Verslag van een commissiedebat, gehouden op 24 september 2025, over Gevangeniswezen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202624 587Justitiële InrichtingenNr. 1070 VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBATVastgesteld 15 oktober 2025 De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft op 24 september2025 overleg gevoerd met de heer Rutte, Staatssecretaris van Justitie enVeiligheid, over:−de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.17 maart 2025 inzake melding financiële integriteitsschendingbij DJI (Kamerstuk 24 587, nr. 1027);−de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.10 maart 2025 inzake RSJ-advies Ingesloten vrouwen in beeld(Kamerstuk 24 587, nr. 1025);−de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.3 april 2025 inzake voortgang justitiële jeugdinrichtingenvoorjaar 2025 (Kamerstuk 24 587, nr. 1047);−de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.8 april 2025 inzake Inspectie Justitie en Veiligheid omtrentafgeschermde detentie (Kamerstuk 24 587, nr. 1048);−de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.9 april 2025 inzake Inspectie Justitie en Veiligheid omtrentcapaciteitsproblemen DJI (Kamerstuk 24 587, nr. 1049);−de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.10 april 2025 inzake verkenning herbestemming geslotenjeugdhulplocatie (Kamerstuk 24 587, nr. 1050);−de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.15 april 2025 inzake visie op vrijwilligerswerk in justitiëleinrichtingen en nieuwe subsidieregeling 2026–2028 (Kamer-stuk 24 587, nr. 1052);−de brief van de Staatssecretaris van Defensie d.d. 23 juni 2025inzake afschrift brief van de directeur personeelsbeleid enmanagement aan de Rijksuniversiteit Groningen over geeste-lijke verzorging binnen DJI en Defensie (Kamerstuk 25 424,nr. 762);−de brief van de Staatssecretaris Rechtsbescherming d.d.30 juni 2025 inzake vierde voortgangsrapportage capaciteitDJI (Kamerstuk 24 587, nr. 1056);−de brief van de Staatssecretaris Rechtsbescherming d.d. 4 juli2025 inzake zevende voortgangsbrief ontwikkelingen gevan-geniswezen (Kamerstuk 24 587, nr. 1058); kst-24587-1070ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10701 −de brief van de Staatssecretaris Rechtsbescherming d.d.15 augustus 2025 inzake inspectiebrief toezichtsbezoek RJJIDe Hartelborgt (Kamerstuk 24 587, nr. 1060);−de brief van de Staatssecretaris Rechtsbescherming d.d.21 augustus 2025 inzake datalek medisch onderzoek gedeti-neerden (Kamerstuk 32 761, nr. 328);−de brief van de Minister van Justitie en Veiligheid d.d. 3 sep-tember 2025 inzake heropening justitiële jeugdinrichting inHarreveld (Kamerstuk 24 587, nr. 1061);−de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.19 september 2025 inzake beleidsreactie op het RSJ-adviesUitvoerbaar en effectief stemrecht voor ingesloten justitiabe-len (Kamerstuk 35 165, nr. 94);−de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.22 september 2025 inzake vijfde voortgangsrapportagecapaciteit DJI (Kamerstuk 24 587, nr. 1068).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijkverslag uit.De voorzitter van de commissie,PoolDe griffier van de commissie,BroodTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10702 Voorzitter: Van NispenGriffier: MeijerAanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Boswijk, Bruyning, Emielvan Dijk, Eerdmans, Ellian, Lahlah, Van Nispen, Sneller en Wijen-Nass,en de heer Rutte, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid.Aanvang 18.05 uur.De voorzitter:Goedenavond, dames en heren. Welkom bij de vaste Kamercommissievoor Justitie en Veiligheid, bij het commissiedebat Gevangeniswezen. Ikheet allereerst van harte welkom de Staatssecretaris van Justitie enVeiligheid en zijn ondersteuning, de mensen op de publieke tribune en demensen die dit debat op een andere wijze volgen. Alle Kamerleden vanharte welkom. Fijn dat de griffier ons ondersteunt.Wij hebben een volle agenda. Ik wil afspreken dat wij ons beperken totvier minuten spreektijd in eerste termijn. We proberen de dinerpauze,zoals we dat noemen, te plannen in de voorbereiding van de beant-woording van de Staatssecretaris, dus na de eerste termijn van de Kamer.We gaan ons aan die vier minuten houden. Ik wil drie interrupties perpersoon afspreken. Dan hebben we echt tijd om het debat met deStaatssecretaris te voeren.Voordat we van start gaan, permitteer ik mij, als voorzitter van dezecommissie, een kritische opmerking richting de Staatssecretaris. Het gaatover de tijdigheid of, laten we zeggen, de ontijdigheid van de stukken. Deafspraak is toch dat wij die langer dan – wat was het nu? – twee dagen vantevoren krijgen? Een belangrijke brief over de capaciteitstekorten kregenwij pas maandagavond. Dat vonden we rijkelijk laat, terwijl de Staatsse-cretaris wel in staat was om afgelopen vrijdag na de ministerraad eenpersbericht naar buiten te brengen over een nieuw wetsvoorstel. Dat zitmij als voorzitter of ondervoorzitter van deze commissie in ieder gevaldwars en ik hecht eraan dat op te merken, zodat dat in de toekomst betergaat.Dat gezegd hebbende kunnen wij van start gaan. Ik geef als eerste hetwoord aan de heer Ellian van de VVD.De heer Ellian (VVD):Dank u wel, voorzitter. Het is fijn om weer terug te zijn, maar de criminelenzullen mij niet gemist hebben. Het is fijn om de medewerkers van DJIweer te zien. Allereerst weer waardering voor jullie werk. Ik vind het mooiwat u voor elkaar heeft gekregen, namelijk een eenmalige uitkering. Ikweet dat niet iedereen daar blij mee is, maar het is een mooie stap.In de tussentijd is het capaciteitsprobleem nog steeds aanwezig en hetstelt me teleur dat er nog steeds geen zicht is op oplossingen. Inmiddelsworden veroordeelden veertien dagen eerder naar huis gezonden. Watgaat de Staatssecretaris doen? Wij zijn altijd tegen het eerder heenzendengeweest. Waarom is de Staatssecretaris zo negatief over Almere? Waaromzou dat vijf jaar duren? Waarom wordt dit niet serieus overwogen?Nieuwe gevangenissen openen lijkt me de enige oplossing op de langetermijn om dit probleem op te lossen. En hoe zit het met de noodgevange-nissen? In Ter Peel ligt een kans, in Roermond ligt een kans. Er zijncreatieve ideeën. Hoeveel urgentie heeft dit nou voor de Staatssecretaris?De voorzitter:Er is een interruptie van de heer Boswijk. Nog los van het feit dat we erdrie per persoon hebben, ga ik ook vragen om korte vragen en korteantwoorden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10703 De heer Boswijk (CDA):Voorzitter, dat zal ik dan ook doen. Terechte zorgen, terechte frustratiesvan collega Ellian. Tegelijkertijd is de VVD samen met de BBB nog deenige overgeblevene in de coalitie. Uiteindelijk is geld het grote probleem.Het heeft ons verbaasd, want wij hebben dit debat meerdere kerengevoerd. We hebben allemaal frustraties gehad, maar uiteindelijk is hettoch ook wel voor een groot deel een financiële kwestie. Dus waarom isdat dan niet opgelost?De heer Ellian (VVD):Campagnetijd. Deze vraag was zo voorspelbaar. Even, het was niet deVVD die verantwoordelijk was voor het gevangeniswezen. Dat wasiemand anders, die heel vaak op tv is en heel vaak zei dat ze te weiniggeld had. Maar goed, volgens mij is er nu wel geld gekomen, zeg ik maartegen de heer Boswijk. Het was een amendement van ondergetekende, naeen amendement van uw buurman, voor drie keer 25 miljoen, geloof ik.Volgens mij is er nu, even uit mijn hoofd, oplopend richting 75 miljoenvrijgemaakt. Ja, er worden afwegingen gemaakt in het kabinet. Mijnmening is duidelijk. En overigens, je kunt continu zeggen «geld is hetprobleem», maar over dit probleem praten we hier nu tweeënhalf jaar. Inde tussentijd had je natuurlijk wel ook een heleboel andere dingen kunnendoen. Ik vraag me wel af waar al die andere uitwerkingen zijn gebleven. Iknoem de detentieboot. Ik noem licht beveiligde afdelingen. Ik noem deheropening van een gevangenis. Dat heeft niet alleen met geld te maken.Na de verkiezingen zullen we dat opnieuw moeten bekijken.De heer Boswijk (CDA):Dit heeft niks met campagnetijd te maken, want deze vraag stelde ikmeerdere keren de afgelopen twee jaar. En ja, het was een Staatssecre-taris van een andere partij, maar die was wel onderdeel van deze coalitieen wat mij betreft ben je met z’n allen verantwoordelijk voor het beleid datwordt gemaakt. Ik vind mijn vraag dus helemaal niet gek. En ja, er is extrageld bij gekomen. Daar ben ik heel blij mee. Maar de claim was400 miljoen, dus het is een druppeltje. Plus het is inderdaad niet alleengeld. Deze coalitie zegt «je moet zwaarder straffen en nog langerenzovoort», terwijl we zien dat het probleem daarmee nog groter wordt.Wij hebben vanuit de oppositie een voorstelletje gedaan over bijvoor-beeld het slimmer straffen. Dat gaat niet de oplossing zijn. Wij proberendus echt wel vanuit de oppositie mee te denken. Ik zou dus een ietsminder groter broek aantrekken over de frustraties, want dan had je hetook moeten oplossen.De heer Ellian (VVD):Die grote broek trek ik niet aan. De heer Boswijk doet dit altijd. Het roeptiets op bij mij. Hij zit hier namens het CDA en wil mij de les lezen, terwijl ikde vorige keer, en toen voelde de heer Boswijk zich beledigd, heb gezegd:van het CDA heb ik de afgelopen vier jaar niks zinnigs gehoord, zeker nietals het om de bestrijding van grote criminelen gaat. Ik heb in alleomstandigheden, in Rutte IV, onder Schoof I, mijn stinkende best gedaannamens de VVD om oplossingen te vinden binnen de mogelijkheden dieer waren. Ik heb op tv gezegd, met gevaar voor mijn eigen positie: ik hoopecht dat er niet bezuinigd gaat worden. Daar is ook nog naar gevraagd,omdat er in het hoofdlijnenakkoord ook rijksbrede bezuinigingen warenopgenomen. Ik heb dus altijd geknokt voor het gevangeniswezen, ik hebveel gesprekken gevoerd met het personeel. Iedereen weet dat ik mijn nekheb uitgestoken. Ik vond dat ik dan ook oplossingen moest aandragen. Ikheb me suf gezocht. Op het departement werden ze volgens mij af en toehelemaal gek van mijn feitelijke vragen. Ik heb bijvoorbeeld detentiebotenvoorgesteld. Ik heb gevraagd of je niet hier en daar... Ik heb van allesgeprobeerd. Ik snap dat de heer Boswijk zegt: ik zie maar één oplossing,Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10704 en dat is een structurele, grote extra investering. Ik zie dat VVD en BBB nuwel degelijk geld hebben vrijgemaakt in de begroting. Daar kunnen we hetdus over oneens zijn, maar zeg nou niet dat ik een grote broek aantrek ofdat ik niet mijn teleurstelling mag uiten. Ik doe dit onderwerp langer dande heer Boswijk en heb altijd keihard gewerkt.De heer Sneller (D66):Juist omdat ik de motivatie van de heer Ellian goed ken, zou ik hem willenvragen om een reactie op het interview met John van den Heuvel, die zegtdat er eigenlijk sprake was van een politiek spel. Hij zegt letterlijk: zegunden het PVV-bewindsvrouw Ingrid Coenradie niet dat zij hier goedesier mee maakte, terwijl zij een plan had; uiteindelijk kreeg ze geen cent. Isdat iets wat de heer Ellian herkent? Of zegt hij: nee, ik heb geen idee waardit vandaan komt?De heer Ellian (VVD):De columns van John van den Heuvel zijn natuurlijk altijd het lezen waard,zeg ik met een knipoog voor het geval hij nu kijkt, wat zomaar zou kunnen.Ik zeg tegen collega Sneller: wat ik heb gezien, vind ik jammer. Dat durf ikhier ook wel te zeggen. Het gevangeniswezen krijgt niet altijd de aandachtdie het verdient in een grote politieke omgeving. Daarbij heb ik me altijdverwonderd over het volgende. Als de politie geld vraagt, dan rentiedereen naar de microfoon en de krant – daar doen wij ook aan mee,hè – en wordt er gevraagd om meer geld, maar het gevangeniswezenstaat altijd achteraan in de rij. En ja, ik weet het: het is mijn partij geweestdie de grootste kaalslag heeft veroorzaakt. In een veilige samenleving kunje best strenger straffen en op momenten ook slimmer straffen. Het eenhoeft het ander niet per se uit te sluiten; voor de goede orde, ik blijf tegende enkelband als hoofdstraf. Maar ik hoop dat we hier met z’n allen gaaninzien dat een veilige samenleving bij investeren in het gevangeniswezenbegint. Zonder het te hebben over het einde van de keten vind ik hetgesprek over het begin soms vrij hallucinant. Er wordt dan gezegd: wemoeten meer dit en dat doen. Dan denk ik altijd: waar gaan ze dan zitten?De voorzitter:Ook de antwoorden mogen echt iets korter, maar ik begrijp uw enthou-siasme. U kunt verder met uw bijdrage.De heer Ellian (VVD):Waar was ik gebleven? Ik wil een compliment maken voor de brief over decasus van Inez Weski. Ik vind het mooi dat gewoon een keer in deopenbaarheid gezegd wordt: wij, DJI, hebben naar eer en gewetengehandeld, en we hebben naar beste intenties geprobeerd die mevrouwveilig te houden. Ik vind dat klasse.Maar dan moet ik wel naar de kwestie van de advocaten. Ik zie dat hetdeviceverbod weer van tafel is. Het is natuurlijk evident dat advocaten viadevices ervoor zorgen dat criminelen met de buitenwereld communi-ceren. Zo simpel is het. Je zit tegenover je cliënt, draait je laptop om, enklaar is Kees. Daar hoef je geen deskundige voor te zijn. De gedachteachter dat verbod vond ik helemaal niet gek, maar dat verbod is weer vantafel. Dat is kennelijk onder druk van de advocaten gebeurd, want diedoen nooit iets fout, als ik moet geloven wat ze in de media zeggen. Maarwat dan wel? Ik begrijp best dat zij zeggen: u wilt met z’n allen dat wedigitaliseren, dus we moeten wel bij onze stukken kunnen. Maar ik vind degedachte niet gek om een beveiligde omgeving te creëren en beveiligdedevices neer te zetten. Ik hoop wel dat de Staatssecretaris deze gedachteniet loslaat. Ik hoop dat hij dat ook wil toezeggen.Dat brengt mij op iemand die mij zeker niet gemist zal hebben, enemeneer Ridouan Taghi te Vught. Om twee redenen moet ik er toch overbeginnen. Eén. Nederland wil af van Marengo. Iedereen, de geheleTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10705 strafrechtelijke keten, zucht eronder. We moeten een ordentelijke,voortvarende gerechtelijke procedure voor hem organiseren. Maarhoelang gaan we toestaan dat dit gedoe doorgaat? Hij heeft nu geenadvocaat en drie van zijn advocaten zijn aangehouden; eentje is zelfsveroordeeld. Waarom wijzen we niet gewoon twee advocaten toe die hemdesnoods op basis van het dossier bijstand gaan verlenen? We moeteniets. Deze situatie kan niet voortbestaan. Ik wil onder de aandacht brengendat ik kennisnam van een vonnis of een oordeel van de RSJ dat «contacttussen hem en zijn zoon mogelijk gemaakt moet worden». Ik begrijp niethoe je dat kan oordelen, als je weet dat zo’n vader wil uitbreken. DeStaatssecretaris heeft per 1 november prachtige bevoegdheden, dus ik wilhem hierop wijzen en vragen: dit gaat toch niet gebeuren?Voorzitter. Dan wil ik iemand anders benoemen. De interviews van AstridHolleeder op tv maken veel indruk, ik denk op iedereen. Ik begrijp haarzorgen heel goed. Ik wil onder de aandacht van de Staatssecretarisbrengen dat de RSJ geoordeeld heeft dat er nieuwe informatie moetkomen en dat Willem Holleeder anders uit de ebi geplaatst zal worden.Dat is een nachtmerrie voor Astrid Holleeder, haar familie en een heleboelandere slachtoffers en nabestaanden. Ik weet dat de Staatssecretaris nietingaat op individuele gevallen, maar ik wil hem echt vragen hier heelgoed naar te kijken, want die man is gevaarlijk.Voorzitter, tot slot. Ik schrok... Nou, ik schrok niet, want ik heb eerdergevraagd naar de incidenten in Frankrijk, naar de verschrikkelijkeaanslagen daar. Je ziet in Nederland het gedrag nu: medewerkers diethuis aangevallen worden. Dat heeft te maken met voortgezet crimineelhandelen. Ik steun jullie, maar het betekent wel dat we paal en perkmoeten stellen aan die shit die de gevangenissen binnenkomt. Wat gaatde Staatssecretaris doen aan al die telefoons en andere contrabande diecontinu de gevangenis binnenkomen?De voorzitter:Dank u wel. Het woord is aan de heer Van Dijk van de PVV.De heer Emiel van Dijk (PVV):Dank u wel, voorzitter. «Gevangenen komen nu vrijwel altijd twee wekeneerder vrij door cellentekort», kopte de NOS afgelopen vrijdag. Wat eerstals absolute noodmaatregel werd gepresenteerd, is nu de normgeworden. Elke dag stuurt dit kabinet veroordeelde criminelen wekeneerder de straat op. Volgens de brief van de Staatssecretaris gaat het ominmiddels 386 veroordeelde criminelen die eerder zijn vrijgelaten. Dezemaatregel is een harde klap in het gezicht van slachtoffers, die somslevenslang met schade en gevolgen moeten leven. Het is totale onrecht-vaardigheid. Daarnaast is het natuurlijk gewoon ondermijning van derechtsstaat wanneer rechters een straf opleggen en de regering dan alsgevolg van door henzelf gecreëerde problemen besluit om rechterlijkeuitspraken niet volledig ten uitvoer te leggen. Als we zo’n loopje met derechtsstaat nemen door gevangenen eerder vrij te laten, hoe kunnen wedan nog met droge ogen van burgers vragen dat zij zich aan de wethouden als de overheid het zelf niet doet? Mogen burgers straks bijvoor-beeld ook slechts de helft van hun belastingaanslag betalen? Ziet deStaatssecretaris niet dat dit beleid zorgt voor een tweedeling, waarbij voorde wet niet iedereen meer gelijk is?In de brief aan de Kamer zegt Staatssecretaris Rutte het liefst de wrangemaatregel terug te willen draaien. Laat de PVV hem daar vandaag dan toeoproepen. We hebben zijn voorgangers in elk debat op het hart gedrukt afte zien van deze volstrekt onacceptabele maatregel. Is deze Staatssecre-taris wel bereid om veel meer in te zetten op meerpersoonscellen en ophet versoberen van het regime? Want als er toch noodmaatregelenmoeten worden genomen, waarom dan niet de noodmaatregel om meerpersonen op één cel te zetten? Waarom kiest de regering ervoor om hetTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10706 belang en de veiligheid van onze samenleving ondergeschikt te makenaan het comfort van veroordeelde criminelen?Voorzitter. Laat helder zijn: bij de PVV staat de veiligheid van de samen-leving op één.De voorzitter:Dank u wel. Er zijn twee interrupties voor u, te beginnen met die van deheer Boswijk.De heer Boswijk (CDA):Het lijkt een beetje hallucinant om dit steeds aan te horen. De PVV, die totvoor kort onderdeel was van de coalitie, spreekt nu van «zelfgecreëerdeproblemen van politici afwentelen op de samenleving». Mag ik de heerVan Dijk eraan herinneren dat de PVV onderdeel was van die politici diedeze problemen zelf gecreëerd hebben? Toenmalig StaatssecretarisCoenradie heeft meerdere keren gebedeld om geld. Collega Snellerrefereerde er al aan: ze kreeg niks. In het vorige debat hebben we hetgehad over meer personen op één cel. Daarvan zeiden de cipiers dieallemaal op de publieke tribune zaten: jongens, denk ook even aan onzeveiligheid. We hebben toen gezegd: ga praten met die cipiers. Die hebbentoen ook tegen u gezegd: doe dit niet. Dus waarom stelt u dit nu voor enwaarom heeft u het probleem niet eerder opgelost toen u in de coalitiezat?De heer Emiel van Dijk (PVV):Ik wil direct even één ding rechtzetten. Toen ik met de cipiers heb gepraat,heb ik gemengde signalen gekregen. Niet iedereen was even negatief alsu over meerpersoonscellen. Ja, er zitten er nu een paar op de tribune; diezullen het ... Ja, ik ga verder, voorzitter.Over meer geld hebben we het al vaker gehad in dit debat. Meer geld isniet de oplossing. Zoals ik vorige keer en in alle andere debatten ook albetoogd heb, zou je door meer mensen op een cel te zetten zonder gelduit te hoeven geven de capaciteit kunnen vergroten. Die keuze maakt dePVV wel, maar het CDA niet. Maar ik breng in herinnering dat het de partijvan de heer Boswijk was die, in tegenstelling tot de PVV, ermee in heeftgestemd om deze criminelen vervroegd vrij te laten. Het laatste wat hijdus kan doen, is dat op de PVV te pinnen.Mevrouw Wijen-Nass (BBB):Het lijkt wel alsof we naar een soort herhaling van het debat van de vorigekeer gaan. Er wordt vanuit een bepaalde hoek nogal veel gejij-bakt, maarik denk dat het goed is dat die mensen zichzelf ook een spiegelvoorhouden, want volgens mij is het probleem niet in het laatste jaarontstaan.Ik heb een vraag voor de heer Van Dijk. Op pagina 5 van de brief van deStaatssecretaris staat te lezen dat er 36 zespersoonscellen zijn. Ik heb hetecht drie keer moeten lezen. Ik kan me nog herinneren van de vorige keer,toen het ging over de capaciteit, dat de heer Van Dijk daar een redelijkvergaand standpunt in had, dus ik ben wel heel benieuwd hoe hij hiernaarkijkt.De heer Emiel van Dijk (PVV):Ik heb toen gezegd: acht personen op een cel. Dat was zo gek nog niet alsje ziet dat er inderdaad ook gewoon zespersoonscellen zijn. Ook decommissie van toezicht heeft gezegd dat meerpersoonscellen eenvolwaardige vorm van detentie zijn, dus ik heb die ophef eigenlijk nietbegrepen.De voorzitter:Gaat u verder.