Voortgang Verzorgingsplaatsen van de Toekomst

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202631 305MobiliteitsbeleidNr. 542 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 juni 2026Met deze brief wordt u geïnformeerd over de voortgang van hetprogramma «verzorgingsplaatsen van de toekomst». Verzorgingsplaatsenzijn plekken aan het hoofdwegennet om te rusten, iets te eten en drinkenen/of te tanken of laden. Op dit moment zijn er 288 verzorgingsplaatsenmet een divers aanbod van tanken, laden en gemakswinkels.Nieuw voorzieningenbeleid: de kernNieuw beleid is nodig om duidelijkheid te geven aan ondernemers diediensten aanbieden langs de snelweg, om te voldoen aan de (interna-tionale) afspraken over werken naar de onafhankelijkheid van fossielebrandstoffen, en om weggebruikers (personenverkeer en goederen-vervoer) veilig te kunnen faciliteren in hun behoeften (rusten, tanken,laden, winkel). Ook heeft IenW een zorgplicht voor het onderhouden vande verzorgingsplaatsen. IenW beoogt met het nieuwe beleid onderstaandedoelstellingen te behalen.In de kern zorgt het nieuwe beleid voor:1.Zekerheid en lage toetredingsdrempels voor ondernemers. Iedereenkan meedoen aan de veiling. Zodra die gewonnen is, biedt het stelsellangjarig rust en duidelijkheid voor de ondernemers op verzorgings-plaats doordat er geen «aanvullende» voorzieningen meer komen.2.Continuïteit en keuzevrijheid voor de weggebruiker: Het wagenparkverandert, maar verzorgingsplaatsen blijven voorzien in voldoendeshops, laadplekken, tankgelegenheden en parkeerplekken. Dezeworden strategisch verdeeld over het hele netwerk verzorgingsplaat-sen. Zo wordt de beperkte ruimte efficiënt gebruikt.3.Veiligere verzorgingsplaatsen en een betere inrichting. Hierbij isaandacht voor uniformiteit, voorspelbaarheid en sociale veiligheid.IenW investeert tot 2050 in het verbeteren van verzorgingsplaatsen. kst-31305-542ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 305, nr. 5421 Urgentie van de inwerkingtredingHet is belangrijk dat een nieuw vergunningstelsel tijdig wordt ingevoerd.Tussen 2028 en 2030 lopen op ruim 150 verzorgingsplaatsen bestaandevergunningen voor laadstations af. Tijdig veilen biedt kansen voorondernemers: op bijna álle verzorgingsplaatsen kan in de komende jareneen laadkavel worden verworven in de veiling. Ondernemers die graaglaadinfrastructuur willen aanbieden aan een steeds groter wordendelektrisch wagenpark maar niet in staat zijn (fossiele) brandstoffen aan tebieden, hebben dus volop mogelijkheden om actief te worden of te blijvenop verzorgingsplaatsen.Verwacht ingangsjaar van exploitatievergunning202820292030Laadstations694240Motorbrandstofverkooppunten9711Gemakswinkels9711Totalen:875662 Zonder ingevoerde wet is het echter niet mogelijk om locaties te veilen.En wanneer de vergunningen aflopen moeten de laadstations verwijderdworden. Nederland verliest daarmee een groot deel van het laadnetwerklangs snelwegen, terwijl het aantal elektrische voertuigen op de weg juistaan het toenemen is. Elektrische auto’s kunnen nauwelijks nog ladenlangs het hoofdwegennet en zullen steeds van de snelweg af moeten alsde batterij leeg dreigt te raken. De kans dat voertuigen stil komen te vallenlangs de snelweg neemt hierdoor toe. Tijdige inwerkingtreding (medio2027) is daarom cruciaal.Stelsel «verzorgingsplaats van de toekomst»Om de doelstellingen te realiseren, wordt een stelsel voorgesteld dat uitdrie onderdelen bestaat.Allereerst het bij uw Kamer ingediende wetsvoorstel. Dit dient als basisvoor de andere twee instrumenten: de routekaart en inrichtingsplannen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 305, nr. 5422 Daarnaast is een concept-routekaart ontwikkeld. De routekaart wordt eenvrijwillig programma onder de Omgevingswet. Het