Onderzoek naar Polarisatie en Radicalisering

29614GrondrechtenineenpluriformesamenlevingNr.21BRIEFVANDEMINISTERVANBINNENLANDSEZAKENENKONINKRIJKSRELATIESAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,26januari2010HierbijbiedikuaanhetIVA-rapport«PolarisatieenradicaliseringinNederland.Eenverkenningnaardestandvanzakenin2009».1Hiermeehebikvoldaanaandetoezeggingzoalsgedaaninmijnbriefvan11november2009(TK2009–2010,29614,nr.18).DezeVerkenningisuitgevoerdinopdrachtvanmijnministerie.Deverantwoordelijkheidvoordeinhoudvanhetrapportligtgeheelbijdeonderzoekers.Hetministerieheeftdaarnaastin2009eenenquêteondergemeentengehoudennaardematewaaringemeentenpolarisatieenradicaliseringervareneneenonderzoeklatenuitvoerennaardebelevingdieeerstelijns-werkersbijpolitie,onderwijsenwelzijnhebbenvanverschijnselenvanpolarisatieenradicalisering.2OokisinformatiebeschikbaaroverditbeleidsterreinuitrecentepublicatiesvandeAIVDendeNCTb3,enuitenkelewetenschappelijkeonderzoeken.4Uitdebovengenoemdeenquêteondergemeentenblijktdatveelgemeentenproblemenmetpolarisatierapporteren(meerdanmetradica-lisering).Inhunanalysesrapporterenzijdiversevormenvanspanningenenconflicten,variërendvan:–Onwetendheidoveranderebevolkingsgroepen,metalsgevolgnega-tievevooroordelen,gevoelensvanonveiligheidenangst.–Onderlingeverwijderingtussenetnische/religieuzebevolkingsgroepen;langselkaarheenleven.–Afkeurendeuitsprakenoveranderebevolkingsgroepen,toenamevandiscriminatieenracisme.Profileringenaccuenteringvaneigenidenti-teitinzoweldeprivéalsdepubliekesfeer,opnationalistischen/ofreligieusvlak.–Geweld,brandstichting,bedreigingenvandalisme.Uithetonderzoekondereerstelijnswerkersuitonderwijs,welzijnenpolitiekomtnaarvorendatbijnaaldezeprofessionalsinaanrakingkomenmetsignalenvanpolarisatie.DitzijnvooralsignalenophetgebiedvanTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2009–2010KST1405670910tkkst29614-21ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20101TerinzagegelegdbijhetCentraalInforma-tiepuntTweedeKamer.2Baloghe.a.Belevingsonderzoekondereerstelijnsprofessionals:PolarisatieenRadicalisering,2009.BZK,Onderzoeknaarpolarisatieenradicaliseringoplokaalniveau.Beidetevindenopwww.nuansa.nl3NCTb,DreigingsbeeldTerrorismeNederland19,2009;AIVD,«Weerstandentegenslag:actueletrendsenontwikkelingentenaanzienvanhetsalafismeinNederland»,2009;Kwantitatiefonderzoekrisicobelevingterro-risme2008:4-meting,september2008,DenHaag:RVD/NCTb;AIVD,Weerstandentegenslag:actueletrendsenontwikkelingentenaanzienvanhetsalafismeinNederland,2009.AIVD.Hetvuurvanhetverzet:groeiendeweerstandtegenhetNederlandseasiel-envreemdelingenbeleid,2009.4J.vanderPligtenW.Koomen,Achter-grondenendeterminantenvanradicaliseringenterrorisme(DenHaag2009);K.vandenBos,A.LosemanenB.Doosje,Waaromjongerenradicaliserenensympathiekrijgenvoorterrorisme.Onrechtvaardigheid,onzekerheidenbedreigdegroepen(DenHaag2009);L.Baloghe.a.,Eigenheidofeigenzin-nigheidinEde,Tilburg2009;SociaalenCultureelPlanbureau,JaarrapportIntegratie2009enDeSocialeStaatvanNederland,2009;CBS,ContinuOnderzoekBurgerperspec-tieven2009.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29614,nr.211 discriminatieenwij-zijdenken,diezichveelalvoordoenbijdeleeftijds-groep16tot20-jarigejongens.Deovergrotemeerderheidvanprofessio-nalsvindtdatdeafgelopenvijfjaardesignalenvanpolarisatiezijntoege-nomenofgelijkzijngebleven.Eveneenswordtveelalverwachtdatdeprevalentievandesignalendekomendevijfjaarzaltoenemenofgelijkzalblijven(opeenrelatiefhoogniveau).Voorwatbetreftislamitischeradicaliseringisereengroeiendeweerbaar-heidbinnenNederlandsemoslimgemeenschappentegenradicaliseringenextremisme.DeAIVDsignaleerteenstagnatieingroeivandeaantrek-kingskrachtvandezogenaamde«salafistischeradicaledawa»,debood-schapvanradicalesubgroepenbinnenhetultra-orthodoxesalafisme.Jongerendiezichaangetrokkenvoelentothetsalafisme(ofeenandereorthodoxegeloofsopvattingbinnendeislam)vindenmanierenomhunstrengegeloofspraxistecombinerenmetlevenenwerkenindegesecula-riseerdeNederlandsesamenleving.OpditmomentkomeninNederlandweinigextremistischeuitingenvoormeteenislamistischemotivering.DeAIVDsteltdatervansalafistischegeloofscentraopditmomentgeenextremistischedreigingmeeruitgaat.Geweldinnaamvandeislamwordtafgewezenenpersonenmeteenextremistischeopvattingofdeneigingdaartoewordenuitmoskeeëngeweerd.Ditneemtnietwegdaterinbeslotenkringnogwelsprakeisvaneenanti-integratiefgedachtegoeddatkanleidentotonverdraagzaamisolationismeenpolarisatie.JihadistischenetwerkenzijninNederlandgeringinaantal,beperktinomvangenweinigactief.Weliseronderisla-mitischejongereninenigematesteunvoorjihadistischedenkbeelden,diezichbijvoorbeelduitophetinternet.Uitdeenquêteondergemeentenbleekdat44vande61gemeentendieaangegevenhebbendatersprakeisvanpolarisatieenradicaliseringinhungemeente,temakenhebbenmetrechts-activismeofrechts-extremisme.Eenmogelijkeverklaringdatjuistdezeproblematiekvoorgemeenteninhetoogspringt,isdathieraanverbondenuitingen(vernie-lingen,bekladdingmetrechts-extremistischesymbolenenhangjongeren-overlast,aldannietincombinatiemetdrank-endrugsproblematiek)vooralopstraatplaatsvinden.Dezeproblematiektrektdaardooreerderdeaandachtvandepolitieenandereeerstelijnswerkersdanbijvoorbeeldmoslimjongerendieradicaliseren.Deoverlastlevertvoorgemeenteneenserieuzeopenbareordeproblema-tiekop,dieveelpolitie-inzetenanderegemeenschapsmiddelenkost.Cijfersoverdeomvangzijnlastigtegevenvanwegeonderrapportageenproblemenmetdeduiding.Vaakisbijincidentenonduidelijkoferdaad-werkelijksprakeisvanideologischemotieven.DeaardenomvangvandeproblematiekisechtervolgensdeAIVDnietvandienaarddatergesprokenkanwordenvaneenbedreigingvandenationaleveiligheid.In2009zijnerinhetkadervandierenrechtenradicaliseringgeenhomevi-sitsmeeruitgevoerd.DatvaltmogelijkteverklarendoorhetfeitdatdeNederlandsetakvanStopHuntingdonAnimalCruelty(Shac-Nederland)nietmeerbestaat.DeAIVDgeeftaandatdepersonendiehierbinnenactiefwaren,nuweeractiefzijnbijRespectvoorDieren.DeaansturenderolvanRespectvoorDierenvandeBritseShac-campagneophetEuro-pesecontinentlijktin2009toteeneindegekomen.Deactivistischeenextremistischedierenrechtenbewegingisechterwelmobielenblijftinter-nationaalopereren.Hoewelopsporinglastigisvanwegehetgroteveilig-heidsbewustzijnvandedaderszijnerin2009tochmensenopgespoord.In2010zalblijkenofditooktotveroordelingengaatleiden.NietalleenlinksgeoriënteerdeorganisatiesmaarookrechtsnationalistischeorganisatiesTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29614,nr.212 makenzichsterkvoordierenrechtenen-welzijn.Datzorgdein2009afentoevoorconfrontatiestussenbeidegroepen.Demeestinhetoogspringendevormvanlinksradicaliseringishetradica-liserendeverzettegenhetNederlandseasiel-envreemdelingenbeleid.Eriseenopvallendeovereenkomsttussendewerkwijzevandezegroependievandierenrechten-extremisten.Ondanksdatdemodusoperandivrijwelidentiekzijn,heeftdeAIVDopditmomentgeenaanwijzingendaterstructureleverbandenbestaantussenpersonendiebetrokkenzijnbijhetverzettegenhetasiel-envreemdelingenbeleidendierenrechtenextre-misten.Naaraanleidingvandezeontwikkelingenzijninhetbeleidtenaanzienvanpolarisatieenradicaliseringenkelenieuweaccentenaangebracht.DezezijnbeschreveninhetOperationeelActieplanPolarisatieenRadicalisering2010,welkeuwKamereinddecember2009heeftontvangen.Hetgaatdanomdevolgendenieuweaccentenin2010:•Eenversterktefocusoppolarisatie(meergemeentenmeldenproblemenmetinter-etnischeeninter-religieuzespanningendanmetradicalisering);•Gegevendebehoeftevangemeenten,meeraandachtvoordeonder-steuningvangemeentenbijdeaanpakvandeopenbareorde-problematiekwaarrechts-radicalejongerenbijzijnbetrokken;•Eengenuanceerdebenaderingvanhetsalafisme;•Nieuweaandachtvoorlinks-extremisme,waarbijdeaanpakvandierenrechtenextremismetoegepastlijkttekunnenworden.DeministervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties,G.terHorstTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29614,nr.213