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10707 De heer Emiel van Dijk (PVV):Wij hebben er als partij altijd voor gepleit om meerpersoonscellen denorm te maken, want zo speel je benodigde plekken vrij. Wij hebben ookaltijd gepleit voor versobering van het regime, want zo speel je personeelvrij. Het kan, maar sterker nog, het moet. Niet alleen geeft internationalewetgeving alle ruimte, ook blijkt uit onderzoek van de Universiteit Leidendat de psychische gesteldheid van gedetineerden in een mpc gelijk is aanof zelfs beter is dan die van gedetineerden in een eenpersoonscel.Daarnaast blijkt ook dat de hoeveelheid contrabande die zijn weg vindtbinnen de gevangenismuren, afneemt. Ten slotte concludeert hetonderzoek ook dat er een duidelijke afname te zien is in het aantalzelfmoordpogingen in gevangenissen bij het gebruik van meerper-soonscellen. Staatssecretaris, draai het vervroegd vrijlaten van criminelenper vandaag nog terug en maak een serieuze stap in het gebruik vanmeerpersoonscellen. Niet alleen is uw maatregel niet uitlegbaar aanslachtoffers, maar die geeft ook een signaal aan de daders. Het maaktonze samenleving minder veilig.Tot slot lees ik in de brief van de Staatssecretaris dat hij 75 miljoen uitgaat geven aan renovatieprojecten, omdat er anders plekken uit zoudenmoeten vallen. De PVV roept de Staatssecretaris ertoe op om een kleinefractie van die 75 miljoen euro te gebruiken voor de aanschaf vanstapelbedden, zodat we de capaciteit binnen de gevangenissen in één klapmet zo’n 3.000 tot 5.000 plekken kunnen vergroten, door in alle cellenwaar nu slechts één bed in staat een stapelbed te plaatsen. Laat diegevangenen maar lekker in de kou of in vochtige ruimten zitten, want ditis voor de regering blijkbaar acceptabel genoeg voor onze ouderen.Waarom dan niet voor veroordeelde criminelen? Let wel, de PVV wil datniet; wij willen dat er geld wordt besteed aan onze ouderen en niet aancriminelen. De PVV kiest namelijk voor de samenleving, voor genoeg-doening van slachtoffers en voor keiharde straffen, en wil geen privilegesmeer voor de daders.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. We gaan naar de heer Eerdmans. Die spreekt namens JA21.De heer Eerdmans (JA21):Voorzitter, dank. Welkom aan de nieuwe Staatssecretaris, die ik hier nutref. Succes met dit hoofdpijndossier, zou ik zeggen. Vroeger was datasiel, maar dat wil iedereen heel graag hebben, geloof ik. Het gevangenis-wezen is, denk ik, nu het echte hoofdpijnverhaal.We hebben in ieder geval te maken met code zwart. De Staatssecretarisheeft dat op zijn bord. We lachten een tijdje geleden, ik geloof een halfjaarof een jaar geleden, Engeland uit omdat daar 1.700 gevangenen eerderwerden vrijgelaten. Inmiddels zijn ze in Engeland zo ver dat ze na eenderde van de straf al worden heengezonden, dus dat is hopelijk niethetgeen Nederland gaat volgen. Maar waar gaat dit eindigen? Dat is, denkik, wel een goede vraag.Een van de dingen die me opvielen in de brief was het kader van deStaatssecretaris waarin staat: «Veroordeelden wegens ernstige gewelds-of zedenmisdrijven zijn uitgesloten van heenzending.» Daar ben ik blijmee, maar ben ik er dan ook echt zeker van dat het onder geen bedinggaat gebeuren? Ik geloof ook niet dat het in Engeland gebeurt, trouwens,maar dat zou natuurlijk wel echt de limit zijn.Voorzitter. Ik heb nog een andere vraag. Worden slachtoffers nou zekerweten geïnformeerd over de heenzendingen? Dat lijkt me ook belangrijk.Ook al zijn het kleinere straffen, ik denk dat het echt belangrijk is dat zeweten dat hun dader eerder vrijkomt.Voorzitter. Het eerlijke verhaal is natuurlijk dat er gewoon veel meer geldbij moet als we deze problematiek echt structureel willen aanpakken; datTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10708 kwam net al aan de orde. Er zal nog jarenlang sprake zijn van een enormtekort aan cellen. Ik verwacht ook niet dat de criminaliteit in één keer gaatdalen, waardoor er allemaal cellen vrijkomen. In dit verband vond ik hetwel grappig dat er is onderzocht welke ontwikkelingen nou hebben geleidtot deze tekorten. Dat was onder andere het sluiten van veel gevange-nissen, denk ik; dat heeft in ieder geval niet geholpen. Daarnaast was erde krimp van de DJI.Maar goed, laten we naar de toekomst kijken; ik denk dat dat belangrijk is.Ik vind het goed dat er 75 miljoen bij komt. Dat geeft enige lucht, maar jeziet ook dat er nog 3.000 bestaande plekken moeten worden gerenoveerd.Het gaat er dus eigenlijk niet eens om of we er meer cellen bij krijgen,maar het gaat er bijna om hoe we ervoor zorgen dat de huidige capaciteitniet nog schaarser wordt. Het stuit me eigenlijk ook tegen de borst dat hettekort nu wordt opgelost met het weghalen van plekken bij de forensischeplaatsen. Die hebben we juist heel hard nodig, volgens mij. Hoe rijmt deStaatssecretaris de dekking in relatie tot dat punt?Dan lees ik dat er vanaf 2031 aanvullend 5 miljoen bij komt. Dat is prima;het is beter dan niets. Maar ja, we zijn het denk ik allemaal met elkaareens dat er veel meer bij moet. Dan is mijn vraag: gaan we dat nogregelen voor de verkiezingen, of is dit iets wat de nieuwe coalitie gewoonmoet gaan doen? Met andere woorden, zijn dit de riemen waar DJI meemoet gaan roeien?Voorzitter. De oplossing die JA21 ziet, werd eigenlijk al door collega Elliangenoemd: 320 plekken in de PI Almere en 60 plekken in de noodgevan-genis Ter Peel. Daar lopen ze tegen stikstofproblematiek aan. Dat vond ikook weer ongekend om te lezen. Kan het nou echt niet anders? Kun je nouniet zeggen, net als bij militaire oefenterreinen: laten we daar nou metelkaar die vergunning regelen, zodat het daar in ieder geval kan? Of gaanwe het opsluiten van criminelen minder belangrijk vinden dan stikstof?Voorzitter. Is er nog iets te melden over buitenlandse gevangenissen? Devorige Staatssecretaris was onderweg naar Estland. Zijn er noggesprekken met landen dichterbij?Ik wil het inderdaad ook nog hebben over de extra meerpersoonscellen.Dat leek allemaal niet mogelijk, maar sinds ik daar toen over begon metandere collega’s, zijn er 100 plekken bij gekomen. Dus ik dacht toch: daarzit wel ruimte voor meer personen. Ik begrijp dat er dus per p.i. wordtgekeken wat er veilig is en wat niet. Dat verbaast mij ook een beetje; ikdacht dat die norm centraal was. Kan daar dus niet toch nog naar gekekenworden? Welke oorzaken heeft dat dan?Tot slot wilde ik nog een ander onderwerp aanstippen, maar laat ik datdan maar bij een volgend debat doen, want dat wordt gewoon te krap.Eigenlijk is het een reactie op het punt: wat valt er nog uit te wringen aanwat we nu hebben aan capaciteit? Ik geloof niet in een standing cell, zoalsduidelijk is, en ook niet in zes op een cel als daar gewoon geen ruimtevoor is. Iedereen die in een gevangenis is geweest, weet dat dat niet kan.Dat is dus gewoon zinloos. Maar wat kan er wel? Dat is eigenlijk de vraagdie ik nog heb.Voorzitter, dank je wel.Mevrouw Wijen-Nass (BBB):Het laatste wat de heer Eerdmans zei, triggert mij wel. Hij heeft het eroverdat hij wel graag meer personen op een cel ziet, als dat kan. Dan zegt hijvervolgens: zes personen op een cel kan niet. Maar in de brief van deStaatssecretaris staat op pagina 5: er zijn 36 zespersoonscellen. Begrijp iknou goed dat JA21 daar geen gebruik van wil maken?De heer Eerdmans (JA21):Die zijn volgens mij in gebruik. Als het kan, natuurlijk! In vreemdelin-gendetentie zitten ze met nog wel meer personen bij elkaar. Het gaat eralleen om dat mijn buurman, de heer Van Dijk, naar ik dacht zei: je stamptTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10709 ze maar met zijn achten in een tweepersoonscel en je laat ze staandslapen; die mensen hebben foute dingen gedaan, dus boeien! Ja, goed,dan gaat bij mij het licht uit, zoals ik al eerder heb gezegd. Dat kangewoon helemaal niet; dat is gewoon niet reëel. Maar waar het kan, waarer zes bedden staan in een omgeving waarin gewoon ruimte is voor zesgedetineerden en er personeel is dat in ieder geval adequaat kan optredenbij brand of ellende, is JA21 er zeer voor.De heer Ellian (VVD):Ik heb een korte vraag. Ik heb die zespersoonscellen in Dordrecht enLelystad gezien. In Dordrecht verwonderde het mij dat het een behoorlijkewoonkamer was, zo zou je kunnen zeggen. Daar kun je van alles vanvinden, maar het risico op voortgezet crimineel handelen is daar natuurlijkwel wat groter. We hebben die zespersoonscellen nodig, maar vindt deheer Eerdmans dat die op lange termijn the way to go zijn?De heer Eerdmans (JA21):Mijn ervaring vanuit de gevangenis is dat van elkaar leren ook heel goedlukt op andere plekken dan in de cel. Met twee op een cel zal dat hardergaan, maar ik zag dat dat ook gebeurt op de binnenplaats, bij het sporten,bij de activiteiten, bij het werken. Mensen praten met elkaar. Dat gebeurtin de gevangenis. Of je moet ze allemaal in de iso zetten; dat kan. Dus ikdenk inderdaad ... Dat was mijn tweede punt, dat ik nu laat schieten, mijndarling van de heropvoeding vanuit de bajes. Je kan nu gewoon nietvoorkomen dat ze er slimmer uitkomen dan ze er ingaan. Dat is dehogeschool voor de misdaad. Daar hebben we allemaal een probleemmee, denk ik. Maar helaas blijft men best wel leren van elkaar zonder datje ze met zijn zessen op een cel zet. Daar moeten we ook niet naïef in zijn,denk ik.De voorzitter:We gaan luisteren naar mevrouw Bruyning van NSC.Mevrouw Bruyning (NSC):Dank, voorzitter. Ik begin met het punt van het eerder heenzenden. NSCziet dat er door de gewijzigde Rtvi ruimte is ontstaan voor een vervroegdevrijlating van maximaal veertien dagen. Ik begrijp de praktische noodzaakvanuit capaciteitsoogpunt, maar dit raakt wel aan de essentie van onsrechtssysteem, namelijk de tenuitvoerlegging van een rechterlijk vonnis.Daarom pleit NSC met het CDA en D66 voor slimmer straffen: geenautomatische korting meer, maar maatwerk en consequenties. Dadersweten waar ze aan toe zijn, slachtoffers zien recht gedaan worden en desamenleving kan weer vertrouwen op ons strafsysteem. Straffen moetenniet zachter, maar slimmer. Het is zowel op korte termijn een verstandigemaatregel als op lange termijn een structurele oplossing.Bij de toepassing van het veertien dagen eerder heenzenden hebben deRaad voor de rechtspraak en de RSJ terecht gesignaleerd dat er eenbeleidskader ontbreekt. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is als volgt. Deregeling is per 18 augustus jongstleden in werking getreden, maar onderwelke voorwaarden precies? Hoe wordt rechtsongelijkheid voorkomen alser geen helder kader is? Wij pleiten ervoor om dit beleidskader aan deKamer voor te leggen voordat de regeling breed wordt toegepast. Is deStaatssecretaris daartoe bereid?Voorzitter. Ik geef een compliment aan de RSJ voor het heldere adviesover vrouwen in gesloten justitiële inrichtingen. Het raakt een pijnpunt datal langer onderbelicht is: vrouwen die ver van hun kinderen, hun familieen hun netwerk worden geplaatst. Het beeld dat naar voren komt, eenbeeld van eenzaamheid, verlies van binding met het thuisfront endaarmee een groter risico bij re-integratie, is schrijnend. We moetenerkennen dat de huidige praktijk onvoldoende recht doet aan hetTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107010 uitgangspunt van resocialisatie. Juist die verbinding met kinderen en metde omgeving is cruciaal om vrouwen na hun straf een betere toekomst tebieden. Daarom steunt NSC de aanbeveling voor meer regionalespreiding nadrukkelijk. Maar er zit een spanning in. We weten allemaal dater te weinig vrouwen in detentie zitten om overal aparte voorzieningen teopenen. Mijn vraag is hoe we ervoor zorgen dat vrouwen toch regionaal,dichter bij huis, kunnen worden geplaatst zonder dat ze geïsoleerd rakenin een systeem dat op mannen is ingericht.Dat brengt mij bij de tweede aanbeveling van de RSJ: onderzoek naargezamenlijke activiteiten en het samen plaatsen van mannen en vrouwenbinnen bijzondere afdelingen. Dit is nog onbekend terrein. We wetenweinig van de effecten, terwijl het potentieel groot kan zijn: meerdiversiteit in zorg, onderwijs en activiteiten, maar ook risico’s op hetgebied van veiligheid en machtsverhoudingen. Ik wil de Staatssecretarisvragen of hij bereid is dit onderzoek met urgentie te starten en daarbij ookervaringsdeskundigen, vrouwen die vast hebben gezeten, actief tebetrekken, want hun ervaringen zijn misschien wel het meest waardevol.Voorzitter. Dan kom ik bij de jeugddetentie. De inspectie slaat hard alarmover de situatie in De Hartelborgt en andere jji’s. Jongeren zitten te veelop hun kamer, missen onderwijs en missen contactmomenten met hunouders. Dat raakt niet alleen de jongeren, maar ook de veiligheid vanmedewerkers. We zien dat de Wet DBA de personeelstekorten heeftverergerd. Daarom stel ik deze vragen. Hoe gaat de regering de randvoor-waarden op de korte termijn verbeteren? Welke alternatieve oplossingenworden verkend? Kan de Staatssecretaris toezeggen dat er wordt gekekennaar samenwerking met maatschappelijke organisaties die ervaringhebben met begeleiding van jongeren, zoals de Life Changing Group?Tot slot, voorzitter. In het verkiezingsprogramma van NSC staat het helder:een goed functionerend strafrecht kan niet zonder een goed functionerendgevangeniswezen. Dat betekent investeren in capaciteit, in personeel en inmenswaardige detentieomstandigheden. Vandaag vraag ik de bewinds-persoon om concrete stappen: maximale inzet op de initiatiefwet Slimmerstraffen, meer regionale mogelijkheden voor vrouwen, een helderbeleidskader voor het eerder heenzenden en een directe aanpak van decrisis in de jeugddetentie.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Het woord is aan mevrouw Wijen-Nass van BBB.Mevrouw Wijen-Nass (BBB):Dank je wel, meneer de voorzitter. Zespersoonscellen, 36 stuks; ik heb hetecht drie keer moeten lezen voordat ik geloofde wat er stond. Zesper-soonscellen zijn er blijkbaar gewoon. In het najaar hebben we een feldebat gevoerd met de toenmalige Staatssecretaris van Justitie enVeiligheid Ingrid Coenradie over het eerder vrijlaten van gevangenen. BBBwas daar fel tegenstander van en wees er ook op dat er meer oplossingenmogelijk moesten zijn, maar destijds was dat volgens de Staatssecretarisonmogelijk. Ze kreeg daar in de Kamer ook brede steun voor. Nu, een paarmaanden later, blijkt uit deze brief dat we zespersoonscellen hebben endat we nu ook ruim 100 plekken extra kunnen maken. Dat bewijst maarweer dat als je iets echt wil, er soms veel en veel meer kan dan wat erwordt gezegd. Doorzetten, volhouden en blijven staan voor een veiligesamenleving is en blijft de inzet van BBB.Voorzitter. In dat kader wil ik graag nog een aantal punten meegeven aande Staatssecretaris, allereerst over de renovaties. 4.100 cellen zijndringend aan renovatie toe, maar het blijkt dat maar een kwart daadwer-kelijk kan worden aangepakt. In de praktijk betekent dat dat ruim 3.000cellen reëel kans maken om gesloten te worden. Tegelijkertijd zien we datde behoefte aan detentiecapaciteit de komende jaren alleen maar zalTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107011 toenemen. Mijn fractie maakt zich echt zorgen om deze situatie. We staandan namelijk niet alleen voor een dreigend capaciteitstekort, maar ookvoor een verouderd gevangenisbestand dat de veiligheid van zowelpersoneel als gedetineerden in gevaar brengt. Daarom vraag ik deStaatssecretaris op basis van welke criteria wordt bepaald welke cellenwel en welke niet gerenoveerd gaan worden. BBB vindt dat bij renovatiemisschien wel meteen een capaciteitsslag kan worden gemaakt. Kan deStaatssecretaris bekijken of het mogelijk is om bij renovatie eenper-soonscellen om te bouwen tot twee- of driepersoonscellen? Op die maniercombineren we de renovatie ook meteen met structurele uitbreiding vande capaciteit en pakken we een paar problemen tegelijk aan.Dan kom ik bij de eenpersoonscellen. Is door de Staatssecretaris noggekeken of er toch echt niet twee personen op één cel kunnen wordengeplaatst, waardoor er ook meer capaciteit komt?Dan vraag ik nog aan de Staatssecretaris of hij mogelijkheden ziet omleegstaande of minder gebruikte gebouwen tijdelijk geschikt te maken alsdetentieruimte, zodat de druk op bestaande gevangenissen kan wordenverlicht. Hier kunnen dan bijvoorbeeld mensen geplaatst worden diebijvoorbeeld korter dan twee weken een vrijheidsstraf hebben. Voor zo’nkorte periode is er wat ons betreft misschien geen noodzaak voor allerleivoorzieningen binnen de gevangenis. Dat is dus ook wat makkelijker terealiseren. Graag krijg ik daar een reactie op van de Staatssecretaris.Tot slot, voorzitter. Dit bewijst maar weer: als je echt iets wil, kan er veelmeer dan vaak wordt gezegd. Doorzetten, volhouden en blijven staan vooreen veilige samenleving is waar BBB voor staat.Dank u wel.De heer Sneller (D66):Wanneer zijn die zespersoonscellen geopend in de beleving van mevrouwWijen-Nass?Mevrouw Wijen-Nass (BBB):Ik weet dat er in 2017 in ieder geval een pilot mee is geweest. Dat zag iklangskomen. Die 36 zespersoonscellen bestaan in Nederland. Dat staat indeze brief. Als dat niet het geval is, dan hoor ik dat graag van de Staatsse-cretaris. Ik heb deze brief niet geschreven, meneer Sneller.De heer Sneller (D66):U hoeft nu niet te gaan jij-bakken, mevrouw Wijen-Nass. Ik vraag hetalleen omdat mevrouw Wijen-Nass suggereert dat de vorige Staatssecre-taris niks wilde, maar dat door haar volhouden, bevragen en doorzettings-kracht deze cellen opeens tot stand zijn gekomen. Dus ik vraag gewoonwanneer deze cellen volgens haar tot stand zijn gekomen, niet of ze wel ofniet bestaan.Mevrouw Wijen-Nass (BBB):Dan heb ik de vraag van de heer Sneller verkeerd begrepen. Dat is nietwat ik heb gezegd. Uit die brief blijkt wel dat er naast die 36 zesper-soonscellen ruim 100 plekken extra zijn gecreëerd. Destijds hebben weeen uitvoerig debat gevoerd in deze Kamer. Er was gewoon echt niksmogelijk. Als het ging over drie personen op één cel, was het allemaal:moeilijk, moeilijk, moeilijk. Daarom dacht ik toen ik deze brief las: bestaaner nou echt 36 zespersoonscellen in Nederland? Ik wist dat oprecht niet enik denk velen met mij ook niet. Dat bleek ook toen ik net de vraag aancollega’s stelde. Daar kwam mijn opmerking dus vandaan. Na volhoudenen doorzetten zijn er toch maar weer ruim 100 plekken gevonden. Daarinkunnen we snelle oplossingen vinden. Dat heb ik destijds ook gezegd.Daarom heb ik ook gezegd dat we vol moeten houden om te kijken hoewe creatief oplossingen kunnen vinden. Ik zit toevallig zelf ook op hetdossier rondom wonen; daar zie je dat ook. We kunnen met z’n allenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107012 besluiten om er heel veel geld tegenaan te gooien, maar daar hebben weniet morgen nieuwe gevangenissen van. De gedetineerden moeten nuergens zitten. Datzelfde geldt voor woningen: die zijn niet morgengerealiseerd. We moeten dus creatief zijn in het bedenken van oplos-singen. Dat is wat ik bedoel.De voorzitter:Het woord is aan mevrouw Lahlah namens GroenLinks-PvdA.Mevrouw Lahlah (GroenLinks-PvdA):Dank u wel, voorzitter. Ook ik heet de nieuwe Staatssecretaris van hartewelkom. Ik zou bijna zeggen: driemaal is scheepsrecht. Maar eerlijkgezegd voelt dit debat een beetje als Groundhog Day. Al jaren signalerenwe dezelfde problemen en al jaren blijft de oplossing uit. De gevange-nissen zitten overvol, gedetineerden worden noodgedwongen eerdervrijgelaten en de coalitie heeft het tot nu toe vooral gehouden bij pappenen nathouden. Ja, er is 75 miljoen extra gereserveerd voor het gevange-niswezen, maar dat bedrag kwam er vooral dankzij de oppositie en wordtpas vanaf 2027 besteed. Tot die tijd gebeurt er helemaal niets: geen cellen,geen extra personeel, geen structurele verlichting.Dat is onacceptabel. Ik begrijp de terughoudendheid van het kabinet.Sterker nog, ik hoop erop. Maar veiligheid duldt geen uitstel. Dehonderden miljoenen waar voormalig Staatssecretaris Coenradie omvroeg, blijven uit. Dat is gewaagd, als je het mij vraagt, na jarenlangebezuinigingen en gezien het feit dat vonnissen van rechters nu al nietvolledig worden uitgevoerd. Het is onze rechtsstaat die hier het onderspitdelft. Daarom vraag ik aan de Staatssecretaris wat er gebeurt tot 2027.Klopt het dat er geen extra cellen bij komen in 2026? En wat betekent datvoor de maatregelen die nu genomen worden, zoals het eerderheenzenden en het schrappen van dagprogramma’s? Zijn er langetermijn-plannen met stabiele financiering of blijven we slechts pleisters plakken?Voorzitter. Ondertussen staat het personeel met de rug tegen de muur. Zijhouden het systeem overeind, maar raken zelf uitgeput en wordenstructureel overvraagd. Daar blijft het niet bij. Ze zijn hun eigen veiligheidniet meer zeker. Uit een lijst met incidenten van FNV blijkt dat personeelzowel binnen als buiten de gevangenismuren vooral vaak met geweld enintimidatie te maken heeft. In één maand tijd waren er vier ernstigeincidenten: drie explosies bij huizen van gevangenismedewerkers en eenbrute mishandeling met een honkbalknuppel.Voorzitter. Vorige maand sprak ik met medewerkers van DJI. Zij maaktensamen met FNV een wordcloud van hun zorgen. Ik moet u zeggen: die lijstleest als een diagnose van een patiënt op de intensive care. Wat stond ergroot in het midden? Veiligheid, of eigenlijk onveiligheid, maar ookwerkdruk, angstcultuur, falend leiderschap en onvoldoende waardering.Tussen al die zorgen door schreef iemand nog: de menselijke maat. Alsmedewerkers dat woord zelf moeten opschrijven, dan weet je hoe diephet probleem zit. Daarom vraag ik de Staatssecretaris: wat doet hij omhen binnenboord te houden; wat doet hij om deze mensen veilig engemotiveerd te houden? De bonus van € 500, op initiatief van de motievan collega Van Nispen, is mooi en zeer verdiend, maar deze blijft eendruppel op een gloeiende plaat. Extra geld is goed en nodig, maarveiligheid is onbetaalbaar. Hoe zorgt de Staatssecretaris ervoor dat decapaciteitstekorten niet leiden tot meer onveilige situaties en dat hetpersoneel dat nog niet voldoende is ingewerkt te vroeg op afdelingenwordt geplaatst?Voorzitter. De problemen in het gevangeniswezen zijn groot en urgent. Hetpersoneel zegt zelf: waardering, betere cao en investeren in opleiding. Enwat krijgen ze? Handjes te kort, werkdruk omhoog, intimidatie enonveiligheid. «Poppenkastpolitiek», zo verwoorden ze het zelf.