bevat o.a. langeter-mijndoelstellingen voor de ontwikkelingen van het hoofdwegennet tot2050, maatregelen die tussen 2028 en 2030 genomen worden om diedoelstellingen te behandelen en een mechanisme om de langetermijn-doelstellingen en maatregelen die daarbij horen periodiek bij te stellen.Een derde onderdeel zijn inrichtingsplannen. In de inrichtingsplannenwordt per verzorgingsplaats vastgelegd waar een bepaalde voorziening(laden, shop) komt. Zo kan de inrichting van verzorgingsplaatsenverbeterd worden, wat de verkeersveiligheid ten goede komt.Hieronder volgen de maatregelen die per doelstelling worden genomenen wordt benoemd in welk van de drie instrumenten (wetgeving,routekaart, inrichtingsplan) de maatregelen worden vastgelegd.1: Lage toetredingsdrempels en zekerheid bieden aan onder-nemersLagere toetredingsdrempels en het borgen van een gelijk speelveldVoor iedere voorziening (laden, tanken, gemakswinkel) is een eigenvergunning nodig. Dit draagt bij aan een gelijk speelveld en lagetoetredingsdrempels voor ondernemers die diensten willen aanbieden opverzorgingsplaatsen. Ondernemers hebben zo de vrijheid om te bieden opwelke voorziening zij interessant vinden. Dit geldt voor partijen die alactief zijn op verzorgingsplaatsen, zoals wegrestauranthouders, tankstati-onhouders en aanbieders van laaddiensten en voor nieuwe toetreders.Iedere ondernemer kan bieden op één of meerdere kavels op dezelfdeverzorgingsplaats. Dit is een aanpassing ten opzichte van de beleidsvisiedie aan de start van het programma «verzorgingsplaats van de toekomst»door het Kabinet Rutte IV naar Kamer is gestuurd (2022). Een ondernemerbepaalt dus zelf naar welke voorzieningen hij mee wil bieden en welkbedrag wordt geboden. Een ondernemer die alleen laaddiensten of alleeneen shop wil aanbieden, biedt (en betaalt) bijvoorbeeld alleen op de kavelvoor het laadstation of de shop. Ondernemers hebben ook de vrijheid omervoor te kiezen om op meerdere of alle voorzieningen te bieden. Hetbedrag dat een ondernemer biedt in de veiling hangt samen met deverwachte winstgevendheid van de locatie. Via een veiling wordenexploitatievergunningen toegekend. Door een veiling te winnen kunnenpartijen diensten aanbieden op verzorgingsplaatsen. Het wetsvoorstelmaakt de veiling van vergunningen voor laaddiensten en gemakswinkelsmogelijk. Tankstations worden op dit moment al geveild, onder de Wet totveiling van bepaalde verkooppunten van motorbrandstoffen (ook wel deBenzinewet genoemd). Vergunninghouders worden verplicht informatie teverstrekken over hun omzet (in het geval van gemakswinkels) of afzet (inhet geval van laadstations). Deze informatie wordt opgenomen inbiedboeken op het moment dat een locatie opnieuw geveild wordt.Nieuwe toetreders beschikken zo over dezelfde informatie als zittendepartijen. Dit is een belangrijk element voor een gelijk speelveld.Zekerheid en een gezond investeringsklimaat voor ondernemersHet nieuwe stelsel geeft ondernemers meer zekerheid tijdens de exploi-tatie van hun dienst(en). Buiten de veilingen om worden in beginsel geenvergunningen verleend. Dit geeft langjarige zekerheid aan ondernemers.Zodra zij de veiling hebben gewonnen, hoeven zij géén rekening tehouden met onverwachte nieuwe toetreders die dezelfde voorzieninggaan aanbieden. Dit borgt de zekerheid die nodig is om te investeren in deontwikkeling van bijvoorbeeld laadvoorzieningen of tankvoorzieningen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 305, nr. 5423 Nu komt het nog geregeld voor dat ondernemers gedurende de looptijd temaken krijgen met nieuwe ondernemers die (wat niet bekend was tijdenshet verwerven van de vergunning) dezelfde voorziening kunnenaanbieden. Dat leidt de laatste jaren tot talloze procedures en rechtszakentussen