Voortgang implementatie Europees Asiel- en Migratiepact

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202619 637Vreemdelingenbeleid32 317JBZ-RaadNr. 3553 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 22 april 2026Met deze brief informeer ik uw Kamer over de stand van zaken van deimplementatie van het Europees Asiel- en migratiepact (hierna: migra-tiepact). Hiermee geef ik uitvoering aan de motie1 van leden Podt (D66) enRajkowski (VVD) over het periodiek informeren van de Kamer over devoortgang van de implementatie van het migratiepact. Over tweemaanden zal het migratiepact inwerkingtreden. Binnen de migratieketenbereiden alle organisaties zich voor op de grootste stelselwijziging in 25jaar. In deze brief ga ik in op de stand van zaken van deze voorbereiding.Alvorens de stand van zaken te schetsen zal ik in deze brief nader ingaanop het rapport «De nieuwe asielprocedure van 2026: van ontvangst totdefinitief asielbesluit» dat is opgesteld door de IND, zoals ik uw Kamerheb toegezegd op 20 maart2 jl.Rapport INDDe IND heeft een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de gevolgen vande nieuwe asielprocedure onder het migratiepact. Het doel van dezeverkenning was om de belangrijkste wijzigingen van de nieuwe asielpro-cedure ten opzichte van de huidige procedure in beeld te brengen,alsmede ook de impact hiervan op de IND, de overige organisaties in demigratieketen en de aanvragers. De implementatie van het Migratiepactkan niet los worden gezien van de implementatie van de nationaleasielwetten (Asielnoodmaatregelenwet en de wet Tweestatusstelsel).Daarin zit – op belangrijke onderdelen – een inhoudelijke overlap. Over deafzonderlijke maatregelen, zoals het tweestatusstelsel, is de Kamer danook al eerder geïnformeerd via separate uitvoeringstoetsen, deze vallendaarom buiten dit rapport. Gedurende de onderzoeksperiode heeft de INDdaarnaast het proces op onderdelen aangepast of verder ontwikkeld,waardoor het rapport een momentopname is van het najaar 2025. De1Kamerstuk, vergaderjaar 2025–2026, 32 317, nr. 9132Kamerstuk, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 3522 kst-19637-3553ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 35531 interviews met IND-experts hebben plaatsgevonden vanaf augustus tot enmet oktober 2025. De interviews met experts van externe partijen hebbenplaatsgevonden in november 2025. Ter illustratie: een zorg van DT&V wasbijvoorbeeld dat reisdocumenten zoals paspoorten niet werdeningenomen. Het screeningsproces is hierop aangepast zodat dezedocumenten nu wel kunnen worden ingenomen. De DT&V kan dezegebruiken in het terugkeerproces.De verkenning van de IND maakt heel helder en duidelijk wat de opgave isen wat dit betekent voor de betrokken organisaties. Het is goed te zien datalle uitvoeringsorganisaties zich zo transparant opstellen en vanuitverschillende perspectieven de aandachtspunten schetsen. Deze samen-werking is cruciaal voor de implementatie van de nieuwe asielprocedureonder het migratiepact.Uitdagingen INDInformatievoorzieningDe planning van de IND was om bij inwerkingtreding van het migratiepactte starten met een geheel nieuw ICT-systeem, mede vanwege het feit dathet huidige systeem aan vervanging toe is. Gedurende de voorbereidingis geconcludeerd dat het nieuwe systeem op 12 juni 2026 niet vollediggereed zal zijn en de implementatie ervan doorloopt na inwerkingtredingvan het migratiepact. De IND past daarom het bestaande systeem zo aandat alle werkzaamheden na 12 juni conform het migratiepact kunnenworden uitgevoerd. Het nieuwe screeningsproces in Ter Apel zal per12 juni wel volledig in het nieuwe ICT-systeem werken.Bij zo’n grote stelselwijziging is het verder onvermijdelijk dat na 12 juninog onvoorziene zaken optreden. De IND benadrukt dat indien zich datvoordoet, deze onvolkomenheden aangepast zullen worden. Dit geldt ookvoor de informatie-uitwisseling tussen de verschillende ketenpartners.Kortom, na 12 juni zal er hoe