geld in hun portemonnee hebben. Ik vraag aan de Staatsse-cretaris om daar meters mee te maken. Ik ga nu niet de afhankelijkheidvan olie misbruiken om de gedroomde energietransitie van D66 in éénkeer bij mensen door de strot te duwen. Dat gaat wat ons betreft nietgebeuren.De heer Huidekooper (D66):Ik zal het kort houden, voorzitter. Volgens mij gaan we hier niet nader totelkaar komen. Van misbruik is hier geen sprake. We moeten wel eerlijkzijn, ook intellectueel eerlijk: als we uiteindelijk de prijs aan de pomp gaanverlagen, doen we niks aan de afhankelijkheid. Dan schuiven we hetprobleem voor ons uit. Daar zou de heer Heutink zich ook eens vankunnen vergewissen.De voorzitter:Ik hoorde geen vraag, maar het staat u vrij om even te antwoorden. Ditdebat gaat echter niet over de accijnzen en over het verlagen van debrandstofprijzen. Dit debat gaat over openbaar vervoer en taxi. Ik wil rechtdoen aan de mensen die in het openbaar vervoer en in de taxi werken enwil het debat ook bij dat onderwerp houden.De heer Heutink (Groep Markuszower):Wat natuurlijk intellectuele domheid is, is dat je niet bereid bent om demensen nu te helpen, maar er wel een groene ideologie doorheen wiltrammen. Dat is intellectuele domheid. Je kunt en-en doen. Het hoeft nietallemaal nu en vandaag en alleen en exclusief; je kunt en-en doen. Maarhet feit dat D66 de mensen niet wil helpen en alleen maar in een mooiegroene ivoren toren blijft zitten, is ook ongekende domheid. Sorry dat ikhet zeg, voorzitter, maar het is wel de waarheid.De voorzitter:U mag uw eigen woorden kiezen, maar ik zou u ook wel even willenvragen om mensen niet dom te noemen.De heer Heutink (Groep Markuszower):Voorzitter, dat heb ik niet gezegd. Ik zeg dat de uitspraken en de meningvan ongekende domheid zijn. Ik heb meneer Huidekooper niet domgenoemd.De voorzitter:Duidelijk.De heer Huidekooper (D66):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90013 Dan toch even een persoonlijk feit, want zo heb ik dat niet ervaren. Ik zouinderdaad ook kunnen zeggen: we kunnen hier het debat hard op deinhoud voeren, maar elkaar daarin niet onheus bejegenen.De voorzitter:Oké, laten we elkaar niet uitlokken. Meneer Heutink, gaat u verder met uwbetoog.De heer Heutink (Groep Markuszower):Dit debat vraagt ook wel een beetje om een olifantenhuid, helemaal alswe richting het kabinet iets klaar willen spelen. Ik zie meneer Grinwis alknikken, dus ik ben benieuwd waar hij straks mee gaat komen. Daar heb iknu al zin in.Ik hoop dat we samen met de Staatssecretaris tot een oplossing kunnenkomen en dat we in deze Kamer breed kunnen kijken hoe we het ov noutijdelijk goedkoper gaan maken of gratis, maar ik hoor graag ook demening van de rest van de Kamer.Dank.De voorzitter:U was klaar met uw betoog? Prima. O, er is nog een interruptie van deheer El Abassi.De heer El Abassi (DENK):Het is heel lastig voor mij om nu geen vragen te stellen over de accijnzenen het buitenland, maar dat ga ik niet doen. Ik ga de heer Heutink wel ietsanders vragen. Ik heb een motie in gedachten. De hoge ov-kosten rakenheel veel Nederlanders. Het is een motie om op te komen voor mensenmet een laag inkomen. Heb ik de heer Heutink dan aan mijn zijde?De heer Heutink (Groep Markuszower):Dat is een beetje hetzelfde als een motie indienen waarin je uitspreekt datde zon gaat schijnen als je ’s ochtends wakker wordt. Volgens mij isniemand het daarmee oneens. Natuurlijk moeten we opkomen voor demensen met lage inkomens, maar ik hoop wel iets meer inkleuring te zienvan hoe meneer El Abassi dat dan voor zich ziet en wat voor maatregelener dan concreet genomen moeten worden om dat te realiseren. Het isleuk, hoor, zo’n motie. Ik denk dat de heer El Abassi dan mooi eenaangenomen motie achter zijn naam gaat krijgen. Maar wat lost dat danconcreet op?De heer El Abassi (DENK):Om te weten of zo’n motie het kan halen, zou je het op z’n minst kunnenonderzoeken. Het was ook een onderzoeksmotie. Het is een motie die ikeerder heb ingediend. Daarom stel ik ook de vraag aan de heer Heutink.Om te voorkomen dat we belanden in een situatie van intellectueledomheid, zou ik de heer Heutink willen vragen waarom hij de motie die ikvorig jaar heb ingediend, niet heeft gesteund. Die ging over het onder-zoeken welke middelen we zouden kunnen inzetten voor een sterkgereduceerd ov-tarief voor lage inkomens.De voorzitter:Dat waren twee interrupties. Meneer Heutink, kort graag.De heer Heutink (Groep Markuszower):Allereerst – ik ga toch van deze gelegenheid gebruikmaken – moeten weeens stoppen met al die onderzoeksmoties. Ik ben heel erg benieuwd ofhet kabinet misschien eens kan uitzoeken wat al die onderzoeksmoties ophet Ministerie van IenW ons nou kosten, in totaal. Daar ben ik wel heel ergbenieuwd naar. Dat is vraag één.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90014 Voorzitter. Ik kom terug op de vraag van meneer El Abassi. U zult toch echtbij de PVV-fractie moeten zijn. Ik stem niet voor of tegen op individueletitel. Dat doen we met een fractie. Ik zou u toch echt willen vragen om datdan in een ander debat, waarbij de PVV aanwezig is, aan de PVV tevragen.De voorzitter:Dank u wel. Dan ga ik het woord geven aan de heer Schutz namens deVVD.De heer Schutz (VVD):Dank u wel, voorzitter. Reizigers voelen zich in het ov soms onveilig.Ov-personeel krijgt te maken met agressie. Ov-boa’s geven aan dat zij inacute situaties niet altijd weten wat zij mogen. Wie verantwoordelijk isvoor veiligheid, moet ook kunnen handelen, duidelijk en met vertrouwenin zijn of haar bevoegdheden.Tijdens werkbezoeken en het rondetafelgesprek over veilig reizen in het ovhoorden wij dezelfde signalen. In situaties waarin snel handelen nodig is,ontstaat door onduidelijkheid soms terughoudendheid. Dat helptniemand. Daarom vraag ik de Staatssecretaris om deze behoefte aan meerhelderheid in het handelingskader van ov-boa’s, vooral bij acute situaties,die dus buiten hun domein liggen, te bespreken met de Minister vanJustitie en Veiligheid. Mogen zij situaties buiten hun domein nu wel ofniet bevriezen en, zo ja, wel of niet met de hen toegewezen geweldsmid-delen? Lokale arrangementen in het kader van het boa-stelsel biedenov-boa’s die door het hele land werken onvoldoende houvast. We leerdentijdens dat rondetafelgesprek dat er voor sociale veiligheid in het ovhelaas geen quick fixes zijn, maar alle beetjes helpen wel. De wethoudervan Bergen op Zoom bepleitte een integrale aanpak met alle partners enstakeholders, ook met het oog op anderen dan reizigers die zich op hetstation ophouden.Ik heb hierover twee vragen aan de Staatssecretaris. Wil de Staatssecre-taris de Kamer per brief informeren over aanvullende kansen die zij zietvoor een integrale aanpak van sociale veiligheid in het ov, ook met andereministeries? En kunnen ov-verboden die door vervoerders zelf wordenopgelegd binnen het wettelijk kader ook voor een langere periode dantwee maanden worden opgelegd wanneer de situatie daarom vraagt?Voorzitter. Dan schakel ik over naar het open spoor. In twee recenteTelegraafartikelen werd stevige kritiek geuit op het ministerie, onderandere over vertraging en beweerdelijke bevoordeling van één partij. Datzijn signalen die het vertrouwen kunnen raken. De VVD hecht aan eengoed functionerende en transparante spoorsector. Daarom vraag ik deStaatssecretaris om een reactie op deze berichten. Kan de Staatssecretarisvandaag kort reageren en toezeggen om de Kamer per brief daar meerinhoudelijk over te informeren, uiterlijk een maand voorafgaand aan hetcommissiedebat Spoor?De heer Heutink (Groep Markuszower):Wat vindt de VVD er eigenlijk van dat ze in Limburg opdraaien voor 85miljoen euro aan schadevergoeding omdat er vanuit IenW voor is gekozenom de noordelijke lijnen niet aan Arriva te gunnen?De heer Schutz (VVD):Dat vind ik een vraag die in ieder geval in eerste instantie een antwoordbehoeft. Ik heb dat artikel ook gelezen en deel de zorg die de heer Heutinkdaarover heeft, maar ik neem daar wel het antwoord van de Staatssecre-taris in mee. Dat is ook de achtergrond van mijn vraag, want een van detwee Telegraafartikelen die ik benoemde, gaat exact daarover.De heer Heutink (Groep Markuszower):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90015 Dit is wel de makkelijke weg: geen antwoord geven, maar wachten tot hetkabinet iets zegt. Dat is de makkelijkste manier, maar ik ben wel benieuwdwat de VVD daar zelf van vindt, even zonder beïnvloeding door hetkabinet. Wat vindt de VVD ervan?De voorzitter:Meneer Schutz, kort graag.De heer Schutz (VVD):De heer Heutink vraagt dit in de veronderstelling dat ik al een mening heb,dat ik al een antwoord heb op de vraag of het HRN wel of niet terecht aande NS is toegekend, dan wel of Arriva in de recente brief nu wel of nietterecht terzijde is geschoven, want daar heeft dat mee te maken. Ik benvan de school die hoor en wederhoor wil toepassen alvorens eenantwoord te geven, maar zoals ik al heb aangegeven, snap ik de zorg.De heer Goudzwaard (JA21):Ik wil toch even reageren op het interruptiedebatje tussen de heer Schutzen de heer De Hoop over de Lelylijn. Ik hoorde de heer Schutz zeggen dathij graag het afwegingskader afwacht. JA21 wil gewoon van de VVDhoren dat zij pal achter de Lelylijn blijft staan en de gereserveerde 600miljoen als een bok op de haverkist gaat bewaken. Kan de heer Schutz datbevestigen?De heer Schutz (VVD):Dat kan ik nu niet bevestigen, maar u mag het mij wederom vragen na22 april.De voorzitter:Dank u wel. Ik zie geen interrupties meer. Gaat u verder met uw betoog.De heer Schutz (VVD):Ook aanbieders van Mobility as a Service vragen om meer transparantieover de kosten en de opbrengsten van het hoofdrailnet. Duidelijkheiddaarover is belangrijk voor vertrouwen. De Kamer heeft hierovermeerdere moties aangenomen, maar het gevraagde inzicht is nog nietaltijd volledig beschikbaar. Daarom heb ik één vraag: kan de Staatssecre-taris in de brief waar ik het zo-even over had, de stand van zakenweergeven van de uitvoering van de motie-Heutink/Veltman van10 oktober 2024 en de motie-Koolmees van 3 december 2013 en daarbijaangeven hoe het inzicht in de kosten en opbrengsten van het hoofd-railnet en daarbuiten verder kan worden verbeterd?Ik ga naar mijn laatste blokje, nee, mijn voorlaatste blokje. In hetzelfdekader heb ik een vraag over de betaling bij abonnementen en kortingspro-ducten in het openbaar vervoer. Kan de Staatssecretaris op grond van deverzamelbrief toelichten hoe de keuzes voor facturatie bij abonnementenen bij kortingen via betaalpassen tot stand komen? Waarom kiest de NSvoor facturatie en betaling achteraf en kiezen andere vervoerders voorbancaire transacties? Welke reden ligt achter die keuze?Nu wel mijn laatste blokje. Voor veel mensen is het essentieel dat er in detrein toiletten zijn. In januari kon een reiziger met een stoma geengebruikmaken van het toilet, omdat de toiletten in de trein warenafgesloten. Dat had ernstige gevolgen. Ik stelde daar eerder schriftelijkevragen over. De VVD vindt dat er in iedere trein ten minste één werkendtoilet moet zijn. Daarom sluit ik af met de volgende vraag aan deStaatssecretaris. Kan de Staatssecretaris toezeggen dat zij via haar rol alstoezichthouder op processen van spoorwegvervoerders van personen,bewerkstelligt dat er voor het einde van het jaar in iedere trein die in eendienstregeling wordt ingezet en die bestaat uit wagons waarin toilettenaanwezig zijn – er zijn er ook zonder – minimaal één werkend toilet is?Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90016 Voor de VVD staat de reiziger centraal. Dank u wel.De voorzitter:Exact binnen de tijd. Dank u wel. Er is een interruptie van mevrouwBeckerman.Mevrouw Beckerman (SP):«De reiziger centraal.» Te veel mensen zitten weer in een betaalbaarheids-crisis, in een energiecrisis. Te veel mensen kunnen ook het openbaarvervoer niet meer betalen. We hoorden net een aantal partijen zichuitspreken voor een betaalbaar ov, waaronder gelukkig ook D66. Hoe staatde VVD daarin?De heer Schutz (VVD):De VVD heeft dat ook serieus genomen – de heer De Hoop noemde hetvoorbeeld van de brede doeluitkering zo-even ook – en in ieder gevalgezorgd voor een tijdelijke oplossing tot en met maart 2027. De realiteit isdat we daar gelet op het regeerakkoord en de financiële plaat nu geenmiddelen voor hebben. Ik vind het best een idee om uit te zoeken of wedat op een andere manier misschien wel kunnen realiseren. Dat is dereden waarom ik net niet heb geïnterrumpeerd. Daar horen inderdaad welvragen bij over de dekking. Met andere woorden: ik sta open voor datgesprek. We hebben een minderheidskabinet. De VVD maakt daar deelvan uit. Wij kijken dus ook naar dat soort voorstellen, maar het dekkings-verhaal hoort daar wel bij: wat kan er dan niet? Met andere woorden: dit isgeen heel concludent antwoord zo van «daar zijn wij absoluut voor», maarwe kijken wel om ons heen.De voorzitter:Dank u wel. Ik zeg wel nog even dat de antwoorden echt wel wat kortermoeten zijn, want anders gaan we heel erg uit de tijd lopen. MevrouwBeckerman.Mevrouw Beckerman (SP):Ik geloof dat het al heel hoopvol is als je geen duidelijk nee krijgt. Ik dankde VVD dus voor dit antwoord. Wat voor dekkingsvoorstellen zouden danreëel zijn? De oppositie kan natuurlijk met van alles komen, maar in welkerichting zou de VVD op dit moment zelf kijken?De voorzitter:Meneer Schutz, kort graag.De heer Schutz (VVD):We hadden het net over een afwegingskader. We hebben een financiëleplaat en afspraken in het regeerakkoord. Wat mij betreft is dit een vraagdie eerst door het kabinet wordt opgepakt. Wij kijken constructief, maarkritisch mee. Wij kijken dus ook wel kritisch.De heer Grinwis (ChristenUnie):Dit is wel een beetje makkelijk van mijn VVD-collega. De vorige Staatsse-cretaris, Aartsen, van VVD-huize, is zich rot geschrokken over de struc-turele financiering van het ov. Hij heeft dat groots aangepakt; het moestanders. Nou, het lag dus panklaar op de formatietafel, maar nu zegt deheer Schutz: gelukkig hebben we een minderheidskabinet, dus deoppositie kan ons komen redden. Is dat niet een beetje makkelijk?De heer Schutz (VVD):Ik geloof niet dat ik het zo gezegd heb. Ik hoor wat de heer Grinwis zegt.Misschien zit het «m daarin.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90017 De voorzitter:Liever niet buiten de microfoon spreken. Als u wilt reageren, meneerGrinwis, dan heeft u daar de interruptie voor.De heer Grinwis (ChristenUnie):Ik wil dan ook wel graag een inhoudelijke reactie, want dit is wel eenserieus punt. De heer Aartsen, de vorige Staatssecretaris, heeft niet voorniks geprobeerd om dit hoog op de agenda te zetten, want dit is eenstructureel probleem.De heer Schutz (VVD):Ik herken en erken dat dit best een probleem is. Daarom zat ik niet in eeninterruptie tegen te duwen en kreeg mevrouw Beckerman het antwoorddat zij kreeg. Maar het is niet het enige probleem dat we hebben. Wehebben een regeerakkoord. Dat moet zorgen voor meer woningen. Denetcongestie moet worden opgelost. Het gemaal in IJmuiden is eenbelangrijk punt. U zult dat erkennen. Met andere woorden: het is niet eenkeuze in weelde.De heer Huidekooper (D66):Ik ben blij dat de heer Schutz ook de reizigster noemde wier stoma wasgeknapt omdat er in de trein geen toilet beschikbaar was. Ik heb haar hiermogen ontvangen. Haar verhaal was ontzettend aangrijpend. Ik overweegom na afloop van dit debat een motie in te dienen om te garanderen dater in de trein minimaal één toilet is – de heer Schutz zei het ook al – en, alsdat dan echt niet lukt, ervoor te zorgen dat in ieder geval de communicatieverbetert, zodat dat op de borden en in de app komt te staan. Vind ik deheer Schutz bij deze motie dan aan mijn zijde?De voorzitter:Meneer Huidekooper, u bent door uw interrupties heen. De heer Schutz.De heer Schutz (VVD):Ik vind dat een heel constructieve gedachte. Alleen, voor het aannemenvan een motie is een meerderheid nodig, maar voor het krijgen van eentoezegging niet.De voorzitter:Ja. Als er verder geen opmerkingen meer zijn, gaan we verder met debijdrage van de heer Huidekooper namens D66.De heer Huidekooper (D66):Dank, voorzitter. Vrijheid begint bij de mogelijkheid om te gaan en staanwaar je wil, of je nu naar je werk reist, naar je kleinkinderen of naar jeeerste college. Een goed openbaar vervoer is de hartslag van onzesamenleving en verbindt niet alleen plaatsen, maar vooral mensen. Latenwe vandaag kijken hoe we die hartslag veilig, toegankelijk en betaalbaarhouden.Voorzitter. Ik begin met veiligheid. Tijdens het rondetafelgesprek dat wijhier onlangs hadden, hoorden we indringende verhalen van hetov-personeel. Zij zijn de ogen en oren van ons vervoer, maar krijgensteeds vaker te maken met huftergedrag, intimidatie en zelfs agressie.Hun veiligheid mag wat mij betreft nooit een sluitpost zijn van eenscherpe aanbesteding. Daarom zou ik de Staatssecretaris willen vragen ofzij kan onderzoeken of in de concessies minimumeisen voor socialeveiligheid als vaste voorwaarden kunnen worden opgenomen. Zo borgenwe namelijk dat marktpartijen niet besparen op beveiliging om biedingenfinancieel aantrekkelijk te maken. Graag hoor ik haar reactie.Kan zij aangeven dat de oproep van de boa’s vrij helder was? «Geef onstijdelijk toegang tot het Real-Time Intelligence Center van de politie.» KanTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90018 zij aangeven wat zich daartegen verzet? Dat ontlast namelijk de politie enhet zou voorkomen dat situaties onnodig escaleren.Voorzitter. Die veiligheid mag niet stoppen bij de landsgrens. Onze boa’smogen niets meer zodra de trein de grens oversteekt, terwijl overlast-gevers zich daar natuurlijk helemaal niks van aantrekken. Is de Staatsse-cretaris bereid om met onze buurlanden een convenant te sluiten ombevoegdheden voor ov-boa’s op internationale trajecten te stroomlijnen?Ik hoor graag haar reactie.De heer Schutz (VVD):Mag ik de heer Huidekooper aanmoedigen om een toezegging te vragen?De voorzitter:Ja. We gaan het horen.De heer Huidekooper (D66):Dat mag zeker, meneer Schutz. Bij dezen. Kan de Staatssecretaris dattoezeggen?De voorzitter:Dank u wel. Vervolgt u uw betoog.De heer Huidekooper (D66):Voorzitter. Veiligheid gaat ook over de inrichting van de publieke ruimte.Uit onderzoek van Pointer en Movisie blijkt dat 91% van de vrouwen zichonveilig voelt op stations. In de bus of trein is dat 82%. Zij verrichtendagelijks onzichtbare veiligheidsarbeid, om het zo maar te noemen. Zemijden bepaalde routes of doen alsof ze bellen om zich maar wat veiligerte wanen. Voor D66 is dat een fundamentele inbreuk op hun bewegings-vrijheid. Ik weet dat het kabinet werkt aan een nieuw landelijk akkoordsociale veiligheid in het ov en ook lokale stationsschouwen organiseert. Ikzou de Staatssecretaris ertoe willen aansporen om te borgen dat de lessendie daaruit voortkomen, een plekje krijgen in dat akkoord socialeveiligheid. Ik vraag een toezegging hierop, voor de helderheid, zeg ik in derichting van de heer Schutz.Voorzitter. Veiligheid en toegankelijkheid zijn natuurlijk weinig waard alshet kaartje onbetaalbaar wordt. Juist nu, met de economische gevolgenvan de oorlog in het Midden-Oosten en de stijgende energieprijzen, is hetov een cruciaal instrument van bestaanszekerheid. Het InternationaalEnergieagentschap adviseert niet voor niets om meer met het openbaarvervoer te reizen om brandstof te besparen. De Kamer was in het verledenook unaniem in haar steun voor betaalbare tickets voor in ieder gevaljongeren en sociale minima. Ik wil daarop voortbouwen. Kan de Staatsse-cretaris toezeggen dat zij in het kader van de maatregelen die nu door hetkabinet worden uitgewerkt voor de economische gevolgen van de crisis,ook een ov-kaart voor jongeren en minima als concrete optie op tafel legt?Is zij bereid om de technische uitwerking hiervan nu al op te starten, zodatwe jongeren in de trein kunnen houden en zodat we een echt alternatiefkunnen bieden voor dure brandstof aan de pomp?De voorzitter:Was dit het kopje betaalbaarheid, of gaat dat nog verder?De heer Huidekooper (D66):Nee, dit was het.De voorzitter:Dan heeft de heer De Hoop een interruptie.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90019 Fijn dat de heer Huidekooper dit ook op tafel legt. Hij heeft het debat totnu toe gevolgd. We zien dat er best brede steun in de Kamer lijkt te zijn –de VVD zette de deur net ook al een beetje op een kier – voor een brederemaatregel voor betaalbaar openbaar vervoer. D66 heeft er best wel eenbelangrijke positie in om dat aan een meerderheid te helpen. Mijn vraagaan de heer Huidekooper is dus: hoe concreet wil hij dit maken? Is hijbereid om een voorstel voor bijvoorbeeld zo’n 9 euroticket in de dalurente steunen? Hoever wil hij daarin gaan? Want als we hier echt samen inoptrekken, kunnen we dit op korte termijn voor elkaar krijgen.De voorzitter:Dit waren twee interrupties.De heer Huidekooper (D66):Dank voor de vraag, zeg ik tegen de heer De Hoop. Ik reik hem hierop ookabsoluut graag de hand. The devil is in the details en dat zit «m natuurlijkvooral in de dekking. Laten we dus samen op zoek gaan naar een goededekking. Ik hoop dat het kabinet een goede voorzet kan doen ommaatregelen uit te werken en dat het daarbij ook verschillende scenario’svoor de kaartjes kan schetsen, dus voor het kaartje dat de heer De Hoopvoorstelt tot en met 1 september, maar ook voor een kaartje gericht op degroepen die het het hardst nodig hebben, omdat de druk bij hen in deportemonnee het grootst is. Laten we vervolgens samen kijken hoe we dathet beste kunnen bekostigen, maar de wens om het openbaar vervoerbetaalbaarder te maken, proeft u zeker aan mijn kant.De voorzitter:Dank u wel. Er zijn een aantal interrupties. Eerst mevrouw Beckerman. O,excuses. U had nog een vervolginterruptie.