Teelt en afzet eiwitrijke gewassen en vervolg Bean Deal

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202630 252Toekomstvisie agrarische sector31 532VoedingsbeleidNr. 211 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSEL-ZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 2 oktober 2025Met deze brief informeer ik de Tweede Kamer over de toezegging die ikheb gedaan in mijn Kamerbrief van 12 mei 2025 (Kamerstuk 30 252, nr.205) om naar aanleiding van het afronden van de Bean Deal en hetscenario voor een mogelijk vervolg daarop te onderzoeken met welkeacties de teelt en afzet van eiwitrijke gewassen, binnen de daarvoorbeschikbare financiële middelen, gestimuleerd kunnen worden.Hiermee geef ik ook invulling aan de volgende moties:–motie Beckerman om de teelt van soja en andere eiwitrijke gewassenbinnen Nederland te bevorderen en te zorgen dat het aantrekkelijkerwordt deze producten meer te gebruiken dan de geïmporteerde vanbuiten de EU en de Kamer daartoe plannen te presenteren (Kamerstuk36 518, nr. 12).–motie van de leden Podt en Vedder over het maximaal benutten van deBean Deal voor de Nationale Eiwitstrategie en om met ketenpartijen tewerken aan ketenafspraken (Kamerstuk 30 252, nr. 203 t.v.v. Kamerstuk30 252, nr. 197);De in 2020 gelanceerde Nationale Eiwitstratege (NES) heeft als doel om dekomende vijf tot tien jaar bij te dragen aan de vergroting van de zelfvoor-zieningsgraad van Nederland en de Europese Unie op het gebied vaneiwitten, op een duurzame manier die bijdraagt aan de gezondheid vanmens, dier en natuurlijke omgeving. Daarmee kan de import van eiwitrijkegewassen van buiten Europa worden beperkt.Mede naar aanleiding van de motie Beckerman heeft Wageningen Social& Economic Research onderzoek uitgevoerd naar alternatieven voorimport van soja van buiten de EU. Uit de resultaten blijkt dat minder dan1% van de wereldwijde jaarlijkse productie van soja (ruim 300 miljoen ton)in Nederland gebruikt wordt. In de EU en Nederland wordt meer dan 90%van de soja gebruikt in diervoeders. Het gebruik van soja in diervoeders isaantrekkelijk vanwege de beschikbaarheid, de lage prijs, het hoge kst-30252-211ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 252, nr. 2111 eiwitgehalte en de optimale aminozuursamenstelling. In Nederland wordtminder dan 10% van de soja gebruikt voor humane consumptie, inclusiefhet gebruik van sojaolie in de voedings- en genotmiddelenindustrie. Eenpaar procent van de soja wordt gebruikt voor tofu, tempé en anderevleesvervangers zoals consumenten die in de schappen van de super-markt tegenkomen. De soja in deze producten is volledig afkomstig uit deEU.Ongeveer een kwart van het ruw eiwit in diervoeders in de EU wordtgeïmporteerd van buiten de EU. Sojaschroot is de belangrijkste eiwitrijkegrondstof. De uitwisselbaarheid tussen grondstoffencategorieën indiervoeders is beperkt vanwege verschillen in eiwitgehalte en aminozuur-samenstelling. Maar ook binnen grondstofcategorieën kunnen aanzienlijkeverschillen in eiwitgehalte bestaan. Zo loopt bij bijvoorbeeld peulvruchtenhet eiwitgehalte op van voedererwten (ruim 20%) via veldbonen (ruim25%) naar lupinen (ruim 30%). De EU heeft een lage zelfvoorzieningsgraadin eiwitrijke diervoedergrondstoffen en is voor twee derde van haarbehoefte afhankelijk van import. Er wordt veel onderzoek gedaan naar engeëxperimenteerd met peulvruchten maar in de praktijk zijn peulvruchtenminder dan 1% van de diervoedergrondstoffen in de EU. Peulvruchten zijnminder beschikbaar, minder eiwitrijk en duurder dan sojaschroot.Een aantal ketens en nichemarkten stelt al eisen aan de herkomst van ofhet gebruik van soja in diervoeders. Zo hebben diverse partijen verenigdin de Duurzame Zuivelketen (DZK) afspraken gemaakt over de herkomstvan eiwitrijke grondstoffen in diervoeders.Als onderdeel van de NES is in 2022 een Green Deal Vlinderbloemigen(oftewel de Bean Deal) opgezet. Green Deals zijn afspraken tussen derijksoverheid en andere partijen, die helpen om duurzame plannen uit tevoeren. Bijvoorbeeld op het gebied van energie, klimaat, water, grond-stoffen, biodiversiteit, mobiliteit, biobased economy, en voedsel. De rolvan de rijksoverheid in een Green Deal is het wegnemen van knelpuntendie het maken van duurzame plannen verhinderen. Bijvoorbeeld door wet-en