24e voortgangsrapportage ERTMS

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202633 652Spoorbeveiligingssysteem European Rail TrafficManagement System (ERTMS)Nr. 111 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 april 2026Bijgaand bied ik u de 24e voortgangsrapportage van het programmaERTMS aan, die gaat over de tweede helft van 2025. Ook is het accoun-tantsrapport van de Auditdienst Rijk (ADR) toegevoegd. Het programmaheeft een goedkeurende controleverklaring ontvangen over 2025.Voor een programma met grootprojectstatus is het gebruikelijk dat deTweede Kamer een rapporteur benoemt. Ik ben blij te constateren dat hetlid Heutink voor ERTMS deze rol op zich neemt.Het programma ERTMS werkt aan de vervanging van de treinbeveiligingop het Nederlands spoor. Treinbeveiliging is de basis van het spoor-systeem. Het huidige beveiligingssysteem uit de jaren ’50 is eindelevensduur. Om vervanging met oude technologie te voorkomen, doen wedat met een toekomstbestendig, digitaal en Europees systeem: ERTMS(European Rail Traffic Management System). Hiermee geven IenW,programmadirectie ERTMS en de spoorsector uitvoering aan de program-mabeslissing uit 20191.De overgang naar ERTMS betekent een overgang van analoog naardigitaal op één van de drukst bereden spoornetwerken ter wereld. Vooreen beheerste overgang is de introductie van een tranchegewijze aanpaknoodzakelijk gebleken. De programmascope is hiermee opgedeeld intranches, met een meer stapsgewijze en op leren gerichte aanpak. Hetprogramma start de komende jaren met de realisatie van tranche 1 op deNoordelijke Lijnen in Groningen en Fryslân, de Zeeuwse Lijn en het trajectKijfhoek-Belgische grens. Landelijk staat de aanleg van ERTMS onderdruk, omdat het oude beveiligingssysteem eerder dan voorzien vervangenmoet zijn. Inmiddels is gestart met het testen van aangepaste treinen, het1Kamerstukken II, 2018/19, 33 652, nr. 65 kst-33652-111ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 652, nr. 1111 aanleggen van infrastructuur en integreren van opgeleverde systemen.Ondertussen volgen technologische veranderingen elkaar snel op. Omdeze ontwikkelingen het hoofd te bieden is afgelopen verslagperiode ookgestudeerd op mogelijkheden om de aanleg van ERTMS te versnellen na2030.Deze brief is opgebouwd in drie onderdelen. De brief begint met een blikop de realisatie van tranche 1. Daarna volgt een eerste blik op deopgedane inzichten over de aanleg van ERTMS in de periode na 2030. Totslot is er aandacht voor de beheersing van het programma.Ontwikkelingen tranche 1De realisatie van tranche 1 is over de volledige linie op stoom. De focusligt hierin op het realiseren van een werkend vervoerssysteem onderERTMS op een druk bereden traject. Hiervoor begint de uitrol aan deranden van het netwerk. De werking van het ERTMS-systeem wordt voorhet eerst getest en beproefd op proefbaanvak Leeuwarden – HarlingenHaven. Hiervoor moeten spoor, trein, systemen en personeel tegelijk klaarzijn. ProRail is begin 2026 gestart met het inbouwen van ERTMS in hetspoor tussen Leeuwarden en Harlingen.De ombouw van Arriva-treinen isbegonnen. Buiten Fryslân is het testprogramma voor het grootsteonderdeel van de vloot van NS (type VIRM–dubbeldekker) in volle gang envoorbereidingen voor het testen van de volgende twee types lopen.Personeel volgt en masse een opleiding, nu de bulkopleiding vanmachinisten bij NS en Arriva is gestart. Tenslotte is het CSS (CentralSafety System) van Hitachi opgeleverd voor testen tussen baan en trein inhet Railcenter.Uitdagingen in de planning van de Noordelijke Lijnen zorgen voor nieuwerisico’s bij de ombouw van treinen en het werkend houden van het huidigsysteem. Hierover zijn de sectorpartijen, provincies, het programma enIenW in overleg. Na de start van tranche 1 op de Noordelijke Lijnen volgtde uitrol van ERTMS op de Zeeuwse Lijn. Op de Zeeuwse Lijn staat ookeen proefbaanvak op de planning (Goes-Vlissingen). Er blijft onver-minderd aandacht voor de hinder die beide proefbaanvakken opleverenvoor reizigers van en naar het Noorden en Zeeland. De voorbereidingenvoor treinvervangend vervoer en andere maatregelen worden dekomende jaren stapsgewijs verder uitgewerkt met de regio’s.Verkennende analyse aanleg ERTMS na 2030Het operationeel houden van het Nederlandse spoorwegnet komt dekomende