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Even in alle scherpte: ook D66, de grootste partij van het land en op ditmoment ook de partij die de Minister van Klimaat naar voren heeftgeschoven, die ook voormalig Staatssecretaris van Openbaar Vervoer isen dus heel veel van het dossier afweet, vindt dus dat op korte termijn hetscenario van een betaalbaar, tijdelijk ticket – of misschien moet dat wellanger duren – op tafel moet liggen om een oplossing voor de betaal-baarheid te bieden voor heel veel mensen. Vindt D66 dat ook zo stevig?De heer Huidekooper (D66):Kort gezegd: ja. Daarom heb ik het net in mijn inbreng ook benoemd. Ineerste instantie kijk ik naar Staatssecretaris Bertram om die voorzet tedoen, maar het korte antwoord is: ja, absoluut.De voorzitter:Dank u wel. Ik zag een aantal interrupties: eerst mevrouw Beckerman, dande heer Heutink, dan de heer Schutz, dan de heer Grinwis en dan de heerJumelet. Stelt u de vragen alstublieft kort en houd ook de antwoordenkort. O, de heer Schutz niet. Eerst mevrouw Beckerman.Mevrouw Beckerman (SP):Dat krijg je natuurlijk, omdat dit de grootste partij is en omdat dit heelurgent is. We krijgen allemaal die telefoontjes. Ik zal er zo nog wat meerover vertellen; anders lopen we uit de tijd. Het is heftig. Dit ziet echter nietalleen op de minima. Dat is wel een cruciale les uit de vorige energiecrisis.Het zit zeker op de minima, maar ook op de groepen daarboven. Diezekerheid wil ik ook wel meteen krijgen van D66, want we hebben nietheel veel tijd om te wachten.De voorzitter:Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90020 De heer Huidekooper, kort.De heer Huidekooper (D66):Ik denk dat mevrouw Beckerman daarmee een goed punt aansnijdt. Hetklopt natuurlijk. Er is natuurlijk nog veel onduidelijk over hoelang de crisisgaat duren. Ik denk dat we ook wel kunnen zien dat het niet alleen echt deonderkant van de samenleving gaat raken. Daarom ben ik blij dat hetkabinet daarvoor opties in kaart brengt. Wat mij betreft komt die brief snelnaar de Kamer. We moeten daarbij goed kijken naar de balans tussen eenmanier om ervoor te zorgen dat iedereen een betaalbaar leven houdt eneen manier om, als dit langer gaat duren, maatregelen te treffen die welanger kunnen volhouden. Daarvoor ga ik graag samen met mevrouwBeckerman op zoek naar een goede oplossing.Mevrouw Beckerman (SP):Daar zit natuurlijk de crux: elke keer komen we opnieuw in zo’n crisis enelke keer moeten we opnieuw in een soort paniek maatregelen nemen.Als je het structureel wil doen, zul je altijd voor betaalbaar ov moetenzorgen, maar ook voor een goede dekking van het ov. Erkent D66 dat er indit coalitieakkoord gewoon structureel te weinig geld is vrijgemaakt voorhet openbaar vervoer?De heer Huidekooper (D66):Ik denk dat we graag nog meer hadden gewild. Dat proef ik hier in decommissie en dat geldt natuurlijk ook voor mijn partij. Alleen, tegelij-kertijd zie ik dat er in de Voorjaarsnota in ieder geval voor de komendejaren gewoon geld voor het openbaar vervoer gevonden is, waarvoor ikde heer Grinwis zeer erkentelijk ben. Dat is nog niet genoeg om het voorde komende jaren structureel betaalbaarder te maken, maar ik ga graagsamen met mevrouw Beckerman op zoek naar oplossingen om hetopenbaar vervoer betaalbaar te houden, op basis van de maatregelen diehet kabinet voorstelt.De heer Heutink (Groep Markuszower):Ten aanzien van de dekking van het voorstel wil ik de grootste coalitief-ractie in dit huis van het minderheidskabinet – ze hebben geenmeerderheid – uitnodigen om samen met de hele Kamer breed te kijkennaar een acceptabele dekking. Ik weet nu al dat dat voorstel er niet komtals D66 op een toren blijft zitten en de dekking vooral ter linkerzijde van deKamer zoekt. Ik zou D66 echt willen aanmoedigen om daarin een extrastap te zetten die draaglijk is voor de hele Kamer.De voorzitter:Meneer Heutink, u bent door uw interrupties heen.De heer Huidekooper (D66):Ik zou in de richting van de heer Heutink willen zeggen dat wij terdegebeseffen dat wij naar beide zijden van de Kamer moeten kijken en ook dater een oplossing moet komen voor de mensen die afhankelijk zijn van deauto, bijvoorbeeld om op hun werk te komen. Laten we samen kijken naareen gebalanceerd pakket. Het kabinet gaat daar een voorzet voor doen.Dan kunnen wij hier in deze samenstelling kijken wat alle wensen zijn endaar een samenhangend pakket van maken.De heer Schutz (VVD):Ik wilde reageren op de heer Heutink, maar eigenlijk ook op het verhaalvan de heer Huidekooper. We kijken vandaag naar het ov, maar debetaalbaarheid van het ov gaat natuurlijk over de betaalbaarheid van veelmeer. We hebben nu niet alleen een probleem met het ov, dus je moet ookde integraliteit van betaalbaarheid in zijn geheel zien.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90021 De voorzitter:Meneer Huidekooper, kort.De heer Huidekooper (D66):Dat kan ik natuurlijk alleen maar onderstrepen. Ik liet net doorschemerenin een aantal van de interrupties die ik pleegde, dat we ervoor moetenwaken dat we hier nu weer een pleister op plakken. We moeten ooknadenken over hoe we dat openbaar vervoer structureel betaalbaarmaken en goed financieren, want op dit moment is er een lappendekenvan financiering. Het zou mij een lief ding waard zijn als we dat kunnenversimpelen, met betaalbaarheid als doel.De heer Grinwis (ChristenUnie):Een welwillende houding is altijd prettig, zeker van de grootste coalitief-ractie in dit huis. Alleen, hoe voorkomt de heer Huidekooper dat dit eenwrange 1 aprilgrap blijkt te zijn, waarbij we nu zeggen «die begrotingdoen we zonder UNRWA-geld» en we het een paar dagen later tochovermaken? Althans, dat kondigen we aan. Hoe voorkomen we dat deheer Huidekooper over een paar dagen zegt: die dekking is niet akkoord;het gaat toch anders lopen?De heer Huidekooper (D66):Dan zeg ik via de voorzitter in de richting van de heer Grinwis dat hetkabinet volgens mij heeft gezegd dat er allerlei opties worden uitgewerkt.Die komen naar de Kamer. Daar kunnen we dan met elkaar een debat overvoeren. Wat mij betreft – dat voel ik ook – wordt de urgentie dat ermaatregelen moeten komen om de betaalbaarheid van het leven tewaarborgen breed in de Kamer gedeeld. Ik zou me zomaar kunnenvoorstellen dat we het met brede steun gaan doen. Daar zal ik in iedergeval met de heer Grinwis graag een kopje koffie over drinken.De heer Grinwis (ChristenUnie):Hier wreekt zich dat er eigenlijk een probleem is met de structureleexploitatie van het openbaar vervoer. De Jongerendagkaart is door de NSniet voor niks afgeschaft. Ik ben het er niet mee eens, maar hij isafgeschaft. Dit is niet gratis. Voor je het weet zitten we misschien wel wateurootjes bij elkaar te scharrelen voor een incidentele oplossing, maarstructureel laten we het ov zakken. Zijn we dan wel de juiste prioriteitenaan het stellen? Hoe kijkt de heer Huidekooper daarnaar?De heer Huidekooper (D66):Dat is natuurlijk ook mijn zoektocht, zeg ik in de richting van de heerGrinwis. Dat is ook de achtergrond van de vraag die ik net stelde –daardoor ben ik nu al door mijn interrupties heen – over welke mogelijk-heden voor dekking de Kamer verder nog ziet. Ik zie dat dit probleemgroter is dan de acute maatregelen die op korte termijn nodig zijn. Ik benop zoek naar hoe we daar gezamenlijk een goede dekking voor kunnenvinden. Ik zou ook heel graag horen wat de heer Grinwis daarin voormogelijkheden ziet.De voorzitter:We stellen geen vragen aan elkaar, maar ik neem aan dat u bedoelt: straksin zijn eigen bijdrage. Ja, dank u wel. Althans, we stellen wel vragen aanelkaar, maar niet zo heen en weer.De heer Huidekooper (D66):Voorzitter. Dan mijn laatste blokje: de fysieke toegankelijkheid.De voorzitter:Ik zie nog een interruptie, van de heer Jumelet.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90022 De heer Jumelet (CDA):Ik was wat later binnengekomen, maar ben toch al een tijdje aanwezig. Ikheb nog even een vraag aan de heer Huidekooper. Helaas is de Onder-wegpas in de vorige periode gesneuveld. Ik denk dat die een hele mooiemanier was geweest om juist mensen die het moeilijk hebben, aan tebieden dat ze structureel van het ov gebruik konden maken. Toen werd ergedacht dat te kunnen financieren vanuit het Social Climate Fund. Daarbijwaren ook gemeenten en provincies betrokken, om een deel van definanciering aan te leveren. Mijn vraag aan de heer Huidekooper is alsvolgt. We kunnen natuurlijk met elkaar op zoek naar geld – wij zijn als CDAbereid om daaraan mee te werken – maar is hij ook van de gedachte omjuist wat breder te kijken naar andere overheden? Ik denk namelijk datgemeenten en provincies hier goed aanspreekbaar op zijn. Kijk bijvoor-beeld naar Het Hogeland, waar een Meedoenpas is. De vraag aan de heerHuidekooper is: wil je ook breder kijken als het gaat om de financiering? Ikdenk namelijk dat dat van belang kan zijn.De voorzitter:Dat waren twee interrupties. Dat is heel ruim, want het waren eigenlijkbijna vier interrupties. Stel de vragen nu dus kort.De heer Huidekooper (D66):Dank voor uw vraag, zeg ik tegen de heer Jumelet. Het kaartje dat deStaatssecretaris wat mij betreft moet gaan onderzoeken, waar ik opaanstuurde in mijn inbreng, is natuurlijk eigenlijk die Onderwegpas.Daarin staan we volgens mij helemaal aan dezelfde kant. Wat mij betreftzijn er absoluut geen taboes bij het kijken naar hoe we dit kunnenfinancieren. Ik zie dat gemeenten en provincies nu natuurlijk al aanzienlijkbijdragen aan het openbaar vervoer, dus we moeten wel kijken hoeveelrek daar nog in zit, maar laten we geen taboes hanteren en kijken of ergoede dekking zou kunnen zijn.De voorzitter:Dank u wel. Vervolgt u uw betoog.De heer Huidekooper (D66):Voorzitter. Tot slot de fysieke toegankelijkheid van het openbaar vervoer.Daarbij moet ik toch zeggen dat ik wel geschrokken ben van de cijfers,want zes op de tien bushaltes zijn niet toegankelijk voor mensen met eenvisuele beperking. De Staatssecretaris stelt dat dit pas in 2047 gereed zalzijn. Dat is nog 21 jaar wachten. Dat is een hele generatie die niettoegankelijk bij een bushalte kan komen, terwijl het VN-verdrag vrij helderis: een laag aantal gebruikers mag geen excuus zijn voor uitsluiting. Ik wilde Staatssecretaris dus toch vragen om toe te zeggen om een versnel-lingsplan over toegankelijkheid naar de Kamer te sturen, waarbij dan inieder geval de kritieke haltes, zoals bij ziekenhuizen en scholen, voor 2030op orde zijn. Kan zij dit aan mij toezeggen?Voorzitter. Ik sluit af. Vrije beweging is een recht, geen gunst. Laten we diebelofte waarmaken voor de boa op de trein, de reiziger met de beperkingen de jongere die afhankelijk is van betrouwbaar vervoer. Pas als het ovvoor hen werkt, werkt het voor ons allemaal.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Dat was mooi binnen de tijd. Er zijn geen interrupties meer.Dan geef ik het woord aan de heer Goudzwaard namens JA21.De heer Goudzwaard (JA21):Dank u wel, voorzitter. Door hogere loon-, materiaal- en energiekosten zalhet ov de komende jaren eerder duurder worden dan stabiliseren. DaaromTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90023 is het onverstandig om middels grote hoeveelheden overheidsgeld deritprijzen kunstmatig te drukken, want dit soort lapmiddelen slokkenkostbare budgetten op. Die zijn binnen de kortste keren uitgeput, waarnade reiziger alsnog de gepeperde rekening krijgt. Laten we vooral kritischkijken naar hoe we het systeem hebben ingericht. Een spoorsector metbeperkte concurrentie kent minder prikkels om efficiënt te werken en teinnoveren. Bovendien is het ook niet eerlijk om prijsverlaging in het ov tefinancieren via de automobilist. Die betaalt namelijk al heel erg fors,terwijl het merendeel van het woon-werkverkeer nog altijd met de autoplaatsvindt.Voorzitter. Enige verschraling van het ov lijkt in deze tijd bijna onvermij-delijk, maar dat mogen we niet laten gebeuren. Het IPO spreekt terechtzijn zorgen uit. De stagnatie van ov-gebruikers gaat hand in hand met eenverschraald aanbod, terwijl het aanbod juist moet meegroeien met onzeimmer groter wordende samenleving. Hoe gaat de Staatssecretaris onsbevrijden uit deze vicieuze cirkel? Erkent de Staatssecretaris dat struc-turele prijsdemping geen duurzame oplossing is voor de stijgendeov-kosten? Op welke wijze zet de Staatssecretaris in op doelmatigheid,innovatie en betere prikkels in het systeem, om ons openbaar vervoer ookop lange termijn betaalbaar te houden?Voorzitter. Nederland kent en beschikt over heel veel innovatiekracht entechnische kennis op het gebied van mobiliteit, maar de sector wordt nietin staat gesteld om het onderste uit de kan te halen. De eerste automa-tische bussen rijden al, maar toch zijn de regels vooralsnog zo dat er teallen tijde een chauffeur aanwezig moet zijn. Zo win je weinig metautomatisering. Een grote sta-in-de-weg is de RDW. Zij hebben geentoetsingskader voor automatisch vervoer. Mijn vraag aan de Staatssecre-taris is of er wordt gewerkt aan een RDW-toetsingskader voor autonoomvervoer. Zo