Evaluatie Meststoffenwet en planning traject achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202433 037MestbeleidNr. 545 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR ENVOEDSELKWALITEIT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 juni 2024Tijdens het commissiedebat op 17 januari 2024 (Kamerstuk 21 501-32,nr. 1618) van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwa-liteit en de vaste commissie voor Europese Zaken ten behoeve vanLandbouw- en Visserijraad (22/23 januari 2024) heb ik de toezegginggedaan om u te informeren over het achtste actieprogramma Nitraat-richtlijn. Met deze brief schets ik u op hoofdlijnen het proces om te komentot een achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn dat te zijner tijd medenamens de Minister van Infrastructuur en Waterstaat zal worden vastge-steld. Eveneens bericht ik u met deze brief over de voortgang van deevaluatie van de Meststoffenwet zoals aangekondigd in de brief van27 oktober jl.1.Voortgang evaluatie MeststoffenwetTen behoeve van de evaluatie is een aantal onderzoeken uitgezet die zichrichten op de aspecten in het mestbeleid die op dit moment aandachtvragen.Ten eerste wordt het meetbare en verwachte effect van het gevoerde enhet huidige mestbeleid (zevende actieprogramma en derogatiebe-schikking) voor nutriënten afkomstig van de landbouw op de waterkwa-liteit in beeld gebracht. Dit betreft enerzijds gegevens afkomstig vanmetingen over de huidige en voorgaande toestand van de waterkwaliteit,anderzijds een modellering van het effect van het zevende actiepro-gramma en de derogatiebeschikking langs de zichtjaren 2027, 2033 en20452. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) enWageningen Environmental Research voeren de hiervoor benodigdeonderzoeken uit.1Kamerstukken II, 2023/24, 33 037, nr. 520.2Het onderzoek dat de effecten van het zevende actieprogramma en de derogatiebeschikkinglangs de zichtjaren 2027, 2033 en 2045 in beeld brengt, wordt ook benut in het kader van detussenevaluatie KRW, zie Kamerstukken II, 2023/24, 33 037, nr. 520. kst-33037-545ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 037, nr. 5451 Ten tweede is er bij de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet(hierna: CDM) een onderzoek uitgezet naar de ontwikkelingen in demestmarkt voor de periode 2018–2022 over onder andere de mestpro-ductie, het mestgebruik, de mestplaatsingsruimte en export van mest. Erwordt ook een analyse gegeven over de effectiviteit van de in 2014ingevoerde mestverwerkingsplicht en over het effect van het zevendeactieprogramma en de derogatiebeschikking op de vraag en het aanbodvan dierlijke mest langs het tijdpad van de derogatiebeschikking en naafloop van de beschikking.Ten derde wordt een belevingsonderzoek uitgevoerd door WageningenEconomic Research waarin wordt onderzocht hoe primaire agrarischeondernemers tegenover het mestbeleid staan en wat hun ervaringen zijn.Dit belevingsonderzoek bestaat uit een enquête waarvan de resultatenverder zijn geduid in focusgroepen waaraan de agrarische ondernemersdeelnemen.Tot slot is aan de CDM gevraagd om op hoofdlijnen mogelijke beleids-opties te schetsen waarmee waterkwaliteitsdoelen voor nutriëntenafkomstig van de landbouw gehaald kunnen worden. Hierbij zet de CDMde beleidsopties af tegen een variant van bedrijfsspecifieke doelsturing enbrengt verschillende mogelijkheden voor doelsturing in kaart. Ook isgevraagd om van de beleidsopties een inschatting te geven over deeconomische effecten en de mate waarin de mogelijke opties inpasbaarzijn in de bedrijfspraktijk.Naar verwachting zullen tijdens het zomerreces alle conceptrapportagesvan de hierboven genoemde onderzoeken opgeleverd zijn.Voor het einde van het zomerreces van uw Kamer zal ik een bijeenkomstorganiseren met stakeholders (sectorpartijen, natuurorganisaties,waterschappen, provincies en overige stakeholders) om te kunnenreflecteren op de uitkomsten van de verschillende onderzoeken. Inseptember worden de onderzoeken naar verwachting met de Kamergedeeld, die in het kader van de evaluatie van de Meststoffenwet zijnuitgevoerd.Planning traject achtste actieprogramma NitraatrichtlijnMet het traject om te komen tot een achtste actieprogramma ben ik reedsgestart. Zo heb ik in de periode februari/maart verschillende startbijeen-komsten met stakeholders georganiseerd waarin het proces om te komentot een nieuw actieprogramma is toegelicht. Daarnaast hebben er in deperiode maart tot nu verschillende 1-op-1 gesprekken plaatsgevondenwaarin stakeholder hun ideeën voor het achtste actieprogramma voor hetvoetlicht hebben kunnen brengen.Met al deze gesprekken en bijeenkomsten is input verzameld voor hetex-ante onderzoek naar mogelijke maatregelen ter verbetering van dewaterkwaliteit in het achtste actieprogramma. Het achtste actiepro-gramma zal op 1 januari 2026 van toepassing zijn. Voor onderbouwdebesluitvorming is het nodig dat onderzocht wordt welke maatregelen enmaatregelpakketten effectief kunnen zijn voor een goede waterkwaliteitvan oppervlakte- en grondwater in relatie tot nutriënten afkomstig van delandbouw. Ook de impact van deze maatregelen op de landbouwpraktijkwil ik inzichtelijk maken zodat dit bij de besluitvorming over het achtsteactieprogramma mee kan wegen. Mijn voornemen hiervoor is dus dat ookde economische effecten en de mate van inpasbaarheid in de boerenbedrijfspraktijk worden onderzocht. Eveneens zal er bij de totstandkomingvan maatregelpakketten aandacht zijn voor de uitvoerbaarheid enhandhaafbaarheid voor de overheid.