Toezegging gedaan tijdens het commissiedebat Water van 8 oktober 2024 over de visie van het Kabinet op water en bodem

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202527 625Waterbeleid30 015BodembeleidNr. 688 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 22 oktober 2024Tijdens het Tweeminutendebat Water op 8 oktober jl. is door het lidGabriels gevraagd naar de visie van het Kabinet op water en bodem. Ditnaar aanleiding van de tekst in het Regeerprogramma («rekening houdenmet water en bodem»). Hierbij ontvangt u, mede namens de Minister vanVolkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO), de tijdens het debattoegezegde brief.De rol van water en bodem in de ontwikkeling van ons landWater en bodem zijn van grote invloed op ons dagelijkse leven. Wewonen en werken immers in een kwetsbare delta. Tot duizend jaargeleden pasten onze voorouders zich vooral aan de natuurlijke omstan-digheden aan. Later veranderde dat en zorgden we ervoor dat we wateren bodem aanpasten aan onze eigen wensen. Door bijvoorbeeld dijken ensloten aan te leggen. Dat heeft ons land doen groeien. Maar inmiddelslopen we, zeker in een veranderend klimaat, steeds meer tegen degrenzen van het water- en bodemsysteem aan1. Voldoende, veilig enschoon (grond)water voor onder andere de landbouw evenals eengezonde en vitale bodem, zijn niet langer vanzelfsprekend.Het verstandig omgaan met de eigenschappen en mogelijkheden vanwater en bodem wordt daarmee steeds belangrijker. In het regeerpro-gramma heeft het kabinet aangegeven dat zoetwater, drinkwater engrondwater belangrijke onderwerpen zijn. We onderzoeken welke grote(technische) ingrepen in ons watersysteem effectief en betaalbaar zijn omde beschikbaarheid van zoet water te vergroten en verzilting tegen tegaan. In dat kader werken we bijvoorbeeld aan een hernieuwdprogramma Ruimte voor de Rivier waarin op basis van het water- enbodemsysteem integrale maatregelen zullen worden genomen. Verderstaat in het Regeerprogramma aangegeven dat we toekomstbestendig1Zie Kamerstukken 34 682, nr. 195 kst-27625-688ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 625, nr. 6881 willen bouwen en daarbij rekeninghouden met water en bodem. Eenambitie die maatschappelijk breed wordt onderschreven, zoals ook blijktuit diverse rapporten van onder andere banken en verzekeraars.2Belangrijke uitgangspunten bij het rekening houden met water en bodemzijn:–niet afwentelen op toekomstige generaties, niet van privaat naarpubliek en niet van regionaal naar nationaal;–meer rekening houden met extremen;–in samenhang omgaan met wateroverlast, droogte en bodem;–meerlaagse veiligheid;3–minder afdekken, minder vergraven, niet verontreinigen;–integrale aanpak in de leefomgeving.Voor toekomstige welvaart en veiligheid zijn keuzes in de ruimtelijkeordening die rekening houden met water en bodem van belang. Dat doenwe bijvoorbeeld bij het bouwen van huizen, om te voorkomen dat nieuwehuizen op termijn gaan verzakken of een groot risico kennen op water-overlast en schade (zoals funderingen). Daar is niemand bij gebaat.Tegelijkertijd betekent «rekening houden met» ook dat we meebewegenmet water en bodem en soms bijvoorbeeld accepteren dat er water-overlast is. Denk aan een tuin van een woning die af en toe onder waterkomt te staan wanneer deze grenst aan een sloot die soms overloopt.