dan ook een doorontwikkeling plaatsvindenen de IND zal op termijn geheel gaan werken in een nieuw ICT-systeem.Liggende asielaanvragenMet het migratiepact zullen kortere behandeltermijnen gaan gelden voorde behandeling van asielaanvragen. Het bijhouden van deze termijnen iseen belangrijke prioriteit. Dit komt de werking van het migratiepact tengoede en daarmee ook de beheersbaarheid van asielmigratie. Om eenberoep te kunnen doen op de goede werking van het migratiepact inandere lidstaten moet Nederland het goede voorbeeld geven en hetmigratiepact op een goede manier invoeren en op orde hebben. De INDkan de nieuwe beslistermijnen en de instroom alleen bijhouden alsdaarvoor voldoende capaciteit wordt vrijgemaakt die zich daar specifiekop richt. Dat heeft consequenties voor de capaciteit die de IND daarnaastkan inzetten voor de behandeling van de aanvragen die zijn ingediendvóór 12 juni 2026.Daarom zal ik voor de inwerkingtreding op 12 juni met een plan vanaanpak komen om de liggende aanvragen af te handelen. Daarmee kom ikook tegemoet aan de motie-Westerveld/Ceder3, waarin u als Kamer hetkabinet heeft opgeroepen om tot een realistisch plan van aanpak tekomen voor het wegwerken van de voorraden en het verkorten van dedoorlooptijden bij de IND. Het is niet zo dat alle capaciteit ingezet wordtvoor het migratiepact. Er zal, naast de invoering van het migratiepact, ook3Kamerstuk, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 XX, nr. 17Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 35532 capaciteit zijn voor het wegwerken van de voorraden. De IND zet zichonverminderd in om de omvang van de bestaande voorraad zo veelmogelijk te verkleinen. Dit vraagt echter wel om het maken van keuzes. DeIND brengt deze, samen met mijn departement, in kaart. Ik zal over deuitkomst hiervan uw Kamer in mei van dit jaar informeren.PersoneelTen aanzien van het benodigde extra personeel geldt dat daar waar nodigde IND extra personeel gaat werven, dit betreft primair juridischegeschoold personeel. Uit eerdere uitvoeringstoetsen blijkt namelijk dat hettweestatusstelsel leidt tot een aanzienlijke structurele werklastverzwaring,de capaciteitsbehoefte verschuift binnen de IND daarmee richting deberoepsfase. Dit extra personeel zal niet volledig geworven zijn op 12 juni.Binnen het hoor- en beslisproces verwacht de IND geen aanvullendepersoneelsbehoefte. De IND start op 12 juni 2026 met de uitvoering vanhet migratiepact. De IND zorgt er daarbij voor dat medewerkersvoldoende zijn opgeleid om per 12 juni aanvragen conform de nieuwesystematiek af te doen. Specifiek voor het uitvoeren van de screenings-procedure in Ter Apel en juridische counseling worden vooralsnog geenpersonele problemen voorzien.Impact op andere organisaties in het asieldomeinDe radenAlle betrokken organisaties voorzien de knelpunten in de beroepsfase.Met name rechtbanken, maar ook advocaten en directie Juridische Zakenvan de IND kampen momenteel met personeelstekorten. Het zal daaromniet of beperkt mogelijk zijn om de productie van rechtbanken op teschalen. Ook de Raden (Rechtspraak en rechtsbijstand) zullen moetenopschalen bij een hogere productie om in staat te zijn om meer zaken tekoppelen, in te plannen en te vergoeden. De Raad voorziet niet zozeerproblemen voor het uitbreiden van haar eigen capaciteit, maar wel voorde beschikbare capaciteit van asieladvocaten. De Raden verwachten dekomende jaren een substantiële uitstroom van asieladvocaten (o.a.vanwege leeftijd) en een beperkte nieuwe aanwas. Daarnaast verwachtende Raden dat door genoemde ontwikkelingen en met name de onzeker-heden daarin de aantrekkelijkheid voor dit rechtsgebied zal verminderen.De Raden onderzoeken momenteel de effecten hiervan in relatie tot debeschikbare capaciteit van asieladvocaten. Daarnaast verwachten deRaden meer en complexere beroepszaken en een noodzakelijke herijkingvan het Raad voor de Rechtsbijstand -puntensysteem (regelgeving enICT-aanpassingen vergen 