Stimuleren van kwaliteitsverbetering

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202431 293Primair Onderwijs31 289Voortgezet OnderwijsNr. 737 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZETONDERWIJS Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 juni 2024In het voorjaar van 2023 heeft uw Kamer een motie aangenomen, waarinde regering werd opgeroepen in het funderend onderwijs op school-niveau te stoppen met de waardering Goed en het predicaat Excellent.1De overweging die ten grondslag ligt aan deze motie was de wens om deInspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie) te laten focussen op hunhandhavende taak. In gesprek met uw Kamer werd ook het bezwaar vanvermeende kansenongelijkheid en het vergroten van concurrentie tussenscholen onderling genoemd. In de per 1 augustus 2023 gewijzigdeonderzoekskaders van de Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie) isde waardering Goed op schoolniveau daarom afgeschaft. Het predicaatExcellent is in juni 2023 voor het laatst uitgereikt. De waardering Goed enhet predicaat Excellent waren onderdeel van het stimulerend toezicht vande inspectie. Stimulerend toezicht heeft als doel om scholen aan te zettentot kwaliteitsverbetering die verder reikt dan het eindoordeel Voldoende.Aan uw Kamer is toegezegd om te verkennen hoe scholen vanuit hettoezicht gestimuleerd kunnen worden om te werken aan kwaliteitsverbe-tering, zonder dat dit ten koste gaat van de kansengelijkheid.2 Uw Kamerzou hierover dit voorjaar worden geïnformeerd. In deze brief – die ik stuurmede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap – vindtu een uitwerking van deze toezegging.Stimulerend toezicht en de uitkomsten van de onderzoekenDe inspectie houdt allereerst toezicht op de naleving van de deugdelijk-heidseisen.3 Voldoen scholen of besturen niet aan de eisen die de wetstelt, dan geeft de inspectie een herstelopdracht. Een andere wettelijketaak van de inspectie is het bevorderen van de ontwikkeling van het1Kamerstukken II, 2022/23, 36 200-VIII, nr. 188.2Kamerstukken II, 2022/23, 31 293, nr. 668.3Artikel 3, eerste lid, sub a onder 1 Wet op het onderwijstoezicht (hierna: WOT). kst-31293-737ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 7371 onderwijs.4 Met andere woorden: het stimulerend toezicht. Voor scholenen besturen zijn daarbij twee zaken van belang. Ten eerste moet voor henhelder zijn wat de minimumeisen zijn en wanneer die in het geding zijn.Ten tweede moeten zij uitspraken van de inspectie in het kader vannalevingstoezicht kunnen onderscheiden van uitspraken in het kader vanstimulerend toezicht.Het stimulerend instrumentarium van de inspectie is breder dan enkel dewaardering Goed en het predicaat Excellent. In onderzoeken op scholenen bij besturen is er altijd aandacht voor zaken die goed gaan en voor hetbenoemen van mogelijkheden voor verdere verbetering. Ook de themaon-derzoeken en peilonderzoeken die de inspectie uitvoert naar belangrijkevraagstukken als basisvaardigheden, ondersteuning aan leerlingen ofleskwaliteit kunnen worden gezien als vormen van stimulerend toezicht.Uitkomsten onderzoek naar werking waardering Goed en predicaatExcellentConform de toezegging aan uw Kamer, is onderzoeksbureau Regioplangevraagd om onderzoek te doen naar bouwstenen voor stimulerendtoezicht en om lessen te trekken uit de aanpak rondom de waarderingGoed en het predicaat Excellent.5 Het onderzoeksrapport is als bijlage bijdeze brief meegestuurd en heeft een aantal inzichten opgeleverd die deinspectie bij de herijking van haar stimulerend toezicht heeft benut.Zo concludeert Regioplan onder andere het volgende: «Uit het onderzoekbleek dat een aantal aspecten van het huidige toezicht, buiten gedifferen-tieerd oordelen, al