Geannoteerde agenda van de OVSE Ministeriële Raad (Helsinki, 4 en 5 december 2008)

31700VVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken(V)voorhetjaar2009Nr.63BRIEFVANDEMINISTERVANBUITENLANDSEZAKENAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,18november2008GraagbiedikuhierbijdegeannoteerdeagendaaanvandeOVSEMiniste-riëleRaadop4en5decemberaanstaandeinHelsinki.DeministervanBuitenlandseZaken,M.J.M.VerhagenTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1248410809tkkst31700V-63ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2008TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.631 IngevolgehetverzoekvanuwKamerommetbetrekkingtotdeMiniste-riëleRaadvandeOVSEvoorafgaandtewordengeïnformeerdoverdeNederlandseinzetberichtikualsvolgt.InleidingZoalsiederjaarzaldeOrganisatievoorVeiligheidenSamenwerkinginEuropa(OVSE)hetjaarafsluitenmeteenMinisteriëleRaad.DeMiniste-riëlezalditjaarplaatsvindenop4en5decemberinHelsinki,omdatFinlandditjaarhetvoorzitterschapbekleedt.DatdeMinisteriëleinHelsinkizalplaatsvinden,geeftdebijeenkomsteenspeciaalcachet:hetwasimmersin1975inHelsinkidatdeSlotaktewerdondertekendwaarmeedeConferentievoorVeiligheidenSamenwerkinginEuropa(CVSE),sinds1995OVSE,vanstartging.DeMinisteriëlezalondermeerinhettekenstaanvandegevolgenvandecrisisinGeorgië.HetFinsevoorzitterschapheeftdaarnaasthetvoor-nementijdenseenlunchbijeenkomstmetdeelnemendestatentesprekenoverEuropeseveiligheid,waarbijdeplannenvandeRussischepresidentMedvedevovereennieuwveiligheidsverdragvoorEuropaaanbodzullenkunnenkomen.Hetvoorzitterschapwiltenslotteditjaaropnieuwproberendebijeenkomstaftesluitenmeteenpolitiekeverklaring,hoewelerveelisdatdedeelnemendestatenvanelkaarscheidt.InaanvullingopdeinterventiediehetEU-voorzitterschapzaluitsprekennamensdeEU,waaroverbesprekingennoggaandezijn,zalikeennatio-naleverklaringafleggen.IndezeverklaringzaliknaaraanleidingvandedoodvandeheerStorimansinGeorgiëondermeeraandachtvragenvoorhetgebruikvanclustermunitie.Hieronderzaliknaderingaanopdeactueleonderwerpendiewaarschijn-lijkaanbodzullenkomentijdensdeMinisteriële.Depreciezeinvullingvanbeidevergaderdagenisnognietvastgesteld,maarzomogelijkzalikdaar-overtijdenshetalgemeneoverlegmetuwKamernadereinformatieverschaffen.CrisisinGeorgiëDeOVSEspeeltsinds1992,mededoordemissieinGeorgië,eenbelang-rijkerolbijhetbevorderenvanveiligheidensamenwerkingenhetzoekennaareenduurzameoplossingvanhetconflicttussenGeorgiëendeafge-scheidenregioZuid-Ossetië.HetOVSE-veldkantoorinTskhinvaliwastotaugustusjongstledendebasisvan(onbewapende)militairewaarnemers,dietoezichthieldenopdeactiviteitenvande«JointPeacekeepingForces»indeconflictzoneaanweerszijdenvandeadministratievegrensmetZuid-Ossetiëenrapporteerdenoverdeveiligheidssituatie.Kortnadatdegewelddadighedenop7augustus2008uitbraken,beslootdeOVSEhetaantalmilitairewaarnemersteverhogenmet100.Deeerste20werdenvoorlopigopbasisvanhetalbestaandemandaatontplooid.Overdevoorwaardenvoorontplooiingvandeoverige80waarnemersmoestnaderonderhandeldworden.DeRussischeerkenningvandeonafhanke-lijkheidvanZuid-Ossetiëmaakteconsensusoverhuninzetbaarheidindeafgescheidenregioechteronmogelijk,zodathunontplooiingvooronbe-paaldetijdisopgeschort.InmiddelszijndezogenaamdeGenève-besprekingenopganggekomen,waarbijveiligheidenstabiliteitinGeorgiëcentraalstaanenallebijhetconflictbetrokkenpartijenaanwezigzijn.DeOVSEtreedttijdenshetprocesopalsco-voorzitter,samenmetdeVNendeEU.Deeerstebijeen-komstinditkadervondplaatsop15oktober,maarwerdnaeendagopge-schorttot18en19november,omdatgeenovereenstemmingkonwordenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.632 bereiktoverdehoedanigheidwaarinZuid-OssetiëenAbchaziëzoudendeelnemenaandebesprekingen.Hetvindenvaneenduurzameoplossingvoorhetconflictzalnaarverwachtingeenkwestievanlangeademworden.Deonderlingeverhoudingentussendepartijenzijnnahetconflict,alsooknadeerkenningdoorRuslandvanAbchaziëenZuid-Ossetië,tezeerverstoord.Hierdoorzullenoverenweerveelvertrouwen-wekkendemaatregelennodigzijnomtoteenoplossingtekomen.DeGenève-besprekingenzijnhiervooralsnoghetmeestaangewezenforumvoor.DeOVSEkaneenbelangrijkebijdrageleverenaaneenduurzameoplossingvoorhetconflictinGeorgië,medevanwegedeuitgebreideervaringvandeorganisatieinderegio.ConflictenMoldaviëenNagorno-KarabachDeOVSEspeeltookeenbelangrijkerolbijandereconflicteninderegio,zoalsinMoldavië.Naeengoedbeginindeeerstehelftvan2008iserinmiddelsweinigvooruitgangtezienmetbetrekkingtothet«bevroren»conflictinTransdnjestrië.DeMoldavischepresidentVoroninendeTrans-dnjestrischeleiderSmirnovhebbenelkaarop11april2008voorheteerstinzevenjaarontmoet.Sindsdienhebbenechtergeenontmoetingentussendetweeleidersmeerplaatsgevonden.Ruslandheeftgetrachtomviaeentrilateraaloverlegeendoorbraakteforceren,maardatismededoorverzetvanMoldavië,daaringesteunddoordeEU,opnietsuitge-lopen.Nederlandisvanmeningdateenoplossingvoorhetconflictzoveelmogelijktotstandmoetkomeninhetzogenaamde5+2-overleg(OVSE,Rusland,Oekraïne,MoldaviëenTransdnjestriëmetdeEUendeVSalswaarnemers).Ditoverlegheeftinmiddelsenkelemalenplaatsgevonden.Hetoverlegverlooptmoeizaam.Opdekortetermijnwordtgeendoor-braakindeonderhandelingenverwacht.Hierbijspeeltmeedatinhetvoorjaarvan2009inMoldaviëparlementsverkiezingenzullenplaats-vinden.WatbetreftNagorno-Karabachzijnervoorzichtigpositieveontwikke-lingen.InoktoberbezochtdeRussischepresidentMedvedevzijnArmeenseambtgenootSarkasianenwerdstilgestaanbijderelatiestussenArmeniëenAzerbeidzjan.Medvedevsteldedat«beidezijdenbereidzijnoplossingentevinden».HetfeitdatdeAzeripresidentAliyevnadeverkiezingenvanmediooktobereennieuwmandaatkreeg,betekentdatookrichtingAzerbeidzjannieuwekansenwordengezienomtoteendoorbraakinhetbevrorenconflictrondNagorno-Karabachtekomen.Op2novemberjongstledenhebbendepresidentenvanRusland,ArmeniëenAzerbeidzjan,voorheteerstsindsdewapenstilstandvan1994,eengeza-menlijkeverklaringgetekendovereenpolitiekeoplossingvanhetconflict.IndeverklaringwordtverwezennaarhetzogenaamdeMadrid-document,waarindebasisprincipesvooreenoplossinguiteenwordengezet.PartijenzegdentoedeonderhandelingenbinnenhetkadervandezogenaamdeOVSEMinsk-groepopverschillendeniveausvoorttezetten.Rusland,FrankrijkendeVerenigdeStatenzijnco-voorzittervandezeMinsk-groep.Overveelkwesties,ookessentiëlezoalsterritorialeintegriteitversuszelf-beschikkingsrecht,bestaatnoggeenovereenstemming.Hoewelerdusenigebeweginginhetonderhandelingsproceslijkttezijn,ishetnietdeverwachtingdatopdekortetermijneenduurzameoplossingvoorhetconflictzalwordengevonden.EuropeseveiligheidHetFinseOVSE-voorzitterschapisvanplanhetonderwerpEuropeseveiligheidteagenderenvooreenlunchbijeenkomsttijdensdeMiniste-riële.InditkaderzalondermeerhetvoorstelvandeRussischepresidentTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.633 MedvedevvooreennieuwveiligheidsverdragvoorEuropaaandeordekunnenkomen.DeRussischepresidentspraklaatstelijkoverzijnvoorsteltijdenseenconferentieinEvian,Frankrijk.BijdiegelegenheidverwelkomdedeFransepresidentSarkozyhetvoorstelensteldehijvoorin2009eenOVSE-toptehouden.NogsteedsishetRussischevoorstelweiniguitgewerkt.CentraalstaatechterdeRussischegedachtedatdehuidigeEuropeseveiligheids-architectuurrestenvanhetverouderde«blokdenken»vertonenennietmeeraansluitenopdenieuwewerkelijkheid.TegendezeachtergrondpleitpresidentMedvedevvooreennieuwjuridischbindendEuro-Atlantischveiligheidsverdrag,waarvoordeaftrapkanwordengegevenopeentop.Onderhandelingenovereennieuwveiligheidsverdragzijnopditmomentnietaandeorde.ErisechterweldialoognodigoverdestrategischebelangendieRuslandendeEUgezamenlijkhebben.Vanwestersekantgeldtdatdebestaandestructurenhetbestekaderbiedenomdiebelangentebevorderen.DesuggestievandeFransepresidentSarkozyomdeplannentebesprekeninOVSE-verbandisbruikbaar.Immers,hiermeeisbetrokkenheidvandeVSenCanadaeneenkoppelingmethetOVSE-acquisverzekerd.DeNederlandseinzetzalzichvooralsnogconcentrerenopconcretiseringvandevoorstellenenhetbelangvaneenheidindeNAVOentussendeNAVOendeEU.MenselijkedimensieIndemenselijkedimensievandeOVSEblijftveelvoorverbeteringvatbaar,waaronderhetovereindhoudenvanveleindejarennegentigbereikteverbintenissen,zoalsophetgebiedvanverkiezingswaarneming.InditkaderblijvenRuslandenanderedeelnemendestatenondermeerdeautonomievanhet«OfficeforDemocraticInstitutionsandHumanRights»(ODHIR)betwisten.DitheeftgeleidtotbeperkingenvanRussischezijdeaandewaarnemingvandeRussischepresidentsverkiezingeninmaartvanditjaar.DezebeperkingenwarenuiteindelijkonaanvaardbaarvoorhetODIHR.OokwerdeenpoginggedaandeinvloedvanhetGemenebestvanOnafhankelijkeStatenophetODIHRenverkiezingswaarnemingtevergroten.Nederlandheefthetafgelopenjaaronderandereaandachtgevraagdvoordeonderwerpengodsdienstvrijheidenhettegengaanvandiscriminatieopgrondvanseksuelegeaardheid,beideonderdeelvanmijnvorigjaaruitgebrachteMensenrechtenstrategie.Nederlandzalzichvoordezeonder-werpenblijveninzetten.NaasthetODIHRblijfteenbelangrijkeplaatsbinnendemenselijkedimensiewegggelegdvoorde«HighCommissioneronNationalMinori-ties»(HCNM).DeHCNMisdezemaandprecies15jaargeledenvanstartgegaanmetvoormaligministervanBuitenlandseZakenVanderStoelaanhethoofd.NederlandzalookindetoekomsthetwerkvandeHCNMblijvensteunen.RechtspersoonlijkheidvoordeOVSEEenlaatsteonderwerpdatspecialeaandachtverdient,isdeConventiebetreffendedeRechtspersoonlijkheid,JuridischeStatus,PrivilegesenImmuniteitenvandeOVSE,diein2007ondervoorzitterschapvandeNederlandsepermanentevertegenwoordigerwerduitonderhandeld.OpdeMinisteriëleRaadvanMadrideind2007luktehetnietditverdragaangenomentekrijgen.RuslandenWit-RuslandkoppeldenaanvaardingvandetekstaaninstemmingmetonderhandelingenovereenhandvestTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.634 (eenverdragwaarinondermeerdedoelstellingen,grondbeginseleneninstitutionelestructuurvandeOVSEzijnneergelegd).DeVSweigerdenovereenhandvestteonderhandelen.Debeidestandpuntenkondenookditjaarnogniettotelkaarwordengebracht.DeEUisbereidhetgesprekovereenhandvestaantegaan,echterzonderzichvoorafophetresultaatdaarvanvastteleggen.TijdenseeninformelerondetafelbijeenkomstinoktoberjongstledenkreeghetvoorstelvoorhetaanstellenvaneenSpeciaalVertegenwoordigervoordejuridischestatusvandeOVSEalge-menebijval.DezevertegenwoordigerzoubijvoorbeeldgemandateerdkunnenwordenomdejuridischestatusvandeOVSEtevolgen,alscontactpersoonoptetredenenregelmatigoverhetonderwerpterappor-teren.OpdezemanierblijfthetonderwerpvanrechtspersoonlijkheidvoordeOVSEopdeagenda.NogbeterzouzijnalsdedeelnemendeStatentijdensdeaanstaandeMinisteriëleinstemmenmetdeConventieoverderechtspersoonlijkheidentegelijkinstemmenmethetopenenvaneendiscussieovereenhandvest.SlotDeslagkrachtvandeOVSEheeftnogaltijdtelijdenonderhetgebrekaanovereenstemmingtussenRuslandenhetWestenopvelerleiterrein.Tege-lijkertijdisdeOVSEnadrukkelijkeraanwezigophetinternationalepoli-tieketoneel,omdatheteenvoordehandliggendeplaatsiswaarveleonderwerpendiedeinternationalebetrekkingennegatiefbeïnvloedenkunnenwordenbesproken:dezogenaamdeplatformfunctievandeOVSE.DitgeldtvoordecrisisinGeorgië,maarookvooreenmogelijkediscussieoverEuropeseveiligheid.HetFinsevoorzitterschapzalechtereenhardedobberhebbenaanzijnambitieuzestrevendezeMinisteriëleRaadaftesluitenmeteenpolitiekeverklaringwaaralledeelnemendeStatenzichinkunnenvinden;ditissinds2003nietmeergelukt.HetFinsevoorzitter-schapverdientechterhoedanooklofvoordemanierwaarophetzijntakenheeftvervuldendeveleuitdagingenheeftopgepakt.DeNeder-landseregeringblijftdeOVSEzienalspan-Europeseentrans-Atlantischeorganisatiediemethaaralomvattendeaanpakvanveiligheidensamen-werkingdevredeenstabiliteittussenVancouverenVladivostokkanbevorderen.DeNederlandseregeringzalzichdanookblijveninzettenvoorhetgoedfunctionerenvandeorganisatie.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.635