Beleidsreactie op het rapport van Pharos: ‘Hoe inclusief is de Nederlandse langdurige zorg voor ouderen met een migratieachtergrond?’

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 538Zorg en maatschappelijke ondersteuning34 104Langdurige zorgNr. 361 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN ENSPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 juni 2024Stichting Pharos heeft onderzoek gedaan naar knelpunten rondominclusiviteit in de langdurige zorg. Dit onderzoek is uitgevoerd naaraanleiding van twee moties van het lid Sahla c.s. over het onderzoekenvan knelpunten en bezien of relevante partijen meer gefaciliteerd kunnenworden (29 538, nr. 342)1 en over het laten uitvoeren van een onderzoeknaar knelpunten voor inclusieve zorg (36 200 XVI nr. 61)2, waarin specifiekis gevraagd hoe vaak mensen met een andere (culturele) achtergrondkans lopen om niet de juiste dementiezorg te krijgen. De resultaten van ditonderzoek zijn op 22 april 2024 aangeboden aan uw Kamer.3Ik ben Pharos erkentelijk voor het onderzoek dat zij hebben opgeleverd. Indeze brief geef ik eerst een korte samenvatting van het onderzoek.Vervolgens geef ik mijn reactie op de aanbevelingen uit het onderzoek.1. Onderzoek van Pharos De moties bevatten twee kernvragen: hoe vaak komt het voor dat mensenmet een andere achtergrond minder kans lopen om de juiste zorg teontvangen of deze te laat ontvangen; en welke knelpunten ondervindenzorgaanbieders bij het leveren van inclusieve zorg?Zoals uitgelegd in het rapport, is het kwantitatieve deel niet eenvoudigomdat (niet-)inclusieve zorg meetbaar gemaakt moet worden. Pharosheeft hiervoor, op grond van literatuuronderzoek, drie patronen geïdentifi-ceerd die erop kunnen duiden dat zorg niet goed aansluit bij de behoeftevan een cliënt:–De hoogte van het zorgprofiel bij de eerste Wlz-indicatie;1Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29538–3422Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 613Eindrapportage «Hoe inclusief is de Nederlandse langdurige zorg voor ouderen met eenmigratieachtergrond?», Pharos kst-29538-361ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 538, nr. 3611 –De keuze voor persoonsgebonden budget (pgb) als leveringsvorm;–De totale jaarlijks ontvangen zorg in natura (zowel uitgedrukt in tijd alsin euro’s).In data over individueel zorggebruik («microdata»), verzameld door hetCentraal Bureau voor de Statistiek (CBS), is aan de hand van dezepatronen gekeken naar mensen vanuit verschillende herkomstgroepen.Het CBS introduceerde in 2022 een andere manier van publiceren overwat eerder de bevolking met een westerse of niet-westerse migratieach-tergrond werd genoemd. In de nieuwe indeling spreekt het CBS overmigranten en hun (in Nederland geboren) kinderen. Daarmee is meerbepalend waar iemand zelf geboren is en minder bepalend waar iemandsouders geboren zijn. Met «mensen met een migratieachtergrond» wordendan ook mensen bedoeld die buiten Nederland zijn geboren envervolgens naar Nederland zijn gemigreerd.Na analyse van deze data zijn focusgroepen georganiseerd met betrok-kenen (ouderen, mantelzorgers, zorgprofessionals, bestuurders) om beterte doorgronden wat de data laat zien.De analyses laten verschillen zien in hoe ouderen uit diverse herkomst-groepen instromen in de Wet langdurige zorg (Wlz), zowel ten opzichtevan elkaar als ten opzichte van de gebruikte referentiegroep. Ook blijkt datalle herkomstgroepen ten opzichte van de referentiegroep vaker kiezenvoor het pgb als leveringsvorm. Op herkomstgroep Europa na, ontvangenalle herkomstgroepen minder etmalen zorg dan de referentiegroep. Ookzijn er verschillen tussen de diverse herkomstgroepen. HerkomstgroepenEuropa (waarin herkomstlanden Duitsland en België veel