ondernemers onderling en tussen ondernemers en de Staat. Datremt de investeringsbereidheid van die ondernemers.Investeren in de voorwaarden voor de energietransitieHet wetsvoorstel biedt de financiële basis om te investeren in netcapa-citeit. De beschikbaarheid van voldoende stroom is met name vooraanbieders van laaddiensten een randvoorwaarde om hun diensten aan tekunnen bieden. Daarom investeert IenW via het Mobiliteitsfonds inverzwaarde netaansluitingen («stopcontact op het land»). Voor eenindividuele exploitant zijn deze investeringen in een zware netaansluitingvaak te groot om binnen een vergunningstermijn terug te kunnenverdienen. Het programma Stopcontact op Land heeft als doel om ditprobleem op te lossen door de aanvraag van voldoende zware netaanslui-tingen te coördineren.2: Continuïteit en keuzevrijheid voor weggebruikers: voldoende(weggebonden) voorzieningen voor weggebruikersVerzorgingsplaatsen langs het hoofdwegennet bieden weggebruikersruimte om te stoppen, laden/tanken, eten, drinken en het toilet tegebruiken. De combinatie van deze functies maakt dat weggebruikers hunreis veilig kunnen voortzetten zonder het hoofdwegennet te verlaten endraagt dit bij aan de doorstroming van verkeer en de verkeersveiligheid.Verzorgingsplaatsen dragen door het bieden van voorzieningen bij aaneen vlotte doorstroom en de verkeersveiligheid.Verzorgingsplaatsen die meegroeien met een veranderend wagenparkHet wagenpark verandert en daarop moet worden ingespeeld opverzorgingsplaatsen. Dit wordt gepland in de «routekaart». Als richtjaarvoor de routekaart is 2050 genomen, omdat naar verwachting dan hetwagenpark in Nederland nagenoeg volledig elektrisch is. Dit sluit ook aanbij «Het Toekomstperspectief Hoofdwegennet» (HWN), dat gericht is ophet ontwerpen van een betrouwbaar, veilig en toekomstbestendighoofdwegennetwerk. De landelijke doelstellingen («landelijk dekkendenetwerken») vanuit het onderzoek worden strategisch over het netwerkverdeeld. Hierbij wordt rekening gehouden met verkeersintensiteit,goederencorridors en laadbehoefte.Keuzevrijheid van weggebruikersOm weggebruikers keuzevrijheid te geven is er concurrentie tussenverzorgingsplaatsen. Het wetsvoorstel kent een gebiedscriterium voorlaadstations en voor gemakswinkels (shops): een vergunninghouder kanniet eenzelfde voorziening uitbaten op de eerstvolgende verzorgingsplaatsbinnen 25 kilometer in dezelfde rijrichting op dezelfde weg. Met ditcriterium zorgt het wetsvoorstel voor voldoende keuzevrijheid voor deweggebruiker. Een partij kan zo geen monopolie creëren langs eenbepaalde weg of in een deel van het netwerk. Een vergelijkbaar criteriumbestaat al voor tankstations.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 305, nr. 5424 3: Betere inrichting voor een veiligere verzorgingsplaatsVeilige verzorgingsplaatsen voor alle weggebruikers: indeling bepalen inde inrichtingsplannenOp elke verzorgingsplaats wordt gewerkt met een inrichtingsplan.1Rijkswaterstaat stelt deze inrichtingsplannen vast. In een inrichtingsplanwordt de te realiseren indeling van de verzorgingsplaats vastgelegd. Hetuitgangspunt bij het vormgeven van de verzorgingsplaats is de stop- enparkeerfunctie. Dit bepaalt de omvang en positie van de openbareparkeervoorziening, groenvoorziening en waterberging. De inrichting vanverzorgingsplaatsen wordt daarmee logischer en veiliger. In de inrich-tingsplannen wordt ook aangegeven waar op de verzorgingsplaats ruimteis voor de verschillende voorzieningen. Hierbij wordt rekening gehoudenmet de functies van verschillende voorzieningen op de verzorgingsplaats,en de (loop-)routes tussen deze voorzieningen. Een overweging isbijvoorbeeld om ruimte te maken voor laadpalen in de buurt van hetwegrestaurant of de gemakswinkel op de