«Rekeninghouden met» werkt dus twee kanten op. Het accent komtdaarbij te liggen op wat er wel kan en hoe we daarvoor zorgen. Wemoeten creatief zijn en slimme keuzes maken met goede technischeoplossingen, daar waar mogelijk, houdbaar en betaalbaar.Het vorige kabinet hanteerde de term Water en Bodem Sturend. Dit isuitgewerkt in 33 structurerende keuzes die gezamenlijk de gehele breedtevan het water- en bodembeleid betreffen4. Deze keuzes – die veelal ookper stuk ter besluitvorming op tafel komen – betreffen dus niet alleenwonen, maar ook landbouw en natuur, de landelijke gebieden, rivieren, dekust en de zee. Keuzes die borgen dat we ook in de toekomst kunnenbeschikken over voldoende schoon en gezond water en een vitale bodemvoor onder meer landbouw, woningbouw en natuur. Veel provincies,gemeenten en waterschappen hebben intussen deze keuzes – zoalsbestuurlijk onder het vorige kabinet afgesproken – opgenomen inruimtelijke voorstellen. Van de 33 keuzes heeft alleen een beperkt deelbetrekking op het gebouwd gebied en op de woningbouwopgave.Door sommigen werd «Water Bodem Sturend» ingevuld als «Water enBodem Bepalend», en daarmee werd het onbedoeld allesbepalend enwerd het vooral als een belemmering gezien voor de ruimtelijke ordeningen inrichting van ons land, en meer in het bijzonder voor de grotewoningbouwopgave. Dat is niet waar we voor staan. We willen ons juistrichten op wat wél kan en moet, gebaseerd op de kennis die we hebbenvan ons water- en bodemsysteem in een veranderend klimaat. We willenop zoek naar oplossingen die de verschillende belangen verenigen inplaats van scheiden, door zoveel mogelijk multifunctioneel ruimtegebruiken creatieve oplossingen. Daarom hanteren we vanuit het Rijk nu de term«rekening houden met».Dat doet recht aan wat ermee bedoeld is: we houden aan de voorkantrekening met water en bodem bij de te maken afwegingen voor een2Zie rapport Klimaatadaptatie in een stroomversnelling (De Nederlandsche Bank) https://www.dnb.nl/media/1uhbm3od/klimaatadaptatie-in-een-stroomversnelling-rapport.pdf3Kamerstukken 32 698, nr. 744Kamerstukken 27 625, nr. 592Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 625, nr. 6882 robuuste ruimtelijke ordening en inrichting. Water en bodem zijn immersletterlijk de basis; dan is er veel mogelijk.Deze lijn is ook de basis voor de nieuwe Nota Ruimte, waar het kabinet,onder aanvoering van de Minister van VRO, hard aan werkt. In deze NotaRuimte worden integrale en gebiedsgerichte ruimtelijke keuzes gemaaktvoor nu en de toekomst.Het kabinet werkt ook nu al actief samen met medeoverheden en anderebetrokken partijen om woningbouw mogelijk te maken in gebieden waarextra aandacht voor water en bodem nodig is en waar regionaleverschillen in bodem en water mogelijkheden bieden voor een aanpak diepast bij de karakteristiek van dat gebied. Er zijn al goede voorbeeldenbeschikbaar van gebiedsontwikkelingen waarbij in een vroeg stadiumrekening is gehouden met water en bodem zoals de Gnephoek in Alphenaan den Rijn, Zwolle, en de Lange Weeren in Volendam.De grootte van de woningbouwopgave maakt dat we nog meer moeteninzetten op hoe woningbouw mogelijk is, ook in gebieden waar dat extrainzet vergt in relatie tot het water- en bodem systeem. Dat vraagtaanpassing en creatieve oplossingen, bijvoorbeeld gericht op hetcombineren van functies, om afwenteling op toekomstige generaties tevoorkomen.Rekeninghouden met water en bodem bij ruimtelijke keuzesOm verschillende opgaven, waaronder de woningbouwopgave, teondersteunen en duidelijkheid te bieden naar de medeoverheden en naarde bouwsector, zijn instrumenten ontwikkeld met als uitgangspunt wat erwél kan vanuit het water- en bodemsysteem, met ruimte voor lokaleafweging en maatwerk door provincies en gemeenten:–het ruimtelijk afwegingskader («waar kun je verstandig bouwen») en–de landelijke maatlat voor een groene en klimaatadaptieve gebouwdeomgeving («hoe kun je verstandig bouwen»).Het ruimtelijk afwegingskader5 en de maatlat6 zijn bedoeld om opnationaal niveau vanuit het Rijk – met steun van provincies, gemeenten enwaterschappen – aan de voorkant duidelijkheid te bieden over waar enhoe je met welke opgave rekening moet houden om slim en toekomstbe-stendig te