regelgeving aan te passen of partijen samen te brengen. In 2022 zijn 56partijen uit de gehele eiwitketen (rijksoverheid, regionale overheden enketenpartijen) toegetreden tot de Bean Deal. Per januari 2024 zijn er nogeens 16 nieuwe partijen bij gekomen. Doel van de Bean Deal wasopschaling van de Nederlandse teelt en verwerking van eiwitrijkegewassen, primair bestemd voor humane consumptie, met een focus opstikstofbindende vlinderbloemigen. Met de deelnemende partijen wasafgesproken dat de Bean Deal zou eindigen op 14 juli 2025. Op28 augustus 2025 is de Bean Deal afgesloten met een bijeenkomst inZeeland.Deelnemende partijen aan de Bean Deal hebben zich bij de start van deBean Deal gecommitteerd aan verschillende inspanningen op het gebiedvan effectieve ketensamenwerking voor onder andere Nederlandseveldbonen, lupinebonen en sojabonen. Binnen de Bean Deal is gewerktaan kennisuitwisseling over teelt en veredeling en aan het vergroten vande verwerkingscapaciteit. Daarnaast heeft een groot aantal partijen zichingezet voor initiatieven rondom marktactivatie. Vanuit een groeiendbegrip en vertrouwen tussen partijen zijn een groot aantal initiatieven enprogramma’s gestart met als doel kansen en belemmeringen aan tepakken.Voorbeelden zijn de verwerking van Nederlandse veldbonen door CosunProtein tot een smaak- en aromaneutraal plantaardig eiwit dat gebruiktkan worden voor zuivelalternatieve producten, of gebruik van Neder-landse veldbonen als grondstof voor de productie van plantaardigeTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 252, nr. 2112 vleesvervangers door ME-AT. Maar ook de afzet van Nederlandselupinebonen door telers van Lekker Lupine en LuPeel aan Boon, Ekoplaza,Compass Group, Vermaat en Oregional Streekproducten of Nederlandselupinebonen voor de verwerking tot meel voor bakkerijproducten.Nederlandse kikkererwten verwerkt in humus door Groentegoed is eenander mooi voorbeeld. Maar ook onderzoek en het onderwijs hebben eenbelangrijke rol gespeeld binnen de Bean Deal.Begin 2023 hheeft mijn voorganger een ketenregisseur Bean Dealaangesteld. De rol van de ketenregisseur was het leggen van verbin-dingen tussen deelnemers aan de Bean Deal en het zorgen voorversnelling waar deze noodzakelijk was, om de doelen van de Bean Dealte halen. Daarbij ging het om het stimuleren, onderling afstemmen en hetbewaken van de integraliteit. Ook moest de ketenregisseur het collectiefbewaken, vooruit bewegen en ervoor zorgen dat er nieuwe initiatievenontstonden die bijdroegen aan het doel van de Bean Deal. De ketenre-gisseur Bean Deal heeft op mijn verzoek een eindrapportage opgeleverdover de resultaten die behaald zijn in de afgelopen drie jaar, de kansen enbelemmeringen en de manier waarop de Bean Deal een vervolg krijgt.Deze eindrapportage is met deze Kamerbrief mee gestuurd.Belangrijkste resultaten en vervolgstappenVlinderbloemigen zijn goed voor bodem en biodiversiteit. Ze bindenstikstof uit de lucht en kunnen daarmee leiden tot een besparing op(kunst)mest. Vlinderbloemigen verbeteren daarnaast de bodemstructuur,en door de bloeiwijze wordt de lokale biodiversiteit vergroot. Om de teeltvan eiwitrijke gewassen te stimuleren is de eco-activiteit «stikstofbindendgewas» in de eco-regeling van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid(GLB) opgenomen. Dat heeft er in geresulteerd dat het areaalpeulvruchten in 2023 t.o.v. 2022 sterk is toegenomen. Vooral de teeltenvan soja en veldbonen groeiden fors in areaal. Door het natte najaar van2023 en voorjaar van 2024, en door onzekerheid over de waarde van deeco-activiteit «stikstofbindend gewas» en de afzet en prijsvorming, daaldehet areaal peulvruchten weer. In 2025 was het areaal peulvruchtenvergelijkbaar met 2024. De cijfers laten zien dat het aantal bedrijven datpeulvruchten teelt en het areaal vanaf 2023 hoger is dan in eerdere jaren.Uit drie jaar Bean Deal blijkt vooral dat achterblijvende marktvraag hetopschalen van de teelt van vlinderbloemigen in Nederland belemmert.Inkoopprijzen op de wereldmarkt zijn zodanig laag dat Nederlandse telersop verkoopprijs niet kunnen concurreren, en belemmeren een groot deelvan de afnemers om lokaal geteelde peulvruchten uit Nederland in tekopen tegen een hogere prijs. Daarom zet ik in op meer samenwerkingtussen ketenpartijen. Hierbij zie