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107013 Voorzitter. Ik begon mijn bijdrage met een welkom aan deze nieuweStaatssecretaris. De problemen op zijn portefeuille zijn ongekend groot. Ikhoop dat hij zijn tijd zal gebruiken om bij het zoeken naar oplossingen teluisteren naar het personeel, en onze rechtsstaat niet verder af zal breken,maar juist zal verstevigen.Dank.De voorzitter:Dank u wel. Het woord is aan de heer Sneller van D66.De heer Sneller (D66):Dank, voorzitter. Ook van mijn kant welkom aan de Staatssecretaris. Ikwens hem succes met zijn niet benijdenswaardige opdracht in dit dossier.Hij heeft een begroting gekregen die niet om over naar huis te schrijvenis. Vooral als je een aantal besluiten wil nemen voor de langere termijn,zijn er structurele middelen nodig. Die staan niet in de begroting. Dat datbij de voorjaarsbesluitvorming niet is geregeld vanwege politiekeredenen, zou ik niet te verkroppen vinden. Ik hoor dus graag wat deStaatssecretaris daar in zijn overdrachtsdossier over heeft gevonden.Dan de brief. De voorzitter zei al even dat de brief laat kwam, maar hetwas ook een zoekplaatje. Wat is nou precies de problematiek en wat is deomvang ervan? Er staan wel aantallen in genoemd. Er staan nog 600detentiejaren open voor de zelfmelders. Bij de arrestantenproblematiekstaat een peildatum uit het voorjaar. Wat is de inlooptermijn die deStaatssecretaris voor zich ziet? Wanneer is de achterstand weggewerkt enwanneer komen we de verjaringsproblematiek tegen? Hetzelfde geldt voorde werving. Er wordt als positief teken genoemd dat er meer instroomdan uitstroom is. Maar wanneer zit DJI op de capaciteit die de Staatsse-cretaris graag zou zien?Ik stel deze vragen ook omdat er een motie is aangenomen die zegt: jemag de Rtvi niet wijzigen totdat er serieus perspectief is op oplossingen.Ik heb dat perspectief niet aan de financiële kant in de begroting gezien. Ikzie dat ook niet in de beleidsmaatregelen die er tot nu toe zijn getroffen ofdie de polsstok van de Staatssecretaris toestonden voor de oplossingendie hier, soms iets te creatief, zijn gepasseerd. Ik sluit mij van harte aan bijwat mevrouw Lahlah zegt: zonder de rechtsstaat af te breken. Dat leidtnamelijk uiteindelijk tot minder veiligheid. Vorige keer heb ik ook gezegddat het weinig gaat over de verborgen kosten van deze problematiek,maar altijd over het cellentekort en over hoe we dat kunnen oplossen. Datdrukt allerlei discussies naar de achtergrond, waarbij we in de afgelopenjaren, voordat we het steeds over de cellentekorten hadden, juist eeninhaalslag aan het maken waren om te zorgen dat de re-integratie betergaat, de recidive omlaaggaat et cetera. Ik hoop dat de Staatssecretaris aande randen van de dag daar ook aandacht voor blijft houden en dat datbinnen het gevangeniswezen zijn plek kan hebben. Uiteindelijk zorgen weer dan ook voor dat gevangenissen over een paar jaar niet voller zitten.Maar die verborgen kosten zitten bijvoorbeeld ook in de passantenproble-matiek. Vorige week was er weer een rechtbank die zei: het is niet onze rolom iets te zeggen over de tenuitvoerlegging. Maar uiteindelijk wordt datwel heel lastig. Wij sluiten ons aan bij de eerdere oproepen richting deStaatssecretaris om daar iets aan te doen. Ook de geloofwaardigheid vanvervangende hechtenis bij de uitvoering van taakstraffen gaat bijvoor-beeld een gedragseffect hebben. Zo heeft het allerlei gevolgen verderopin het systeem. Uiteindelijk wordt het gevangeniswezen er niet beter vanen de samenleving niet veiliger. Ik wil de verborgen kosten van dit verhaaldus ook graag onder de aandacht brengen bij de Staatssecretaris, voorzover dit hem nog niet bekend is.We waren bezig met een aantal pilots over kleinschalige detentievoorzie-ningen, zoals in Middelburg, maar ook het Huis van Herstel in Twente. Diedreigen nu, in ieder geval in de politieke aandacht, een beetje over deTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107014 rand te vallen. Ik hoor graag van de Staatssecretaris of die bij hem ookfinancieel gezien over de rand vallen of dat hij wel ziet dat dat soort mooieinitiatieven vervolg kunnen krijgen en eventueel kunnen wordenopgeschaald, ook al zien we het niet zo snel terug in de voortgangsrappor-tages. Dat soort andere concepten zorgen juist ook voor een veiligergevangeniswezen en uiteindelijk een veiligere samenleving.De voorzitter:Dank u wel, meneer Sneller. Het woord is aan de heer Boswijk van hetCDA.De heer Boswijk (CDA):Dank u wel, voorzitter. Ik sluit mij aan bij de woorden van welkom voordeze Staatssecretaris. Ik wens hem veel wijsheid en sterkte. Ik sluit me ookaan bij de woorden van dank van collega Ellian richting al het personeelvan DJI.Voorzitter. Deze week ontvingen wij de voortgangsrapportage over decapaciteitstekorten in de gevangenissen. Om het zacht uit te drukken: hetbaart ons enorme zorgen. Het kabinet zegt aan de ene kant dat hetcapaciteitstekort topprioriteit heeft, maar tegelijkertijd lezen we datgevangenen veertien dagen eerder worden vrijgelaten, er vanwegepersoneelstekorten nog eens 163 cellen niet gebruikt kunnen worden ener te weinig budget is om de PI Almere met 320 plekken te heropenen. Alsklap op de vuurpijl is er ook nog onvoldoende budget beschikbaar voornoodzakelijke renovatie, met als risico dat er op termijn 3.000 plekkenuitvallen. Het eerder heenzenden van gedetineerden is een nieuwe praktijkgeworden en legt wat ons betreft ook de bijl aan de wortel van hetrechtsgevoel. Iedereen voelt dat dit niet goed is. Burgers en slachtoffersmoeten erop kunnen vertrouwen dat straffen die door de rechter zijnopgelegd, volledig worden uitgevoerd. Deze gang van zaken ondermijnthet vertrouwen in onze rechtsstaat. De mate ...De voorzitter:Excuus, een verkeerd moment, maar ik wil u even onderbreken voor eeninterruptie van de heer Van Dijk.De heer Emiel van Dijk (PVV):Ik vraag me af wat dit voor krokodillentranen zijn van het CDA. Het CDAheeft namelijk gewoon ingestemd met het twee weken eerder vrijlaten. Endan nu zeggen «dit legt de bijl aan de wortel van onze rechtsstaat»? Daarheeft u zelf voor gezorgd, beste meneer Boswijk van het CDA.De heer Boswijk (CDA):Ja, dit is zo zonde van je tijd. Waar ga ik beginnen? De PVV is de grootstepartij in ons parlement. Dat brengt ook een verantwoordelijkheid met zichmee, in plaats van alleen maar van de zijlijn te roeptoeteren. De Staatsse-cretaris van de PVV kwam bij de Kamer met het dilemma: ik heb geldnodig, er is een personeelstekort enzovoort. De coalitie heeft dezeStaatssecretaris in de kou laten staan. Dan komt de PVV met oplossingenzoals acht mensen op een cel plaatsen, wat inhumaan is én levensge-vaarlijk is voor de cipiers. Dan moeten wij als oppositiepartijen uiteindelijkde rotzooi opruimen. Dan moeten we kiezen of we de straffen latenuitvoeren, wat we heel graag willen, of dat we tegen de cipiers zeggen:zoek het uit. Wij hebben gekozen voor de veiligheid van de cipiers. Datzouden we ook verwachten van de PVV, die zegt op te komen voor denormale man en vrouw. Ik heb nog nooit een partij gezien die zo snel zoelitair ver van de normale man en vrouw af is gaan staan, terwijl dieuiteindelijk het werk moet uitvoeren dat wij hier bedenken.De heer Emiel van Dijk (PVV):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107015 Dit is nog steeds geen antwoord op de vraag. Als de heer Boswijk van hetCDA werkelijk waar gelooft dat het niet volledig ten uitvoer leggen vanstraffen, en criminelen vervroegd vrijlaten, twee weken lang, echt de bijlaan de wortel van de rechtsstaat is, waarom heeft hij er dan meeingestemd? Daar heb ik nog steeds geen antwoord op gehoord van deheer Boswijk, behalve een goedkope jij-bak.De heer Boswijk (CDA):Krijg nou de vliegende...! Als je een coalitiepartij bent, dan geeft datverantwoordelijkheid. Ik snap dat dat wat moeilijk is voor een partij diedaar graag voor wegloopt. Het probleem is geadresseerd door de eigenbewindspersoon. Dat wordt niet opgelost. De PVV komt met geen enkeleoplossing, maar de PVV geeft vervolgens een splinterpartij met vijf zetelsde zwartepiet. Wij kregen het duivelse dilemma: weigeren we elke vormvan oplossing en laten we de cipiers in de kou staan of vinden weeigenlijk dat dit de bijl aan de wortel van het rechtsgevoel is, maar nemenwe verantwoordelijkheid richting de cipiers? Wij hebben voor dat laatstegekozen. Dat is niet makkelijk. Dat is verantwoordelijkheid nemen. Datverwacht je van de grootste partij, maar die deed het niet en dan komt hetneer op de oppositiepartijen. Dat is heel frustrerend en buitengewooncynisch.De heer Emiel van Dijk (PVV):Ik constateer dat ik gewoon nog steeds geen antwoord heb gekregen vanhet CDA. Waarom heeft het CDA ervoor gestemd om criminelenvervroegd vrij te laten? Het zijn gewoon krokodillentranen. Dat is hetenige wat ik hoor. Ik hoor geen antwoord.De voorzitter:Tot slot de heer Boswijk nog, kort.De heer Boswijk (CDA):Ik ga niet in herhaling vallen, dus ik hoop dat er voor collega Van Dijk eengoed filmpje tussen zit dat hij kan knippen en vervolgens op de krochtenvan het internet kan gooien om het CDA af te schilderen als een verschrik-kelijke partij. Maar als ik straks thuiskom, kan ik mezelf in de spiegelaankijken. Ik hoop dat de heer Van Dijk dat ook ooit kan.De voorzitter:Mevrouw Wijen-Nass met haar laatste interruptie.Mevrouw Wijen-Nass (BBB):Er moet me nu toch wel iets van het hart over de manier waarop het dehele tijd gaat. Dat gejij-bak en ook de toon die de heer Boswijk aanslaat,vind ik persoonlijk niet zo prettig, zeker ook als we kijken naar hoe hetverlopen is met het gevangeniswezen. De problemen zijn ontstaandoordat we heel erg veel gevangenissen hebben gesloten. Volgens mij isdat niet de schuld van deze coalitie. Ik ben dus heel benieuwd of deBoswijk kan reflecteren op het sluiten van gevangenissen in het verleden,toen het CDA nog geen vijf zetels had en wel in het centrum van de machtzat.De heer Boswijk (CDA):Dat was inderdaad de tijd waarin mevrouw Wijen-Nass ook nog lid wasvan het CDA, overigens net zoals haar partijleider. In het vorige debat hebik ook heel duidelijk gezegd dat de puinhoop waar we naar kijken, nietalleen de schuld is van de coalitie. Ik heb erop gereflecteerd en gezegd dathet CDA daar ook een rol in heeft. Overigens vond de grote bezuinigingplaats in Rutte II. Toen zat het CDA in de oppositie. Maar eerlijk is eerlijk,wij hebben daarna ook de tijd gehad om het op te lossen. Dat heb ikTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107016 tijdens het vorige debat gezegd. Dat concluderende zit er wel degelijk eencoalitie die nu met een probleem zit. Het CDA heeft als oppositiepartijoplossingen aangedragen aan deze coalitie, maar deze coalitie heeft dieniet doorgevoerd, omdat ze veel te druk waren met elkaar de tentuitjagen. Dat is jammer.Nu wil ik toch nog iets anders kwijt. Ik heb net geprobeerd om niet metjij-bakken te komen, maar gewoon met feitelijkheden. Laat ik het daarmaar bij houden.De voorzitter:U kunt verdergaan met uw bijdrage.De heer Boswijk (CDA):Ja, even kijken. De maatregelen die wel doorgevoerd kunnen worden omde druk te verlichten, vergen nog jaren tijd, zoals noodgevangenissen, eendetentieboot en de mogelijke heropening van de PI Almere. Het wrangeaan deze problemen is dat ze grotendeels een kwestie zijn van te weinigbudget. Dat is dus een politieke keuze. Het kabinet had in de begrotingvoor 2026 de kans om echt te investeren in het gevangeniswezen, maardaar is niet voor gekozen. De voorganger van de Staatssecretaris heeftvorig jaar een claim van 400 miljoen gelegd om het probleem op telossen. Natuurlijk zijn wij blij dat er in de toekomst 25 miljoen beschikbaarkomt, maar iedereen concludeert natuurlijk dat dat een fractie is. Hoe kijktde Staatssecretaris daarnaar?Daarnaast heb ik een aantal concrete vragen. Hoe gaat de Staatssecretarisvoorkomen dat de 3.000 plekken die dringende renovatie nodig hebben,definitief moeten sluiten? Nu is er slechts een budget om 1.000 plekkenaan te pakken. Waarom kiest de Staatssecretaris voor een eenmaligetoelage van € 500 in plaats van een structurele aanpak? Het gaat namelijkniet alleen over een cellentekort, maar ook over een tekort aan cipiers enhet behoud van personeel. Daar speelt dit natuurlijk ook een rol in. Hoekijkt de Staatssecretaris daarnaar? En vooral, wanneer stopt het kabinetmet structureel eerder vrijlaten? Wanneer komt het kabinet met eengeloofwaardig alternatief?Voorzitter. Het CDA vindt het onverteerbaar dat het kabinet de problemenvoor zich uit blijft schuiven. Noodverbanden lossen de tekorten niet op,maar structurele keuzes wel. Dat betekent investeren in cellen enpersoneel en ruimte maken voor alternatieve straffen, waar dat verant-woordelijk kan. Daarom hebben we samen met D66 en NSC het initiatief-wetsvoorstel Slimmer straffen ingediend. Mijn voorgangers hebben hierook al aan gerefereerd. Nogmaals, dat is natuurlijk niet dé oplossing. Hetprobleem is complex. We moeten aan meerdere knoppen draaien, maaraangezien de nood zo ontiegelijk hoog is, zou ik deze Staatssecretaris tochwillen oproepen om hier serieus naar te kijken. Ik ben benieuwd naar zijnreactie.Voorzitter, tot slot.De voorzitter:Voordat u naar uw «tot slot» gaat, is er een interruptie van de heer Ellian.De heer Ellian (VVD):Ik zat natuurlijk te wachten: komt Slimmer straffen nou nog terug in debijdrage van de heer Boswijk? Volgens mij had collega Sneller er nietsover gezegd. Wel? Nou, niet als zodanig, maar het maakt niet uit. Julliehebben een rolverdeling. Ik zat net het verkiezingsprogramma van hetCDA te lezen. Ik bedoel, ik ga nu ook een beetje campagne voeren, want...De voorzitter:Nee, nee. Stop, stop, stop.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107017 De heer Ellian (VVD):Oké, oké. Dan een zakelijke vraag. Heeft de heer Boswijk kennisgenomenvan het buitengewoon kritische advies van de politie – ik weet dat het CDAhecht aan de opvatting van de politie – waarin de politie de kritische nootneerlegt dat voortgezet crimineel handelen eigenlijk onmogelijk tegen tegaan is als je de enkelband als hoofdstraf mogelijk maakt?De heer Boswijk (CDA):Dit wetsvoorstel gaat daar niet over. Het gaat over de mogelijkheid dat derechter de enkelband als vervangende straf kan geven. Dus, ja... Ik hoordede heer Ellian dit net ook al zeggen. Overigens heb ik net een interruptiegepleegd op de heer Ellian. Ik wil dat meteen rechtzetten. Ik zie zijnoprechte inzet en die trek ik ook helemaal niet in twijfel. Ik zie ook zijnfrustratie en die is ook de mijne, maar ik heb wel een vraag. Dat is niet,omdat het nu campagnetijd is, helemaal niet, want die vraag heb ik eerderook gesteld. Mijn vraag is waarom het niet eerder is opgelost.De voorzitter:Het is niet de bedoeling dat u een wedervraag stelt.De heer Ellian (VVD):Nee, maar toch even. De nationale politie geeft aan... Het OpenbaarMinisterie is overigens ook kritisch. Bovendien gaan we nog een mooiewetsbehandeling met elkaar tegemoet. Dat verdienen de initiatiefnemersook, want er is veel tijd in gestoken. Maar als je de enkelband alshoofdmodaliteit mogelijk maakt, dan zegt de politie: dat is iets anders dande gecontroleerde omgeving in detentie. Ik heb altijd gezegd dat het nietvoldoet aan de kenmerken van straf en binnen zitten in de gevangenis.Dat is een principieel punt. Ik ben toch benieuwd: wat vindt de heerBoswijk nou van de hele zware kritische noot die de politie hieroverkraakt?De heer Boswijk (CDA):Sorry, voorzitter, ik formuleerde het niet goed. Ik weet dat de heer Ellianvindt dat een enkelband niet voor elke straf proportioneel is. Ik ben datoverigens met hem eens. Er zijn criminelen van wie wij allemaal zeggen:die moeten achter slot en grendel, want een straf moet een vorm vanvergelding zijn. Het is niet helemaal netjes om het zo te formuleren, maarwho cares? Iemand zei heel treffend: onze gevangenissen zitten niet volmet criminelen, maar met losers. Ja, dat is misschien niet helemaal netjesgeformuleerd, maar ik dacht: de heer Ellian begrijpt wat ik bedoel. Wij zijner niet bij gebaat als deze mensen worden opgesloten, want het kost onsheel veel capaciteit en bovendien komen die mensen er vaak slechter uit.Voor de mensen waar dit over gaat, zouden wij zeggen: joh, kan je henniet een vervangende straf opleggen, namelijk de enkelband? Dan haal jeze namelijk niet helemaal uit het sociale milieu en integreren ze sneller inde maatschappij enzovoort, enzovoort, enzovoort. Bovendien geeft datheel veel ruimte in de cellen, want je hoeft die mensen, die vaak komenvoor heel korte straffen, niet in en uit te checken enzovoort. Nogmaals, hetis natuurlijk niet de golden bullet waarmee je het hele cellentekort oplost.Zo reëel zijn we ook wel. Maar aangezien we dit tekort hebben en het ookbeter is, zeggen we: waarom niet?De voorzitter:Meneer Ellian, u bent door uw interrupties heen. De heer Boswijk wastoegekomen aan zijn «tot slot».De heer Boswijk (CDA):De vragen. We waren blij om te lezen dat het Huis van Herstel in Twentetot en met 2027 door kan gaan dankzij de inzet van de Twentse gemeentesTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107018 en hun aanvullende financiering. Hopelijk kan het ook na deze periodeworden doorgezet, aangezien we allemaal weten dat die gemeentes ookmet andere financiële tekorten zitten. Is de Staatssecretaris bereid om zichhiervoor in te zetten en een gesprek met deze gemeentes aan te gaan?Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Dan vraag ik aan de heer Ellian om even het voorzitterschapover te nemen.Voorzitter: EllianDe voorzitter:Dat doe ik met alle plezier. Dan geef ik het woord aan collega Van Nispennamens de Socialistische Partij.De heer Van Nispen (SP):Dank u wel. Ik begin met aandacht te vragen voor de situatie van vrouwenin detentie. Mevrouw Bruyning deed dat ook. Want ja, die is echt andersdan die van mannen in de gevangenis. Dat weten we inmiddels. Dat blijktuit de rapporten van de RSJ en van Bureau Clara Wichmann, maar ook uitde reportage Dubbel gestraft van Jessica Villerius.De antwoorden op mijn Kamervragen stellen mij niet gerust, niet over deinhoud van de verbetermaatregelen, niet over de omgang met klokken-luiders, medewerkers die misstanden willen melden en die daar zelf lastvan krijgen, en al helemaal niet over de omgang met journalisten. Werkonderzoeksjournalisten en Woo-verzoeken niet tegen. Laat transparantzien hoe het werkt. Geef openheid over wat er niet goed gaat. Want dateen gevangenis per definitie een gesloten inrichting is, een geslotenbolwerk, maakt nog niet dat die gesloten moet blijven en dat zaken dieniet goed gaan onder het tapijt geveegd kunnen worden. Dat is echt mijndringende oproep aan de Staatssecretaris.Dan kom ik op het capaciteitstekort in het gevangeniswezen. Dat is nogsteeds enorm en ik vind dat je dit debat niet goed kunt voeren zonder tebenoemen hoe dat komt: door doldrieste bezuinigingen uit het verleden,toen gevangenissen werden gesloten en medewerkers werden wegge-stuurd door VVD-bewindspersonen die kortermijnbezuinigingen belang-rijker vonden dan zuinig zijn op onze publieke sector en de rechtsstaat. Deproblemen die door ons en door personeel zijn voorspeld, zijn uitge-komen. Het is echt een schande in onze rechtsstaat dat de overheid er nietin slaagt om gevangenisstraffen ten uitvoer te leggen die rechters hebbenopgelegd en mensen, criminelen, ook echt vast te zetten. Ik ben echtbenieuwd hoe deze nieuwe Staatssecretaris hiernaar kijkt.Het capaciteitstekort wordt ook steeds groter. Gedetineerden wordenbinnenkort standaard veertien dagen eerder vrijgelaten. Dat was hetmaximum. Was dat te voorzien? Waarom is dit niet voorkomen? Klopt hetook dat de Staatssecretaris binnenkort al niet eens meer genoeg heeft aandie veertien dagen? Wij zien namelijk in de staatjes dat die problemen dekomende maanden gewoon steeds groter gaan worden. Hoe gaat deStaatssecretaris dat voorkomen?Het is inderdaad mede aan de oppositie te danken dat er überhaupt extrabudget komt voor het gevangeniswezen, maar het is niet genoeg. Hoeveelmeer miljoenen zijn er nou eigenlijk echt nodig, Staatssecretaris? Hoe kanhet nou dat een bewindspersoon – hij is de zoveelste in de rij – zo openlijkerkent dat er extra budget nodig is om het gevangeniswezen te verbeterenen te zorgen voor meer capaciteit, en dat het kabinet het gewoon nietdoet? Ik vind het wel consistent kabinetsbeleid om niet te leveren en geenproblemen op te lossen. Dat wel. U bent daarin erg consequent.Het is niet enkel een probleem van stenen, cellen en gebouwen.Integendeel. Het gaat vooral om mensen, onze gevangenismedewerkersTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107019 die dag in, dag uit hard werken aan de veiligheid van onze samenleving.Maar van het gevangenispersoneel wordt ongelofelijk veel gevraagd,eigenlijk veel te veel. Het is zwaar werk. Er is een tekort aan personeel. Teveel ervaren mensen zijn vertrokken en daardoor wordt er te veelgevraagd van de harde werkers. De werkdruk is te hoog en het aantalcollega’s te laag. We hebben een Kamermotie aangenomen die zegt: bijalles wat u doet, we gaan geen concessies doen aan veiligheid van hetpersoneel. Volgens mij is wat meerpersoonscelgebruik betreft echt degrens bereikt, als die al niet was overschreden. Volgens mij kan daar niksmeer bij. En het hoeft niet te verbazen dat er zespersoonscellen zijn, zoalsik vandaag hoorde. Ik heb die jaren geleden al bezocht. Die zijn er gewoonin Lelystad, maar dat zijn wel heel andere gebouwen dan die krappekamertjes waar soms stapelbedden in worden gezet. Dat is op geenenkele manier te vergelijken. Dat hoeft ons niet te verrassen. Het isbelangrijk om geen concessies te doen aan de veiligheid van hetpersoneel. Daar moeten we elkaar aan houden en elkaar aan herinneren.Voorzitter. Ook is de waardering te laag voor het onveilige werk, want datis het. Er worden nu zelfs aanslagen gepleegd bij huizen van gevangenis-medewerkers. Dat is schandalig. Het raakt mensen in hun privésfeer. Datmoet op alle mogelijke manieren voorkomen en aangepakt worden. Het isook reden temeer om gevangenispersoneel meer te waarderen en nietalleen met woorden, want woorden zijn gratis. Maar wat heeft dezecoalitie besloten? Gevangenispersoneel komt op de nullijn van deambtenaren. Niks erbij volgend jaar, in ieder geval niet meegroeien metde inflatie. Vindt de Staatssecretaris dat nou een verstandige lijn voor ditgevaarlijke werk terwijl je nieuw personeel zo hard nodig hebt? Na mijnaangenomen motie die vroeg om een extra beloning voor het gevangenis-personeel, namelijk een tijdelijke kraptetoeslag om het zittende overbe-laste personeel te belonen voor het harde werk, krijgen ze € 500. Dat iseen mooi gebaar, maar ook niet meer dan dat. Het lijkt me een beginnetje.Wat gaat hierna volgen?Ik kom tot een afronding. De functiewaardering van de piw’ers is echtbelangrijk. Die kan het verschil maken, maar juist daar zijn zorgen over.Wat is hierin de rol van de vakbonden en hoe verhoudt zich dit tot defunctiewaardering voor het Rijk?Helemaal tot slot. Toen ik vrijdag zat te wachten op de brief over capaci-teitstekort en over wat we nou gaan doen voor het personeel, kwam ergeen brief maar wel een persbericht over het strafbaar stellen van hetsaboteren van de enkelband en het ontsnappen uit de gevangenis. Tegendeze Staatssecretaris zou ik willen zeggen: stop met dit soort misplaatstestoerheid en symboolpolitiek, maar ga aan de slag met het oplossen vande echte problemen wat de capaciteit betreft en voor het gevangenisper-soneel.Dank u wel.De voorzitter:Ik hoor geklap. Dat mag eigenlijk niet, maar deze keer wel. Ik wilde ookiets zeggen. Ik ben nu de voorzitter, dus ik ga over de orde. Tijdelijkeventjes nu. Als ik het goed heb, is dit de laatste keer dat je als Kamerlidhier voor het gevangeniswezen deelneemt aan een debat. Ik heb jevierenhalfjaar als Kamerlid meegemaakt en volgens mij ben je elf jaar intotaal Kamerlid geweest. Ik ga niet voor de medewerkers spreken – ikweet hoeveel je voor hen gedaan hebt – maar ik denk wel dat ik namensalle collega’s mag spreken. Ik heb je ieder geval voor de onderwerpen dieje hier deed en met name het gevangeniswezen erg gewaardeerd en ookecht heel prettig met je gewerkt, maar ik heb ook echt van je geleerd in dietijd hoe je goed kan luisteren naar mensen die elke dag voor ons het werkdoen. Ik wilde dus toch even van het moment gebruikmaken om temarkeren dat wat mij betreft een groot Kamerlid dit onderwerp voorlopigniet meer gaat doen. Wie weet kom je ooit nog terug. Dank voor alles.