stimulerend werkt, namelijk risicogericht toezicht,aansluiten bij het schoolplan, publiceren van inspectieoordelen, enfocussen op andere actoren behalve bestuurders tijdens het inspectie-bezoek en de peil- en themaonderzoeken.» Het doel van risicogerichttoezicht is in eerste instantie het waarborgen van de kwaliteit.In het onderzoek is ook gekeken naar de voor- en nadelen van gedifferen-tieerd oordelen en welke elementen van Goed en Excellent een stimule-rende werking hadden. Zo droeg deelname van scholen aan de trajectenGoed en Excellent bij aan het bewustzijn binnen schoolteams van waar zijgoed en minder goed in zijn. Ook versterkte deelname het netwerk en dekennisuitwisseling met andere scholen. Anderzijds leidde deelname aande trajecten Goed en Excellent soms tot negatieve reacties van anderescholen en besturen. Dit versterkte volgens enkele betrokkenen eengevoel van toegenomen concurrentie tussen scholen, terwijl demaatschappelijke opgave waar scholen gezamenlijk voor staan juist omsamenwerking vraagt. Elementen die volgens Regioplan vooral stimu-lerend werkten, waren het aanzetten tot nadenken over de eigen ambitiesen visie en de waarderende toon van gesprekken met inspecteurs.De inspectie heeft ook een internationale toezichtscan gedaan naar dewerkwijze van andere Europese onderwijsinspecties op het vlak vanstimulerend toezicht en oordelen (zie bijlage). Daaruit blijkt dat vrijwel alleEuropese onderwijsinspecties stimulerend toezicht als belangrijke taakzien. De inspecteur die alleen komt «afvinken» zien we vrijwel nergensmeer, terwijl de inspecteur die de dialoog aangaat en aansluit bij de(zelf)evaluaties van de school steeds vaker voorkomt.4Artikel 3, eerste lid sub b onder 1 WOT.5Toezegging Commissiedebat 14 december 2022, nummer: TZ202212-092. Hiermee wordt ookvoldaan aan het eerste deel van deze toezegging. Aan het tweede deel van de toezegging isreeds voldaan middels Kamerstukken II, 2023/24, 31 293. nr. 707.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 7372 Tevens heeft de inspectie veelvuldig met organisaties uit het onder-wijsveld en met het Ministerie van OCW gesproken over mogelijke(verbetering van) stimulerende interventies. Het perspectief van hetonderwijsveld is goed meegewogen: zij ervaren het toezicht en kunnenaangeven wat in meerdere of mindere mate stimulerend werkt. Deuitkomsten van dit traject zijn als bijlage bij deze brief meegestuurd.Het verder versterken van het stimulerende toezichtNaar aanleiding van bovengenoemde onderzoeken en verkenningen staanin het teken van de herijking van het instrumentarium voor het stimu-lerend toezicht. Deze stimulerende interventies worden onderverdeeld innieuwe interventies en verbeterde interventies. De gemene deler van hetpakket aan maatregelen is: meer nabijheid en vaker contact, meer kennisdelen en zo evidence-informed werken in het onderwijs de norm maken.Met het verstrekken van informatie, het delen van kennis en hetverspreiden van goede voorbeelden helpt de inspectie scholen/oplei-dingen en besturen om hun onderwijs te verbeteren. Inspecteurs kunnenbovendien effectiever toezicht houden wanneer zij meer kennis hebbenvan de context van een school of opleiding en frequenter contactonderhouden. Scholen/opleidingen en besturen worden zo meergestimuleerd om zich verder te verbeteren, ook omdat ze weten dat deinspecteur de context kent en de inspectie kan risico’s beter inschatten ensneller ingrijpen waar dat nodig is. Stimulerend toezicht en toezicht op denaleving zijn daarmee geen tegenstelling, liggen in elkaars verlengdeliggen en kunnen elkaar juist versterken.Nieuwe interventies•Nabelcontact: De inspectie wil nabelcontact met scholen, instellingenen besturen standaard onderdeel laten zijn van elk onderzoekstraject,ook wanneer een school of opleiding voldoende is. Het beoogd effectis dat het nabelcontact activeert en motiveert om met het inspectierap-port aan de slag te gaan.