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 037, nr. 5452 Daar komt bij dat een actieprogramma onder de Nitraatrichtlijn m.e.r.-plichtig is en daarom wordt een milieueffectrapportage opgesteldwaarvoor het uitzetten van een dergelijk ex-ante onderzoek ook noodza-kelijk is.Het proces om te komen tot het achtste actieprogramma vraagt omzorgvuldigheid op inhoud en in de afstemming met stakeholders, daaromben ik voornemens om het ex-ante onderzoek in verschillende fasen op tesplitsen. Zo zullen in de eerste fase maatregelen kwalitatief beoordeeldworden op het effect op waterkwaliteit voor grond- en oppervlaktewater,het economische effect en de inpasbaarheid in de agrarische bedrijfs-praktijk. De uitkomsten van deze beoordeling zullen input leveren voor hetsamenstellen van verschillende door te rekenen maatregelpakketten diekunnen landen in het achtste actieprogramma.Ik hecht er veel belang aan om alle stakeholders en partners te betrekken,waarbij ieder uiteraard zijn eigen rol en verantwoordelijkheid heeft. Erworden op reguliere basis, in lijn met de stappen in het proces om tekomen tot het achtste actieprogramma, overlegmomenten georganiseerdmet sectorpartijen (vertegenwoordigers uit plantaardige keten en dierlijkeketen), natuurorganisaties (LandschappenNL en Natuurmonumenten enNatuur & Milieu), medeoverheden (IPO en UvW) en overige stakeholders(Vewin). Hierdoor is het onder meer mogelijk om de uitkomsten van hetonderzoek per fase te bespreken met alle stakeholders en eventuele inputmee te nemen in een volgende fase van het ex-ante onderzoek. In debijlage is een overzicht opgenomen waarin in grote lijnen het vervolg-proces voor de totstandkoming van het achtste actieprogramma isopgenomen. Dit overzicht bevat eveneens de voorgenomen overlegmo-menten met stakeholders. Daarnaast worden organisaties uitgenodigdom, indien zij daar behoefte aan hebben, inhoudelijke input of voorstellenbij het ministerie onder de aandacht te brengen, waarbij deze vanzelf-sprekend op waarde zullen worden geschat.De Kamer zal regelmatig geïnformeerd worden over de voortgang van deverschillende stappen in het proces om te komen tot het actieprogramma,zodat op die momenten ook gelegenheid is voor gedachtewisseling metde Kamer over het vast te stellen achtste actieprogramma.De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,P. AdemaTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 037, nr. 5453 BIJLAGERoutekaart 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn1PeriodeProcesstap 8e actieprogramma Nitraat-richtlijnOverlegmomenten stakeholdersHeden – april 2024Startbijeenkomsten stakeholders EMW 2024 enproces 8e APHeden – mei 2024Één-op-één gesprekken stakeholders ophaleninput mogelijke maatregelen 8e AP tbv ex- anteonderzoekQ2 2024Ex- ante onderzoek fase 1: kwalitatievebeoordeling mogelijke maatregelen op:– Waterkwaliteit (grond- en oppervlaktewatervoor stikstof en fosfaat)– Economische effect– Inpasbaarheid bedrijfspraktijkStakeholderoverleg 1: aftrap stakeholderbijeen-komsten 8e APQ3 2024Stakeholderoverleg 2: Reflectiebijeenkomstonderzoeken EMW 2024Eind Q3 2024Stakeholderoverleg 3: maatregelpakketten tbvfase 2 ex-ante onderzoekQ4 2024Ex-ante onderzoek fase 2: doorrekeningeffect op waterkwaliteit van verschillendemaatregelpakketten voor nutriëntenafkomstig van landbouwStakeholderbijeenkomst 4: resultaten ex-antefase 1 en NitraatrapportageEind Q4 2024Stakeholderbijeenkomst 5: maatregelpakkettentbv fase 2 ex-ante onderzoekQ1 2025Stakeholderbijeenkomst 6: resultaten updatebronnenanalyse en resultaten fase 2 ex-antemaatregelpakkettenEind Q1/begin Q2 2025Ex-ante onderzoek fase 3: restopgavewaterkwaliteitsdoelen in relatie tot doelbereiknutriënten afkomstig van de landbouw opwaterkwaliteit van verschillende maatregel-pakkettenStakeholderbijeenkomst 7: resultaten fase 3ex-ante (restopgave waterkwaliteitsdoelen inrelatie tot doelbereik maatregelpakketten)Q2Advies commissie MEREind Q2 2025Stakeholderbijeenkomst 8: uitkomsten adviesCie m.e.r.Q3 2025Start internetconsultatie: mogelijkheid reactieop concept 8e AP van eeniederQ4 2025Stakeholderbijeenkomst 9: uitkomsteninternetconsultatie irt. 8e APQ4 2025Publicatie 8e AP1 januari 20268e AP is van toepassing1 dit is een indicatieve planning en is afhankelijk van het tijdig uitzetten en starten van de onderzoeken, de opzet van de onderzoeken en de beschik-baarheid van capaciteit bij de betreffende onderzoeksinstellingen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 037, nr. 5454