9–15 maanden na opdracht). Over de uitda-gingen met betrekking tot de implementatie en uitvoering van hetmigratiepact blijf ik doorlopend met alle betrokken partijen in gesprek.Indien nodig zal in gezamenlijkheid gezocht worden naar oplossingen.COADe impact van het Migratiepact op het aantal asielaanvragen inNederland, de effecten op de doorlooptijden bij de IND, de Rechtspraak ende terugkeer van afgewezen asielzoekers is onzeker. De bezettingsontwik-keling bij het COA hangt mede van die ontwikkelingen af en is daarmee dekomende jaren zeer lastig te voorspellen. Het is van belang hier voorafzicht op te krijgen binnen de asielketen en de ontwikkelingen na deinwerkingtreding van het Migratiepact goed te monitoren en op bij testuren.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 35533 De keuze waarbij de IND vanaf 12 juni inzet op het volledig bijhouden vande nieuwe aanvragen onder het pact heeft direct effect op de liggendeaanvragen zoals eerder beschreven. Deze overgangsfase, waarin de oudeen nieuwe procedure naast elkaar lopen, heeft gevolgen voor debewoners en opvanglocaties. Het is voor het COA belangrijk dat snelduidelijk wordt wat de precieze consequenties zijn voor de opvang en dater eenduidige communicatie volgt voor de bewoners. Daarnaast heeftCOA zorgen geuit over het feit dat de screeningsprocedure per 12 junieerst alleen in Ter Apel plaatsvindt. COA heeft, in overleg met de IND en inde keten, gewezen op de kwetsbaarheid en de risico’s van het op éénlocatie inrichten en uitvoeren van dit nieuwe screeningsproces. Het COAen de IND, zijn hierover goed in gesprek met elkaar. Voor de overigeuitvoeringsconsequenties verwijs ik u naar het rapport van de IND.De implementatie van de nieuwe asielprocedure en screeningsprocedureis nog in volle gang. Het is mijn verwachting dat een belangrijk deel vande geconstateerde risico’s in de komende tijd verholpen worden en zo aande meeste randvoorwaarden kan worden voldaan. Zo heeft de IND hetscreeningsproces al zo ingericht dat het aantal vreemdelingen dat zichmeldt op de aanmeldlocatie binnen de gestelde termijnen het screenings-proces kan doorlopen. Om pieken op te vangen is het screeningprocesingericht op een hogere capaciteit, zodat ook bij een groter aantalmeldingen de termijnen gehaald kunnen worden.Stand van zaken implementatie migratiepactScreeningsprocesDe Screeningsverordening maakt onderscheid tussen screening aan debuitengrens en screening op het grondgebied. Per 12 juni 2026 start deIND met de uitvoering van de binnenlandse screening op de aanmeldlo-catie in Ter Apel. De screening wordt geïntegreerd in het asielproces.Door deze taken te combineren met het proces van ontvangst envoorbereiding van de asielprocedure (OVA) worden overdrachtsmo-menten in de keten beperkt en kan informatie eerder worden opgehaaldten behoeve van het hoor- en beslisproces.De IND heeft het proces zo ingericht dat het aantal vreemdelingen dat zichmeldt op de aanmeldlocatie binnen de gestelde termijnen het screenings-proces kan doorlopen. Om pieken op te vangen is het screeningprocesingericht op een hogere capaciteit, zodat ook bij een groter aantalmeldingen de termijnen gehaald kunnen worden. Indien nodig kan de INDaanvullende maatregelen treffen, zoals het verruimen van openingstijden,het flexibel inzetten van personeel en – in uitzonderlijke situaties – hetterugbrengen van het proces tot de minimale vereisten uit deScreeningsverordening.De Koninklijke Marechaussee (KMar) is aangewezen als screeningsauto-riteit aan de buitengrens voor de identificatie, registratie en het uitvoerenvan een veiligheidscontrole en voorlopige kwetsbaarheidsbeoordeling bijvreemdelingen die aan de buitengrens een asielverzoek doen. Deasielzoeker wordt geïnformeerd over de vervolgprocedure en nadat aande vreemdeling de toegangsverlening tot Nederland is uitgesteld en eenvrijheidsontnemende maatregel is opgelegd, wordt de vreemdeling voorhet voortzetten van de screening