•Kennis- en communicatieagenda: De inspectie ontwikkelt in samenwer-king met het veld en de wetenschap een jaarlijkse kennis- en commu-nicatieagenda waarin prioritaire thema’s aandacht krijgen. Concretevoorbeelden zijn de reflectiewijzers bij de Peilonderzoeken en depublicaties ronde de monitor leskwaliteit. De inspectie maakt ontsluitdaarmee kennis uit de wetenschap en de praktijk op een toegankelijkewijze. Het beoogd effect is dat hiermee het evidence-informed werken,en daarmee ook de kwaliteitscultuur wordt gestimuleerd. De inspectiesluit hierbij aan bij een al bestaand initiatief om besturen en scholen/opleidingen te informeren en kennis te delen via podcasts enwebinars. De ervaring is dat hiermee een grote groep onderwijsprofes-sionals wordt bereikt en dat de podcasts en webinars hoog gewaar-deerd worden. De inspectie zal dit verder uitbouwen.•Integrale inspectie: onderzoek doen bij meerdere besturen, samenwer-kingsverbanden en scholen/opleidingen tegelijkertijd in één regio. Deinspectie onderzoekt de mogelijkheden en is dit voorjaar gestart meteen pilot. Integraal inspecteren geeft de inspectie meer kennis over hetfunctioneren van onderwijsinstellingen en de onderlinge samenwer-king in de regio en stimuleert het gesprek daarover in de regio.Thema’s als passend onderwijs, een dekkend onderwijsaanbod en hetlerarentekort kunnen zo beter in beeld worden gebracht. De kwaliteitvan de gesprekken en de onderzoeksrapporten verbetert, omdat ervanuit diverse kanten informatie wordt opgehaald en in samenhanggetoetst. Het beoogd effect is een gedeeld beeld van de maatschappe-lijke opgave in een regio en het stimuleren van meer samenwerking inde aanpak daarvan.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 7373 •Schriftelijk feedback bij themaonderzoeken: De inspectie gaatstandaard schriftelijk feedback geven aan scholen en opleidingen diedeel uitmaken van een themaonderzoek. Zo krijgen zij meer inzicht inhoe zij het op het specifieke thema dat onderzocht is doen, ook inverhouding tot andere instellingen, wat bijdraagt aan de lerendecultuur.•Inzet docent bij onderzoek: De inspectie verkent met het veld op welkewijze betrokkenheid van een eigen docent van de school/opleiding bijhet inspectieonderzoek interessant en haalbaar is. Het beoogd effect isdat het de herkenbaarheid van de bevindingen binnen het docenten-team vergroot en het lerend vermogen stimuleert.•Verrijken van rapporten met benchmarks: de inspectie onderzoekt of zijrapporten kan verrijken met benchmarkinformatie zodat scholen/opleidingen meer inzicht hebben in hoe zij het ten opzichte vanvergelijkbare scholen/opleidingen doen en daarvan kunnen leren.Verbeterde interventiesDe inspectie ziet ook een aantal zaken die zij in haar huidige toezichtverder kan ontwikkelen. Hieronder enkele voorbeelden:•De stimulerende aspecten van het toezicht krijgen extra aandacht bijde professionalisering van inspecteurs. Concreet gaat het om hetafsluitende gesprek op de onderzoeksdag en training op communica-tieve vaardigheden, houding en gedrag.•Het stimulerende karakter van rapporten wordt ook onder de loepgenomen, waarbij uiteraard het onderscheid tussen naleving enstimuleren duidelijk blijft. Een herstelopdracht blijft een herstelop-dracht en zal een herkenbaar onderdeel van het rapport blijven.Concrete voorbeelden zijn het meer gebruik maken van visueleondersteuning, zoals infographics en het beschrijven van de contextvan de school.