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107020 (Applaus)De heer Van Nispen (SP):U brengt mij in verlegenheid. Ik kan alleen maar zeggen: heel erg bedankt.Het was een hele grote eer en genoegen dat ik dit al die jaren mocht doen.Dank u wel.Voorzitter: Van NispenDe voorzitter:Ik schors de vergadering voor een halfuur en dan zie ik u graag weerterug.De vergadering wordt van 19.07 uur tot 19.41 uur geschorst.De voorzitter:Ik heropen het commissiedebat over het gevangeniswezen. Aan de orde isde beantwoording van de Staatssecretaris. Ik leg de collega’s voor omwederom het aantal interrupties te beperken tot drie. Mochten we veelruimte overhouden, dan hebben we in ieder geval nog tijd voor een goedetweede termijn. Maar prioriteert u dus de vragen die u heeft aan deStaatssecretaris. We gaan van start en ik geef het woord aan deStaatssecretaris.Staatssecretaris Rutte:Voorzitter, dank u wel. Voordat ik met mijn beantwoording begin, wil ikwel markeren dat dit voor mij ook een bijzonder debat is. Dit is eigenlijkhet eerste echte debat dat ik hier, aan deze kant van de tafel, voer. Ik hebafgelopen maandag wel een buitengewoon belangrijk notaoverleg overfemicide gehad. Dat zou ik hier niet als onbelangrijk willen markeren,maar dit is een echt debat met vragen zoals «hoe zit dat nou?» aan mij alsStaatssecretaris. Aan mij de dure taak om te komen met antwoorden diede vragenstellers tevreden stellen en ook de mensen die het in de praktijkiedere dag betreft.Tussen de bedrijven door hoorde ik ook nog mensen vragen – ik weet nietwie dat precies was – hoe het mogelijk is dat die meneer Rutte die daar zit,hierin is gestapt, gezien alle grote problemen die er zijn. Want je moethaast wel onder een steen hebben geleefd om niet in te zien dat er grotedruk is bij het gevangeniswezen. Dat debat is vaker gevoerd. Ik had niethet idee dat ik de grote tovenaar was die alles zou kunnen oplossen en datik daarom ingestapt ben, maar ik voel wel een enorme verantwoorde-lijkheid om de komende maanden, waarin ik als demissionair Staatssecre-taris deze post bekleed, alles op alles te zetten om stappen naar verbe-tering te zetten met wat wel in mijn mogelijkheid ligt. Ik hoop dat u dat zometeen terug hoort in mijn tekst.Ik voel daar echt een enorme verantwoordelijkheid voor, ook omdat hethele gevangeniswezen mij als student al bezighield. Ik heb strafrecht encriminologie gestudeerd. Ik heb destijds mijn afstudeerstage gelopen ineen huis van bewaring. Het gaat onder je huid zitten. Het is een belang-rijke wereld. Het is ook, hoewel dit misschien vreemd klinkt, een mooiewereld, waarin mensen heel erg hun best doen om gevangenen veilig tehouden en daarmee ook onze maatschappij veilig te houden. Ik heb er watmee, dus dat zijn allemaal redenen om hier toch vol goede moed aan tebeginnen, in de wetenschap dat het niet makkelijk zal zijn.Goed. We spreken vandaag over het gevangeniswezen. Dat weten weallemaal. Dat is inderdaad een belangrijk en heel complex onderwerp. Inde heel korte tijd dat ik hier als demissionair bewindspersoon zit, heb ik alenkele gevangenissen mogen bezoeken. Ik dacht: ik ga niet in debat overhet gevangeniswezen als ik niet zelf recent een blik heb kunnen werpen ophoe het is. Daarmee denk ik niet dat ik veel deskundiger ben dan velenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107021 van u, die hier zit, want volgens mij hebben heel veel mensen al meerderekeren een blik in de gevangenis geworpen en zijn zij ook veel in contactgeweest met medewerkers. Zo moet het ook. Als je over dit soortonderwerpen spreekt, moet je op z’n minst weten wat er speelt en wat erbelangrijk is voor de mensen die daar werken. Je moet weten hoe desituatie ter plekke is, anders oordeel je te makkelijk en dat moeten we nietdoen.Wat mij opviel in die twee gesprekken is de bevlogenheid en de deskun-digheid van de medewerkers van DJI. Vrijwel iedereen die ik sprak zei: ikheb een prachtig beroep; ik ben er trots op en ik ben ook trots op mijnorganisatie, ondanks de grote problemen die er zijn en ondanks de grotedruk die wij ervaren. Die trots en bevlogenheid mogen ook weleensbenoemd worden. Ook in de wereld buiten dit gebouw moeten mensenweten dat het mooi is om te mogen werken in het gevangeniswezen. Hetis een mooi vak.Mijn voornaamste prioriteit is de capaciteitsproblematiek bij DJI. Daarinsta ik volgens mij niet alleen, want daarover ging ook veel van het debatvan vandaag. Ik zal daar straks ook dieper op ingaan. Laat ik alvastvooropstellen dat bij elke maatregel die ik voorstel, voor mij de veiligheidvan het personeel vooropstaat. Dat is de enige manier om ervoor tezorgen dat het personeel binnen DJI zijn werk kan doen, om personeel tebehouden en om in de toekomst mensen te enthousiasmeren om voor DJIte werken. De veiligheid van het personeel staat voorop. Zonder datpersoneel functioneren de gevangenissen niet en kunnen we ons land nietveilig houden.Na het onderwerp capaciteit zal ik ook uitweiden over een anderbelangrijk onderwerp en tevens een speerpunt van dit kabinet, namelijkvoortgezet crimineel handelen in detentie. Ik zal daarbij ook ingaan op derecente geweldsincidenten die wat mij betreft volstrekt onacceptabel zijn.In lijn met D66 vind ik het goed om te benadrukken dat een goedere-integratie ook zeer belangrijk is. Dat verkleint de kans op recidive endaarmee draagt het bij aan een veiligere samenleving.Voorzitter. Na die inleiding wil ik in een viertal blokjes door de vragen vande geachte Kamerleden heen gaan en daar antwoord op geven. Ik beginmet een blokje over capaciteit. Dan gaan we het hebben over voortgezetcrimineel handelen in detentie. We gaan het hebben over de jeugd en totslot hebben we, zoals altijd, het mapje overig. In al die jaren waarin ik hierKamerlid was, heb ik nooit een bewindspersoon meegemaakt die nieteindigde met het blokje overig. Die traditie ga ik dus voortzetten. Dathoudt het altijd een beetje spannend, want je weet niet wat erin zit. Latenwe hopen dat dat hele relevante dingen zijn.Met afstand het dikste mapje van vandaag betreft de capaciteit. Daar knelthet op dit moment wellicht ook het meest; het springt in ieder gevalenorm in het zicht. Zoals bij iedereen bekend is, is er sinds het najaar van2023 een capaciteitstekort bij DJI. Door mijn ambtsvoorgangers zijn in deafgelopen periode verschillende noodmaatregelen genomen om decapaciteitsproblematiek het hoofd te kunnen bieden. Ondanks dezemaatregelen blijft de bezetting in het reguliere gevangeniswezen ruimboven de 99%. Ook is er nog steeds een oplopende voorraad vanzelfmelders en arrestanten. Het uitzicht is op dit moment dus bepaald nietprettig. Gegeven dit huidige capaciteitsbeeld heeft DJI sinds de week van18 augustus jongstleden besloten om conform de ruimte die de maatregelbiedt, gebruik te maken van de bevoegdheid om het aantal dagen voorhet heenzenden op te hogen naar een maximum van veertien dagen. Datheb ik recent per brief aan uw Kamer laten weten. Dat is een hele pijnlijkemaatregel. Zodra ik de kans zie, draai ik deze maatregel terug. De huidigesituatie laat dat echter nog niet toe; daar moet ik ook gewoon eerlijk overzijn. Ik heb het in het journaal «een paardenmiddel» genoemd. Ik denk datdat ongeveer de mooiste manier is om dit te omschrijven. Vele ledenhebben gezegd dat dit het rechtvaardigheidsgevoel van mensen ookTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107022 gewoon aantast. Ik deel dat; ik deel dat. Zodra we van deze maatregel afkunnen, moeten we van deze maatregel af.Dat doen we allereerst door in te zetten op capaciteitsuitbreiding. Er isondanks alle uitdagingen toch al wel veel in gang gezet. Er zal eenjeugdinrichting worden geopend in Harreveld. Dat is goed nieuws, omdatdaarmee afdelingen voor jongvolwassenen in het gevangeniswezenkunnen worden vrijgemaakt voor reguliere gedetineerden. Die jongerenworden dan ook geplaatst op een plek waar ze passend gedetineerdkunnen zijn.De heer Eerdmans (JA21):Omdat de Staatssecretaris naar het blokje oplossingen gaat, wil ik vragenof dit het dan is. Het punt van de veertien dagen is bekend; dat staat in debrief, maar ik vraag mij af waar we over een jaar staan. En kan deStaatssecretaris misschien zeggen wat de verwachting is voor hetkomende halfjaar? Gaan we ze drie weken voor het einde van de strafheenzenden, vier weken of zeg het maar? Ik wil als controleur graag wetenwaar ik aan toe ben. Dat haal ik op geen enkele manier uit de brief,behalve het punt dat er geen heenzendingen zullen zijn voor gewelds- enzedenmisdadigers. Dat stelt mij enigszins gerust, maar ik wil weten waarwe zitten.Staatssecretaris Rutte:Ik hoop dat de brief redelijk duidelijk is. De maatregel wordt toegepastvoor zover er nu ruimte is. Dat doe ik met hele frisse tegenzin eninderdaad ook met de restricties die de heer Eerdmans aangeeft. Ik zalalles op alles zetten om van de maatregel af te komen en zal dusmaatregelen nemen waardoor we met de reguliere capaciteit mensen destraf uit kunnen laten zitten die ze gekregen hebben en niet anders dandat. Wat mij betreft breiden we deze maatregel dus niet uit.De heer Eerdmans (JA21):Dat is dan een toezegging. In alle ernst: de Staatssecretaris kan daarwaarschijnlijk geen garanties over geven, maar ik ben blij dat we er op ditmoment, gelet op de capaciteit, de instroom en de niet-uitstroom, in iedergeval niet van uitgaan ... Dan hoor ik dat namelijk ook graag eerlijk in ditverhaal: wordt het code pikzwart of superzwart of blijft het bij dezeveertien dagen? Ik wil graag weten waar de Kamer aan toe is. In datverband ga ik er dus van uit dat de voorspelling vanavond is: veertiendagen, that’s it, en we gaan niet naar een langere invrijheidsstelling vangevangenen.Staatssecretaris Rutte:Wat mij betreft is dat juist. We moeten alles op alles zetten om te zorgendat we eerder van deze maatregel af kunnen. Die puzzel leggen we nietzomaar. De uitdagingen zijn echt heel groot, maar dat is uiteindelijk welwaar ik naartoe wil werken, ja.Mevrouw Wijen-Nass (BBB):Ik was benieuwd of de Staatssecretaris nu nog bezig was met dit blokje ofdat hij...De voorzitter:Volgens mij zit hij nog midden in het blokje capaciteit en waren we daarpas net in begonnen. Hij kwam nu toe aan een aantal oplossingen, meenik. Maar dat kan hij beter zelf vertellen.Staatssecretaris Rutte:Even ter illustratie voor mevrouw Wijen-Nass laat ik de papieren zien metwat ik al heb gezegd over capaciteit en de papieren waarop staat wat ikTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107023 nog in de aanbieding heb. Er valt dus nog wel iets te zeggen. Ik kan nietbeloven dat ik daarmee de interruptie voorkom, maar we gaan het zien;wie weet.Ik had verteld over de jeugdinrichting Harreveld. Ik heb gezegd dat wedaardoor jeugd op de juiste plek kunnen straffen en dat we daarmeecapaciteit in de reguliere gevangenissen vrijspelen. Dat is belangrijk. Wekunnen daarbij ook redelijk snel schakelen. Dat is een van de redenenwaarom we voor die oplossing kiezen. Dankzij amendementen van ledenSneller en Van Nispen is er drie keer 25 miljoen vrijgekomen. Dat isbelangrijk geld, want daarmee kan de inzet van de tijdelijke detentiebootgefinancierd worden. Die boot kan mogelijk eind 2026 in gebruik wordengenomen. Er zijn twee locaties voor kortgestrafte zelfmelders gereali-seerd, Groot Bankenbosch en Heerhugowaard. DJI blijft op zoek naarmeer van dit soort locaties. Het is echt niet zo dat we nu denken: wehebben wat locaties en daarmee houdt het op. Nee, we zijn echt actiefzoekende. Die zoektocht gaat de hele tijd door. Ook locaties voor tijdelijkecapaciteitsuitbreiding, waaronder een noodgevangenis, worden onder-zocht. De beschikbare middelen uit het amendement van het lid Ellianworden hiervoor ingezet.Verder is er gevraagd naar renovaties. Het is belangrijk om aandacht teblijven houden voor noodzakelijke renovaties om te voorkomen dat dehuidige plekken uit de sterkte moeten worden genomen. Er is eenherverdeling binnen de DJI-begroting gemaakt en er zijn middelen ingezetvoor de huisvestingsproblematiek die bestemd waren voor uitbreidingvan jeugd- en forensische plaatsen. Op die manier is er structureel75 miljoen beschikbaar gekomen voor de huisvestingsproblematiek vanDJI. Dat helpt, maar voor de grote renovatieopgaven waar DJI voor staat,waar velen aan gerefereerd hebben, is het niet voldoende. Ik zal mijinzetten voor extra middelen om te voorkomen dat er onnodig plekken uitde sterkte gaan.Kortom, er mag duidelijk zijn dat we heel veel doen. Er zijn extra middelenvoor, die ook nodig waren, maar er is wel sprake van een groot vraagstuk.Dat heb ik velen van u ook horen zeggen. Daarom wordt er door mijnministerie ook gewerkt aan maatregelen voor de lange termijn. Een pakketmaatregelen is noodzakelijk vanwege de behoefte aan celcapaciteit en hetaanbod van detentieplaatsen, ook om in te kunnen grijpen in de manierwaarop detentie wordt vormgegeven. Hiermee wordt gewerkt aanduurzame oplossingen voor de capaciteitsproblemen. Mijn streven is uwKamer bij de volgende voortgangsbrief te informeren over het pakket aanbeleidsopties.Laat ik daarbij ook zeggen dat het niet alleen mijn streven is, maarmisschien ook wel mijn dure plicht om te zorgen dat die brief u op tijdbereikt. Ik snap de ergernis die er was en hoorde de vermengingdaartussen, toen het ging over de reden waarom die brief over hetgevangeniswezen zo laat komt terwijl er wel ruimte was om een kleinbericht op vrijdag over het verbod op ontsnappen naar buiten te brengen.Het gaat te ver om helemaal op de details in te gaan, maar de een gaatom een heel complexe brief met heel veel maatregelen tegelijkertijdwaarvan we zeker wilden weten dat we het hele pakket in samenhangkunnen presenteren en het ander is een voor mij wel belangrijke maar wateenvoudigere maatregel. Dat verklaart het, maar daarmee is het niet oké.We moeten dit dus beter en sneller doen.De heer Emiel van Dijk (PVV):Een korte vraag. Waarom moet het zo tergend lang duren voordat erergens aan een kade een gevangenisboot wordt gelegd? Ik heb vanmensen uit de PI in Rotterdam begrepen dat ze er ervaring mee hebben.Ze hebben gezegd dat ze zo’n project binnen een paar, twee à drie,maanden op poten moeten kunnen zetten. Waarom heeft de Staatssecre-taris er ongeveer tot eind november volgend jaar voor nodig?Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107024 Staatssecretaris Rutte:Ik vind dat een begrijpelijke vraag. Bij veel dingen die ik vandaag vertel,krijg je het idee: waarom duurt het zo lang en kan dat niet sneller? Je zoudenken: je hebt een detentieboot, die huren we, die leggen we neer, westoppen er criminelen in en daarmee is het probleem opgelost. Helaas ishet echt ingewikkelder dan dat. Boten moeten soms worden aangepast.We moeten passend personeel vinden. Er moeten afspraken met degemeente worden gemaakt. Zo is er nog een heel pakket aan dingen die jemoet doen om van een boot die als gebouw geschikt is om gevangenen inop te sluiten een detentielocatie te maken die we ook voor de komendejaren goed kunnen gebruiken. Daar zit het ’m in. We proberen daarabsoluut niet in te vertragen, maar je moet helaas een aantal stappendoorlopen voordat het voor elkaar is.We gaan het hebben over personeel. Een vraag van mevrouw Lahlah: watdoet de Staatssecretaris om personeel binnenboord te houden? DJI steektecht veel energie in het behoud van personeel. Zo investeert DJI al enkelejaren sterk in leiderschap en de rol van het management in het binden enboeien van personeel. Ik hoor wat gegrom vanaf de tribune, dus het kanongetwijfeld altijd nog beter, maar toch. DJI faciliteert actief de loopbaan-ontwikkeling en vitaliteit van het personeel, onder andere met loopbaan-advies, bedrijfszorg en preventieprogramma’s. DJI zet zich in voor eenveilige werkomgeving voor iedereen, onder meer door aandacht teschenken aan de fysieke en sociale veiligheid, maar ook door onder-steuning te bieden bij psychosociale arbeidsbelasting. Ten slotte probeertDJI middels exitinterviews en een exitmonitor ook te leren van de situatieals er toch onverwachte uitstroom plaatsvindt. Maar ik ben mij wel heelbewust van de huidige situatie in het gevangeniswezen. Daarbij staatiedereen onder enorme druk. Al deze mooie voorzieningen die er inprincipe zijn, komen daarmee soms ook onder druk te staan. Ik kan me dezorgen daaromtrent best voorstellen. Als alles onder druk staat, komt ookalles wat je rondom personeel organiseert en wilt organiseren weleensonder druk. Dat betreur ik. Ik wil mij ervoor inzetten om daar veranderingin aan te brengen waar mogelijk.Dan de kraptetoeslag. Zowel CDA als SP heeft daar vragen over gesteld,natuurlijk mede naar aanleiding van een motie van de heer Van Nispen,die ooit een meerderheid heeft gekregen in de Tweede Kamer voor diekraptetoeslag. Waarom kies je voor een eenmalige toelage van € 500 inplaats van voor een structurele aanpak? De door uw Kamer aangenomenmotie van de heer Van Nispen vraagt om een extra beloning, een tijdelijkekraptetoeslag voor het gevangenispersoneel, om personeel meer tewaarderen. Ik deel de constatering van de heer Van Nispen, maar ook veelanderen van u – de motie had niet voor niks een meerderheid – dat vanhet DJI-personeel structureel veel gevraagd wordt en dat medewerkersveel werk moeten verzetten. Ik kan en zal de motie echter niet op devoorgestelde wijze uitvoeren omdat we, als je het heel plat zegt, geencao’s kunnen regelen per motie, en de invulling van cao’s ook niet. Datloopt uiteindelijk via het CAO Rijk. De gesprekken daarover zullen gevoerdgaan worden. Ik ben wel blij dat we een weg hebben gevonden om voorhet personeel eenmalig die € 500 beschikbaar te krijgen. Die geldenworden gevonden binnen de eigen begroting van DJI. Daarvoor wordteen budget gebruikt van eenmalig 15 miljoen euro.In lijn daarmee zijn er vragen gesteld over de herwaardering van defunctie piw’er. Ik hoorde de heer Van Nispen daar een vraag over stellen.Ik kan daarover het volgende zeggen. Conform de toezegging van detoenmalige Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid tijdens hetcommissiedebat van 2 oktober 2024 is het werkpakket van de penitentiairinrichtingswerker geactualiseerd. Hierbij is er in samenspraak met eenbrede afvaardiging vanuit de organisatie gekeken naar de bestaandebeschrijvingen. Deze zijn waar dat aan de orde was aangevuld ofherschreven. Op dit moment ligt er een adviesaanvraag voor de centraleTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107025 ondernemingsraad over de uitkomsten van de actualisering van hetwerkpakket. Zodra het advies van de centrale ondernemingsraad isontvangen en de besluitvorming door DJI heeft plaatsgevonden, zal ik uinformeren over de definitieve uitkomst. We lopen daarbij gewoon