nee, is de Minister dan bereid om dat echt even op gang tegaan helpen?Ik hoorde meerdere sprekers hier terecht over geweld tegen hulpver-leners, treinpersoneel, ov-boa’s, dat elk jaar toeneemt. Er zijn meerscheldpartijen, er wordt gespuugd, er worden klappen uitgedeeld, erwordt geïntimideerd en er worden naar hartenlust bedreigingen geuit. Hetlijkt alsof een kleine groep reizigers het openbaar vervoer naar zich toeheeft getrokken en zich steeds wettelozer gedraagt. Hoe kan eenbeschaafd en ontwikkeld land zoals dat van ons, het zo ver hebben latenkomen? Wat zet onze regering daar eigenlijk tegenover? De ongemakke-lijke waarheid is volgens JA21: bijzonder weinig. Al vele jaren stekenverschillende regeringen de kop in het zand en blinken zij uit in hetorganiseren van talloze praattafels, zonder het creëren van ook maar enigresultaat.De heer Schutz (VVD):Ziet JA21 naast veiligheidsmaatregelen ook een oplossing in hetverhogen van de duur voor ov-verboden, zoals de VVD doet?De heer Goudzwaard (JA21):Ja, daar is JA21 zeker voorstander van.De voorzitter:Dank u wel. Vervolgt u uw betoog.De heer Goudzwaard (JA21):Ik heb een vraag aan de Staatssecretaris: hoeveel rode vlaggen heeft dezeregering eigenlijk nog nodig om in actie te komen? De wensen zijn helder.We hebben het net ook gehoord: ov-boa’s moeten toegang krijgen tot debestaande databases, zodat zij overlastgevers kunnen identificeren. Numoeten ze vaak bij intimiderend gedrag tientallen minuten wachten totdatde politie arriveert. Dat maakt de overlastgever in kwestie vaak agres-Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90024 siever. Het zijn juist deze kritieke minuten die zorgen voor veel gedreig engeweld richting de boa’s. Is deze Staatssecretaris dan wel bereid omov-boa’s toe te staan om in noodsituaties, buiten hun taak welteverstaan,gevaar te bevriezen of af te wenden in afwachting van de politie,bijvoorbeeld met handboeien of fouilleringen? En is de Staatssecretarisbereid om op korte termijn in overleg te treden met haar collega van JenVom te bezien hoe toegang tot het vreemdelingenregister en de strafrecht-ketendatabank kan worden gerealiseerd? Dat is heel erg belangrijk.Voorzitter. Dit moet geen JenV-debat worden, maar het feit dat er nogregelmatig duidelijke zaken van geweld en bedreiging tegen ov-boa’sworden geseponeerd vanwege een gebrek aan capaciteit bij de recht-spraak, werkt ongelofelijk demoraliserend. Het is buitengewoonrespectloos naar de mensen die waken over onze veiligheid. Wat JA21betreft is het totaal onacceptabel.Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. Ook u was keurig binnen de tijd. Mevrouw Beckerman.Mevrouw Beckerman (SP):Dank u wel, voorzitter. Elke fractie zal dit herkennen: de heftige berichtendie binnenkomen van mensen die moeten reizen, maar die dat niet meerkunnen betalen. Iemand belde ons huilend op. Diegene had een afspraakin het ziekenhuis, maar kon de brandstof niet betalen. Het ov bood geenalternatief. Elke energiecrisis opnieuw komen we in deze situatie terecht.Voor sommige mensen is het altijd crisis. Brandstof wordt veel te duur enhet ov is verschraald, eveneens duur en voor velen geen alternatief.Daarom vragen we vandaag aandacht voor vier punten: meer ov,betaalbaar en gratis ov, een einde aan de marktwerking en steun voor hetpersoneel.Voorzitter. Honderden bushaltes verdwenen de afgelopen jaren. Steedsmeer dorpen, wijken en voorzieningen zijn steeds slechter bereikbaar. Datmaakt dat mensen geen alternatief hebben voor de auto, maar onder-tussen steeds meer moeite krijgen om de brandstof te betalen. Erkent hetkabinet dat we moeten inzetten op een fijnmazig ov-netwerk? Denkt hetkabinet dat dit de beste klimaatmaatregel is die je zou kunnen nemen,omdat mensen daar daadwerkelijk van profiteren?Voorzitter. Het is al door meerdere mensen gezegd: de Lelylijn ontbreekt inhet coalitieakkoord van dit kabinet, terwijl deze snelle spoorverbindingtussen Friesland, Groningen en de Randstad cruciaal is. Erkent het kabinetdat dit een omissie is? En waar blijft de reactie op Knot?Voorzitter. Ik heb het even opgezocht: € 66,60 kost een retourtje van hiernaar Groningen inmiddels. Dat is onbetaalbaar voor velen. Dan zittenmensen vast. Ze kunnen niet met de auto en niet met het ov. Het is geen...Voorzitter, zou het iets rustiger mogen?De voorzitter:Ik maande net ook al om gewoon te luisteren naar de inbreng van deleden en het geluid op de achtergrond te beperken. Meneer Van Duijven-voorde, heeft u ook een interruptie?De heer Van Duijvenvoorde (FVD):Ja, klopt. Mevrouw Beckerman zei net dat meer ov ook een oplossing isvoor het klimaatprobleem. Alleen, hoe zou dat ov dan kunnen rijden,omdat we natuurlijk een enorm probleem zien met netcongestie enelektriciteitsproblemen bij het ov? Hoe kunnen we dat, als we veel met hetov gaan doen, dus handhaven?Mevrouw Beckerman (SP):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90025 Allereerst: volgens mij werd er net een voorstel gedaan voor eenklimaatticket. Wij hebben dat ook eerder voorgesteld, omdat wij nu zien –dat standpunt neemt de SP al jarenlang in – dat heel veel klimaatgeldeigenlijk verdwijnt en heel veel mensen daar niks van terugzien. Dat wasmijn opmerking: juist klimaatbeleid waarvan mensen kunnen profiteren, isvoor ons het enige klimaatbeleid dat wij steunen. Daarom hebben wijeerder ook naar het Klimaatfonds gekeken om dit soort maatregelen tebetalen. Heel veel mensen zien klimaatbeleid nu als duur en elitair, terwijlwij juist zien dat je ook voorstellen kunt doen waar mensen van profiteren.Uw tweede punt betreft eigenlijk het overvolle stroomnet. Dat is eengigantisch probleem. Ideologisch gezien vind ik het introduceren vanmarktwerking in en de privatisering van onze energievoorziening ook eenprobleem. Net als bij het openbaar vervoer willen wij dat terugdraaien.Voor de korte termijn denk ik dat het ook gaat over prioriteren. Gisterenvroeg ik bijvoorbeeld een debat aan over Amerikaanse datacenters, diesteeds meer stroom opslurpen. Wij zouden veel...De voorzitter:Mevrouw Beckerman, zou u uw antwoorden willen beperken?Mevrouw Beckerman (SP):Ja, excuus. Wij zouden graag willen prioriteren en juist het openbaarvervoer voorrang willen geven. Ik moet mijn antwoord beperken, maar ikzou toch nog de nuance willen aanbrengen dat nog niet elk treintrajectgeëlektrificeerd is, helaas.De voorzitter:Gaat u verder.Mevrouw Beckerman (SP):Voorzitter. Het is geen geheim dat de SP toe wil naar gratis openbaarvervoer. Maar laten we vandaag ook kijken naar welke meerderheden tevinden zijn voor een forse prijsverlaging. Tussen 2008 en 2024 werden detickets voor het ov 40% duurder en dit jaar kwam er alleen al bij de NS6,25% bij. Dit is een structureel probleem voor heel veel reizigers. Wehebben ook directe noodoplossingen nodig. Ik sluit me aan bij eerderevragen. O, er is een interruptie.De voorzitter:Een interruptie van de heer Schutz.De heer Schutz (VVD):Die verhoging van 6% en een beetje is toch grotendeels indexatie. Metandere woorden: het wordt voor iedereen duurder, dus ook voor despoorwegvervoerder.Mevrouw Beckerman (SP):Het is een hele laconieke houding om dat zo te zien. Ik vertelde net hoevast mensen – die zullen ook de VVD bellen met deze verhalen – zitten opdit moment, hoe ze niet kunnen reizen. Daar zit, denk ik, de crux. Mensenzeggen: hé, ik kan de brandstof aan de pomp niet meer betalen; het ov isóf geen alternatief óf ook veel te duur. Ik denk dat daar het grote probleemop dit moment zit: mensen kunnen echt niet meer reizen, terwijl ze dat welmoeten. Ik sprak net over iemand die naar het ziekenhuis moest. En ja,dan is de ticketprijs een keuze.De heer Schutz (VVD):Wijzen op indexatie is niet laconiek. Het is eerder de vraag of mevrouwBeckerman dat herkent. Gratis ov bestaat niet, in die zin dat het altijdTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90026 ergens door gefinancierd moet worden. Wat is de dekking die ze daarbijvoor ogen heeft?Mevrouw Beckerman (SP):Dat is natuurlijk de eeuwige zin: gratis ov bestaat niet. Dus gaat het overwelke keuze je maakt om het te betalen. Betaal je het met iedereen of legje het op het bordje van reizigers die dat soms dus niet kunnen betalen?Daarin maken wij de volgende keuze. Vorig jaar is daar bijvoorbeeld eenburgerinitiatief over geweest van DeGoedeZaak. Er zijn toen eindeloosveel handtekeningen opgehaald en er is heel erg geïnvesteerd in het doenvan een goed voorstel om dat verdedigen. Dat is eigenlijk gewoon terzijdegeschoven voor het grootste deel, niet door Kamerleden overigens maarwel door het kabinet. Er werd net ook op gewezen dat collega Aartsen vande VVD, voormalig bewindspersoon op dit terrein, zei: ik ben gewoon inhet strakke pak genaaid; dit moet gewoon opgelost worden. Het is jammerom de VVD nu, midden in zo’n betaalbaarheidscrisis, te horen zeggen: datis gewoon indexatie. Nee, dit is een structureel probleem.De heer Schutz (VVD):Het is beide: het is een structureel probleem, maar dan moeten we onswel afvragen waar we het geld dan weghalen; het blijft wel indexatie. Hetis wat het is.Mevrouw Beckerman (SP):Voor de dekking zijn hier meerdere voorstellen gedaan. We hebben vooreerdere dekking naar het Klimaatfonds gekeken, omdat goed ov ookklimaatbeleid is waarbij mensen erop vooruitgaan. De heer De Hoop gafook al aan dat het coalitieakkoord geen oplossing biedt voor ov-prijzen enhet ontbreken van een goed netwerk, maar wel belastingvoordelen, juistvoor bedrijven en rijkere inwoners. Daar zouden wij ook naar kijken. Maargoed, laten we kijken waar we met z’n allen uit kunnen komen, want datwe ook acuut iets moeten doen, lijkt me heel cruciaal. Wij willen dus naarheel veel mogelijkheden kijken. De vraag is: wil de VVD dit ook?De heer Jumelet (CDA):Mevrouw Beckerman gaf eigenlijk het antwoord al. Er zijn geen taboes, zohoorden we net van de heer Huidekooper, in de zoektocht naar finan-ciering, zeker niet als het gaat om het betaalbaar houden van het kaartjevoor de reiziger. Is de SP ook bereid om geen taboes op tafel te leggen alshet gaat om de uitkomst, het resultaat, namelijk een betaalbaar kaartje?De voorzitter:Mevrouw Beckerman, graag kort antwoorden.Mevrouw Beckerman (SP):Er zitten wél wat taboes. Laat ik daar maar heel eerlijk over zijn. Alsbijvoorbeeld de ene groep reizigers, die het niet kan betalen, het moetbetalen voor de andere groep reizigers die het niet kan betalen. Dat is welwat er heel vaak gebeurt. Daar hadden wij bijvoorbeeld ook moeite meebij die accijnsdiscussie. Daar hebben we echt een moeilijke discussie overgehad in de fractie. Neem de groep mensen die de brandstof niet kanbetalen. Ik vertelde net van de meneer die zei dat er geen ov was maar diewel naar het ziekenhuis moest. Als die een hogere accijns aan de pompmoet betalen, omdat we het ov betaalbaarder moeten maken, dan wordtdat heel ingewikkeld. Wij zeggen: haal het geld waar het zit. Dat is eenuitgangspunt van de Socialistische Partij. Het is helder dat er voor onsheel veel mogelijkheden op tafel kunnen liggen, maar haal het niet weg bijmensen die al kaalgeplukt zijn of al niet weten hoe ze het eind van demaand kunnen halen. Ja, we hebben dus wel wat taboes.