•Op stelselniveau zal de inspectie tot slot vaker communiceren overgoede voorbeelden via webinars, podcast, brochures en sociale media:de insteek is niet dat de inspectie zegt hoe het moet, maar dat scholenen opleidingen zelf laten zien hoe het ook kan.Dit pakket aan maatregelen is een goede stap om scholen en instellingente stimuleren om zich voortdurend te blijven verbeteren. Ik wil de effectenhiervan afwachten voordat ik eventueel verdere stappen ga zetten.Daarom zal mijn departement nu niet gaan kijken naar het toevoegen vanhet eindoordeel Goed naast de al bestaande eindoordelen Zeer Zwak,Onvoldoende en Voldoende zoals in de Voortgangsbrief versterkingtoezicht in het funderend onderwijs was aangekondigd.6 Overigens wil datniet zeggen dat er nu geen vormen van gedifferentieerd oordelen door deinspectie meer zijn.7 Anders dan voor scholen en afdelingen, blijft hetvoor besturen mogelijk om de waardering Goed te krijgen. Op school- enbestuursniveau maakt de inspectie voor de verschillende standaarden dieten grondslag liggen aan het eindoordeel wel een onderscheid tussen deoordelen Onvoldoende, Voldoende en Goed. In het mbo is het nog steedsmogelijk om de waardering Goed op opleidingsniveau te krijgen. UwKamer is hierover geïnformeerd in de brief van 20 april 2023.8Deze insteek maakt het mogelijk om kwaliteitsverschillen inzichtelijk temaken, ook tussen scholen met een eindoordeel Voldoende. Het oordeelop onderliggende standaarden geeft meer en genuanceerdere informatiedan het eindoordeel. In verband met de ontwikkeling van het nieuwe6Kamerstukken II, 2023/24, 31 293. nr. 707.7Kamerstukken II, 2022/23, 36 200-VIII, nr. 188.8Kamerstukken II, 2022/23, 31 293, nr. 668.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 7374 onderzoekskader, dat in 2027 in werking zal treden, onderzoekt deinspectie of dit zogenoemde gedifferentieerde kwaliteitsbeeld promi-nenter onder de aandacht kan worden gebracht. Dit is een belangrijkeprikkel voor kwaliteitsverbetering, omdat de punten waar een school/opleiding goed is ook expliciet in beeld worden gebracht. De inspectiedenkt aan een infographic die in een oogopslag toont wat de sterke en –indien van toepassing – te verbeteren aspecten van de school, opleidingof het bestuur zijn. Dit voorstel sluit goed aan bij de motie van het lid DeKort (VVD) over vormen van gedifferentieerde inspectieoordelen.9Daarnaast maakt een infographic het ook voor leerlingen en ouders optoegankelijke wijze inzichtelijk waar een school goed in is of nog beter inkan worden.Het goed ontwikkelen, implementeren en uitvoeren van nieuwewerkwijzen en instrumenten vergen tijd en een gedegen en zorgvuldigproces. Met ingang van het nieuwe onderzoekskader in 2027 moeten alleinterventies inzetbaar zijn. In 2025 wordt een start wordt gemaakt metinvoering van de verbeterde interventies en de voorbereiding van denieuwe interventies.Tot slotHet is belangrijk dat scholen en instellingen worden gestimuleerd om hunleerlingen en studenten het beste onderwijs te geven. Dit is een bredebeleidsopgave, waar deze nieuwe interventies in het kader van hetstimulerend toezicht aan bijdragen. Het beoogde bereik van dezeinterventies is breder dan de waardering Goed en het predicaat Excellentwas, aangezien dit instrumentarium het hele veld raakt, terwijl Goed enExcellent slechts het smaldeel dat zich daarvoor aanmeldde betrof.De inspectie monitort en evalueert de effectiviteit van de verschillendeinterventies en zal waar nodig aanpassingen doen. Als dit tot groteaanpassingen of nieuwe interventies leidt zal ik uw Kamer hieroverinformeren. Tevens kunnen mijn ambtenaren en de inspectie, indien uwKamer dit wenst, een technische briefing over dit onderwerp organiseren.De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,M.L.J. Paul9Kamerstukken II, 2023/24, 31 289, nr. 582.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 7375