decennia onder druk te staan. Onderdelen van het huidigebeveiligingssysteem (ATB) zijn rond 2035–2040 einde levensduur. Detechniek is verouderd en kennis en onderdelen zijn steeds schaarser. Dezeontwikkelingen vergroten de urgentie in de aanleg van ERTMS. Uittranche 1 leren we hoe het systeem in dienst gesteld kan worden, maarblijkt ook dat de huidige werkwijze te duur en te traag is. Daarbij lopen dekosten van tussentijdse vervangingen van het huidige beveiligings-systeem op, wat ten koste gaat van middelen (zowel personeel alsfinancieel) voor de uitrol van ERTMS.In het «Rapport Verkennende analyse landelijke uitrol ERTMS» (bijlage 3bij deze Kamerbrief) zijn daarom de urgentie en de mogelijkheden voorversnelling van de uitrol onderzocht door de sector. Duidelijk is dat delandelijke uitrol efficiënter aangepakt moet worden om ERTMS versneldaan te kunnen leggen. Op het huidige tempo dreigt de landelijke uitrol pasruim na 2050 te kunnen worden afgerond. Er zijn echter nog onzeker-heden en daarmee risico’s voor de versnellingsaanpak. Deze zitten vooralTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 652, nr. 1112 op het gebied van de maakbaarheid bij ProRail en de markt en op debeschikbare middelen. Deze risico’s vragen om een behoedzame enstapsgewijze aanpak.De huidige inzichten geven aan dat er afhankelijk van de uitrolsnelheid€ 2 tot 3 miljard budgetspanning is tot 2050. Hierover is de Kamer eerdergeïnformeerd2. Een mogelijk versnelde uitrol vraagt tevens omverschuiving van middelen in de periode ná 2040 naar de periode vóór2040. In de huidige inschatting zou dit circa 5 miljard euro extra kasruimtein de periode tot 2040 vereisen, bovenop de reeds gereserveerdemiddelen in het Mobiliteitsfonds voor deze periode (de periode tot 2040).Het rapport is eind maart aangeboden aan IenW door de stuurgroepERTMS. Ik verdiep me de komende periode in de uitkomsten en zal bij deeerstvolgende voortgangsrapportage ERTMS (najaar 2026) met eenreactie komen. Parallel hieraan wordt met de sector bezien hoe oponderdelen de mogelijke versnellingsaanpak verder kan worden uitge-werkt zonder daarbij onomkeerbare stappen te zetten. De focus ligt hierbijop programmasturing en -beheersing. De tranchegerichte aanpak wordtbenut, om stap voor stap te realiseren met go/no-go-momenten, leren enbijstellen. Deze informatie is noodzakelijk om bij de reguliere (budgettaire)besluitvormingsmomenten te kunnen beslissen over een versneldeaanpak.Op de HSL-Zuid ligt een versie van ERTMS die verouderd- en niet meer tekoppelen is aan de huidig uit te rollen versie. Elke uitrolstrategie vraagtom aansluiting op de HSL bij Breda of bij Hoofddorp, waarvoorvervanging van ERTMS op de HSL nodig is. Daarom is de aanpak hiervanno regret, en deze vormt tranche 2 van de uitrol. Er is uitgebreidonderzoek gedaan door de sector naar de beste aanpak. Op basis hiervanzijn eind 2025 stappen gezet om de vernieuwing van ERTMS in hethuidige contract met Infraspeed (vóór 2031) als voorkeursoptie uit tewerken. De opwaardering valt samen met de overgang van beheer van deHSL-Zuid van Infraspeed naar ProRail in 2031.Daarnaast is het communicatiesysteem op het spoor, GSM-R, noggebaseerd op verouderde 2g-technologie. Het beheercontract hiervanloopt af in 2032. ProRail voert gesprekken om dit te verlengen (tot 2035,mogelijk tot 2040). De specificaties van opvolger FRMCS (Future RailwayMobile Communication System) zijn nog niet beschikbaar. Introductie vanFRMCS zal opnieuw vragen om aanpassingen aan ERTMS-installaties ininfrastructuur en treinen. In 2026 gaan sectorpartijen, in nauw contact metEuropa, verder met een strategie voor FRMCS.Met de vaststelling van tranche 1 is een deel van de scope van deprogrammabeslissing3 getemporiseerd. Dit geldt onder andere voor deSAAL-corridor (Schiphol–Amsterdam–Almere–Lelystad). Tussen Rijk enregio zijn bestuurlijke afspraken gemaakt om meer treinen op deSAAL-corridor te rijden, waar ERTMS voor nodig is. Tegelijkertijd is detransitie van het bestaande treinbeveiligingssysteem naar ERTMS eenuitdaging, in het bijzonder op druk bereden corridors met een technischcomplexe infrastructuur, zoals de SAAL-corridor. Regionale partijenhebben hun zorgen kenbaar gemaakt en hebben behoefte aan concreethandelingsperspectief, mede omdat goede bereikbaarheid van grootbelang