voorkomen),Indonesië en, in mindere mate, Antillen zitten vaak bijvoorbeeld relatiefdicht bij de referentiegroep in de buurt, terwijl de verschillen met andereherkomstgroepen groter zijn.Deze patronen zijn zichtbaar in de microdata, maar die data geven noggeen verklaring voor de patronen. Pharos heeft focusgroepen georgani-seerd en interviews gehouden om de bevindingen te duiden. Enkeleverklaringen die daar zijn aangedragen zijn onder andere:•naasten van ouderen met een migratieachtergrond bieden langerinformele zorg thuis, waarbij overbelasting van de mantelzorgers eenrisico is;•door onvoldoende cultuursensitieve naturazorg wordt vaker voor eenpgb gekozen;•mensen met een migratieachtergrond kunnen minder goed de wegvinden in het zorgsysteem.Voor het tweede deel van het onderzoek, de inventarisatie van knelpuntenrond de toepassing van inclusieve zorg, is literatuuronderzoek enkwalitatief onderzoek uitgevoerd. De belangrijkste knelpunten die hier zijngeïdentificeerd gaan over onvoldoende cultuurspecifiek/sensitief aanbod,taalbarrières, randvoorwaarden bij samenwerking en ook hier over hetvinden van de weg in het zorgstelsel (informatievoorziening en aanvraag-proces voor langdurige zorg).Op grond van de bevindingen doet Pharos zes aanbevelingen.2. Reactie op de aanbevelingen Hieronder ga ik in op de aanbevelingen uit het rapport van Pharos.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 538, nr. 3612 1. Organiseer betere ondersteuning voor mantelzorgers Ondersteuning van mantelzorgers staat hoog op de agenda. De Mantel-zorgagenda 2023–20264 ziet op verbetering van de positie van mantel-zorgers. Aandacht voor cultuursensitiviteit en inclusiviteit is onderdeelvan deze agenda.2. Investeer in het verbeteren van de toegang tot Wlz-zorg Deze aanbeveling gaat over verbetering van informatie en communicatiebij de toegang tot Wlz-zorg. Hierop lopen verschillende trajecten.Informatie over toegang tot de Wlz wordt onder meer gedeeld viaRegelhulp.nl. Vanuit het principe «nothing about us, without us» wordtsteeds meer actieve betrokkenheid van de mensen om wie het gaat bijRegelhulp georganiseerd. Uit een eerder onderzoek van Pharos5 naar deinformatiebehoefte van minder digitaal vaardige mensen met eenmigratieachtergrond blijkt dat zij vooral behoefte hebben aan informatievia betrouwbare personen. Daarom wordt samen met KennisplatformInclusieve Samenleving (KIS), Alzheimer Nederland en Netwerk vanOrganisaties van Oudere Migranten (NOOM) bezien of deze groepen beterbereikbaar zijn via bestaande ontmoetingsplekken zoals theehuizen en viasleutelpersonen.Wat betreft de aanvraag van Wlz-zorg: het uitvragen van gegevens overde situatie van de cliënt is onvermijdelijk voor een correcte beoordeling.Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ), dat de aanvragen voor de Wlzbeoordeelt, geeft veel aandacht aan begrijpelijke brieven en formulieren.Folders zijn in B1 taalgebruik en er is een folder op A2-niveau (voorlaaggeletterden en mensen die Nederlands beheersen op het niveau vanhet inburgeringsexamen). De website van het CIZ is zo veel mogelijk opB1 niveau geschreven en de (aanvraag)formulieren zijn zo heldermogelijk. Met het programma CIZ Digitaliseert maakt het CIZ digitaalaanvragen gemakkelijker en intuïtiever voor iedereen. Voor mensen diegeen Nederlands spreken, schakelt het CIZ een tolkendienst in.Bij de aanvraag kunnen mensen ook hulp krijgen van een onafhankelijkecliëntondersteuner. Movisie stimuleert cliëntondersteuningsorganisaties6om cultuursensitiever te werken, onder meer met een e-learning.3. Moedig aan dat de kennis en vaardigheden om inclusieve zorg tekunnen verlenen een vast onderdeel worden van zorgopleidingen De inhoud van opleidingen is de verantwoordelijkheid