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90027 De voorzitter:U mag uw betoog vervolgen.Mevrouw Beckerman (SP):Volgens mij heb ik genoeg gezegd over de betaalbaarheid. Ik ga verdermet privatisering. Vandaag was in het nieuws dat twee busmaatschap-pijen in Utrecht miljoenenboetes krijgen vanwege hun belabberde service:een tekort aan bussen, een tekort aan medewerkers, vertraging, uitval-lende ritten, overvolle bussen. Dat is geen Utrechts probleem. We zien hetdoor het hele land, zeker bij overgangen van het ene bedrijf naar hetandere bedrijf, de zogenaamde concessies. Toen het ov werd verzelf-standigd, geprivatiseerd, waren de beloftes echter heel groot: efficiënter,klantgerichter. Wat is daarvan terechtgekomen? Vindt dit kabinet deprivatisering echt geslaagd of is het zaak om in te grijpen? Want we zien inhet regeerakkoord ook de neiging naar het tegenovergestelde. Zo lezenwe dat het kabinet ruimte wil geven aan «innovatieve, nieuwe aanbiedersop het spoor, specifiek voor nachttreinen en internationale spoorverbin-dingen». Meer marktwerking dus, waar marktwerking faalt. Waarom, zovragen we het kabinet.Mijn laatste punt gaat over de medewerkers van de NS. Die zijn zocruciaal en onmisbaar. Terecht zeggen zij, via de vakbond FNV: de plannenvan dit kabinet voor de AOW, WW en WIA zijn onacceptabel en moetenvan tafel. Er is hard gestreden, zelfs gestaakt, om eerder te kunnenstoppen met werken, omdat doorwerken tot 67 simpelweg te zwaar is.Erkent het kabinet dit? En laat het de huidige regeling intact? Ook bij deWW en WIA staat een forse afbraak gepland. Sinds 2019 is bij de NS hetderde WW-jaar verzekerd. Blijft dit derde WW-jaar onverkort overeind?Want de bonden bereiden nú met hun leden acties voor. Dit kabinet kiestvoor afbraak en zij kiezen voor verzet, zeggen ze. Wat gaat het kabinet...De voorzitter:Mevrouw Beckerman, u bent over uw tijd heen.Mevrouw Beckerman (SP):Dit is mijn laatste zin: zonder werkers geen ov, en daarom is het vergrotenvan de risico’s voor werknemers en de sloop van hun sociale zekerheidvoor ons onacceptabel.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Ik geef het woord aan de heer Van Duijvenvoorde voor zijninbreng namens Forum voor Democratie.De heer Van Duijvenvoorde (FVD):Voorzitter. Ik ga redelijk snel praten, want ik heb nogal wat vragen testellen. De berichtgeving van de afgelopen weken doet mij eigenlijkduizelen. In het ene artikel lezen we dat we zo snel mogelijk moetenelektrificeren en op dezelfde dag lezen we in een ander artikel dat hetstroomnet overbelast is en dat we op bepaalde tijdstippen juist minderzouden moeten gebruiken. Een mens kan van minder wanhopig worden.Het kabinet gaat ondertussen onverminderd door richting zero emissie in2050, terwijl de netcongestie inmiddels al jaren zichtbaar is en op kortetermijn niet wordt opgelost. De gevolgen zien we overal: woningen dieniet gebouwd worden, bedrijven die niet kunnen uitbreiden en voorzie-ningen die onder druk staan. Dit komt sterk tot uiting in het openbaarvervoer. Het rapport Raakvlak openbaar vervoer en netcongestie steltondubbelzinnig dat extra transportcapaciteit voor de elektriciteit in vrijwelhet hele land niet meer op tijd beschikbaar komt en dat daardoor de groei-en verduurzamingsambities van het ov worden verhinderd en vertraagd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90028 De verduurzaming van het busvervoer staat dus op meerdere plekkenonder druk. Er zijn gewoonweg te weinig aansluitingen met voldoendetransportcapaciteit voor het laden van elektrische bussen. Het doel omalle ov-bussen in 2030 zero emissie te maken staat dus weinig inverbinding met de realiteit van het beperkte stroomnet van dit moment.Het kabinet onderschrijft deze constatering zelf ook. In het Bestuurlijkakkoord Netcongestie & OV spreekt zij van een spanning tussen deagenda om het busvervoer te elektrificeren en de beschikbaarheid vanvoldoende laadcapaciteit. Daarom is mijn eerste vraag aan de Staatssecre-taris simpel: hoe kan zij blijven vasthouden aan de afspraak dat alleov-bussen richting 2030 zero emissie moeten zijn, terwijl uit de eigenstukken blijkt dat in 11 van de 27 nieuwe concessies, dus bijna de helft,problemen worden verwacht doordat tijdig voldoende netaansluitingenen gecontracteerd vermogen op dit moment nog ontbreken?Voorzitter. Op basis van deze constatering kun je simpelweg maar éénkeuze maken: de obsessie met zero emissie en de snelheid ervan staatniet in verhouding tot de weerbarstige realiteit tussen droom en daad.Daarbij komt nog eens dat het ov volgens het rapport niet eens eenprioriteitspositie heeft. Ov-partijen staan inmiddels in een steeds langerwordende rij voor een netaansluiting. Het is nog onduidelijk of ditüberhaupt mogelijk gaat worden. Mijn tweede vraag is dus: erkent deregering dat zij de sector feitelijk op elektrificatie heeft vastgezet, terwijl defysieke randvoorwaarden op een groot deel van het net momenteel nogontbreken en, zo nee, waarom niet? Daar hoort ook meteen een derdevraag bij: waarom heeft het ov wel een zware verduurzamingsopgavegekregen, maar kennelijk geen vanzelfsprekende voorrangspositie bij deschaarse netcapaciteit? Hoe valt dat bestuurlijk uit te leggen?Voorzitter. Het bestuurlijk akkoord laat zien dat in de congestiegebiedengewone contracten met netbeheerders vaak nog niet mogelijk zijn. Datbetekent dat elektrificatie op veel plekken afhankelijk wordt van alterna-tieve contractvormen, tijdsblokken en andere tijdelijke oplossingen.Daarmee wordt duidelijk dat de randvoorwaarden voor deze koers niet oporde zijn en dat de uitvoering in de praktijk steeds ingewikkelder wordt.Ook hierop zou ik dus graag een helder antwoord willen van de Staatsse-cretaris: waarom is eerst op elektrificatie aangestuurd en pas daarna opzoek gegaan naar contractvormen die het ook uitvoerbaar zouden kunnenmaken? Voor FVD moet de eerste vraag zijn: blijft het ov rijden, blijft hetbetaalbaar en blijft de bereikbaarheid overeind? Dat waren eigenlijk drievragen. Dat zijn dus de eerste drie vragen die voor FVD belangrijk zijn. Pasdaarna komt de vraag welke techniek op een bepaalde plek het meestgeschikt is.Nu zitten de vervoerders klem tussen een vol stroomnet en een inflexibeleregering, die haar doelstellingen niet wil bijstellen. We worden nu algeconfronteerd met de directe gevolgen daarvan. Wat staat ons dan op delange termijn nog te wachten? Ik vraag de regering dus ook: kan zijuitsluiten dat deze elektrificatiekoers, in combinatie met netcongestie,gevolgen krijgt voor kwaliteit, frequentie of continuïteit van busverbin-dingen en, zo nee, welke concessies lopen volgens de Staatssecretaris hetgrootste risico?Voorzitter. Er zit ook nog een principiële bestuursvraag onder. Want alsprovincies en vervoerders klem komen te zitten tussen concessie-eisen,netcongestie en oplopende kosten, wie draagt dan uiteindelijk de politiekeverantwoordelijkheid: het Rijk, de concessieverlener of de vervoerder?Wat betekent dit financieel? Hoeveel extra publieke kosten en risico’sontstaan er doordat vervoerders moeten voorsorteren op elektrificatie,terwijl er nog geen zekerheid is over aansluiting, contractvermogen endoorlooptijden?Voorzitter. De les is helder: uitvoerbaarheid moet centraal staan. Dereiziger heeft niets aan ambities die niet gereden worden. De belastingbe-Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90029 taler heeft niets aan beleid dat alleen met noodgrepen overeind blijft.Daarom moet realisme regeren: eerst een ov-systeem dat werkt, dan pasde rest.De voorzitter:Dank u wel. Dan ga ik naar de heer Grinwis voor zijn bijdrage namens deChristenUnie.De heer Grinwis (ChristenUnie):Voorzitter, dank u wel. De Staatssecretaris heeft het over «de vier b’s» inhaar brief: bereikbaar, betrouwbaar, betaalbaar en beschikbaar. Maar waaris de b van «beveiligd en van niet langer bevuild» gebleven? Ik voeg ereven wat variatie aan toe. De sociale veiligheid die de harde werkers inhet openbaar vervoer ervaren ligt met een 6,5 ruim onder de 7,8 diereizigers ervaren. Het aantal incidenten neemt toe. Volgens de brief van deStaatssecretaris is dat nu 72%, versus 68% in 2022. Hoe staat het nou metde aanpak daarvan? Ik las niets in de brief over de spoorwegpolitie. Wemoeten ov-boa’s in staat stellen hun taken goed uit te voeren, bijvoor-beeld door toegang tot registratiesystemen. Hoe staat het daarmee? Hoegaat het met de uitrol van de bodycams? De Staatssecretaris schrijft datdaar wel geld voor beschikbaar is, maar hoe gaat dat dan in de praktijk?Verder sluit ik me aan bij de vragen die door collega Goudzwaard zijngesteld over dit onderwerp.De heer Schutz (VVD):Wat vindt de heer Grinwis ervan dat ov-boa’s mogelijk situaties mogenbevriezen die niet per se tot hun domein behoren, zoals de openbareorde? Vindt de heer Grinwis dat dat kan? Zo ja, kan dat dan metgeweldsmiddelen?De heer Grinwis (ChristenUnie):Ik zie dat er in de praktijk een enorme behoefte is aan medewerkers die deveiligheid organiseren. Als de politie niet beschikbaar is, maar ov-boa’sdie rol wel kunnen vervullen, zou ik zeggen: geef ze daartoe de mogelijk-heden. Daarom vroeg ik ook om bijvoorbeeld de toegang tot registratie-systemen te regelen, want dat is concreet nodig om hun werk mogelijk temaken.De heer Schutz (VVD):Maar ook handboeien?De heer Grinwis (ChristenUnie):Daar sta ik open in. Het lijkt mij inderdaad nodig. We willen boa’s niet metéén arm op hun rug op pad sturen in het ov, waar het aantal geweldsinci-denten stijgt. Dat zou ik absoluut niet willen. Wij willen dus heel ver gaanom het voor boa’s mogelijk te maken dat ze hun werk goed uit kunnenvoeren. Het is aan het kabinet om hierop te reageren. Als een boauiteindelijk een soort volwaardige politieman of -vrouw wordt, moeten wedan niet inderdaad de ouderwetse spoorwegpolitie weer introduceren? Ikben benieuwd waar dan volgens het kabinet de grens ligt, maar ik benbereid ver te gaan.De voorzitter:Vervolgt u uw betoog.De heer Grinwis (ChristenUnie):Voorzitter. Dan kom ik op de b van betaalbaar. Daar is vanochtend al veelover gezegd en dat snap ik ook. Als je naar buiten kijkt, zie je natuurlijk deenergieprijzen stijgen. Het is wachten tot de energierekening van mensenstijgt. Het is ook wachten tot de prijs van het ov weer stijgt. Daar maak ikTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90030 me wel zorgen over. Gelukkig hebben we nu met amendementen – het isal vaker aangehaald – twee keer 224 miljoen geregeld. Die hebben we tedanken aan de verdeelsleutel van het studentenreisproduct, waartegenwoordig minder geld naartoe gaat. Op die manier kunnen we datgeld toebedelen aan met name provincies, zodat hun ov niet verderverschraalt. Dat geld komt boven op de structurele Bikkergelden van 300miljoen. Daarmee is er nog steeds een enorme structurele knoop. Daaromben ik terughoudend met betrekking tot incidentele voorstellen die hierzijn gedaan door bijvoorbeeld collega De Hoop. Die voorstellen klinkenbuitengewoon sympathiek, maar lossen de structurele knoop niet op. Ikleg toch de prioriteit bij het structureel overeind houden van het openbaarvervoer op een betaalbare wijze, maar ook met een wijdvertakt systeemals échte basisvoorziening, ook op het platteland. Hoe kijkt de Staatssecre-taris daartegen aan?De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):De heer Grinwis en ik delen volgens mij volledig de analyse dat we eengroot, structureel probleem hebben met de betaalbaarheid van hetopenbaar vervoer. Daar is volgens mij geen enkel misverstand over. Maarde heer Grinwis voorziet denk ik ook dat er op korte termijn nog groterebetaalbaarheidsproblemen zijn. Als je kijkt naar de bredere vervoersketen,kun je het hebben over accijnzen en over de betaalbaarheid van hetopenbaar vervoer. In een tijd van schaarse brandstoffen en na het berichtvan de Europese Commissie is de heer Grinwis het toch met mij eens datje voor die tijdelijke maatregelen zeker ook naar het openbaar vervoer zultmoeten kunnen kijken?De voorzitter:De heer Grinwis, kort graag.De heer Grinwis (ChristenUnie):Daar ben ik het zeker mee eens. Ik wil alleen voorkomen dat het geld datwe bijna voor de poorten van de hel hebben weggesleept, zijnde die tweekeer 224 miljoen, als dekking gaat fungeren voor het plan van de heer DeHoop. Die eerdere bezuinigingen op het ov moeten we niet mitigeren.De voorzitter:Excuses. Mevrouw Beckerman en meneer Van Duijvenvoorde, wilt u nietbuiten de microfoon praten? Dat is heel onrustig voor de spreker.De heer Grinwis (ChristenUnie):Voorzitter. Dat is het eerste. Het tweede is dat dit niet af mag leiden vanhet oplossen van de structurele knoop. Natuurlijk staat de Christen-Uniefractie zeer te trappelen om als onderdeel van een maatregelenpakketwaar het kabinet mee moet komen, het ov niet over te slaan. Ik ben het erdus helemaal mee eens. Wel wil ik waken voor te veel optimisme. Wekunnen niet als een soort baron Von Münchhausen met een betaalbaredalurenkaart het ov uit het moeras trekken. Dat gaat gewoon nietgebeuren. Kijk naar de sage van de Jongerendagkaart, die is gesneuveld.Dat is mijn – hoe zal ik het zeggen? – terughoudendheid bij het voorstel.Het is niet dat ik het er niet mee eens zou zijn.De voorzitter:Dank u wel. Er is nog een interruptie van de heer De Hoop. Graag geenherhalingen.