eenstapsgewijs proces af. We zijn waarschijnlijk al wel ver in dat proces. Wedoen dat zo objectief mogelijk. Ik hoorde mevrouw Lahlah nog vragen watdaarin de rol van de vakbonden is. In dezen ligt er vooral een rol bij decentrale ondernemingsraad.Mevrouw Lahlah vroeg hoe de Staatssecretaris ervoor zorgt dat capaci-teitstekorten niet leiden tot meer onveilige situaties of ertoe leiden datpersoneel dat nog niet voldoende is ingewerkt te vroeg op afdelingenwordt geplaatst. Medewerkers die nog niet volledig zijn opgeleid, wordenbegeleid en werken onder toezicht van ervaren collega’s. Als eraangetwijfeld wordt of dit verantwoord kan, dan worden andere keuzesgemaakt, zoals het aanpassen van het dagprogramma. In alle gevallenstaat de veiligheid van de medewerkers en justitiabelen voorop.Van personeel even naar de... Capaciteit en personeel loopt door elkaarheen. Ik hoop dat u mij dat vergeeft. Het kan zijn dat de beantwoordingeen klein beetje wisselt tussen die twee onderwerpen. Ik zou het nu willenhebben over de heropening van Almere, een aangelegen punt waar ikmeerdere mensen over heb gehoord, maar ik denk dat mevrouw Lahlahnog een aanvullende vraag wil stellen over het voorgaande.De voorzitter:Dat denk ik ook. Daarom ga ik haar het woord geven.Mevrouw Lahlah (GroenLinks-PvdA):Op mijn vraag wat de Staatssecretaris nu gaat doen om het personeelbinnenboord te houden en de veiligheid te garanderen, hoor ik vooraldingen die niet kunnen of dingen die al gedaan zijn. Toch is de werkdrukenorm hoog. Ik noemde al een aantal heel heftige incidenten. Dat gaat bijmij niet samen met: de veiligheid staat voorop. Wat gaat de Staatssecre-taris nu doen en welke maatregelen gaat hij nu nog nemen om dieveiligheid wel te waarborgen?Staatssecretaris Rutte:Ik begon mijn betoog met het punt dat ik elke aanvullende maatregel dieik neem, primair toets aan de vraag of die bijdraagt aan de veiligheid vande medewerkers of ervoor zorgt dat de veiligheid van medewerkers nietverder onder druk komt te staan. Dat is uiteindelijk mijn toetsingskader bijelke stap die ik zet. Op het moment dat wij in staat zijn capaciteit uit tebreiden, moet dat gebeuren op een manier die door de medewerkersgedragen kan worden en goed kan worden ingevuld. Dat is enorm vanbelang. We zullen moeten werken aan capaciteitsuitbreiding. De openingvan Harreveld is bijvoorbeeld zo’n stap. Dat zullen we moeten doen om dedruk van de ketel te krijgen. Als het niet lukt om de druk van de ketel tekrijgen binnen de DJI, blijft het heel ingewikkeld om medewerkers op eenveilige manier hun werk te laten doen. Dat heeft absoluut mijn aller-hoogste prioriteit.De heer Ellian (VVD):De Staatssecretaris noemt nu een paar keer Harreveld en gebruikt dat ookecht als argument om te laten zien: kijk, dit doe ik om verlichting tecreëren. Dat ontgaat mij gewoon. Ten eerste is het helemaal niet duidelijkof het personeel dat er nu zit ook in een gevangenis wil werken; het isimmers een gesloten jeugdzorginstelling. Ten tweede moet het gebouwnog aangepast worden. Drie. Het gaat om jeugdigen. Je kunt hier vanmening verschillen over hoe die gedetineerd zouden moeten worden,maar zo veel lost dat in het grote geheel helemaal niet op. Waarom wordtHarreveld nou gepresenteerd als: dát gaat de druk verlichten? Het creëertTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107026 misschien enkele tientallen plekken. Misschien. Het kost veel geld. Als jehet bijvoorbeeld hebt over Almere, dan gaat het om 320. Ik snap ditenthousiasme eerlijk gezegd niet.Staatssecretaris Rutte:Ik snap deze interruptie van de heer Ellian als het perspectief zou zijn datik hier zou willen zeggen dat we met de opening van Harreveld alleproblemen zullen oplossen of daarmee een heel grote hap uit deproblemen zullen nemen. Dat is inderdaad niet zo. Het is een stapje. Het iseen van de vele stapjes die we moeten zetten. Het voordeel van Harreveldis wel dat het een van de stappen is die we relatief snel kunnen zetten. Erzijn signalen dat we daarmee ook personeel ter plekke hebben. De heerEllian zegt dat we dat niet zeker weten, maar de signalen zijn wel dat datzo is. Vooral het herplaatsen van jeugdigen levert daadwerkelijk veelplekken op. Het is inhoudelijk nodig, maar het levert zelfs in het regulieregevangeniswezen meer plekken op omdat een aantal van deze jeugdigenmeerpersoonscellen bezet houden. Maar ik zou hier niet het beeld willenschetsen dat we met Harreveld alle problemen hebben opgelost; zekerniet. Het is een van de stapjes die we moeten zetten.Misschien wil de heer Ellian een vervolgvraag stellen, maar ik wilde hetgaan hebben over Almere. Dat is volgens mij een aangelegen punt voorde heer Ellian. Waarom ben ik negatief over Almere en waarom gaat datvijf jaar duren? Laat ik vooropstellen dat ik helemaal niet negatief benover Almere. Ik bedoel niet de stad!De voorzitter:Er was een misverstand ontstaan. U bedoelt te zeggen: over het plan voorde PI Almere.Staatssecretaris Rutte:Nu word ik wel gered door de voorzitter! Het gaat inderdaad over hetheropenen van de PI Almere. Er zitten meerdere Almeerders aan tafel, zieik al wel. Jaja, dat had ik kunnen weten! U snapt wat ik bedoel. Ik ben nietnegatief over Almere. Dat zou de suggestie kunnen zijn. Het ging over deheropening van de penitentiaire inrichting aldaar. Waarom gaat het zolang duren? Laat ik die twee dingen bij elkaar pakken. Ten eerste ben ikdaar zeker niet negatief over. Ik denk dat we open moeten staan vooriedere maatregel en ieder plan dat concreet kan worden gemaakt en ertoekan leiden dat de druk van het gevangeniswezen af gaat, waarmee wenieuwe plekken kunnen creëren en mensen op een veilige manier kunnendetineren. DJI heeft daarom ook de heropening van de PI Almere verkend.Het slechte nieuws is dat de inrichting grootschalig gerenoveerd moetworden voordat je die weer als penitentiaire inrichting zou kunnengebruiken. De doorlooptijd van die renovatie wordt geschat op vijf totzeven jaar vanaf het moment dat de opdracht aan het Rijksvastgoedbedrijfwordt gegeven. Dat is niet een schatting die we maken voor de vuist weg.Het is echt een gedetailleerde schatting die gemaakt is op basis vandaadwerkelijke activiteiten die zouden moeten plaatsvinden om het weerhelemaal up-to-date te krijgen. En ja, ik deel de mening van iedereen diezegt: dat is wel heel veel tijd voor een gebouw dat er nog steeds uitziet alseen gevangenis en morgen voor je gevoel misschien alweer eengevangenis zou kunnen zijn. Maar het is op dit moment eigenlijk niet meerdan een soort schil van wat het is. Je zult de binnenkant weer helemaalmoeten invullen. Even ter vergelijking: het heeft ook vele jaren geduurdvoordat dit gebouw, dat toch ook een functionerend kantoorgebouw was,weer helemaal functioneel was voor de functie van Tweede Kamer die hetnu heeft. Ook al lijkt het gebouw op een gevangenis, er moet daar tochecht heel veel gebeuren. De verschillende stappen die door het Rijksvast-goedbedrijf in het aanbestedingsproces moeten worden gezet, vragendermate veel tijd dat in ieder geval het Rijksvastgoedbedrijf op ditTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107027 moment aangeeft dat het niet sneller kan. Dit blijkt ook bij de renovatie diede DJI momenteel voorbereidt en uitvoert.Het kost ook geld. Dat is logisch. De structurele jaarlijkse kosten zullen naoplevering inclusief huur en personeel tussen de 85 miljoen euro en95 miljoen euro per jaar liggen bij het prijspeil 2025. Op dit moment heeftde DJI daarvoor niet de financiële ruimte, maar wellicht kunnen we tot dieruimte komen. Het is in ieder geval een van de oplossingen die we gaanpresenteren op een soort menukaart van extra stappen voor meercapaciteit. Daar zal ik zo meer over vertellen. Dan weten we: deze stapzetten kost zoveel tijd en zoveel geld. Dan zouden we daar straks rond debegroting of anders in de formatie stappen in kunnen gaan zetten. Het isdaarbij, tot slot, in de omgeving van Amsterdam en de Randstad lastig omaan voldoende personeel te komen. Maar die uitdaging hebben we opmeer plekken.Het klinkt wat negatief. Ik wil niet negatief zijn. Het is zeker een van deoplossingen die we kunnen kiezen. Het kost wel tijd en het kost, zoals opelke plek, ook geld.De voorzitter:De Staatssecretaris sprak over een menukaart waar hij zo nog over verdergaat spreken. Dan hecht ik er als voorzitter aan om te weten wanneer datkomt. Gaat de Staatssecretaris daar zo nog op in?Staatssecretaris Rutte:Ja, dat is wel mijn bedoeling, maar ik wil het ook nu wel vertellen. Wehebben dus heel veel activiteiten te doen om te komen tot onder die 99%bezettingsgraad van nu, met alle noodverbanden die we daarbij hebben.We hebben al stappen in de brief staan. We zijn ook wel bereid om anderestappen uit te werken. We staan ook open voor briljante ideeën vananderen. Ik vind het belangrijk dat we een zo concreet mogelijk voorstelhebben liggen, in ieder geval rond de begrotingsbehandeling, en als hetkan al eerder. Partijen gaan wellicht al eerder nadenken over de vraag watze met elkaar willen na de verkiezingen. Ik ben heel erg demissionair,maar er zit straks een ontzettend missionaire Kamer die stappen kan gaanzetten. Dat kan ook nodig zijn. Ik wil dat die keuzes helder zijn, dat weweten waarvoor we kunnen kiezen en dat we dan eerlijke keuzes kunnenmaken. Ik kom met een overzicht, bij voorkeur nog dit jaar. Ik kijk evenopzij: lukt dat? Ja, dat gaat lukken. Dan weten partijen waarvoor zekunnen kiezen. Als er hier nog ideeën leven die ik nog niet heb gezien,meld ze. Dan gaan we die serieus bekijken en uitwerken.De voorzitter:Dat leidt tot een interruptie van de heer Boswijk.De heer Boswijk (CDA):Dank aan de Staatssecretaris. Ik begrijp dat hij er net zit, dus ik neem hethem persoonlijk niet kwalijk, maar ik heb wel een kleine frustratie. Wehebben hier al heel veel debatten over gehad. We hebben ook al eenStaatssecretaris gehad die al een claim heeft neergelegd. Dan is mijnvraag: wat is het verschil tussen een menukaart en de claim die devoorganger van deze Staatssecretaris destijds heeft neergelegd? Waarommoeten we dan tot eind dit jaar wachten om de keuzes te weten? Wat is erdan in de tussentijd gebeurd? Nogmaals, dit is niet persoonlijk bedoeld,maar dat is toch wel mijn frustratie.Staatssecretaris Rutte:Voor de middelen die nu beschikbaar zijn, hebben we al een keuzegemaakt wat we daarmee kunnen doen. Het is niet zo dat het helemaalonbekend is hoeveel middelen er nodig zijn voor een bepaalde maatregel.Dat is grosso modo wel bekend. Er is ooit ook in brede zin een bedragTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107028 genoemd dat in zijn algemeenheid nodig zou zijn om de problemen op tekunnen lossen. Ik wil aan de Kamer aanbieden dat we dat veel gedetail-leerder uitwerken. Dan kun je zeggen: met deze maatregel pakken we zoveel plekken mee of deze maatregel kunnen we binnen deze tijd reali-seren. Dan is het veel duidelijker welk spectrum aan mogelijke keuzes er isen dat de ene maatregel wellicht eerder kan en meer kost en de andereminder kost en langer duurt. We brengen het hele pakket bij elkaar. Ik wildat gewoon gedetailleerder maken, opdat u straks bij een begrotingsbe-handeling – ik kan me overigens voorstellen dat ik daar vanuit hetministerie wel degelijk een appreciatie bij geef, omdat we ook onze eigenideeën hebben – iets te kiezen heeft op het moment dat er extra middelengevonden worden. De Kamer is dan mede aan zet. Zeker nu de kans nietonwaarschijnlijk is dat er nog een tijdje een erg demissionair kabinet zit,zouden we samen met de Kamer tot oplossingen kunnen komen.De heer Boswijk (CDA):Dank daarvoor. We wachten in spanning af. Zou de Staatssecretaris danparallel daaraan het volgende willen doen? Enerzijds willen we natuurlijkkijken hoe we de gevangenissen beter kunnen vergroten; aan die knopkun je natuurlijk draaien. Maar je kunt ook draaien aan de knop: wat zijnslimmere manieren voor straffen? Er zijn natuurlijk ook wat maatregelendie de vorige coalitie heeft genomen waarvan de specialisten allemaalzeggen en ook de vorige Staatssecretaris duidelijk zei: dit helpt niet; hetmaakt het probleem nog groter. Ik zou er heel veel behoefte aanhebben – ik denk dat dat in principe geldt voor iedereen die dit probleemwil oplossen – om ook die keuzes ernaast te zetten, zodat je kunt kijken ofje die ambities misschien anders moet invullen of dat je bepaalde dingenniet moet doen. Zou de Staatssecretaris dat parallel hieraan kunnenmeenemen?Staatssecretaris Rutte:Ik ga kijken of we een mooi, helder pakket van maatregelen kunnenmaken, waarbij ik kijk naar wat de impact is, wat de kosten zijn et cetera.Slimmer straffen gaat natuurlijk niet alleen over het initiatiefwets-voorstel – op het initiatiefwetsvoorstel Slimmer straffen kom ik zo nogterug; daar kun je voor- en tegenstanders van hebben – maar over hethele palet, over andere soorten strafvoorzieningen met andere regimesvoor een bepaalde fase van de tenuitvoerlegging van de straf et cetera.Laat ik proberen daar een zo goed mogelijk pakket van te maken. Mijndoel is om zo transparant mogelijk te zijn en te schetsen: dit zijn de optiesen dit is de impact daarvan; weet waarvoor u kunt kiezen. Dat lijkt mij vanbelang, gezien de bijzondere fase waarin we nu terechtkomen, vooralomdat we dan meters kunnen gaan maken. Als de Kamer kiest, dan kanze, zelfs als er nog geen kabinet is, namelijk wel budgetten verschuiven.We moeten niet gaan wachten. Daarvoor is de situatie gewoon teingewikkeld, denk ik.Mevrouw Wijen-Nass (BBB):Ik had zelf nog een vraag aan de Staatssecretaris over de capaciteitwaarover hij schrijft op pagina 5 en waarover ik het al heb gehad. Het gaatover die 1.923 tweepersoonscellen en 36 zespersoonscellen. Zijn die 36zespersoonscellen momenteel allemaal in gebruik? Zo ja, wat voor soortgevangenen zitten daar nu dan in? Is dat bijvoorbeeld kortdurendedetentie? Daar ben ik wel benieuwd naar.Staatssecretaris Rutte:Ik heb daar een heel blokje over uitgewerkt. Ik zit dat even te zoeken. Dit ishet niet en dit ook niet. Ik ga het vinden, hoor. Ah, daar hebben we het. Ikkan wel zeggen dat die zespersoonscellen er al een tijdje zijn, sinds 2004.Dat is eigenlijk een apart detentieconcept. Die zijn by design echt zoTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107029 gebouwd dat je daar met zes personen op een cel kunt verblijven. Dat wastoen als onderdeel van het programma Modernisering Sanctietoepassingbedacht. Meer dan dat aantal hebben we er ook niet. Of ze allemaal bezetzijn, weet ik eigenlijk niet, maar ik dacht het wel. Ja, ze worden volledigbenut, begrijp ik. Het is toch handig als je een ambtenaar hebt die allesweet, hè; die wijst dan op het antwoord. Die worden dus allemaal benut.Zespersoonscellen klinkt prachtig en dan denk je «als we er daar meer vanbouwen, kunnen we heel veel meer mensen opsluiten», maar het is welgoed om te zeggen dat dat in de praktijk niet zo lijkt te zijn. Als jegedetineerden opsluit in een zespersoonscel heb je ongeveer dezelfdehoeveelheid personeel nodig om ze veilig te houden als wanneer je ze ineen reguliere twee- of eenpersoonscel opsluit. Tussen een twee- eneenpersoonscel zit volgens mij wel wat verschil in benodigd personeel,maar met een zespersoonscel is dat verschil er niet. De echte winst daarinis dus minder groot dan je zou denken, maar we hebben die cellen wel.Als we met elkaar vinden dat dit toch een concept is dat verdereuitwerking behoeft richting de toekomst, dan kunnen we dat natuurlijkmeenemen.Mevrouw Wijen-Nass (BBB):Dat zou ik inderdaad graag willen. Volgens mij is 36 x 6, even snelgerekend, 216 en dat zijn een heleboel plekken. Als we zouden kiezen voormeerpersoonscellen, zeker voor de kortdurende detentie, zou ik welbenieuwd zijn naar wat dit zou betekenen, dus als de Staatssecretaris kantoezeggen dat hij dit meeneemt, graag.Staatssecretaris Rutte:Ja, dat wil ik meenemen. Ik geef wel een kleine winstwaarschuwing, wantzoals ik net al zei: de personeelsnorm, namelijk het aantal medewerkersper gedetineerde, wordt daar niet anders van. Het personeelsgebrekwordt daarmee dus niet meteen opgelost. Het gebouw heeft wel eenandere inrichting, dus dat zou wellicht wel een oplossing kunnen zijn.De voorzitter:Mevrouw Wijen-Nass, gaat u meteen door met uw laatste interruptie?Mevrouw Wijen-Nass (BBB):Ja, ik weet dat het de laatste is, dank u wel.In het verlengde daarvan heb ik de volgende vraag. We hebben eerderfeitelijke vragen gesteld over het vrijspelen van extra capaciteit doorbijvoorbeeld gedetineerden elke dag twee uur eerder in te sluiten. Danzou je het hebben over een extra capaciteit van 325 fte en een capaciteitvan 460 in totaal. Dat lijken mij echt enorme aantallen. De vorigeStaatssecretaris was hier niet zo happig op; die was dat op heel veel vandit soort punten overigens niet. Ik ben benieuwd of deze Staatssecretariswél bereid is om hier serieus naar te kijken, want de BBB heeft er hele,hele grote moeite mee als gevangenen eerder vrijkomen. Ik denk dan ookaan het femicidedebat dat we afgelopen maandag samen hebbengevoerd. Het is te kort door de bocht om dan te denken: laat ze maar wateerder vrij. Dat heeft namelijk grote gevolgen, vooral voor de slachtoffers.Staatssecretaris Rutte:Ook voor dit punt geldt: je kunt dit soort keuzes maken, als je dan maarniet denkt dat dat een-op-een betekent dat je minder personeel nodighebt. Het heeft ook zo zijn consequenties voor wat het doet met mensenen hoe mensen zich dan gaan gedragen, en dat doet weer wat met deveiligheid van het personeel. Maar we hebben niet de luxe om te stoppenmet nadenken, dus in het nadenken over andere detentieconcepten wil ikdit punt absoluut meenemen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107030 Mevrouw Lahlah (GroenLinks-PvdA):Het antwoord van de Staatssecretaris op de vraag van mevrouwWijen-Nass over de zespersoonscellen verbaast me wel enigszins, enmisschien is «verbaast» te zacht uitgedrukt, want het verontrust me zelfs,temeer omdat de Staatssecretaris net heeft gezegd dat hij elke maatregeldie hij noemt, op de veiligheid toetst. Ik heb hier een aantal citaten vanmedewerkers, van het personeel, over cellen met zes gevangenen. Zijzeggen: een cel met zes gevangenen veroorzaakt veel druk; er is maar ééntoilet op zes personen; mensen raken geïrriteerd en gestrest; ze zittengrotendeels achter een deur. Ook zei iemand: ik heb weleens meegemaaktdat een jongen, een gedetineerde, daar is verkracht. Vervolgens moet hetpersoneel die deur openmaken. En dan? Kan de Staatssecretaris hieropreflecteren?Staatssecretaris Rutte:Ik zeg niet voor niks dat ook bij een zespersoonscel de personeelsnormsowieso niet omlaaggaat. Je hebt wel degelijk dezelfde hoeveelheidpersoneel nodig om te zorgen dat gedetineerden hun detentie op eenveilige manier kunnen doorbrengen en het personeel veilig blijft. Inalgemene zin is het een punt in de discussie over meerpersoonscellen datniet iedereen geschikt is voor een meerpersoonscel. Het idee dat je, als jemaar meer meerpersoonscellen creëert, makkelijker veel gedetineerdenkunt plaatsen en dat je daarbij geen rekening hoeft te houden met de aardvan de gedetineerden, klopt niet. Als er dingen misgaan, zijn er wellichtook in de plaatsing dingen niet goed gegaan. Een zespersoonscel kan duswel, maar lang niet elke gedetineerde is daarvoor geschikt. Daar zullen wetoch kritisch op moeten blijven.Dan de vragen over de uitstroom en de instroom van personeel. D66vroeg: wanneer zit DJI nu op de personeelscapaciteit die de Staatssecre-taris graag zou zien? Het goede nieuws is dat de instroom bij DJI deafgelopen jaren hoger is dan de uitstroom. Dat geldt ook voor 2025. Dat isdus gewoon positief. Ik kan geen hard moment geven waarop ik verwachtdat DJI op de wenselijke personeelscapaciteit zit. Dat zou ik graag doen,maar ik weet het nog niet. Er zitten ook te veel factoren in waar ik geeninvloed op heb. Ik vind het wel positief dat we instroom hebben en ik vindhet ook belangrijk dat we blijven vertellen dat het mooi en belangrijk werkis waar je trots op mag zijn. Maar we zullen alles op alles moeten blijvenzetten om de werving op niveau te houden. Dat doen we conform hetwervingsplan waar uw Kamer eerder om heeft gevraagd. Los daarvanmoeten we ook gewoon eerlijk zijn: de overheid vraagt op heel veelplekken om personeel. We willen ook extra mensen bij Defensie en bij depolitie. Dat schuurt, maar ik zie het wel als mijn dure plicht om in iedergeval duidelijk te maken dat werken bij DJI de moeite waard is en dat wealle inspanningen blijven verrichten om te zorgen dat hier nieuwe, goedemensen komen en vooral ook blijven.We gaan het hebben over noodgevangenissen. Daarover heb ik vragengehoord van de heer Ellian en van de heer Eerdmans. Hoeveel urgentiegeven we aan de noodgevangenissen? Noodgevangenissen zijn een vande manieren om de capaciteit uit te breiden, dus dat doe ik heel graag. Opdit moment wordt een noodgevangenis in PI Zuid-Oost, locatie Ter Peel,onderzocht, waar mogelijk 60 extra plekken gerealiseerd kunnen worden.Er is een mogelijkheid tot het aanbieden van arbeid, dus deze plekken zijngeschikt voor een regulier gevangenisregime. Dat is positief. Maarvoordat er kan worden overgegaan tot het bouwen van een noodgevan-genis, dient er – daar gaan we! – een omgevingsvergunning verleend teworden, waarbij ook wordt gekeken naar de stikstofuitstoot. De heerEerdmans zuchtte daar al bij in de vorige ronde. Dat deel ik, maar het iswel zoals het is. Pas wanneer de uitkomsten van het onderzoek positiefzijn, kan er gebouwd worden. Dat is op dit moment nog zeer onzeker.Mede daarom moeten we ook kijken naar andere