verzorgingsplaats, zodatbezoekers het laden van hun voertuig eenvoudig kunnen combineren metiets eten en drinken of een toiletbezoek. De inrichtingsplannen wordenmeegegeven in veiling, zodat exploitanten weten waar ze hun voorzie-ningen kunnen aanbieden. Inrichtingsplannen worden opgesteld op basisvan de routekaart.Onder het wetsvoorstel worden vergunningen toegekend aan maximaaléén aanbieder per voorziening, per verzorgingsplaats. Op deze manierwordt zoekverkeer op de verzorgingsplaats beperkt en kan het terreinmeer verkeersveilig worden ingericht. Bij meerdere concurrerendeaanbieders ontstaat zoekverkeer van weggebruikers die een keuze makentussen deze aanbieders. Een verzorgingsplaats is ingericht op eenrich-tingsverkeer en kan dit zoekgedrag niet faciliteren, met verkeersonveiligesituaties tot gevolg (zoals rijden tegen de verkeersrichting in).Modernisering van verzorgingsplaatsen: HerinrichtingenVia het inrichtingsplan wijst IenW straks locaties aan die ontwikkeldkunnen worden als laad- of shoplocatie. De ondernemer die de veilingwint, kan daar aan de slag met de aanleg of ombouw van de locatie.Het kan zijn dat er buiten de locatie van de exploitant aanpassingen nodigzijn aan de infrastructuur. Bijvoorbeeld een uitbreiding van de algemeneparkeervoorziening of de aanleg van een looproute. Deze aanpassingenvoert IenW zelf uit. Omdat investeringen in verzorgingsplaatsen bijdragenaan de veilingopbrengsten, worden deze investeringen mogelijk gemaaktin lijn met de begrotingsregels. De herinrichtingen worden de komendejaren voorbereid door IenW en kunnen waarschijnlijk eerst vanaf 2032worden uitgevoerd.Om in 2050 voor alle voorzieningen een landelijk dekkend netwerk teontwikkelen, zijn investeringen nodig. Hierbij gaat het om investeringenom de verzorgingsplaats veilig te herinrichten, meer laadvoorzieningen enparkeerplekken te creëren en meer netcapaciteit te realiseren. Dezeinvesteringen dragen direct bij aan de veilingopbrengsten.De herinrichting van verzorgingsplaatsen zal de komende jarenvoorbereid worden. Dit vergt een zorgvuldige aanpak, waarbij de effectenop de uitvoering, de markt en het milieu meegewogen moeten worden.1In het overgangsrecht is het – vanwege de korte implementatietermijn – ook mogelijk gemaaktom de bestaande locaties te verdelen zonder inrichtingsplan.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 305, nr. 5425 Met deze voorbereidingen wordt begin 2027 gestart. Ik zal uw Kamerhierover periodiek informeren.Met bovengenoemd beleid wordt een belangrijke stap gezet naar hetmoderniseren van de verzorgingsplaatsen. Verzorgingsplaatsen wordenveiliger, ondernemers krijgen meer duidelijkheid en weggebruikersbehouden hun keuzevrijheid. Daarnaast faciliteert dit de energietransitievan het wegverkeer. De verzorgingsplaatsen zijn zo klaar voor detoekomst.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,V.P.G. KarremansTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 305, nr. 5426 ONDERZOEKEN EN APPRECIATIE1) SEO – terugverdientijd laden en gemakswinkels op verzorgingsplaatsenSEO Economisch Onderzoek, heeft in opdracht van het Ministerie vanIenW de terugverdientijd in kaart gebracht van gemakswinkels enlaadstations op verzorgingsplaatsen. Dit onderzoek zal als input gebruiktworden bij de technische uitwerking van hoofdlijnen, stakeholders zullenbetrokken worden bij de uitwerking van de exacte vergunningslooptijd.De terugverdientijd is de tijd die een ondernemer naar verwachting heeftom de investeringen die hij doet in een gemakswinkel of laadstation,terug te verdienen. In de berekening van de terugverdientijd is ookmeegenomen dat de ondernemer in deze periode een redelijk rendementbehaalt, zodat de ondernemer zijn diensten winstgevend kan aanbieden.2) Auctiometrix- veilingmethodenAuctiometrix