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Concluderend denk ik dat de heer Grinwis en ik het met elkaar eens zijndaarover, maar ik zou dan ook met hem na willen denken over hoe wetoch tijdelijke maatregelen kunnen treffen zonder dat die de structureleTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90031 oplossingen raken. Hij weet dat ik groot voorstander ben van wat hij inzijn amendement heeft staan, en ik wil er ook voor blijven lopen dat diegelden goed besteed worden. Maar dan bekijk ik graag met de heerGrinwis hoe we voor die tijdelijke oplossing kunnen zorgen, want ook hijziet volgens mij dat het ov in een tijd van schaarse fossiele brandstoffeneen logischere oplossing is dan een aantal andere oplossingen die nutelkens ter tafel komen.De voorzitter:Dat is een uitnodiging om samen te kijken. U zou daarop kunnenantwoorden dat u dat gaat doen.De heer Grinwis (ChristenUnie):Voorzitter, dank voor deze voorzet. Dat gaan we zeker doen. Daar ben ikgraag toe bereid en ik daag ook de Staatssecretaris uit om daarin haarverantwoordelijkheid te nemen, want ik denk dat hier inderdaad eenopgave ligt. Dan ga ik snel verder.Voorzitter. Ik onderstreep dus dat de financiering van de exploitatie vanhet ov structureel op orde moet zijn. Ik ben benieuwd hoe het staat methet onderzoek dat werd aangekondigd door de heer Aartsen, devoorganger van deze Staatssecretaris, en vooral naar wat de Staatssecre-taris daarmee gaat doen, temeer daar het coalitieakkoord haar niet zo veelruimte geeft om daar wat mee te kunnen doen.Voorzitter. Dan kom ik nog heel kort bij toegankelijkheid. Ik sluit me aan bijde vragen van collega Huidekooper; dat is het voordeel als je later in de rijaan de beurt bent. Gelukkig zijn er steeds minder kapotte liften. Waar zitop dit moment volgens de Staatssecretaris de uitdaging? Ik ben benieuwdof zij inderdaad bereid is om de gevraagde extra inzet op toegankelijkheidtoe te zeggen.Dan kom ik bij Haarlem. Voelt de Staatssecretaris zich niet in het ootjegenomen door ProRail? Dit is eigenlijk een vraag aan haar ambtsvoor-ganger, maar misschien voelt de huidige Staatssecretaris dat met hemmee. Ik voel me in ieder geval aan het lijntje gehouden door de vorigeStaatssecretaris omdat die me eerst heeft uitgenodigd om een motie nogniet in te dienen, maar om nog even te wachten en haar dan op eengegeven moment alsnog in te dienen. De Staatssecretaris wilde «m gaanuitvoeren en toen bleek het tijdsvenster voorbij te zijn. Uiteindelijk gaatmijn kernvraag hier over de frequentieverhoging. Die dreigt nu achter dehorizon te verdwijnen. Kan de Staatssecretaris mij garanderen dat diefrequentieverhoging er gewoon gaat komen?Ik heb nog één korte vraag, maar ik weet niet of ik nog tijd heb.De voorzitter:U heeft nog twintig seconden.De heer Grinwis (ChristenUnie):Oké, heel mooi. Dan heb ik nog twee laatste punten. Het eerste is ERTMS.Het is geen spoordebat, maar ik krijg toch een beetje zorgwekkendesignalen uit verschillende regio’s dat het niet goed gaat. Wanneer kunnenwe hierover weer een voortgangsbrief tegemoetzien? Ik weet dat deStaatssecretaris over twee weken een openingshandeling gaat verrichtenaan een proefbaanvak op het traject Leeuwarden-Harlingen. Misschien isdat een aanleiding om daar eens wat meer inzicht in te geven. Gaat ditwel goed komen? En de reactie op de ...De voorzitter:Dank u wel. U bent door uw tijd heen.De heer Grinwis (ChristenUnie):Oké. Nou, prima.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90032 De voorzitter:Oké, dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Jumelet namens hetCDA.De heer Jumelet (CDA):Voorzitter, dank. Het ov is als onderdeel van het mobiliteitssysteemonmisbaar voor een leefbaar, bereikbaar en duurzaam Nederland. Hetverbindt mensen met werk, onderwijs en zorg, en met elkaar, zo lees ik inde brief van de Staatssecretaris. Het CDA is het daar hartgrondig meeeens. Het ov is in alle regio’s voor veel mensen een voorwaarde om meete kunnen doen. Daarom is het zo belangrijk dat we serieus werk makenvan een goed werkend ov tegen een betaalbare prijs.Inmiddels zijn we door het rapport-Berenschot, met daarin de vijfaanbevelingen, geïnformeerd over de resultaten van de verkenning vanpublieke mobiliteit. Ook is onlangs het onderzoek gestart door ABDTOP-Consult, wordt het huidige ov-systeem onder de loep genomen enworden knelpunten geduid. Voor de zomer wordt dit rapport opgeleverd,zo horen we. Ik heb een vraag aan de Staatssecretaris. We snappen dat wede onderzoeken moeten afwachten, maar heeft de Staatssecretaris zelf aleen richting van denken als het gaat om bereikbaarheid, en in hetbijzonder het plaatje dat zij dan voor ogen heeft als resultaat?Bij de begroting van IenW heb ik de suggestie gedaan om terug te gaannaar de tekentafel, als het gaat om publiek vervoer of om sec ov, ook metde gedachte om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen. Eenvan de aanbevelingen in het rapport van Berenschot is namelijk om deverschillende geldstromen inzichtelijk te maken. Het zou toch mooi zijnom nu eindelijk eens vanuit de reiziger te denken in plaats van vanuit devraag bij welk departement het geld op de begroting staat.Voorzitter. Dan kom ik bij «vuil en veilig», of, zo u wilt, «vies en veilig».Met het eerste wil ik beginnen. In het dagblad Trouw van 20 maartjongstleden vertelde een schoonmaker wat hij dagelijks meemaakt bij hetschoonmaken van treinstellen. Het geeft een inkijkje in hoe schoonmakersdagelijks geconfronteerd worden met vuil en viezigheid. Hij vertelt over dewerkdruk, waardoor het ook steeds lastiger wordt om nieuwe collega’s tekrijgen en de vacatures te vervullen. Ik heb heel veel waardering voordeze mensen. Aan de schoonmakers ligt het niet, zeg ik hier maar. Is deStaatssecretaris van deze problematiek op de hoogte, en vindt zij ook datschoonmaak niet het sluitstuk moet zijn van de bedrijfsvoering van NS?Ligt hier niet een schone taak voor NS, namelijk om hier echt met zorg enwaardering voor het schoonmaakpersoneel werk van te maken? Moetenwe overigens NS niet gewoon houden aan de afspraken in de concessie?Graag een reactie op dit punt van de Staatssecretaris.Dan veiligheid dus. Een aantal van de collega’s heeft er ook al aandachtvoor gevraagd. Nog elke dag is er sprake van agressie in de trein en in debus. Het aantal gemelde incidenten neemt nog steeds toe. Wanneerkrijgen boa’s wat ze nodig hebben, zoals toegang tot het rijbewijsregister,de strafrechtketendatabank en het vreemdelingenregister? Het is net algenoemd. Mijn collega Straatman heeft bij het boa-debat hierover vragengesteld, maar van de Minister van JenV is wat ons betreft nog geen helderantwoord ontvangen. Kan de Staatssecretaris wellicht al meer zeggen opdit punt? Ook voor veiligheid geldt dat we daar niet op mogen toegeven.Ook hier gaat het erom dat personeel het werk voor een tevreden reizigermet plezier kan doen.Voorzitter. Nederland staat voor een grote mobiliteitsopgave. We willenbereikbaarheid, de CO2-uitstoot moet verminderd worden en tegelijkertijdmoeten we de druk op onze infrastructuur verlagen. Daar kunnen wat onsbetreft initiatieven zoals de Coalitie Anders Reizen en MaaS-aanbieders,Mobility as a Service, een belangrijke rol in spelen. Ze laten zien datduurzaam en efficiënt reizen niet alleen een ambitie is, maar dat hetvandaag al in de praktijk wordt gerealiseerd. De Coalitie Anders ReizenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90033 vertegenwoordigt meer dan 70 grote organisaties met samen ongeveer550.000 werknemers. MaaS-aanbieders bedienen inmiddels ruim 1,1miljoen zakelijke reizigers. Deze markt groeit jaarlijks met meer dan 10%.Steeds meer werkgevers kiezen ervoor om hun mobiliteitsbeleid teverduurzamen en tegelijkertijd te vereenvoudigen. Hoe kijkt de Staatsse-cretaris naar de aanbevelingen van de Coalitie Anders Reizen, bijvoor-beeld over hoe werkgevers de sleutel zijn tot slimmer ov-beleid? Hoe gaanwe werkgevers helpen met de overgang van papieren plannen naar actie?De voorzitter:Meneer Jumelet, u zit aan de vier minuten. Ik weet niet of u ...De heer Jumelet (CDA):Nog één zin.De voorzitter:Wat zegt u? Eén zin? Dat zijn meestal vijf zinnen.De heer Jumelet (CDA):Nee, één zin. Nou ja, een paar zinnen achter elkaar met een kommaertussen.De voorzitter:Echt één zin. Het gaat niet over u persoonlijk, maar ik constateer dat hetheel vaak zo werkt. Wilt u dus afronden?De heer Jumelet (CDA):Ja, zeker, voorzitter. Hoe kijkt de Staatssecretaris in dit kader naar dehuidige ontwikkeling van MaaS en deur-tot-deurmobiliteit in Nederland,en welke rol ziet zij hierin voor de overheid? Graag een reactie.Dank u wel.De voorzitter:Heel goed. Dank u wel. Dan is er een interruptie van de heer Grinwis.De heer Grinwis (ChristenUnie):Ik zal niet interrumperen met de vraag wat de heer Jumelet nog meer hadwillen zeggen. Mijn vraag is de volgende. Er werd net gesuggereerd datde 600 miljoen die nu nog gereserveerd staat voor de Lelylijn misschienwel naar iets anders zou kunnen, afhankelijk van het afwegingskader. Hoestaat het CDA hierin? Wat vindt het CDA van het advies van Knot?De heer Jumelet (CDA):Dank voor deze vraag, want die geeft wat meer zendtijd. Het is, denk ik,goed om te zeggen dat wij als CDA gevraagd hebben om een rondetafel-gesprek met de heer Knot om goed geïnformeerd te worden over hetrapport dat hij heeft opgeleverd. We zijn ook benieuwd naar de appre-ciatie van het kabinet. De 600 miljoen staat wat ons betreft voor deLelylijn. Daar zijn afspraken over gemaakt; dat mag helder zijn.De voorzitter:Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer El Abassi, namens defractie van DENK.De heer El Abassi (DENK):Dank, voorzitter. De kosten van levensonderhoud stijgen fors. De illegaleaanval op Iran door de VS en Israël werkt door in onze hogere energie- enbrandstofprijzen. Die raken Nederlandse huishoudens direct in hunportemonnee. Dat merken mensen nu elke dag. Aan de pomp lopen deprijzen fors op. In Nederland wordt die druk nog eens versterkt doorTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90034 beleid. Inmiddels bestaat bijna twee derde van de brandstofprijs uitaccijns, btw en heffingen. Twee derde is meer dan de helft, en mensenbetalen dus grotendeels niet voor de brandstof zelf maar voor belastingenen dus voor beleid. Daarmee draagt datzelfde beleid niet bij