mogelijkheden, zoalsTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107031 een detentieboot. We moeten elke keer opnieuw dit soort opties bekijkenen serieus nemen en ze zien in te passen tussen andere maatschappelijkebelangen. Daar vind ik soms persoonlijk wat van, maar als Staatssecre-taris heb ik het er wel mee te doen. Daar de stikstofruimte er niet is,kunnen wij niet zomaar een gevangenis neerzetten. Laten we hopen dathet ons lukt om die ruimte wel te gaan vinden en meters te maken.De heer Eerdmans (JA21):Ik heb het toch goed dat wij voor militaire oefenterreinen juist wel dieuitzondering willen maken?Staatssecretaris Rutte:Ik zit hier niet met een heel deskundige pet op ten aanzien van militaireoefenterreinen, maar ik wil wel toezeggen dat wij uitzoeken hoe datprecies zit. Dan kom ik later met een reactie hierop terug. Ik doe daar weleen enorme winstwaarschuwing bij. Natuurlijk kan ik het uitzoeken, maarin de basis is die stikstofruimte er niet en waarschijnlijk gaat het ook nietlukken om een enorme kerstboom aan uitzonderingen op te tuigen, ookniet als ik dat wil. Maar ik ben wel bereid om het uit te zoeken.De voorzitter:Mogen wij ook noteren wanneer wij daar dan een brief over kunnenverwachten?Staatssecretaris Rutte:Ruim voor het volgende debat over het gevangeniswezen; dat in iedergeval. En als we het eerder weten, stuur ik die brief gewoon.Ik ben zo gewend om het knopje steeds uit te doen... Ik ben er niet aangewend om zo lang aan het woord te zijn in dit huis. Dat is nog evenwennen. Dus als de kijker thuis denkt «waar is die man gebleven?», drukik het knopje weer in. Zo werkt het toch? Dan kom ik weer in beeld.Rondom het vervelende onderwerp van het eerder heenzenden. NSCvroeg of de regeling daaromtrent met de verschrikkelijke afkorting Rtvi inwerking is getreden en, zo ja, onder welke voorwaarden. Deze regeling isgepubliceerd en sinds medio juli in werking getreden. Dat kunt u ooknalezen. Als mensen er behoefte aan hebben dat ik de contouren hiervanvoorlees, doe ik dat graag, maar ik denk dat u het ook gewoon kuntnakijken. Toch? Ja, dan doen we dat.Een vraag van JA21: kan ik garanderen dat mensen die een ernstiggewelds- en/of zedendelict hebben begaan niet eerder worden heenge-zonden? Mijn antwoord daarop is: ja, dat kan ik garanderen; dat doen weniet. Dat is ook opgenomen in die regeling en daar houden we ons aan.De vraag die daarop volgde was: worden slachtoffers geïnformeerd overeerdere heenzendingen? Het antwoord daarop is: ja, tenzij slachtoffers datniet willen. Sommigen willen dat namelijk niet. Maar in principe doen wedat dus wel.Zowel NSC als PVV stipte aan dat als je gedetineerden twee weken eerdervrijlaat, er wellicht sprake zou kunnen zijn van een soort tweedeling. DJIheeft een beleidskader opgesteld waarin de selectiecriteria en uitsluitings-gronden voor eindverlof zijn opgenomen. Hierin zijn maatregelenopgenomen om rechtsongelijkheid tussen gedetineerden te voorkomen.Zo wordt op landelijk niveau periodiek gekeken naar de bezettingsgraadvan alle penitentiaire inrichtingen om te bepalen of eerder heenzendennoodzakelijk is. De maatregel wordt vervolgens toegepast in allepenitentiaire inrichtingen en voor alle gedetineerden die binnen devoorwaarden in aanmerking komen voor heenzenden, om willekeur tevoorkomen. Het is dus niet zo dat je in de ene penitentiaire inrichtingmeer kans maakt op voortijdig heenzenden dan in de andere.De heer Emiel van Dijk (PVV):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107032 Even ter verduidelijking: de insteek van de vraag van de PVV was nietzozeer dat we ons zorgen maken dat de ene gevangene eerder vrij wordtgelaten en dat dat discriminatie zou zijn ten opzichte van de andere. Dat isniet de reden waarom ik het vroeg. De reden waarom ik het vroeg is deze.Hoe kan het dat de overheid gewoon besluit een gerechtelijke uitspraakgedeeltelijk niet uit te voeren? Hoe kan de overheid dan tegelijkertijd vanburgers verwachten dat ze zich netjes aan de wet houden? Als zebijvoorbeeld een paar kilometer te hard hebben gereden en geconfron-teerd worden met een prent van € 90, is de overheid niet zo vrijgevig omte zeggen: nou weet je, betaal daar maar een gedeelte van. Waarom bijcriminelen wel, maar niet bij mensen die hard werken en per ongeluk ietste hard hebben gereden of wat meer belasting moeten betalen?Staatssecretaris Rutte:Dan paste dit antwoord niet bij de vraag van de heer Van Dijk, maar welbij de vraag van mevrouw Bruyning, maar op deze vraag geef ik ookgraag antwoord. Dit is een paardenmiddel, dit is geen mooi middel. Wantmensen die straf hebben gekregen voor een bepaalde duur, horen diestraf ook voor die periode uit te zitten. Dat deel ik volledig met de heerVan Dijk. Wat we niet met elkaar delen, is dat de heer Van Dijk zegt dat hetniet nodig is om dit middel in te zetten, terwijl ik tot de conclusie kom of inieder geval mijn voorgangers tot de conclusie kwamen, waar ik nu nogniet van weg kan bewegen, dat dit paardenmiddel op dit moment nodigis, tot mijn grote spijt. Fraai is het niet.Ik ga door met de vraag van de heer Sneller over de problemen met dezelfmelders, namelijk op welke termijn de achterstanden zijn ingelopen enwanneer we de verjaringstermijn tegenkomen. De heer Sneller heeft goedgezien dat vanwege het capaciteitstekort bij DJI sinds 6 december 2023geen mannelijke volwassen zelfmelders worden opgeroepen. Daardoor iser een voorraad ontstaan. Zelfmelders voor wie de uitvoerleggingstermijnbinnen een halfjaar verstrijkt worden met prioriteit opgeroepen, zodatverjaring wordt voorkomen. En er wordt gewerkt aan het verlagen van devoorraad zelfmelders via de gerealiseerde plekken met beperkt dagpro-gramma voor zelfmelders met straffen tot twee weken. Verder wordtmomenteel gewerkt aan wijziging van regelgeving om hier ookzelfmelders met maximaal zes weken gevangenisstraf te kunnen plaatsen.Wanneer de totale achterstand is ingelopen hangt af van de capaciteits-ontwikkelingen; ik kan geen harde datum geven. Daar kan de heer Snellermij wel naar vragen, en ik zie dat hij dat heel graag wil, maar ik kan hemdat niet precies vertellen.De heer Sneller (D66):Iemand vraagt: hoe hoog is de achterstand nu? Ik zei: peildatum 16 junibetreft het aantal detentiejaren voor de arrestantenmaatregel. Ik neem aandat die 600 detentiejaren van de zelfmeldersmaatregel wel actueel is. DeStaatssecretaris zei: gezien de bijzondere positie, demissionair, wil ik zotransparant mogelijk zijn. Ik vind het gewoon niet zo transparant wat noude verwachtingen zijn. Hetzelfde geldt voor de instroom en de uitstroom.Wanneer kunnen we zo’n maatregel weer gaan afschaffen? Wat zijn deverwachtingen? Wat zijn de prognoses? Ik zie alleen maar een staatjewaaruit blijkt dat het tekort verder toeneemt. Wanneer gaan we noudingen inlopen? Hebben we het over 2030? Hebben we het over 2035? Enja, ik snap dat er variabelen zijn, maar er wordt nu geen scenariogeschetst, helemaal niets.Staatssecretaris Rutte:Dat scenario schud ik nu ook niet zomaar uit mijn mouw, maar ik kan mevoorstellen dat daar wel behoefte aan is. Het eerlijke antwoord is dat ikpas een scenario kan gaan schetsen op het moment dat we meer griphebben op de uitbreiding van de capaciteit. Als we weten hoe dat scenarioTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107033 eruitziet, kunnen we deze tijdlijn ook gaan tekenen. Dat is mijn eerlijkeantwoord dat ik moet geven.De heer Sneller (D66):Even op basis van de scenario’s ... Het geld dat er nu is, is er nu. Hetscenario is dat het alleen maar verder oploopt en dat we helemaal niksgaan inlopen. Dat is dan ook het scenario dat geschetst had kunnenworden ten aanzien van de hoeveelheid detentiejaren in, naarverwachting, ultimo 2025 et cetera. Dat bedoel ik ook met inzichtverschaffen via een soort nulscenario, en wat er bijvoorbeeld gebeurt alswe Almere wel doen. Ik hoop dat de Staatssecretaris dat kan geven aan deKamer. Ik had daar eigenlijk al op gehoopt. Ik had zijn voorganger daarook al naar gevraagd.Staatssecretaris Rutte:Ik kan me die wens van de heer Sneller wel voorstellen. Ik ga mij ervoorinzetten dat als we de scenario’s voor de toekomst gaan ontwikkelen, wedeze trend daar gewoon netjes in meenemen, zo goed en zo kwaad als datgaat. We zitten namelijk wel met veel onzekerheden. Ik wil ook geen lijnentekenen die er op papier prachtig uitzien, maar rampzalig zijn, omdat wehet niet precies weten. Maar ik wil proberen hiervoor een eerlijk scenariote maken.De voorzitter:Ik ga zelf ook een interruptie plegen – maakt u zich geen zorgen – overdatzelfde staatje waar de heer Sneller aan refereert, dat staatje dat in destukken zit. Daarin zie je het tekort eigenlijk alleen maar verder oplopen.Dat viel mij ook op. Dan vragen wij ernaar en eigenlijk zegt de Staatsse-cretaris dan: mijn intentie is om het in te lopen. Maar met welke maatre-gelen dan? Er komt een menukaart. Dat is hartstikke goed. Ook ik vraagme af waarom we die niet eerder hebben gehad. In reactie op een vraagvan de heer Eerdmans over mensen vrijlaten zei de Staatssecretariszojuist: nee, ik wil niet langer dan veertien dagen. Dat wil natuurlijkhelemaal niemand. De vraag is alleen: hoe eerlijk is de Staatssecretaris enhoe realistisch is het scenario dat het niet langer gaat worden dan dieveertien dagen? Daar willen wij graag een reactie op. Ik vraag ook om eentoezegging. Wordt het wel langer dan veertien dagen, dan vind ik dat deKamer daarover per omgaande geïnformeerd moet worden. Laten we dieafspraak ook maken.Staatssecretaris Rutte:Sowieso heeft de Kamer er recht op dat als dingen zich anders ontwik-kelen dan ik hier voorspiegel, ze daarvan op de hoogte wordt gebracht.Dat lijkt mij niet meer dan logisch. De ambitie is echt om de maatregelendie we voorstellen, zo snel en zo goed mogelijk te realiseren. Hoe snellerwe dat kunnen, hoe beter de scenario’s eruitzien. Hoe meer vertraging,hoe ellendiger het is. Ik wil de komende periode dat ik op het ministerie ziter alles aan doen om iedere procedure, iedere stap die we zetten teversnellen en elke vorm van vertraging eruit te halen. We hebben immerscapaciteit nodig. Daarnaast zal er nog meer nodig zijn om daadwerkelijktot uitbreiding te komen. Daarvoor zijn ook extra middelen nodig. Ik hebtoegezegd dat ik dat in kaart zal brengen. Ik moet die werelden bij elkaarbrengen om een scenario te kunnen schetsen waarin er uiteindelijkverbeteringen komen. Dat doen we in een bepaalde volgorde. De eerstestap die ik wil zetten, is het terugdraaien van de veertiendagenmaatregel.Dat heeft echt de allerhoogste prioriteit. Als we dat hebben ingelopen,komen we toe aan andere problematiek. Maar we doen het dus wel in dievolgorde.Nu we het toch hebben over het eerder heenzenden, het volgende. Deheer Van Dijk zei: «Dat is toch niet nodig? U kunt ook inzetten op meerper-Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107034 soonscellen en dan is het probleem opgelost.» Het eerlijke antwoord is: erwordt al versoberd waar dat verantwoord kan. Daar zijn we hard meebezig. Er worden extra meerpersoonscellen ingezet waar dat mogelijk isen waar dat verantwoord kan. In alle eerlijkheid: dat kan gewoon nietaltijd. Niet iedere cel is daarvoor geschikt. Een meerpersoonscel is meerdan een eenpersoonscel met een stapelbed. Daar is iets meer voor nodig,ook voor het personeel. Ook niet iedere gedetineerde is geschikt voor eenmeerpersoonscel. Daarnaast wordt ingezet op een sober detentieconceptvoor kortgestrafte zelfmelders. Hierbij is sprake van een beperkt beveili-gingsregime met minder activiteiten voor gedetineerden. Dat doen wedus ook. Op veel plaatsen is er vanwege het personeelstekort al geenavondprogramma meer voor gedetineerden. Een verdere versobering vanhet dagprogramma acht ik in het kader van de orde en veiligheid in deinrichtingen niet verantwoord.De heer Emiel van Dijk (PVV):De Staatssecretaris beweert hier dat niet elke eenpersoonscel geschikt isvoor tweepersoonsbezetting. Hoe analyseert de Staatssecretaris dan deopmerking of de constatering van de commissie van toezicht op hetgevangeniswezen dat in principe elke cel in Nederland, van gemiddeld 10à 12 vierkante meter, geschikt is voor tweepersoonsbezetting en dat dat inde praktijk gerealiseerd kan worden door het plaatsen van een stapelbed?Dat heb ik niet verzonnen; dat zegt de commissie van toezicht op hetgevangeniswezen. Als de Staatssecretaris dat hier bestrijdt, dan wil ikgraag horen sinds wanneer dat standpunt veranderd is.Staatssecretaris Rutte:Ik heb zelf een blik geworpen op een gevangenis waar zowel tweeper-soonscellen als eenpersoonscellen zijn, zoals in Krimpen. Je ziet hetverschil. Daar is binnen het concept van een eenpersoonscel maximaal deruimte gezocht om er een tweepersoonscel van te maken op een manierdie voor de gedetineerden nog net te doen is en die voor het personeelqua veiligheid vol te houden is. Niet iedere cel is daarvoor geschikt. Er ismeer nodig dan alleen maar een stapelbed. Het doet iets met de populatieen met de manier waarop medewerkers van penitentiaire inrichtingen hunwerk kunnen doen en veilig kunnen zijn. Daar zitten gewoon grenzen aanen daar houd ik mij aan vast. Als het kan, dan heb ik niks tegen meerper-soonscellen, maar het kan niet altijd.De voorzitter:Ik ga u toch verwijzen naar de tweede termijn, meneer Van Dijk. Ik snapdat dit niet helemaal het antwoord is waarop u had gehoopt en dat het devraag misschien ook niet precies beantwoordt, maar als we nu doorgaan,dan is er nog ruimte in de tweede termijn. Ik vraag de Staatssecretaris omverder te gaan.Staatssecretaris Rutte:Misschien hoort de heer Van Dijk alsnog een beetje wat ik wil ten aanzienvan meerpersoonscellen. DJI heeft in de afgelopen tijd al gekeken wat ermaximaal mogelijk is binnen de kaders. Meerderen van u hebben eraangerefereerd dat dat heeft geleid tot 100 extra plaatsen in diverse peniten-tiaire inrichtingen. Dit heeft ook te maken met het extra personeel datnodig is om dat te kunnen doen. Dat is gelukkig gelukt, met name in hetoosten van het land, door het personeel flexibel in te zetten. Er zijn ookwat verbouwingen geweest waardoor meerpersoonscellen beschikbaarzijn gekomen. Maar ik zei net ook al: een cel is niet alleen maar eenmeerpersoonscel door de inrichting. Het heeft ook te maken met de vraagof een gedetineerde daar geplaatst kan worden. Niet iedereen is daarvoorgeschikt. Je neemt soms grote risico’s als je mensen tegen de adviezen intoch in een meerpersoonscel plaatst. Als het kan, dan doen we het. WeTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107035 zoeken maximaal de ruimte daar waar dat kan. Dat is het. Waar datverantwoord kan, wordt er al versoberd. Zo zet ik in op een soberdetentieconcept voor kortgestraften en zelfmelders. Er is toch geenvervolgvraag, zie ik.Dan ga ik door naar een onderwerp dat ook veel is aangeraakt, namelijkde renovaties. Ik heb onder andere van CDA en BBB vragen daarovergekregen. Hoe gaat de Staatssecretaris voorkomen dat de 3.000 cellen diedringend renovatie nodig hebben, definitief gesloten worden nu er slechtsbudget is om 1.000 plekken aan te pakken? Het streven is om zo minmogelijk plekken, het liefst geen enkele, te laten uitvallen. Dat mogeduidelijk zijn. Eerder heeft mijn voorganger uw Kamer erover geïnfor-meerd dat het geld binnen de DJI herverdeeld is. Hierdoor kunnen 1.000cellen in het gevangeniswezen worden gerenoveerd, maar we hebben ernog wel 3.000 te gaan. Het blijft dus spannend. Als we die echt willenaanpakken, dan hebben we namelijk structureel extra budget nodig. Hetgoede nieuws is dat we tot aan het voorjaar van 2026 gewoon dekkinghebben om de renovaties van deze 1.000 cellen te doen, dus dat komtgoed. Je moet vooruitplannen. In het voorjaar van 2026 zullen we dus, alswe toch meer cellen willen renoveren, op zoek moeten gaan naar meergeld. Ik zal dat ook opnemen in de overzichten.BBB vroeg op basis van welke criteria wordt bepaald welke cellen wel ofniet gerenoveerd worden. We beginnen met de cellen met de hoogsteurgentie. Er wordt onder andere gekeken naar het vervangen vanbeveiligingsinstallaties, de brandveiligheid en de staat van het onderhoudvan de gebouwen. De veiligheid en de gezondheid van het personeel ende gedetineerden staan voorop. Het is gewoon goed om te weten dat eengevangenis slijt. Ik denk dat de meesten van u dat wel weten. Eengevangenis slijt echt, en ook best hard. We hebben heel veel gevange-nissen uit de jaren negentig. Als mensen op dit moment een jarennegen-tighuis kopen dat nog in originele staat is – je komt ze weleens tegen opFunda – dan halen ze als eerste het hele huis overhoop: andereverwarming erin en andere kabels trekken; alles wat nodig is. Als dat huiseen gevangenis is, is dat nog harder nodig. We moeten echt wat gaandoen om de boel veilig te houden en up-to-date te brengen.In verband met renovaties was er ook nog een vraag van BBB, namelijk:kan de Staatssecretaris bij iedere renovatie bekijken of het mogelijk is omeenpersoonscellen om te bouwen tot twee- of driepersoonscellen? Hetantwoord daarop is op zich ja. Waar dat kan, zijn we absoluut bereid om tekijken of we kunnen uitbreiden, maar steeds wel met de disclaimer datniet iedere gedetineerde op een meerpersoonscel kan. Dat is geen magicbullet waarmee je alles oplost. Maar als we toch bezig zijn en we door eenandere inrichting meerpersoonscellen kunnen creëren, dan zijn we daarniet op tegen. We nemen dit dus zeker mee, maar dan alleen als het kan,dus als het kan met de populatie en als het veilig kan. Het gaat elke keerlangs die lijn.De heer Eerdmans vroeg nog hoe het nou gaat met het kijken naarEstland. We hebben weleens eerder in het buitenland gekeken. MetEstland zijn we er niet uit gekomen. Ik kan helemaal in details treden voorde liefhebbers. Er waren wel cellen, maar die konden we om verschillenderedenen niet fatsoenlijk in gebruik nemen, deels ook om juridischeredenen. Er waren ingewikkelde juridische vraagstukken. Het blijft wel eeninteressant vraagstuk, want wellicht kan het ooit ergens een keer wél. Wezijn daar niet per definitie op tegen. Het is dus geen principiële keuze datwe het niet doen. Maar het moet wel kunnen en mensen moeten wel opeen manier worden gedetineerd die passend is voor Nederlandsegedetineerden.Nu kom ik op de vraag van het CDA hoe ik sta tegenover elektronischedetentie als hoofdstraf. Volgens mij hebben wel meer mensen hier vragenover gesteld, want het wetsvoorstel Slimmer straffen is natuurlijk nietalleen van het CDA, maar van meerdere Kamerleden hier. Ik ga ditTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107036 wetsvoorstel hier niet appreciëren. Dat doe ik niet. Ik zeg wel toe dat ik allebijstand laat verlenen om ervoor te zorgen dat dit wetsvoorstel zo snelmogelijk voldragen en wel naar de Kamer kan, omdat we ons simpelwegniet kunnen permitteren om opties die we nodig hebben om aan decapaciteit te kunnen voldoen, niet te laten beoordelen. Het is dan aan deKamer om dat wetsvoorstel aan te nemen of te verwerpen. Ik verleen dusbijstand om het wetsvoorstel voldragen te kunnen laten zijn. Ik laat me ernu niet echt over uit of ik zelf heel enthousiast ben over elektronischedetentie als hoofdstraf. U ziet aan de ene kant mijn twijfel, maar aan deandere kant heb ik ook niet de luxe om dit soort maatregelen bij voorbaataf te wijzen. Ik vind echt dat de Kamer in de nieuwe samenstelling hierstraks een uitspraak over moet doen. Dat lijkt mij het beste.Tot zover het blokje capaciteit. Mijn mapje is leeg, maar wellicht zijn ernog vragen vanuit de Kamer.De voorzitter:Ongetwijfeld, maar die gaan we dan horen in tweede termijn, dus gaat uvooral verder.Staatssecretaris Rutte:Prima, dan ga ik door. Dat klinkt heel opgewekt, maar het zijn allemaalingewikkelde onderwerpen, zoals het voortgezet crimineel handelenvanuit detentie. Dat is een onderwerp dat meerdere mensen hebbenaangeraakt. Ik weet dat de heer Ellian daar zeer bij betrokken is, niet bijhet crimineel handelen zelf, maar bij de bestrijding daarvan.