ik ketentransparantie als middel ominzichtelijk te maken welke prestaties de Nederlandse boeren nu al leverenaan de verschillende opgaven, en hoe ketenpartijen hier concreet aan mee(gaan) betalen. Daarom ben ik blij met het initiatief Plant Protein Forwardwat in 2024 binnen de Bean Deal is opgestart. Dit programma vanRabobank, Foodvalley en het provinciaal Eiwitnetwerk NL beoogt doormiddel van ketentransparantie en het inzetten van ketenversterkers,professionals die goed bekend zijn in de wereld van retail en food, nieuwemarktkansen te creëren voor lokale plantaardige eiwitten. True valuelanguage maakt verborgen kosten en opbrengsten van de landbouwzichtbaar en leidt tot ketentransparantie. Plant Protein Forward heeftintussen geleid tot diverse succesvolle afspraken tussen Nederlandsetelers en afnemers zoals verse Edamame-boontjes en soja-yoghurt bij deJumbo en deals voor lupine en veldbonen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 252, nr. 2113 Ik zie daarnaast een belangrijke rol weggelegd voor de in 2022 opgerichteProducentenorganisatie (PO) Eiwitboeren van Nederland om de teelt,productie en consumptie van vlinderbloemigen te stimuleren. Deze POwerkt samen met ketenpartijen aan een nieuwe, door waarde gedreven entransparante keten voor plantaardige eiwitten van Nederlandse bodem,waarin de toegevoegde waarde van deze producten financieel totuitdrukking komt in een toekomstbestendige verkoopprijs. De POEiwitboeren van Nederland wil zich ontwikkelen tot een professioneleproducentenorganisatie die de telers in Nederland ondersteunt metkennis, vaardigheden en prijsafspraken.Naast het creëren van nieuwe marktkansen is het ook belangrijk deconsumptie van plantaardige eiwitten te stimuleren. Peulvruchten kunnendaarin een belangrijke rol spelen omdat ze veel eiwitten, vezels, ijzer,B-vitamines en andere mineralen zoals magnesium en kalium bevatten.Uit de meest recente cijfers blijkt dat Nederlanders maar 7 grampeulvruchten per dag eten, en gemiddeld worden peulvruchten bijna tweekeer per maand gegeten (bron Voedingscentrum). Het Voedingscentrumadviseert om minimaal één keer per week peulvruchten te eten. Hetstimuleren van de consumptie van peulvruchten naar minimaal 100 gramper persoon per week draagt bij aan een gezonde balans. Om deconsumptie te stimuleren werd in 2023 het initiatief Bean Meal gelan-ceerd; een activatieweek rond de internationaal erkende Wereldpeulvruch-tendag. Het doel van Bean Meal is het vergroten van de consumptie vanpeulvruchten, in bewerkte of onbewerkte vorm, bij voorkeur van Neder-landse bodem. Een mooi initiatief waar veel partijen uit de eiwitketen bijbetrokken zijn en wat ik afgelopen edities financieel heb ondersteund.Cijfers laten zien dat er in de weken na de activatieweek een toename vanverkopen in volume is.Geconcludeerd kan worden dat de Bean Deal de afgelopen drie jaar dekracht van samenwerking heeft laten zien. Er is veel bereikt maar er zijnook nog veel uitdagingen. De ketenregisseur heeft het afgelopen half jaarmet betrokken partijen uit de Bean Deal ambities, kansen en aanbeve-lingen geformuleerd en een scenario voor een vervolg opgesteld. Het isverheugend om te zien dat er draagvlak is bij partijen om verder te werkenaan het opschalen van de Nederlandse teelt en verwerking van eiwitrijkegewassen, primair bestemd voor humane consumptie, met een focus opstikstofbindende vlinderbloemigen. De PO Eiwitboeren van Nederland,Plant Protein Forward en Bean Meal zijn hierbij de drie pijlers voor hetvervolg. Huidige deelnemers uit de Bean Deal maar ook nieuwe partijenkunnen zich hierbij aansluiten. Ik ondersteun dat van harte. Het is daarommijn voornemen om als Ministerie van LVVN actief betrokken te blijven bijhet vervolg van de Bean Deal. De eco-activiteit «stikstofbindend gewas» isook in 2026 opgenomen in de eco-regeling van het GLB en ik hebtoegezegd ook de Bean Meal 2026 financieel te steunen. Ik ga verder ingesprek met de partijen over dit onderwerp. De aanbevelingen uit deeindrapportage van de ketenregisseur kunnen hierbij ondersteunen.Met de bovenstaande toelichting beschouw ik de motie Podt en Vedder ende motie Beckerman als afgedaan.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,F.M. WiersmaTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 252, nr. 2114