van het werkvelden onderwijs samen. Het programma Diversiteitsensitief werken in dezorg van ZonMw (zomer 2024 t/m 2026) beoogt onder andere een impulste geven aan integratie van diversiteitsensitief werken in opleidingen vanzorgprofessionals.4. Moedig aan dat inclusie een onderdeel wordt van wat we zien alskwaliteit van zorg In het kader van passende zorg, een belangrijk onderdeel van het IntegraalZorgakkoord (IZA), is het aan zorgverzekeraars en zorgaanbieders ompatiëntgerichte zorg aan te bieden. Daarbij is aandacht voor sociaal-demografische ontwikkelingen, zoals culturele aspecten. Aansluiting bij de4Mantelzorgagenda 2023–2026 | Rapport | Rijksoverheid.nl5Verkenning toegankelijkheid en informatiebehoefte Regelhulp voor gebruikers met eenmigratieachtergrond – Pharos6Cliëntondersteuning voor mensen met een migratieachtergrond: hoe richt je dat in? | MovisieTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 538, nr. 3613 levenswijzen en (culturele) achtergrond van mensen is ook hetuitgangspunt in het Kwaliteitskompas voor zorg thuis, in de wijk en in hetverpleeghuis7, dat in het veld ontwikkeld wordt.5. Moedig aan tot reflectie op eigen normeringen en open dialooghierover, diversiteit in personeel bij alle organisaties betrokken bij(langdurige) zorg en verbeter bestaande processen rondom het creërenvan een veilige werksfeer Steeds meer organisaties zetten in op inclusie en sociale veiligheid op dewerkvloer, ook in de zorg. Ik stimuleer dit onder meer met een onderzoeknaar de meerwaarde van inclusief werken voor het welzijn van zorgver-leners (Amsterdam UMC en Movisie, oplevering eind 2024); een generiekehandreiking voor diversiteitsensitief werken met aandacht voor reflectieop eigen normen en waarden (Pharos in samenwerking met ervaringsdes-kundigen en zorgverleners, oplevering eind 2024); en regionale lerendenetwerken rond diversiteitsensitief werken met zorgaanbieders uitverschillende sectoren (Vilans, 2024 t/m 2026).6. Maak structurele financiering beschikbaar voor het faciliteren vaninclusieve zorg Aansluiten bij de (culturele) achtergrond van cliënten is onderdeel vanpersoonsgerichte en passende zorg. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)stelt jaarlijks tarieven vast die ten minste redelijkerwijs kostendekkend zijnom passende (en dus ook inclusieve) zorg te leveren. Goede voorbeeldenhiervan zullen worden verzameld en gedeeld bij de generieke handreikingrond diversiteitsensitief werken die momenteel ontwikkeld wordt.Beide moties worden hiermee afgedaan.Tot slot wil ik het belang van aandacht voor inclusie in brede zin in de zorgbenadrukken. Het meer specifieke onderzoek van Pharos naar inclusievoor ouderen met een migratieachtergrond in de langdurige zorg past ineen grotere beweging waarin kennis over en toepassing van inclusievezorg wordt gefaciliteerd. Onderdeel van die beweging zijn de maatregelenrond diversiteitsensitief werken zoals benoemd in de beleidsnotaCultuursensitieve zorg8 van 23 december 2022 en de Voortgangsrap-portage VWS-brede aanpak discriminatie en gelijke kansen9 van27 oktober 2023. De bevindingen uit het rapport van Pharos wordenhierbij betrokken en zijn daarmee ook waardevol voor andere mensenvoor wie persoonsgerichte zorg, die goed aansluit bij wie zij zijn, extraaandacht vraagt.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,C. Helder7Generiek kompas «Samen werken aan kwaliteit van bestaan» | Publicatie | ZorginstituutNederland8Kamerbrief met beleidsnota cultuursensitieve zorg | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl9Kamerbrief met 1e voortgangsrapportage VWS-brede aanpak discriminatie en gelijke kansen |Kamerstuk | Rijksoverheid.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 538, nr. 3614