(Hilariteit)Staatssecretaris Rutte:Dit gaat niet de goede kant op. Ik heb Almere al beledigd en nu ook ditnog. Het wordt wel een beetje te gek nu. De heer Ellian is betrokken bij debestrijding van voortgezet crimineel handelen vanuit detentie. Jazeker!Laat dit vooral goed in het verslag landen.Voorzitter. Ik ben geschokt door de recente geweldincidenten tegenDJI-personeel, waarbij in augustus vier DJI-medewerkers buiten degevangenismuren geconfronteerd zijn met ernstige agressie en geweld. Ikben niet de enige die dit vandaag zegt, maar ik vind het wel belangrijk omnamens het kabinet te zeggen dat dit volstrekt onacceptabel is. Achterieder incident staat een mens, een collega met een gezin en een levenbuiten het werk. DJI neemt ieder incident uiterst serieus. Er wordt opvangen ondersteuning geboden, aangifte gedaan en nauw samengewerkt metpolitie en justitie. Tegelijkertijd investeert DJI blijvend in de weerbaarheiden de veiligheid van de medewerkers. Daarbij ondersteunt het Ministerievan Justitie en Veiligheid de brede aanpak en het offensief om aanslagenmet explosieven tegen te gaan. Ook deze aanslagen kun je inderdaad zienals een vorm van voortgezet crimineel handelen in detentie. Dat is eenbreder vraagstuk dan alleen dit, maar ik wilde hier wel even apartaandacht aan schenken.De aanpak van het voortgezet crimineel handelen vanuit detentie is eenspeerpunt voor dit kabinet. Daarom is er 16 miljoen structureelbeschikbaar gesteld voor dit thema. Er is ook een belangrijke mijlpaalbereikt. Dat weet iedereen die in deze commissie zit. Dat is de wijzigingvan de Penitentiaire beginselenwet. Op 8 juli is die door de Eerste Kameraangenomen. Die wijziging zal per 1 november 2025 in werking treden. Denieuwe maatregelen zien op minimale communicatie en maximaaltoezicht op gedetineerden in de extra beveiligde inrichting en de AfdelingIntensief Toezicht. Daarmee is een belangrijk stap gezet om te komen totbetere bescherming van de samenleving, van advocaten en van demensen die werken bij de Dienst Justitiële Inrichtingen tegen georgani-seerde criminaliteit vanuit detentie. Zo wordt er visueel toezicht geïntro-Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107037 duceerd op het contact tussen deze gedetineerden en hun rechtsbijstand-verleners, wordt het aantal rechtsbijstandverleners in beginsel beperkt tottwee en wordt het aantal contactmomenten met de buitenwereldverregaand beperkt.Daarnaast blijf ik kijken naar kansen om het gevangeniswezen veiliger temaken. Ik wil een paar belangrijke ontwikkelingen noemen. Zoalstoegezegd in het regeerprogramma is er flink geïnvesteerd om contra-bande en drones te weren. Denk aan de inzet van drones door DJI,dronedetectieapparatuur en andere technieken die de beveiliging rondomeen p.i. versterken. Daarbij wordt verkend of DJI over de bevoegdheid kanbeschikken om zelf drones te verstoren en uit de lucht te halen.Het kabinet wil verder het onttrekken aan vrijheidsbeneming en elektro-nische monitoring strafbaar maken. Dit wetsvoorstel is uitgewerkt en op19 september in consultatie gegaan.Ook onderzoek ik naar aanleiding van de motie-Ellian/Wilders of en onderwelke voorwaarden een beperking kan worden ingevoerd van het aantalgedetineerden in de extra beveiligde inrichting en de Afdeling IntensiefToezicht, dat door dezelfde advocaat wordt bijgestaan. Dat is nieteenvoudig, maar we willen dit wel laten onderzoeken, omdat hetbelangrijk is.Tot slot organiseert mijn departement samen met het Italiaanse Ministerievan Justitie en Europris de internationale conferentie over voortgezetcrimineel handelen in detentie. Die vindt in november plaats in Italië. Dezeconferentie biedt de kans om verder te leren hoe andere Europese landenvoortgezet crimineel handelen vanuit detentie tegengaan.In het kader van dit onderwerp stelde heer Ellian een vraag over deadvocaten en hun apparatuur. Hij zei: het verbod dat er zou zijn, is nu vantafel; wat komt daarvoor in de plaats? DJI werkt aan een aanpassing vanhet toegangsbeleid. Dat betreft echter nog geen staand beleid. Evengoedontstond vandaag het beeld in de berichtgeving dat het laptopverbod zouworden ingetrokken, maar dat laptopverbod is er nog niet. Dat is er wel inde ebi en andere zeer beperkte detentieregimes, maar niet in de regulieredetentieregimes. Er is dus niks ingetrokken, omdat het er nog niet is. Erwordt aan gewerkt. Dat is de aanpassing waar ik het hier over heb. Dewens om het toegangsbeleid aan te passen is tweeledig, namelijk om deverschillende toegangsregelingen te uniformeren en om de toegangsre-geling op bepaalde punten aan te scherpen om contrabande en voort-gezet crimineel handelen vanuit detentie tegen te gaan. Daarbij zoekt DJIeen balans tussen de veiligheid van de inrichting enerzijds en het op eenzo goed mogelijke manier kunnen uitvoeren van de taken en werkzaam-heden door de ketenpartners anderzijds. Ten aanzien van de advocatuurwil DJI daarom maatwerk bieden door het meenemen van één device toete staan. Een uitzondering blijft de advocaat die een gedetineerde bijstaatdie verblijft in de extra beveiligde inrichting. In de extra beveiligdeinrichting werken de advocaten op een door DJI aangeleverde computermet een USB-stick die door de Nederlandse orde van advocaten wordtverstrekt. Ten aanzien van de Afdeling Intensief Toezicht zal door DJIworden bezien of de reeds bestaande werkwijze op extra beveiligdeinrichting ook daar moet gaan gelden. Ik houd uw Kamer daarvan op dehoogte. Dit gesprek loopt dus. Ik zie nog geen groot enthousiasme bij deheer Ellian, maar dat is het op dit moment. Soms ontstaat zoiets, maarsoms ook niet.Dan de veiligheid van het personeel. Partij van de Arbeid-GroenLinks, SPen de VVD vroegen: wat gebeurt er op dit moment om de medewerkersvan DJI te beschermen tegen geweld? Ik zal mij als Staatssecretarissamen met DJI in ieder geval onvermoeibaar blijven inzetten voor eenveilige werkomgeving, waarin de medewerkers hun werk met vertrouwenen waardigheid kunnen uitvoeren. Zoals ik net al zei neemt DJI degeweldsincidenten zeer serieus. Er wordt ondersteuning geboden, erwordt aangifte gedaan en er wordt nauw samengewerkt met politie enTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107038 justitie. DJI heeft de personeelsveiligheid in de afgelopen jaren aange-scherpt en goed belegd ten behoeve van het personeelsbeveiligingsbeleidbinnen de inrichtingen voor de medewerkers. Het is belangrijk om tevermelden dat er na ieder incident directe nazorg is voor medewerkers enaandacht voor herstel en veiligheid. DJI verliest de medewerkers die temaken krijgen met persoonlijke bedreiging of agressie niet uit het oog enbiedt daarvoor zorg op maat, naast diverse aanvullende maatregelen voorde veiligheid van de medewerkers.Om incidenten tegen te gaan investeert DJI blijvend in de weerbaarheiden veiligheid van de medewerkers. Daar wordt mede dankzij de regeer-programmagelden flink in geïnvesteerd. Ik houd dat in de gaten, want deveiligheid van het personeel staat voorop. We moeten een heleboel doen,maar de eerlijkheid gebiedt natuurlijk wel te zeggen dat geen enkelemaatregel voldoende is op het moment dat er een bom aan je deur hangt.Als dat soort dingen gebeuren, dan blijft de schok enorm. Uiteindelijkzullen we moeten proberen te voorkomen dat dit soort verschrikkelijkegeweldsincidenten plaatsvinden.De voorzitter:Ik ga u onderbreken voor een interruptie van de heer Ellian.De heer Ellian (VVD):Ik zocht even naar een moment. Het klopt inderdaad dat ik niet zoenthousiast reageerde. Dat neem ik de Staatssecretaris niet kwalijk. Zijnondersteuning gaat misschien lachen, want dit is een opmerking die ikvaak maak, maar ik trek het slecht als er vanuit het kabinet wordt gezegd:kijk wat we allemaal doen. Als ik daarnaar luister, dan denk ik: er zijn driemensen die daar heel hard aan getrokken hebben, John van den Heuvel,Dilan Yes¸ilgöz en ik. Wij hebben alle drie ons leven in zekere zin daarvooropgeofferd, dus ik trek dat vrij slecht. Bij elke maatregel die de Staatsse-cretaris noemde, dacht ik... Maar goed, dat maakt niet uit. Prima.De incidenten waar we het nu over hebben en de stappen die criminelenzetten richting het bedreigen van het personeel buiten de inrichting latenzien dat voortgezet crimineel handelen zich evolueert. Het antwoord vande Staatssecretaris hoor ik heel vaak. Hij zegt: we gaan een heleboeldingen doen en we kunnen een heleboel dingen. Maar het wordt er nogsteeds niet heel veel beter op. Mijn oprechte vraag aan de Staatssecretarisis: wat gaat hij per 1 november doen wat anders is dan voorheen? Datstaat nog even los van het hebben van minder contact, wat wij zelfhebben afgedwongen. Wat gaat er gebeuren waardoor de medewerkers inKrimpen niet bedreigd worden? Wat doen we daar nu precies aan watanders is dan alleen maar zeggen: we vinden het heel erg?Staatssecretaris Rutte:Ik kan de frustratie van de heer Ellian wel begrijpen, want we hebben hierte maken met een maatschappelijke trend die weerzinwekkend is. Het lijkter haast op dat we steeds achter de feiten aanlopen, ondanks het feit datwe de regimes aan het veranderen en aanscherpen zijn et cetera. Destappen die we per 1 november zetten, zijn heel wezenlijk en die moetenook een kans krijgen om zich in de praktijk te bewijzen. Dat moet deeerstvolgende stap zijn. Indien dit niet voldoende is, moeten we verderkijken. Krijgen we het ooit helemaal dicht? Dat weet ik niet. Ik hoop dat wein ieder geval ten aanzien van de meest gevaarlijke criminelen een regimehebben gecreëerd. Ik heb net een onderzoek toegezegd naar aanleidingvan de motie van de heer Ellian en Wilders op basis waarvan weeventueel vervolgstappen kunnen zetten. Maar we moeten dit wel echt dekans geven om zich te openbaren, want het is echt een forse stap in deaanscherping van het regime. Maar als de heer Ellian zegt dat het inKrimpen niet om een ebi maar om andere mensen gaat, dan deel ik zijnzorgen nog steeds. Als we precies zouden weten waar het ’m in zat en alsTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107039 ik kon zeggen «met deze maatregel komt het goed», dan zou ik die graagwillen nemen. Als het te maken heeft met devices die naar binnen gaan,dan zijn we daar op dit moment mee bezig. Het is niet zo dat we een stapterugzetten.De heer Ellian (VVD):Als ik de volgende keer de cijfers die ik nodig heb nog niet heb, dan zal ikaan de hand van een paar gevallen proberen te schetsen wat hetprobleem is op de reguliere afdelingen, want er wordt weleens vergetendat daar ook hele grote criminelen zitten. Ik wil ook nog een keer stilstaanbij de plaatsingsbeslissingen.Maar laten we het even hebben over die devices. Het voelt voor mij alseen stap terug. De Nederlandse orde van advocaten blaast heel hoog vande toren. Ik snap dat het een voorgenomen maatregel was. Nogmaals, iksnap ook dat advocaten hun werk moeten doen, want die dossiers zijngiga en digitaal. Maar waarom zouden we niet uitstralen: wij hebben eendeel ... Het is een deel; laat ik dat benadrukken voordat de deken zometeen weer op tv zegt «die Ellian maakt ons zwart» of «DJI maakt onszwart». Het is een deel en waarom zouden we naar dat deel niet uitstralen:we hebben jullie in de smiezen en we er gaan ervoor zorgen dat wat julliedoen, niet kan? Want wat zij doen, is mogelijk opdrachten naar buitengeven waardoor misschien een medewerker bedreigd wordt of dedrugshandel doorgaat. Dat kan namelijk als je je device omdraait: dan kanje gewoon een facetimegesprek voeren met iemand. Ik wil dus toch ietsmeer daadkracht horen. Gaan we toewerken naar een situatie waarinadvocaten uiteindelijk op beveiligde devices van DJI hun dossier kunnenlezen?Staatssecretaris Rutte:Ik kan dat op dit moment niet een-op-een toezeggen. Dat zijn namelijk ookniet de stappen die nu gezet worden, wel rondom ebi’s en andere strengbeveiligde afdelingen, maar over het andere deel loopt het gesprek nog.Laat ik het zo zeggen: als er inderdaad heldere aanwijzingen zijn dat ditsoort beleid nodig is, dan ben er niet op tegen om een stap te zetten. Datwil ik wel toezeggen aan de heer Ellian. Dat is wat mij betreft een ijkpuntom vandaaruit verder te kijken in de gesprekken die nu lopen.De heer Boswijk (CDA):Ik haakte even aan op de zorg voor het personeel. Dat is een heelbelangrijk punt. Ik sprak pasgeleden met een aantal medewerkers van DJI.Die zeiden dat PTSS-zorg echt een blinde vlek is. Nu ligt er al heel langeen initiatiefnota van de collega’s Mutluer en Van der Werf, die hier nuniet zijn, en mijzelf met als doel uniforme zorg voor al het geüniformeerdepersoneel van brandweer, politie, Defensie en Douane, maar ook cipiers.Die nota ligt al heel lang stof te vergaren. Zou de Staatssecretaris nu, nogvoor het verkiezingsreces begint, er bij zijn collega’s voor kunnen pleitendat er nog een reactie gaat komen op die initiatiefnota? Het is namelijkheel erg belangrijk, ook bij een formatie, om dit punt in ieder geval mee tenemen.Staatssecretaris Rutte:Ik weet even niet precies waar deze initiatiefnota ligt. Ligt die bij deMinister van Justitie of ligt die elders?De heer Boswijk (CDA):Bij Justitie.Staatssecretaris Rutte:Dan zal die bij de Minister liggen. Ik ga het even uitzoeken en kom hier intweede termijn op terug.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107040 De heer Ellian vroeg naar het contact van de heer Taghi met zijn zoon ende zorgen die er daaromtrent zijn. Het lastige antwoord is altijd dat wenooit op individuele gevallen kunnen ingaan in de beantwoording, dus datkan ik nu ook niet. Maar ik kan wel het volgende zeggen. Naar aanleidingvan de aangenomen motie van het lid Ellian om zo veel mogelijk eenindividueel programma als uitgangspunt te hanteren in de ebi, hebbenDJI, OM en de politie de samenstelling van de kleine groepen en deprogramma’s binnen de ebi extra tegen het licht gehouden. Daarbij geldtdat de herbeoordeling van deze samenstelling, die ook extra kanplaatsvinden naar aanleiding van ontwikkelingen of gebeurtenissen,periodiek blijft plaatsvinden, zoals ook al gebruikelijk was. Ik hecht eraandat deze beoordeling plaatsvindt op basis van expertise en veiligheidsin-formatie. Een gedetineerde kan tevens het verzoek doen om contact tehebben met een andere gedetineerde. Deze verzoeken worden zorgvuldigbekeken en waar nodig wordt advies ingewonnen bij politie en hetOpenbaar Ministerie. Het risicoprofiel van de gedetineerde en het regimewaarin een dergelijke gedetineerde verblijft, spelen mee in de besluit-vorming rondom een dergelijk verzoek.De heer Ellian had inderdaad ook de naam genoemd. Dat hoor ik niet tedoen, hoor ik net, dus dat ga ik niet doen. Hij heeft namelijk ook de naamvan een andere gedetineerde genoemd – wiens naam nu ik niet zalnoemen, want dat hoor ik niet te doen – met de zorg dat deze persoonwellicht vrij zal komen. Daarvoor geldt opnieuw dat ik niet kan ingaan opindividuele casuïstiek, maar ik kan wel in algemene zin meegeven dat hetplaatsen, verlengen of uitplaatsen van een gedetineerde uit zware regimesheel zorgvuldig gebeurt. De selectiefunctionaris van DJI beslist namensmij waar een gedetineerde wordt geplaatst en uitgeplaatst, op basis vande Regeling selectie, plaatsing en overplaatsing. Er wordt een risicoprofielvastgesteld waarbij naar meerdere aspecten wordt gekeken, zoals dekenmerken en achtergrond van het delict en informatie van het OpenbaarMinisterie en de politie. Voor plaatsing in de ebi moet sprake zijn van eenextreem hoog risico of een maatschappelijk onaanvaardbaar risico. Ofplaatsing nog steeds terecht is, wordt iedere twaalf maanden opnieuwgetoetst. Voorafgaand aan het besluit tot uitplaatsen wordt er gekekendoor een selectieadviescommissie voor de ebi, waar ook OM en politieinput voor leveren, of er sprake is van gevaar waarbij plaatsing in de ebinoodzakelijk is. Die toetsing wordt iedere keer, inclusief alle vragen,opnieuw gedaan.Het toewijzen van advocaten. Hoelang kijken we de situatie aan rondomhet Marengoproces? Waarom worden er geen advocaten aangewezen?Het mag duidelijk zijn dat ik onderschrijf dat het belangrijk is dat we zosnel mogelijk een advocaat vinden voor de verdachte in het Marengo-proces. Het is wel een buitengewoon dilemma dat hieromheen hangt.Maar er wordt in ieder geval door verschillende ketenpartners hard aangewerkt. In augustus is door het dekenberaad een uitvraag gedaan onderadvocaten om via deze weg een advocaat te vinden voor de verdachte.Die uitvraag heeft een aantal reacties opgeleverd van advocaten diehebben aangegeven bereid te zijn om de verdachte bij te staan. De insteeken wens is dan ook dat de verdachte weer voorzien is van een advocaaten op die manier weer adequate rechtsbijstand heeft. Er wordt echt hardaan gewerkt om daar vaart mee te maken. Dat moet ook, want dit proceskan niet eeuwig blijven stilliggen.Tot slot de contrabande. De heer Ellian noemde dat net ook nog een keerin zijn reactie. Ik denk dat wij delen dat het van groot belang is datcontrabande uit de gevangenis blijft. Zoals toegezegd in het regeerpro-gramma wordt er dan ook flink geïnvesteerd in het weren van contra-bande, bijvoorbeeld in technologische veiligheidsmaatregelen, en wordtook ingezet op drone-innovaties, onderzoek naar gsm-detectie entelefoonjamming. Qua inspecties kent DJI dagelijkse en periodiekecelinspecties, zoekacties met het interne bijstandsteam en zoekacties metTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107041 de Landelijke Bijzondere Bijstandseenheid. We zetten, naast dezegeplande en ongeplande inzetten, steeds meer in op intelligencege-stuurde zoekacties in combinatie met zoekteams. Kortom, het weren vancontrabande en het tegengaan van voortgezet crimineel handelen tijdensdetentie zijn blijvend onder de aandacht.Daarmee kom ik aan het einde van dit blokje, voorzitter. Ik heb één vraaggekregen van mevrouw Bruyning. Die gaat over de justitiële jeugdinrich-tingen. Het is een wat lange vraag. De inspectie slaat alarm over desituatie in de jji’s. Hoe gaat de regering de randvoorwaarden op kortetermijn verbeteren? Welke alternatieve oplossingen worden verkend? Kanik toezeggen dat wordt gekeken naar samenwerking met maatschappelijkeorganisaties die ervaring hebben met begeleiding van jongeren, zoals deLife Changing Group? Ik hoop dat ik het zo goed samenvat. Ik heb gistereneen brief gestuurd met mijn reactie op de inspectiebrief over de wijzewaarop de randvoorwaarden verbeterd moeten worden. Over hetpersoneelstekort moeten we eerlijk zijn: dat is en blijft naar verwachtingook in de toekomst de grootste beperkende factor in het oplossen van hetcapaciteitstekort. Daarom moet ik en ga ik ook aan de slag met eenherbezinning op de huidige opgave van de justitiële jeugdinrichtingen, dejji’s. Ik zal dat samen met maatschappelijke organisaties doen. Op ditmoment is de inzet van maatschappelijke organisaties geen kortetermijn-oplossing, omdat het tekort bij de jji’s met name groepsleiders betreft. Zekunnen niet vervangen worden door de inzet van maatschappelijkeorganisaties. Die kunnen natuurlijk wel aanvullend dingen betekenen.Dan kom ik tot slot bij het mapje overig.De voorzitter:Het mapje andere heel belangrijke vragen.Staatssecretaris Rutte:Ja, het is niet een restcategorie; ik kon ze gewoon verder niet categori-seren. Het is wel degelijk heel belangrijk, bijvoorbeeld alleen al omdatmijn eerste antwoord gaat over re-integratie, een belangrijk onderwerp.De heer Sneller had daar een vraag over. Heeft de Staatssecretaris ookoog voor re-integratie en recidive in tijden van capaciteitsproblematiek?Het korte antwoord is ja. Een goede re-integratie verkleint uiteindelijk dekans op recidive en draagt daarmee bij aan een veiligere samenleving. Hetdagprogramma in de p.i. is gericht op de re-integratie van gedetineerdendoor het bieden van arbeid, scholing, sport, toegang tot hetre-integratiecentrum, geestelijke verzorging en re-integratietrainingen. Degedetineerde brengt met ondersteuning van DJI, de reclassering en degemeente de basisvoorwaarden zo veel mogelijk op orde via het detentie-en re-integratieplan. Daarnaast werken we samen met de Ministeries vanVWS, SZW en BZK om oplossingen te vinden voor zaken die re-integratiein de weg staan, zoals schuldenopbouw in detentie.De voorzitter:Ik heb hier zelf een interruptie over. De Staatssecretaris zei namelijk eerderin het blok over capaciteitstekorten en personeelstekorten: superernstig;dat gaan we allemaal oplossen. Maar daarin is juist uitgebreid betoogddat we al heel veel versoberd hebben en dat we de avondprogramma’s alafgeschaft hebben. Het kan niet allebei waar zijn. Je kunt niet aan de enekant van alles versoberen en afschaffen – daar kunnen partijen hiermisschien voor zijn en misschien is het noodzakelijk vanwege depersoneelstekorten – maar aan de andere kant betogen dat je zo hard aanhet werken bent aan integratie. Daarvoor heb je namelijk juist voldoendepersoneel nodig dat met mensen aan de slag kan en dat ervoor zorgt datmensen de gevangenis beter uitgaan dan ze erin kwamen. Dat is een helegrote uitdaging, weten we allemaal. Ik vraag me dus toch af hoe het eenzich tot het ander verhoudt. Laten we vooral een eerlijk en open beeldTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107042 schetsen van de uitdagingen en laten we niet beloven dat we zaken betergaan doen die we niet kunnen waarmaken vanwege de capaciteitste-korten.Staatssecretaris Rutte:De heer Van Nispen raakt inderdaad wel een punt aan; die twee dingenhebben absoluut met elkaar te maken. Als je het regime versobert, is ervoor sommige dingen op het gebied van re-integratie en resocialisatieminder plek. Dat kun je dus niet onbeperkt doen; daar ben ik ook eerlijkover. Daarom moet je regimes ook niet onbeperkt versoberen. Je moetbekijken in welke fase van de detentie van een langgestrafte je iets metdie versobering doet. Aan het eind van de strafperiode moet je weldegelijk oog hebben voor de stappen waarmee mensen de maatschappijweer ingaan. Dat is een oprecht dilemma en dat is oprecht een puzzel diewe moeten leggen. Daarom zijn we geen voorstander van zeggen: «Sluitze maar zo eenvoudig mogelijk op. Zet ze op water en brood en dan is hetklaar.» Nee, je hebt wel een puzzel te leggen. Versoberen kan af en toe endat kan soms ook wat ruimte opleveren, maar dat is niet een knop waar jeonbeperkt aan kunt draaien zonder maatschappelijke schade te krijgen.De heer Sneller (D66):Naast deze vraag: ik zou bij een voortgangsrapportage of een volgendebrief graag wat meer inzicht krijgen in welke plannen er nou zijn. Iknoemde in de eerste termijn de pilots waar we mee bezig waren:gemeenten die meer «naar binnen komen», een nazorgplan en eenre-integratieplan. Daarna is het toch een beetje stil geworden rondom datsoort initiatieven. Ik zou die graag weer wat prominenter op de agendawillen hebben, zodat we die ook kunnen volgen en zodat we datgenekunnen zien wat de voorzitter zojuist schetst.Staatssecretaris Rutte:Mijn volgende twee punten gaan hier wel over. Ik kan dat ook weer meelaten nemen in de volgende voortgangsbrief. Dat kan. Het kan wellicht ookin een aparte brief. Is dat heel ingewikkeld? Ik kijk even naast me. Dit zijntwee thema’s die heel sterk bij elkaar horen. Maar misschien wil je hetonderwerp niet verstoppen in een brief van twintig kantjes, want dan lijkthet een