heeft in opdracht van het Ministerie van IenW verschillendemogelijke veilingmethoden in kaart gebracht en geadviseerd welke hetbeste passen met de veilingdoelstellingen en de specifieke context van deverzorgingsplaatsen. Dit onderzoek zal als input gebruikt worden bij detechnische uitwerking van het veilingmodel, dit wordt na overleg metRWS en RVB en in consultatie met stakeholders uitgevoerd.3) Arcadis - inrichtingIn 2026 heeft Arcadis in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur enWaterstaat drie onderzoeksopdrachten uitgevoerd voor de inrichting vanverzorgingsplaatsen. Het doel van deze opdrachten was het creëren vaneen basis, zodat het ministerie aan de slag kan met beleidsmatige keuzesvoor het ontwerp voor het zoveel mogelijk uniform herinrichten van alleverzorgingsplaatsen binnen Nederland.In het eerste onderzoek «Inrichtingsplannen verzorgingsplaatsen» werdconcreet gevraagd drie producten op te leveren:1)Een «blauwdruk inrichtingsplannen» voor zeven maatgevendeverzorgingsplaatsen;2)Het programma van eisen voor de «blauwdruk inrichtingsplannen» ineen systeembeheer omgeving; en3)Een advies over de inrichtingskeuzes die nog gemaakt moetenworden.In twee daaropvolgende onderzoeken «Varianten herinrichting verzor-gingsplaatsen» en «Rapportage beleidsvragen VZP 2025» is een aantalspecifieke deelonderwerpen nader verdiept. Deze hadden o.a. betrekkingop verkeersveiligheid, sociale veiligheid en vrachtwagenladen en-parkeren. De belangrijkste conclusies zijn als volgt. De onderzoeken:–Bevestigen dat een nieuwe ontwerpfilosofie voor verzorgingsplaatsennodig is om de veranderende vraag naar voorzieningen op doelmatigeen veilige wijze te kunnen blijven realiseren–Geven inzicht in de meerwaarde van het wijzingen van de huidigeontwerpfilosofie met een ordening naar functie, naar een nieuweontwerpfilosofie met een ordening naar gebruiker;–Geven inzicht dat de voorgestelde opties tot veranderingen aan defysieke inrichting vragen om prioritering, fasering en een geleidelijketransitie;–Geven op onder meer eerdergenoemde deelonderwerpen richting aannog te maken afwegingen t.a.v. de te hanteren kaders voor deinrichting.BIJLAGETweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 305, nr. 5427 Het onderzoek is gebaseerd op zeven bestaande verzorgingsplaatsen. Dein het onderzoek geschetste toekomstige situaties per verzorgingsplaatszijn fictieve voorbeelduitwerkingen en scenario’s. Deze hebben nadruk-kelijk geen formele status. Aan deze conceptuele situaties kunnen geenrechten worden ontleend. Deze onderzoeken leggen niet meteen hetbeleid vast en vormen juist het startpunt voor het maken van keuzes dieontstaan richting het toewerken naar ontwerpen voor grootschaligeherinrichting. Het is aan het ministerie om de onderzoeken mee te nemenen te wegen, bijvoorbeeld op basis van veiligheid en uitvoerbaarheid.Hierbij is praktijkkennis uit de markt ook nodig. Hierom zal er eenparticipatieproces volgen met belanghebbenden.4) Rebel – 0-optie ladenDit onderzoek brengt de gevolgen in beeld van een scenario waarbijinvesteringen in herinrichtingen en netverzwaringen op verzorgings-plaatsen niet door de overheid worden gedaan. Het doel is om inzicht tebieden in de effecten van verschillende handelingsopties, zodat eengeïnformeerde afweging kan worden gemaakt over de rol van de overheidbij eventuele investeringen in herinrichtingen en netaansluitingen.5) KPMG – Validatie kasreeksenKP MG heeft op verzoek van IenW de businesscases voor het programmaverzorgingsplaatsen te reviewen. Ze is gevraagd om onder andere tekijken naar de financiële en marktaannames, de rekenkundige logica vanhet model, en suggesties te doen voor verbetering.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 305, nr. 5428