overgebracht naar het aanmeldcentrumSchiphol ten behoeve van de voorlopige medische beoordeling. Devoorlopige medische beoordeling wordt uitgevoerd door gekwalificeerdmedisch personeel van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). BehoudensTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 35534 (gezinnen met) minderjarigen4 worden na afronding van de screeningvreemdelingen doorverwezen naar de gesloten asielgrensprocedure.Multidisciplinaire leeftijdsbeoordelingDe Procedureverordening (art. 25) bepaalt dat bij twijfel over de minder-jarige leeftijd van een asielzoeker, een multidisciplinaire leeftijdsbeoor-deling kan plaatsvinden. Om die reden is het huidige proces van leeftijds-beoordeling bezien in relatie tot de nieuwe bepalingen in het migratiepact.De besluitvorming met betrekking tot de inrichting van het proces vanleeftijdsbeoordeling bevindt zich op dit moment in de afrondende fase.DublinonderdaklocatiesDublinclaimanten die vanaf inwerkingtreding van het migratiepactNederland binnenkomen, hebben na het overdrachtsbesluit niet langerrecht op opvang. Wel dient een minimale levensstandaard gewaarborgdte worden. Deze groep maakt nu ook al onderdeel uit van de opvang.Verandering ten opzichte van de huidige situatie is dat deze doelgroepniet meer verspreid, maar op zogenaamde Dublinonderaklocaties (DOL)worden geplaatst. Momenteel is het COA bezig in de verschillende regio’smeerdere bestaande locaties zo in te richten dat deze doelgroep daaronderdak kan krijgen. Dit zal op een apart gedeelte van de opvanglocatiezijn. Gezien de fluctuaties in het aanbod van de doelgroep is hetuitgangspunt dat op de locaties de beschikbare capaciteit flexibel kanworden op -en afgeschaald, zodat er geen bedden onbezet blijven. Op deDOL zal een versoberd regime gelden, in de vorm van een dagelijkseinhuisregistratie, met wél eetgeld.Toegang tot arbeidsmarktIn het kader van de implementatie van de herziene Opvangrichtlijnworden wijzigingen in de Wet arbeid vreemdelingen doorgevoerd. Debeoogde inwerkingtredingsdatum is 12 juni 2026. Het UWV voertmomenteel de noodzakelijke voorbereidende werkzaamheden uit voor deimplementatie van de wetgeving. Deze werkzaamheden verlopen conformplanning en zullen naar verwachting tijdig gereed zijn. Met deze wijzigingwordt gezorgd dat bepaalde groepen asielzoekers niet meer mogenwerken. Dit betreft asielzoekers met een lagere kans van inwilliging vanhet asielverzoek (waaronder Dublinclaimanten en asielzoekers uit veiligelanden van herkomst).Recentelijk heeft het kabinet de stukken voor de aanpassing van de lagereregelgeving, waarin vastgelegd wordt dat asielzoekers eerder mogenwerken, ter voorhang bij uw Kamer neergelegd. De benodigde voorberei-dende werkzaamheden bij het UWV om de lagere regelgeving uit tekunnen voeren, zijn nog niet op 12 juni 2026 gereed, waardoor dezeregelgeving op een later moment in werking treedt. Het huidige procesvoor de aanvraag van een tewerkstellingsvergunning en de wachttermijnvan zes maanden blijft in stand tot het moment waarop de lagereregelgeving in werking treedt. De komende tijd verkennen UWV en INDgezamenlijk op welke wijze de uitvoering van dit proces in de tussenlig-gende periode op een zorgvuldige manier kan worden voortgezet.4Behoudens de in het wetgevingsoverleg van 23 maart 2026 genoemde uitzonderingen (twijfelaan de gezinsband, mensenhandel en nationale veiligheid).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 35535 State of play Europese CommissieDe Europese Commissie rapporteert periodiek over de implementatie vanhet migratiepact, waarbij de voortgang van nationale wetgeving enpraktische uitvoering in de lidstaten wordt gecontroleerd. Op het momentvan schrijven is de (nieuwe) state of play nog niet ontvangen. Zodra derapportage van de Commissie ontvangen is zal ik uw Kamer hieroveraanvullend informeren.De Minister van Asiel en Migratie,G. van den BrinkTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 35536