is voor de woningbouwopgave. Om die reden onderzoeken Rijk,regio en sectorpartijen momenteel gezamenlijk welke tussentijdsestappen mogelijk zijn tot de uitrol van ERTMS.2Kamerstukken II, 2024/25, 36 600 A, nr. 643Kamerstukken II, 2018/19, 33 652, nr. 65Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 652, nr. 1113 Beheersing programmaDe ADR heeft een controle op de financiële overzichten in de VGRuitgevoerd en een onderzoek gedaan naar onder meer de programmabe-heersing. Ze doet enkele aanbevelingen voor de verwerking van wijzi-gingen in de overlegstructuur, ramingsmethodiek, planningsmethodiek enrisicomethodiek. Daarnaast geeft de ADR aan dat voor het vervolg vanaanleg van ERTMS aandacht moet zijn voor ontwikkelingen in FRMCS enEuropese technische specificaties. Ik neem de vervolgstappen ensignaleringen van de Auditdienst Rijk graag ter harte en geef in devolgende rapportage aan hoe ik hiermee omga. Het rapport is bijgevoegdals bijlage 2.De CIO en ECF constateren dat in de realisatie van tranche 1 vooruitgangwordt geboekt op gebied van programma-brede samenwerking eninformatiemanagement. Om hierin de volgende stappen te zetten leggenze de nadruk op het oplossen van knelpunten en het borgen van verant-woordelijkheden. Voor het vervolg in de aanleg van ERTMS wijzen de CIOen ECF op het belang van het in kaart brengen van randvoorwaarden opgebied van techniek, financiën en planning. Ik dank de CIO en ECF voorhun aanbevelingen, die meegenomen worden in het verder vormgevenvan de aanpak en governance van de uitrol.In de verslagperiode is het potentieel tekort op het programma opgelopenmet ca. € 56 mln. en bedraagt nu ca. € 219 mln. Dit is nagenoeg volledigte wijten aan de niet volledig uitgekeerde prijsbijstelling waartoe isbesloten bij Voorjaarsnota 2025. Ook de uitkering van de prijsbijstelling bijde Voorjaarsnota 2026 is deels gekort, zoals al gemeld in de begroting2026. De impact van het inhouden van de prijsbijstelling 2026 zal duidelijkworden in de volgende verslagperiode. Het niet uitkeren van de prijsbij-stelling is een risico voor het beheerst ten uitvoer brengen van langjarigeprogramma’s, waaronder ERTMS.De kostenprognose van het programma is, behalve prijsontwikkeling,ongeveer gelijk gebleven. Het geïntroduceerde risicobeeld loopt deze VGRverder op naar ca. € 100 mln., voornamelijk door de opschuivendeplanning van tranche 1. Met het risicobeeld wordt getracht een realistischfinancieel perspectief te schetsen, door nog niet volledig gevalideerdeinzichten te rapporteren. Komende maanden kijkt het programma of dezekostenstijgingen te voorkomen zijn. Indien dit niet mogelijk is, moet eenandere financiële dekking binnen het programma gezocht worden. Dit zalterugkomen in de volgende voortgangsrapportage.Tot het eerste proefbaanvak op de Noordelijke Lijnen zijn de belangrijksteplanningsrisico’s in de ontwikkeling van het CSS en in de ombouw vanhet materieel. Het CSS is het hart van de treinbeveiliging, waar informatievan de treinen en baan bij elkaar komen. In de afgelopen verslagperiodeheeft op het CSS-project een onttrekking plaatsgevonden. Inmiddels isbekend dat het ontwikkelen van het CSS om een additionele onttrekkingvraagt. Onderdeel van de ombouw van de treinen is STM ATB NG, devertaalmodule die moet zorgen dat treinen met ERTMS straks ook nogmet de bestaande beveiliging (ATB NG) kunnen rijden. Recent zijn ermeevallers in de ontwikkeling van deze module gemeld, maar de ombouwvan treinen blijft op een kritiek pad in de planning.In de vorige voortgangsrapportage zijn nieuwe mijlpalen in de planninggerapporteerd. De studie naar bandbreedtes hierop is nog niet afgerond.In de volgende voortgangsrapportages zullen deze bandbreedtes wordengerapporteerd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 652, nr. 1114 VooruitblikIn de aanloop naar het proefbaanvak tussen Harlingen en Leeuwardenhoop ik uw Kamer, geheel volgens de beheerste uitvoer van tranche 1,stap voor stap behaalde mijlpalen te melden. Daarnaast kijk ik vooruit enzal ik uw Kamer tijdig informeren over keuzes in de uitrol van ERTMS na2030. Ik rapporteer hierover aan u middels de halfjaarlijkse voortgangs-rapportages.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,A.W.H. BertramTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 652, nr. 1115