bouwen. Ook dragen de instrumenten bij aan een gelijkspeelveld, iets waar bouwende partijen en overheden om vragen. Beideinstrumenten zijn ontwikkeld op basis van goede regionale en lokalevoorbeelden. De uitgangspunten van de maatlat zijn al toegepast bijmeerdere nieuwbouwprojecten (zoals in Dordrecht). Doordat de instru-menten gezamenlijk door de Ministeries van IenW en VRO zijn ontwikkeld,is het belang van de woningbouwopgave hierbij steeds voor ogengehouden.Het kabinet zal, zoals ook gevraagd in de motie van het lid Peter de Grootc.s. (Kamerstukken 27 625, nr. 680), de genoemde instrumenten(nogmaals) toetsen op te vergaande beperkingen en randvoorwaardenvoor woningbouwplannen. Dit om te voorkomen dat, zoals de motie zegt,het oplossen van de woningbouwopgave onevenredig bemoeilijkt wordt.De uitkomsten van die toetsing kunnen worden benut voor de dooront-wikkeling en nadere concretisering van beide instrumenten.5Kamerstukken 27 625, nr. 666.6Kamerstukken 32 813, nr. 1195.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 625, nr. 6883 We willen daarnaast juist graag kijken naar wat wel kan: inzicht invoorbeelden van manieren van bouwen die ervoor zorgen dat de kostenniet onnodig hoog worden, waarbij we meerdere doelen tegelijkertijdbehalen én we de kosten niet afwentelen naar volgende generaties ennaar de samenleving. We hebben immers de kennis om bij de mogelijk-heden van nu rekening te houden met de onmogelijkheden van later. Ditis in lijn met adviezen van de Deltacommissaris en het Deltaprogramma2024 «Nu voor later».In het Tweeminutendebat Water zijn ook hoogwaterbescherming enwaterveiligheid genoemd. Voor waterveiligheid geldt dat er onder meervoor de rivieren een forse opgave ligt. Voor een toekomstbestendigriviersysteem dat op basis van water en bodem is ingericht en bruikbaar isvoor alle rivierfuncties, is ruimte nodig. Daarom is in het Regeerpro-gramma een hernieuwd programma Ruimte voor de Rivier 2.0 aange-kondigd, teneinde ook in ruimtelijke zin rekening te houden met watervei-ligheid, nu en in de toekomst. We werken eraan om dat net zo succesvolte doen zijn als het eerste programma (2006–2019) door waterveiligheiden ruimte in samenhang te benaderen, en daarbij uit te gaan van dekenmerken van het natuurlijke systeem in combinatie met een grotebetrokkenheid van burgers en bestuurders uit de regio.Tot slotRekening houden met water en bodem is belangrijk voor een toekomstbe-stendig en welvarend Nederland. Het biedt kansen om problemen in detoekomst te voorkomen en de impact van steeds grotere weerextremen tebeperken terwijl we maatschappelijke opgaven zoals de woningbouwopgave realiseren in samenhang met oplossingen voor wateroverlast,droogte en vitale bodem.Rekening houden met water en bodem zal naast de woningbouwopgaveondersteunend zijn voor een breed spectrum aan besluiten die we nemenover de indeling en inrichting van ons land. Daarbij heeft niet alleen hetRijk een verantwoordelijkheid maar nadrukkelijk ook de provincies,gemeenten en waterschappen. Het is een goede zaak dat de medeover-heden er blijk van hebben gegeven het belang van water en bodem voluitte erkennen en te betrekken bij hun ruimtelijke plannen en besluiten. HetRijk zal samen optrekken met medeoverheden om te kijken naar wat erwel kan, bijvoorbeeld bij besluiten over woningbouwlocaties.In het kader van de periodieke verzamelbrieven voor water en bodem enin de rapportages over de woningbouwopgave wordt de Kamer op dehoogte gehouden van de voortgang van het beleid zoals in deze briefbeschreven. De integrale ruimtelijke afweging kunt u in 2025 verwachtenals het kabinet u de ontwerp-Nota Ruimte zal aanbieden.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. MadlenerTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 625, nr. 6884