aanbetaalbare mobiliteit.Voorzitter. Nederland behoort tot de top drie van landen in de EU met dehoogste brandstofbelastingen. Andere landen laten zien dat het anderskan. Spanje, Italië en Noord-Macedonië hebben allemaal de belastingenverlaagd. Zweden en Griekenland volgen en België hanteert eenmaximumprijs. Waarom grijpt Nederland niet in, op welke manier danook? Wat gaat Nederland doen om de prijzen betaalbaar te houden?Voorzitter. Die absurde kosten raken ook met name onze taxibranche.Onze taxibranche wordt klemgezet. Waar andere landen de lastenverlagen, zien onze taxichauffeurs dat niet gebeuren. Ondernemers zienhun marges verdwijnen. Faillissementen dreigen. De gevolgen zijn dattaxichauffeurs stoppen, bedrijven omvallen en een hele sector onder drukstaat. Is de Staatssecretaris het met mij eens dat ingrijpen noodzakelijk isom dit te voorkomen? Wat gaat de Staatssecretaris doen om de taxichauf-feurs te beschermen?Terwijl autorijden door de hoge kosten voor veel Nederlandersonbetaalbaar wordt, rijzen ook de ov-kosten de pan uit. Zo verhoogt deNS de prijzen in 2026 opnieuw met gemiddeld 6,5%. Tussen 2015 en 2023zijn de vervoerskosten met bijna 30% gestegen. Dit raakt vooral mensenmet een laag inkomen, eenoudergezinnen en huishoudens buitenstedelijke gebieden, die maandelijks al honderden euro’s tekortkomen.Daarmee behoort het openbaar vervoer in Nederland tot het duursteopenbaar vervoer ter wereld. Het is 30–35% duurder dan het Europesegemiddelde. Prijzen blijven sneller stijgen dan de inflatie. Tegelijkertijdwordt er met meer dan 100 miljoen bezuinigd in grote steden als DenHaag, Amsterdam en Rotterdam. Wat gaat de Staatssecretaris doen om tevoorkomen dat openbaar vervoer nog duurder wordt?Volgens het Nibud worden niet alleen lage, maar ook steeds meer hogereinkomens beperkt in hun mobiliteit en vrijheid om te reizen. Wat gaat deStaatssecretaris doen om reizen voor iedereen betaalbaar te houden?Er kunnen verschillende maatregelen genomen worden om die pijn teverzachten. In Duitsland is getest met een 9 euroticket. Volgens mij werddit al genoemd door een ambtsgenoot. Wat vindt de Staatssecretaris vandat idee? Het resultaat was namelijk duidelijk: meer mensen maaktengebruik van het ov en de financiële druk op huishoudens nam af. Enkelestaten in Australië hebben ervoor gekozen om ov gratis aan te bieden.Wat vindt de Staatssecretaris van dat idee?Er zijn veel meer ideeën te bedenken. Ik zou de Staatssecretaris willenvragen of de Staatssecretaris nog andere ideeën heeft om het ovbetaalbaar en toegankelijk te houden voor iedereen. Wij als DENK zijn vanmening dat alles kan. Het geld is er ook. De vraag is waar je het aan uit wilgeven. Daarmee rond ik af. De vraag is niet of het kan, maar of ervoorgekozen wordt om het wel of niet te doen.Voorzitter, dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. U heeft een interruptie van de heer Jumelet.De heer Jumelet (CDA):Het gaat vandaag over ov- én taxibeleid, dus ik was blij dat mijn collegaaan mijn linkerzijde ook over taxi’s sprak. Ik zat onlangs in de taxi inRotterdam. Dat gebeurt mij niet zo heel vaak, maar toch. Mijn collega hadhet over het beschermen van de taxi. Mijn vraag is: wat stelt hij zich daarzelf bij voor?De heer El Abassi (DENK):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90035 We zien dat de taxi’s het op alle manieren moeilijk krijgen als het gaat ombeleid. We zien dat er steeds meer emissievrije zones komen. We zien dater steeds minder plekken zijn waar taxi’s zich kunnen vestigen. We ziendat de brandstofprijzen omhooggaan, waardoor taxi’s veel meer rittenmoeten draaien om rond te komen. Als ik het heb over hoe we de taxi’skunnen beschermen, dan is mijn vraag: hoe kunnen we er in beleid voorzorgen dat we het voor de taxi’s makkelijker en betaalbaarder maken? Ikzie het tegenovergestelde gebeuren, vandaar mijn vragen aan deStaatssecretaris.De heer Jumelet (CDA):Heel kort: ik deel de zorgen van de collega.De voorzitter:Dank u wel. U was aan het einde gekomen van uw betoog. Ik zet even devoorzitterspet af om de gelegenheid te krijgen om namens BBB eeninbreng te doen. Ik geef het voorzitterschap tijdelijk over aan de heer DeHoop.Voorzitter: De HoopDe voorzitter:Dank. Dan geef ik mevrouw Van der Plas het woord namens deBoerBurgerBeweging.Mevrouw Van der Plas (BBB):Dank u wel, voorzitter. Ik ga de betaalbaarheid en de toegankelijkheidskippen, want daar zijn heel veel vragen over gesteld waar ik mij bijaansluit.Ik begin gelijk maar met: we hebben een gigantisch gezags- en gedrags-probleem in Nederland. De mensen die in het ov werken, weten dat alsgeen ander. Dag in, dag uit worden ze geconfronteerd met incidenten dieverschillen van overlastgevers die rondhangen op stations tot agressietegen reizigers en personeel in de treinen en de bussen. Enkele wekenterug sprak ik met mensen van Veiligheid & Service van de NS. Zij krijgente maken met gemiddeld drie veiligheidsincidenten per dag, waarvanminimaal één met letsel. Dat is iets wat niet normaal mag zijn in onzesamenleving en het is helaas normaal geworden. Door de vakbonden zijnconcrete voorstellen gedaan om de sociale veiligheid structureel teverbeteren. De strekking hiervan is dat eerst snel de basis op orde moetzijn. Er is structureel sprake van onderbezetting bij Veiligheid & Service,V&S, waardoor medewerkers hun werk niet goed kunnen doen. Deinstroom zou moeten worden vergroot en de uitstroom moet wordenbeperkt.Ik heb de volgende vragen voor de Staatssecretaris. Kan er een verge-lijkbaar proces komen voor V&S, Veiligheid & Service, als bij denoodmaatregelen in 2022 toen er grote conducteurstekorten waren en dedienstregeling in de knoop kwam? Een chauffeuse van de HTM – dat ishier de Haagse vervoersmaatschappij – deed enkele weken geleden haarverhaal in het rondetafelgesprek Veiligheid in het ov. Ik wil een paarsuggesties aan de Staatssecretaris voorleggen. Wat vindt de Staatssecre-taris van ideeën als slimme camerabewaking, realtimemonitoring encamera’s op basis van AI als aanvulling op fysieke aanwezigheid vanveiligheidspersoneel, zoals boa’s en controleurs? Dat zijn camera’s diebijvoorbeeld verdachte of gevaarlijke situaties detecteren. Wat vindt deStaatssecretaris bijvoorbeeld van het idee van een noodknop voorpassagiers in het ov, waarbij alle lichten van de bus of tram gaanknipperen? Op die manier kan iedereen zien dat er wat aan de hand is.Ook een voorbijrijdende politieauto kan dat zien. Zij krijgen dan meteenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90036 een melding zodat agenten direct kunnen ingrijpen. Ik vind het vrijcreatieve ideeën. Ik zou graag horen wat de Staatssecretaris daarvanvindt.De heer Schutz (VVD):In aanvulling op de belangrijke vragen die mevrouw Van der Plas stelt hebik nog een vraag. Vindt mevrouw Van der Plas eigenlijk met mij dat ergezien de capaciteitsproblemen met name moet worden ingezoomd opAI-cameratoezicht in de wagon, waar het gebeurt, vaak tussen de stations,desnoods met een zo gehekelde onderzoeksvraag? Dat maakt namelijkecht het verschil. Is mevrouw Van der Plas dat met mij eens?Mevrouw Van der Plas (BBB):Ik denk dat AI heel veel dingen zou kunnen aanvullen. Ik denk zelf niet –maar ik kom uit de generatie die graag menselijk contact heeft – dat hetalles kan vervangen, want we weten ook dat mensen in het ov het fijnvinden om een conducteur of iemand anders te zien die ze kunnenaanspreken. Maar de basis van mijn vraag is ook: kunnen we AI alsaanvulling gebruiken in het ov, voor bijvoorbeeld het toezicht of hetdetecteren van dingen? Denk aan gevechten, valpartijen en noem allesmaar op.De heer Schutz (VVD):Dus en-en-en. Steun.Mevrouw Van der Plas (BBB):Dat is fijn om te horen.De voorzitter:U vervolgt uw betoog.Mevrouw Van der Plas (BBB):Valt er te denken aan een veiligheids- en gedragsapp voor reizigers,geïntegreerd met een mobiele landelijke app, zodat reizigers ook snelincidenten kunnen melden? Of valt te denken aan pushmeldingen overdrukke periodes of verdachte situaties, zodat mensen veiligere keuzeskunnen maken?Voorzitter. De mensen die de treinen, de stations en het openbaar vervoervoor ons veilig houden, moeten over de juiste middelen beschikken. Daarhoort ook toegang bij tot de systemen die nodig zijn om relschoppers enandere overlastgevers daadwerkelijk te kunnen identificeren. Het loopt nuvast op het moment dat boa’s een boete willen uitschrijven, omdat zijiemand niet kunnen identificeren en geen directe toegang hebben tot hetrijbewijsregister. Ik heb een aantal vragen aan de Staatssecretaris. Is zijhet met BBB eens dat de boa’s die actief zijn op en rond het spoor en inhet ov, naast toegang tot het rijbewijsregister, gecontroleerd toegangmoeten krijgen tot gezichtsherkenning? Is zij het met ons eens dat dit zouhelpen om agressiviteit tijdens het uitdelen van de boete tegen te gaan?Wordt er gewerkt aan alternatieven voor identificatie wanneer iemandgeen identiteitsbewijs of rijbewijs heeft? Zo ja, welke instrumenten krijgenboa’s concreet tot hun beschikking?Voorzitter, ik rond af. De samenleving verhardt. Handhavers en hulpver-leners staan aan de frontlinie. Zij willen er juist voor zorgen dat iedereengezond en veilig is. We moeten mensen daarin blijven ondersteunen,want dit is hard nodig.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Van der Plas, voor uw bijdrage namens deBoerBurgerBeweging. Ik geef het voorzitterschap weer aan u terug.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90037 Voorzitter: Van der PlasDe voorzitter:Dank u wel. We zijn behoorlijk uit de tijd gelopen, wat betekent dat we ditdebat waarschijnlijk niet binnen de gestelde tijd kunnen afronden. Hetvoorstel is om nu wel te schorsen en tevens gelijk een lunchpauze tehebben. Dat doen we tot 13.35 uur, dus een halfuur. Dan zetten we ditdebat voort en kijken we hoever we komen. Ik voorzie dat we het nietallemaal redden binnen de tijd, dus op woensdag 15 april doen we dan devoortzetting van dit debat vanaf het moment dat we het hier hebbengeëindigd. Er is ook een ander voorstel. De Staatssecretaris kan eventueeléén uur verlengen vandaag, dus we kunnen ook iets langer doorgaan.Wellicht hebben leden andere debatten waardoor dat niet gaat lukken.Dan is het voorstel dus om door te gaan tot 14.15 uur en te kijken hoeverwe komen, en de voortzetting te doen op woensdag 15 april van 11.30 uurtot 13.30 uur.De heer Heutink (Groep Markuszower):Ik snap het voorstel. Ik vind het goed, hoor. Maar ik vind doorgaan lastig,omdat we de Staatssecretaris dan midden in haar beantwoording moetenafkappen. Ook als we nu om 13.35 uur terugkomen, moeten we debeantwoording van de Staatssecretaris afkappen. Is het niet veel chiquerom de Staatssecretaris alle ruimte te geven om de vragen zo goedmogelijk te beantwoorden en haar te vragen om haar beantwoording op15 april te beginnen? Vanuit de Kamer is er toch het brede verzoek om tekijken naar de ov-prijzen. Als we nu dus stoppen en dat doen, hebben wemeer tijd om er dieper op in te gaan en dan hebben we ook beter inzichtin hoe de situatie in Nederland ervoor staat.De voorzitter:De heer De Hoop had ook een voorstel.De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ik twijfel om één reden. Er is breed vanuit de Kamer de suggestie aan deStaatssecretaris meegegeven om de prijzen van het openbaar vervoeronderdeel te laten zijn van het maatregelenpakket dat het kabinet dekomende periode bespreekt. Het helpt wel als de Staatssecretaris in iedergeval aan kan geven dat dat het geval is. Dan voel ik ook meer ruimte omde rest van het debat pas op 15 april te voeren. Anders zou je misschiennog een opdracht aan de Staatssecretaris willen meegeven bij eentweeminutendebat. Het helpt wel als we al een beetje een beeld krijgenvan de Staatssecretaris. Dat geeft mij iets meer comfort om het debat laterte vervolgen.De voorzitter:Maar uw voorstel is dus om daar straks mee verder te gaan en de rest op15 april te doen?De heer De Hoop (GroenLinks-PvdA):Ja, tenzij de Staatssecretaris zegt: ik heb uw Kamer gehoord en ik ga datnu al meenemen, voordat we op 15 april de beantwoording hebben. Alsde Staatssecretaris dat signaal geeft, heb ik er wel vertrouwen in dat zijdaarmee aan de slag wil gaan in de gesprekken die ook met de Ministervan Klimaat en Groene Groei worden gevoerd op dit moment.De voorzitter:Ik kijk ook nog even rond voor eventuele andere suggesties. Meneer ElAbassi.De heer El Abassi (DENK):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90038 Ik vind het ook beter en efficiënter om het op de manier te doen dieHeutink beschrijft. Volgens mij hoorde ik in het laatste deel van hetantwoord van de heer De Hoop ook ruimte om dat op die manier te doen.Dan kunnen we gewoon een schriftelijke beantwoording krijgen en de restvoortzetten op 15 april wat mij betreft.De voorzitter:Ik kijk dan even naar de Staatssecretaris. Kan zij hier even op ingaan eneventueel iets toezeggen in antwoord op de vraag van de heer De Hoop?Staatssecretaris Bertram:Zeker. Het is ook fijn als we de 15de door kunnen gaan met het debat,want het is inderdaad belangrijk dat we dat gesprek met elkaar voeren. Erzijn namelijk echt heel veel elementen waar ik graag met u over in debatben, zeker als het gaat om de sociale veiligheid en al die andere aspecten.Ik had natuurlijk een gloedvol betoog voorbereid, maar dat laat ik dan nueven zitten; dat hou ik dan op de 15de.Over die betaalbaarheid kan ik in ieder geval zeggen dat het kabinetnatuurlijk op dit moment bezig is met het verkennen van maatregelen. Ikvind ook dat het ov daar onderdeel van zou moeten zijn. Ik heb op 23 aprileen overleg met het NOVB, dus ik wil ook met de vervoerders en met demedeoverheden bezien wat wij nu kunnen vanuit het ov. Ik geef er weltwee punten bij. Velen van u hebben het al gezegd, maar ik geef het ooknog eens even voor de zekerheid mee: de dekking is natuurlijk een helebelangrijke en die zal altijd in elk gesprek een punt moeten zijn. Tentweede hebben we natuurlijk die Onderwegpas gehad en die heeft ook toteen aantal technische ingewikkeldheden geleid. Een van de vraagstukkenwas ook hoe je dan het geld bij de mensen krijgt die er het hardst op zittente wachten. Als je dat generiek doet, gaat het namelijk heel veel geldkosten én komt het niet bij de mensen die het nodig hebben. Dat zijn dusin ieder geval de twee punten die ik uit dit debat meeneem. Daarbij doe ikde toezegging dat ik daar uiteraard mee aan de slag ga; ik vind hetbelangrijk en heb de oproep van u allen ook gehoord. Ik vind het ook fijnals u mij inderdaad de ruimte geeft om dit op verschillende momenten opte nemen, binnen die twee piketpaaltjes die ik wel wil slaan, dus met hetNOVB maar ook met het kabinet, waarin ook gesprekken worden gevoerd.De voorzitter:Ja. NOVB is overigens de Nederlandse organisatie van vervoersbedrijven,als ik het goed heb, voor de mensen die de afkorting niet kennen.Staatssecretaris Bertram:Ja, zeker.De voorzitter:Ik ga toch even kijken. Als we nu stoppen, betekent dat dat we zeker driekwartier missen. Met het voorstel voor woensdag 15 april van 11.30 uurtot 13.30 uur werd bedoeld dat we eerst door zouden gaan en het danzouden voortzetten. Ik weet dus niet of we er dan met twee uur komen,ook gezien het grote aantal vragen, dus misschien moeten we dan nogweer wat langer door. Maar dat ligt ook aan de beschikbaarheid van deStaatssecretaris.Staatssecretaris Bertram:Zeker. Maar ik kan wel een poging doen, voorzitter, om in ieder geval eendeel van de vragen zo veel mogelijk schriftelijk af te doen. Ik heb demogelijkheid om dat dan te doen. Dan kan ik ingaan op de verschillendeonderwerpen waarvan u gezegd heeft dat u die echt heel belangrijk vindt,zoals natuurlijk de veiligheid en het verdergaan met betaalbaarheid, maarook de concessie, de toegankelijkheid en de vraag wat het stelsel isTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90039 waarbinnen je moet opereren. Ik pak dan die thema’s die in dit debat naarvoren zijn gekomen en dan kan ik in ieder geval een poging doen om er zoveel mogelijk schriftelijk te beantwoorden, zodat we op de 15de effec-tiever door kunnen gaan.De voorzitter:Ja, dank u wel. Meneer Schutz.De heer Schutz (VVD):Ik heb een vraag daarover. De realiteit is dat bewindslieden altijd erg hunbest doen om de vragen te beantwoorden, maar dat het niet altijd lukt, inde zin dat er ook nog weleens wat van tafel valt of dat de vraag net nietgoed begrepen is. Hoe borgen we dan dat die worden meegenomen?Gebeurt dat dan in een fysieke tweede termijn, of gaat het dan gewoondoor op de 15de? Ik wil wel even die zekerheid hebben dat we, met hetvele dat is gezegd – er is namelijk heel veel gezegd vandaag, en terecht –op al die dingen die we met elkaar hebben benoemd ook echt wel deantwoorden krijgen.De voorzitter:Dat is inderdaad het nadeel van de schriftelijke beantwoording. Als je hetmondeling in een debat doet, kun je elkaar namelijk blijven bevragen. Ikzou willen voorstellen om wel een deel schriftelijk te laten beantwoorden,en daarnaast te zorgen dat er wel genoeg ruimte is voor het mondelingedebat. Ik ben het namelijk met de heer Schutz eens dat je niet weet of jehet helemaal kan borgen. We kunnen ook proberen om er een uur aanvast te plakken, zodat we op de 15de een uurtje eerder beginnen of eenuurtje later eindigen, maar daar zullen we nog op terugkomen.Vooralsnog stel ik vast dat we nu stoppen en dat we op de 15deverdergaan, van 11.30 uur tot 13.30 uur, waarbij die tijdstippen nog ietskunnen veranderen. Ik denk dat iedereen hier goed mee kan leven. Ik wildaar even bij zeggen dat dit een heel belangrijk debat is. Dat zie je ook: wehebben hier elf fracties zitten. Ik leg het even uit voor de mensen thuis. Erwordt bij de voorbereiding altijd een inschatting gemaakt van hoeveelleden er zullen meedoen, hoeveel spreektijd die zullen gebruiken enhoeveel tijd er dan nog over is. Maar je ziet dat dit onderwerp heel ergleeft en dat er ook heel veel fracties aanwezig zijn. Daarom hebben wedeze keer eigenlijk te kort de tijd gehad. Dat gaan we de volgende keerbeter inschatten, denk ik.De heer Huidekooper (D66):Allereerst steun voor dit voorstel. Ik zou dan inderdaad willen voorstellenom het debat ook iets te verlengen, zodat er genoeg ruimte is voor deleden om hun vragen te stellen. Eén ding is mij nog een beetje ondui-delijk. De heer De Hoop vroeg in zijn voorstel, meen ik, of we dan ookvoor 15 april weten waar het kabinet aan denkt qua maatregelen op hetvlak van het ov. De Staatssecretaris gaf daarop als antwoord: ik ga daarnapas met de vervoerders in gesprek. Het is mij dus even niet helder of weop 15 april ook al op tafel hebben waar het kabinet aan denkt quamaatregelen.Staatssecretaris Bertram:U vraagt mij om op het vlak van de betaalbaarheid een aantal scenario’ste bekijken: wat kunnen we wel en wat kunnen we niet? Daarbij is ook eenaantal waarschuwingen meegegeven door een deel van deze commissie:let op dat de dekking goed is en let op dat je de korte termijn van de langetermijn onderscheidt. Dat vind ik zelf ook een hele belangrijke, want wehébben natuurlijk een onderzoek uitstaan – ja, ik kan er ook niks aan doen;het is een onderzoek – dat ergens in de loop van het voorjaar komt. Ikmoet het voorstel van uw commissie dus plaatsen naast wat er in iederTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90040 geval voor de lange termijn is uitgezet. Ik kan mijn best doen om in diebrief in ieder geval weer te geven hoever het kabinet is. Het kabinet zalimmers op een aantal momenten dat debat moeten voeren. Het enige watik u kan toezeggen, is dat ik de urgentie heel goed begrijp en dat ik dit ookin mijn eigen betoog had meegenomen. Dat zult u natuurlijk nooit weten,want dat staat hier op papier, maar het is wel waar. Ik ga dus mijn uiterstebest doen om binnen het ontwikkelen van de scenario’s en het besprekenvan de maatregelen, in dat tempo ook uw verzoek en uw wensen een plekte geven.De voorzitter:Dank. Tot slot nog de heer Schutz, want dan kunnen we afronden. O, deheer Goudzwaard ook nog. Ik wil ook wel even tot een afronding komen.De heer Goudzwaard (JA21):Voorzitter, ik ga helemaal mee in dit voorstel, en tegelijk wil ik hetvolgende even benoemen wat betreft de schriftelijke beantwoording. Ikheb geluisterd naar de andere partijen en ik denk dat bijna de helft van departijen het heeft gehad over de handelingsverlegenheid van ov-boa’s.Dan gaat het echt over die drie-eenheid van rijbewijsregister, strafrechtke-tendatabank en vreemdelingenregister. Als daar duidelijkheid over komt,ook in overleg met JenV, zou dat de efficiency van onze tweede termijnzeer zeker ten goede komen. Dat wilde ik toch echt even benoemdhebben.De voorzitter:Oké. De heer Schutz.De heer Schutz (VVD):Ik heb een procedurele opmerking. Op de 15de hebben we een nadererichting ten aanzien van wat er financieel mogelijk is binnen de piket-paaltjes. Hoe moeten we dat dan zien in relatie tot dat andere debat, datop 22 april staat? Dat hangt allemaal met elkaar samen, want dat komtsamen in de begroting. Wat er kan en wat er niet kan, heeft ook te makenmet de stand van de infra. Wanneer komt u waarmee, en wanneer kunnenwe u waarover bevragen?De voorzitter:Nu wordt het allemaal wel een beetje moeilijk en ...De heer Schutz (VVD):Ja, maar dit is wel een werkelijkheid die er is.De voorzitter:Ja, dat snap ik. Dat is het debat Strategische keuzes bereikbaarheid. Ikgeef nu nog kort het woord aan de Staatssecretaris, en dan wil ik tochecht komen tot een afronding en tot een akkoord over woensdag 15 april.Anders wordt het allemaal heel erg diffuus. De Staatssecretaris.Staatssecretaris Bertram:Op het punt van de sociale veiligheid vindt u mij aan uw zijde, want ikvind dat een van de belangrijkste onderwerpen. Tegelijkertijd weet ikvanuit mijn vorige baan ook hoe ingewikkeld het is om het echt goedgeregeld te krijgen. ik ga dus mijn best doen en ik ga zeker zo snelmogelijk in gesprek met de collega van JenV. Dat was ik overigens al.Alles wat ik weet, komt dus in die brief. Dat is eigenlijk wat ik u kantoezeggen. Ik probeer uiteraard zo ver mogelijk te komen.Ten tweede denk ik dat ik, ook voor het verloop van dit debat, betrekkelijkweinig anders kan doen dan mijn eigen insteek in dit debat zo goedmogelijk schriftelijk op papier te zetten, en daarbij uw wensen en uwTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90041 vragen mee te nemen. Op de 22ste zal ik het dan samen met de Ministervan IenW over de instandhouding hebben. Dat wordt een breder debat. Iksnap heel goed waar de interferentie zit, en tegelijkertijd is dat wat we nugaan doen. Anders had ik dat ook in mijn beantwoording gedaan.De voorzitter:Helder, inderdaad. Dan stoppen we dit debat nu en gaan we op woensdag15 april verder. Daarvoor krijgt u dan nog de definitieve convocatie mettijd en zaal. Ik wil iedereen bedanken: de Staatssecretaris, haar staf, deKamerleden die dit debat hebben bijgewoond, de mensen op de publieketribune en de mensen die het debat thuis hebben gevolgd, en uiteraardonze bodes, die ons altijd van alles voorzien en die ervoor zorgen dat wijhier een goed debat kunnen voeren. Dank je wel.Sluiting 13.23 uur.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 90042