ondergeschikt onderwerp te zijn. Daar zit ik even mee. Maar ik kanwel toezeggen om dat rond dezelfde periode te doen, ofwel in dezelfdebrief ofwel in een aparte brief. Ja? Oké. Dan doen we dat.Dan ga ik door. De Kleinschalige Voorziening Middelburg, de KVM. Weworden doodgegooid met afkortingen hier. Daar hebben we «m: de KVM.De heer Sneller vroeg hoe het staat met de pilot kleinschalige detentie-voorziening Middelburg, die in 2020 is gestart. Hij gaf aan dat deresultaten positief waren, maar dat daar vervolgens niet op doorgepakt is.De resultaten van die pilot kleinschalige detentievoorziening Middelburgwaren inderdaad positief. De onderzoekers concluderen dat de gedeti-neerden in de KVM over het algemeen hun stabiele situatie vóór detentiewisten te behouden, dat dit bevorderlijk is voor de re-integratie en dat ditnaar verwachting het recidiverisico minder groot maakt. Er is besloten omeen landelijk toepasbaar detentieconcept uit te werken op basis van desuccesfactoren van de KVM. Voor de realisatie daarvan is in ieder gevaljuridische verankering en een uitwerking van de doelgroep nodig. Daarwordt met prioriteit aan gewerkt. Dat is belangrijk. In de VoortgangsbriefStraffen op maat van 19 september jongstleden heb ik aangegeven dat ditnaar verwachting eind 2026 gereed zal zijn. Maar «met prioriteit» betekentvoor mij wel dat het op het moment dat het sneller kan, ook sneller mag.Daar doen we alles aan.Ik heb zowel de heer Sneller als de heer Boswijk gehoord over het Huisvan Herstel Twente. Zij vroegen hoe ik ervoor zorg dat dit initiatief ook na2027 kan worden voortgezet. Dit is een mooi initiatief. De TwentseTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107043 gemeenten hebben gezamenlijk besloten om het Huis van Herstel Twentein 2026 en 2027 voort te zetten. Dat is gewoon goed nieuws. Ik vind dateen mooi voorbeeld van hoe gemeenten hun verantwoordelijkheid nemenvoor een succesvolle terugkeer van gedetineerden in de regio. Ik volg devoortgang en de besluitvorming dan ook met veel belangstelling. In deloop van 2027 nemen gemeenten een besluit over mogelijke structurelevoortzetting na 2027. O, ik deed het knopje van de microfoon weer uit. Ditblijft maar aan mij vreten. Ik ga ooit leren om ’m aan te laten.Dan de sociale veiligheid. Mevrouw Bruyning vroeg daar iets over: is deStaatssecretaris bereid om, conform aanbeveling 2 van hetRSJ-onderzoek, onderzoek te doen naar gezamenlijke activiteiten en hetsamen plaatsen van vrouwen en mannen, dit met urgentie te starten enervaringsdeskundigen hierbij te betrekken? Het onderzoek van de RSJ laatzien dat detentie voor vrouwen te zeer een afgeleide is van detentie voormannen – volgens mij heb ik de heer Van Nispen daar ook overgehoord – en daarmee onvoldoende recht doet aan de specifiekekenmerken van vrouwelijke gedetineerden. Daarom is de DJI gestart meteen herontwerp van detentie voor vrouwen waarin alle aanbevelingen uithet RSJ-onderzoek worden meegenomen, dus ook het samen plaatsen enhet betrekken van ervaringsdeskundigen. Dat zijn natuurlijk best welingewikkelde aanbevelingen, maar we nemen ze allemaal mee. Ik zal uwKamer in de volgende voortgangsbrief over het gevangeniswezeninformeren over de voortgang.Dan kom ik bij de laatste vraag op het gebied van sociale veiligheid. Diewas ook van mevrouw Bruyning. «Hoe zorgen we ervoor dat vrouwenregionaal worden geplaatst zonder dat ze geïsoleerd raken in eenmannengevangenis?» Daarmee sluit ik eigenlijk een beetje aan op hetvorige antwoord. Dat zit in hetzelfde herontwerp. Daarmee kom ik aan heteind van de beantwoording in de eerste termijn.De voorzitter:Maar er is nog een vraag van mevrouw Lahlah.Mevrouw Lahlah (GroenLinks-PvdA):Ik heb heel veel vragen op dit punt, maar volgens mij nog maar ééninterruptie. Ik zou willen vragen wat de Staatssecretaris gaat doen met deconclusies van de RSJ. «Meenemen» is iets anders dan overnemen. Hijschrijft dat er een fundamentele herbezinning nodig is en dat daar eentraject voor is gestart. Wat betekent dit? Wat is de voortgang van dattraject? Wat mogen we dan verwachten? Ik heb dus een heleboel vragen,maar ik beperk me tijdens deze inbreng tot een vraag met betrekking tothet personeel: wordt het gevangenispersoneel wat de Staatssecretarisbetreft niet met een taak opgezadeld die eigenlijk niet bij ze hoort? Depiw’ers moeten bijvoorbeeld inschatten of iemand flauw is gevallen of ietsveel ergers heeft, zoals een hersenbloeding; medisch personeel is nietaltijd aanwezig. Is het wel eerlijk om dat van hen te vragen? Leidt dat nietonnodig tot gevaarlijke en onveilige situaties?Staatssecretaris Rutte:Even een vraag terug. Heeft u het specifiek over de detentie voor vrouwenof detentie in het algemeen? Het eerste, hoor ik. Ik denk dat ik daar in detweede termijn op terugkom. Ik kan hier wel een antwoord op geven,maar ik ben niet deskundig genoeg om dat helemaal passend te kunnendoen. Dat laat ik even uitzoeken. Dank u wel.De voorzitter:Dan dank ik de Staatssecretaris voor zijn beantwoording in de eerstetermijn. Dan kunnen wij nog overgaan tot een tweede termijn; daar isruimte voor. Laten we ons best doen om ons toch te beperken tot die 1Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107044 minuut en 20 seconden; dat is een derde van de spreektijd in eerstetermijn. Laten we ons daartoe inspannen. Allereerst de heer Ellian.De heer Ellian (VVD):Dank, voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor de beantwoording in deeerste termijn. Volgens mij hebben zowel u als ik gewezen op hetonzinnige idee dat «Estland» heet. Het is jammer dat daar zo veel tijd in isgaan zitten, maar oké. Daar hadden wij voor gewaarschuwd. Het isjammer dat mevrouw Coenradie dat per se zo wilde. Het is wel gek om tehoren dat stikstof of natuur – hiermee wil ik niets zeggen over anderebelangen – het uitvoeren van gevangenisstraffen doorkruist. Er zijnslachtoffers en nabestaanden die bekijken wat wij hier doen. Die horendan: die noodgevangenissen kunnen er niet komen vanwege stikstof. Ikblijf dat wel pijnlijk vinden. Oplossingen heb ik niet ... Of nou ja, oplos-singen heb ik wel, maar die doen dan geen recht aan andere belangen;dan krijgen we een andere discussie.Op contrabande kom ik de volgende keer terug, als ik die cijfers heb.Nogmaals, ik vind het treurig om te moeten constateren dat die cijfersgewoon niet voorhanden zijn. Dat geeft me niet bepaald een gerustgevoel.Wat betreft de plaatsing in de ebi: ik snap het, Staatssecretaris; kom op. Umag er bij mij van uitgaan dat ik snap hoe het werkt. Dat antwoord baartmij zorgen. Maar guess who’s back? Ik ga u scherp houden. Het gaat mijer bij Willem Holleeder om dat er gezegd wordt dat er nieuwe informatiemoet komen. Maar als de medewerkers, de politie en het OM hun werkdoen en als detentie goed werkt, dan komt er geen nieuwe info. Iemand isdan immers zo lief als een poesje. Als je in Italië eenmaal geplaatst bent,dan zit je daar langdurig. Dus kom op. Ik snap het, maar het punt is juistwat we gaan doen met deze meneer. Want hij gaat uitgeplaatst worden. Ukunt dat niet tegenhouden, tenzij we nu iets gaan bedenken met elkaar.Dat was «m.De voorzitter:Dank u wel. Het woord is aan de heer Van Dijk.De heer Emiel van Dijk (PVV):Voorzitter. Ik kan heel kort zijn. Ik moet zeggen dat de antwoorden van deStaatssecretaris over het gebruik van meerpersoonscellen erg onbevre-digend en zelfs een tikkeltje naïef zijn. Er wordt vooral gefocust op derisico’s voor gedetineerden op het moment dat je die met twee of meer opeen cel zet. De hamvraag, waar ik nog geen antwoord op heb gekregen, is:waarom is de Staatssecretaris wel bereid om de samenleving bloot testellen aan risico’s, maar mogen van hem de criminelen die daar met eengoede reden zitten geen enkel risico lopen? Waarom is hij zo begaan methen? De samenleving loopt wel risico als die mensen vervroegd wordenvrijgelaten. Daar heb ik nog steeds geen antwoord op gekregen en dat zouik wel graag willen hebben. Ik wil ook graag een tweeminutendebataankondigen om moties in te kunnen dienen.De voorzitter:Dat staat genoteerd. Dan is het woord aan de heer Eerdmans.De heer Eerdmans (JA21):Voorzitter, bedankt. Wat jammer dat de VVD 30 gevangenissen heeftgesloten, waardoor mevrouw Coenradie de puinhoop moest opruimenterwijl ze geen geld kreeg van de VVD. We zitten nu met de gebakkenperen, want de heenzendingen moeten nu twee weken eerder. Jammer.Kom op zeg, meneer Ellian, alstublieft.Nog een vraag over mpc’s, meerpersoonscellen. Is het nu wel of niet zodat jij als gevangene kan besluiten dat je graag een eenpersoonscel wilTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107045 hebben? Is het systeem dus zo ingericht dat het in principe «één persoon,tenzij» is? Zouden we dat dan misschien kunnen omdraaien, zodat we inprincipe uitgaan van de lijn «twee personen op één cel, tenzij»? Ik denkwel dat mijn buurman gelijk heeft wat betreft het stapelbed, maar als jehet hebt over met zijn tweeën op een cel kunnen, dan zit het probleem bijde geschiktheid van mensen. De Staatssecretaris noemt ook terecht hetpersoneel. Ruimte is dan niet per se het probleem. Mijn vraag is dus even:wat is nou eigenlijk het uitgangspunt?Dank je wel.De voorzitter:Het woord is aan mevrouw Bruyning.Mevrouw Bruyning (NSC):Dank, voorzitter. Ik wil de Staatssecretaris bedanken voor zijn beant-woording. Ik proef de bereidheid om stappen te zetten. Dat geeft ergenswel hoop. Tegelijkertijd blijft voor NSC de rode draad uit dit debatduidelijk: ons strafrecht en het gevangeniswezen moeten weer geloof-waardig, voorspelbaar en menselijk worden. Of het nu gaat om het eerderheenzenden, om de positie van vrouwen in detentie of om de situatie injeugdinrichtingen, telkens zien we hetzelfde patroon terug: goedebedoelingen, maar te weinig duidelijkheid en te weinig daden. Juist dátondermijnt het vertrouwen van slachtoffers, daders, personeel en desamenleving als geheel. Voor NSC geldt dat straffen niet zachter, maarslimmer moeten zijn. Detentie moet menswaardig zijn en de uitvoeringbetrouwbaar. Dat vraagt niet om losse lapmiddelen, maar om samenhan-gende keuzes. Wij rekenen erop dat de Staatssecretaris die lijn vasthoudten vertaalt in concrete maatregelen.Dank u wel.De voorzitter:Het woord is aan mevrouw Wijen-Nass.Mevrouw Wijen-Nass (BBB):Dank u wel, meneer de voorzitter. Ik heb de toezeggingen van deStaatssecretaris gekregen die ik graag wilde. Dank daarvoor.Daar wil ik het nu bij laten. Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Mevrouw Lahlah.Mevrouw Lahlah (GroenLinks-PvdA):Dank u wel, voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor de beantwoording.In mijn eerste termijn sprak ik al over de overvolle gevangenissen, dewerkdruk en het gebrek aan structurele investeringen. Boven alles wilde ikvandaag terugkomen op één woord dat telkens terugkeert in degesprekken met DJI-medewerkers, namelijk «veiligheid». Want daar gaathet om: veiligheid voor personeel, veiligheid voor gedetineerden enveiligheid voor onze samenleving. Dat is de kern van onze rechtsstaat.Zonder veiligheid verliest die zijn fundament. Daarom wil ik de Staatsse-cretaris vandaag nogmaals één keer concreet vragen hoe hij nu, en nietpas in 2027, de veiligheid van personeel garandeert en hoe hij ervoorzorgt dat medewerkers zich gesteund voelen door hun eigen organisatie.Ik hoor nog te vaak dat aangiftes onder de pet worden gehouden of datleidinggevenden wegkijken.Tot slot. Het is goed dat de Staatssecretaris zegt veiligheid hoog in hetvaandel te hebben, maar ik hoop dat hij dat volhoudt tegenover krachtenin deze Kamer die blijven aandringen op meerpersoonscellen en anderemaatregelen die de werkvloer vaak juist onveiliger maken. Dat zal ik ookscherp volgen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107046 De voorzitter:De heer Sneller.De heer Sneller (D66):Dank, voorzitter. Dank aan de Staatssecretaris. Ik heb er wel vertrouwen indat hij de lijn vasthoudt die de vorige Staatssecretaris en Minister hebbenbevaren en dat hij de ondergrens bewaakt. Maar de keuzes zullen welgemaakt moeten worden. Het feit dat dat de afgelopen anderhalf à tweejaar zo slecht gebeurd is, terwijl de noodzaak zo breed gevoeld wordt, iswel frustrerend. Ik denk dat het terugkijken op het wie, wat en hoeallemaal niet zo veel gaat oplossen als het gaat over de problematiek waarde samenleving, de medewerkers en wij allemaal voor staan. Ik hoop heelerg dat de brief die de Staatssecretaris vóór de verkiezingen gaat sturen ...Ik heb hem zo gehoord – ik hoor graag van de Staatssecretaris of datklopt: voor de verkiezingen komen die scenario’s in beeld, zodat erbesluiten kunnen worden genomen. Die moeten zo snel mogelijk concreetworden, want anders blijven we dit rondje nog een jaar draaien; dat zouhet slechtste van alle werelden zijn.De voorzitter:Dank u wel. Dan zal ik tot slot de inbreng namens de SP leveren. Ook mijnpartij zal vasthouden aan de afspraken die we hebben gemaakt. We doengeen concessies wat betreft de veiligheid van het personeel. Dat geldtecht voor alles wat we doen.Vervolgens iets over de waardering. Ik vind het nog steeds onbegrijpelijkdat daar zo weinig woorden aan vuil worden gemaakt, terwijl hetpersoneel volgend jaar gewoon op de nullijn staat, omdat dat een ofandere financiële afspraak is die geldt voor ambtenaren en dus ook voorhet gevangenispersoneel dat je nu juist zo hard nodig hebt. Ik blijf ookgrote zorgen houden over de functiewaardering van het personeel. Iksnap niet goed waarom de vakbonden hier niet bij betrokken worden. Kande Staatssecretaris daarnaar kijken en hierover in gesprek gaan met devakbonden?Dan nog iets over het tekort aan capaciteit, want om allerlei redenen is datslecht. Het botst met de rechtsstatelijke uitgangspunten. Het is schadelijkvoor het vertrouwen dat mensen moeten kunnen hebben in de politiek.We plegen hierdoor ook roofbouw op personeel. We doen hierdooronvoldoende aan re-integratie, waar we later als samenleving weer dewrange vruchten van plukken. Het heeft natuurlijk ook gevolgen voor hetvoorkomen van voortgezet crimineel handelen in detentie, waar we hierterecht aandacht voor hebben. Maar denk ook aan het bestrijden vancontrabande, want voor celcontroles heb je ook weer personeel nodig. Hetis echt om allerlei redenen slecht dat we te weinig plekken hebben envooral ook te weinig hebben geïnvesteerd en te slecht hebben gezorgdvoor het gevangenispersoneel, dat we zo ongelofelijk hard nodig hebben.Dan is er inderdaad een «menukaart», zoals die dan heet, toegezegd, metconcrete voorstellen. Die is gedetailleerder dan eerst. Dat is allemaalprima. Dan kan de Kamer kiezen. Maar wat kwam erachteraan? «Als erbudget is». Ja, dat zal toch eerst vrijgemaakt moeten worden. Innavolging van een aantal anderen begrijp ik absoluut niet dat dat deafgelopen jaren niet is gebeurd en dat ook deze Staatssecretaris daar totnu toe niet voor heeft gezorgd. Ik vind dat hij dat wel moet doen.Dat gezegd hebbende is er een einde gekomen aan de tweede termijn vande kant van de Kamer. Wenst de Staatssecretaris een korte schorsing?Twee minuten, hoor ik. Dan gaan we dat doen. We gaan twee minutenschorsen.De vergadering wordt van 21.16 uur tot 21.20 uur geschorst.De voorzitter:Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107047 Ik zou iedereen willen vragen om weer te gaan zitten, want de tweeminuten zijn voorbij. We zijn toegekomen aan de beantwoording van deStaatssecretaris in de tweede termijn en daarvoor geef ik hem het woord.Staatssecretaris Rutte:Voorzitter. Ik heb nog twee punten liggen uit de eerste termijn die ik heblaten uitzoeken. De eerste vraag was van mevrouw Lahlah over vrouwenin detentie, over de bijzondere druk die dat in sommige gevallen op demedewerkers legt en over de beslissingen die zij zouden moeten nemen.Klopt dat en hoe zit dat nou, vroeg zij. Nou, het klopt sowieso dat dedetentie van vrouwen veel vraagt en soms een bijzondere aanpak vraagt.Daar zijn al veel maatregelen voor genomen, maar er zijn blijvendeuitdagingen waar de RSJ ons op attendeert. Daar kom ik dus op terug. Erwordt echt breder gekeken hoe we het anders en beter kunnen doen. Watbetreft het specifieke punt en de medische vraagstukken zou ik willenzeggen: er is altijd een medische dienst; er is altijd een dienstdoend arts.Afgelopen jaar zijn die ook enkele honderden keren bevraagd. Dat isbelangrijk. Die moet er ook zijn. Mochten er signalen zijn dat die er niet is,dan hebben we een ander verhaal. Maar die hoort er gewoon te zijn.De heer Boswijk is er nu niet, maar ik denk dat anderen wellicht ookgeïnteresseerd zijn in de PTSS-nota. Dat is echt een belangrijke initia-tiefnota. Ik kan me ook herinneren uit mijn eigen tijd als Tweede Kamerliden woordvoerder Veiligheid hoeveel impact PTSS heeft op iedereen die inberoepen zit in het veiligheidsdomein van brandweer, politie en DJI. Deimpact is heel groot. Daar wordt echt breed aan gewerkt. Dat gebeurt insamenwerking met de Ministeries van Sociale Zaken, VWS, mijn eigenMinisterie, Justitie en Veiligheid, en ook met DJI en een aantal andereuitvoeringsinstanties. Ik kan de termijn helaas nu niet geven, maar daar zitwel voortgang op, omdat we dit zelf ook een belangrijk onderwerp vinden.Als ik wel een termijn weet, dan krijgt u die van mij, maar die heb ik daarop deze korte termijn niet uit kunnen halen. Dit heeft op dit moment welblijvend de aandacht.De voorzitter:Maar de Staatssecretaris zegt hier dus wel: zodra we weten wanneer wedie reactie kunnen geven, dan zullen we dat de Kamer laten weten.Staatssecretaris Rutte:Ja, graag zelfs. Zeker.De voorzitter:Dank.Staatssecretaris Rutte:Die zal waarschijnlijk ook in bredere zin komen, want dit speelt opmeerdere terreinen, maar prima. Graag zelfs.Er was nog een beperkt aantal vragen gesteld. Ik heb een vraag van deheer Eerdmans over de meerpersoonscellen. Kan een gedetineerde zelfbeslissen of hij dat wil of niet? Het antwoord is simpel: nee, dat kan hijniet. Dat wordt bepaald door medewerkers van DJI. Daar is ook eentoetsingskader voor. Als de gedetineerde vervolgens weigert naar eenmeerpersoonscel te gaan, dan krijgt hij een enkeltje isoleercel. Dat is aandeze kant dus geen menukaart waarmee je kunt kiezen: doe mij maar eentweepersoonscel. Dat is een heel ander traject.Mevrouw Lahlah vroeg wat ik concreet ga doen voor de veiligheid van hetpersoneel. Ik kan proberen hier een hele lijst aan maatregelen te noemen,maar dat is uiteindelijk niet waar het om gaat. Het allerbelangrijkste is – ikhoop dat ze me daarop vertrouwt en ze mag me daar ook op bevragen inde toekomst – dat bij iedere maatregel die ik neem, de veiligheid vanmedewerkers vooropstaat. Daar ben ik dit betoog vandaag mee begonnenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107048 en daar blijf ik ook bij. Al was het maar omdat als we de medewerkers nietveilig houden, het volstrekt onmogelijk is om een fatsoenlijk detentie-regime in Nederland in stand te houden. Bevraag me daar dus op. Als erontwikkelingen zijn die daar haaks op staan, bevraag mij daar dan op. Ditis namelijk een harde toezegging van mijn kant.De heer Sneller was heel enthousiast. Hij zei dat ik dingen nog voor deverkiezingen ging opleveren. Dat had ik niet toegezegd, maar wel voor heteind van het jaar. Wellicht is dat dus na de verkiezingen. Ik vermoed datdat na de verkiezingen is. Dan kunnen partijen in de nieuwe samenstellingvan de Kamer toegang hebben tot de juiste informatie om daar beslis-singen over te kunnen nemen. Sneller gaat het niet. Uiteindelijk gaat heterom dat de missionaire Kamer daar zo meteen besluiten over kannemen, zowel bij de begroting als bij de formatie. Mijn toezegging isgeweest dat de informatie er ligt zodra er keuzes gemaakt kunnen worden,en die wil ik ook gestand doen.De heer Sneller (D66):Ik hoorde vorige week dat er rond kerst al een nieuw kabinet is. Het lijktme dus te laat als dit aan het einde van het jaar komt. Even serieus: deStaatssecretaris weet ook dat het wel handig is om dat eerder te hebbendan vlak voor het kerstreces, als zo’n onderhandelingsproces al begonnenis. De Staatssecretaris zegt «de nieuwe missionaire Kamer», maar weweten hoe het werkt. Zo werkt het niet. De Kamer kan niet opeens geldgaan verschuiven. We hebben dat de afgelopen jaren gezien. We hebbendat geprobeerd en dat is soms ook gelukt, maar niet in de orde vangrootte die nodig is. Dat is een formatievraag, dus het moet ook bij deformatie, op de financiële tafel, kunnen worden besloten. Daarvoor is dieinformatie wel cruciaal om te hebben.Staatssecretaris Rutte:Het totale overzicht met alles erop en eraan stuur ik dit jaar nog. Dat lukt.Ik doe dat zo snel als het kan. Dat is mijn intentie, maar de heer Snellerweet ook dat formerende partijen niet helemaal vooraan meteen beginnente praten over het gevangeniswezen en de keuzes die daarbij moetenworden gemaakt. Het gaat vooral om de vraag: wat willen we ophoofdlijnen met elkaar en vinden we elkaar überhaupt aardig? Dat kosteen beetje tijd. Maar het is absoluut mijn bedoeling dat we dit overzichtparaat hebben zodra partijen gaan formeren en aan dit onderwerp toezijn. Daar wil ik echt mijn best voor doen. Ik kan echter geen ijzer methanden breken. Voor de verkiezingen gaat gewoon echt niet lukken. Zosnel lukt het niet.De voorzitter:Is er ook geen afspraak te maken dat de Staatssecretaris ernaar streeft omhet bijvoorbeeld voor 1 december te doen? Ik doe ook maar een pogingom te kijken of we het eens kunnen worden over het grotere belang datvolgens mij door meerdere partijen hier gedeeld wordt.Staatssecretaris Rutte:Nee, voorzitter, dat kan ik hier wel beloven, maar als ik het dan vervolgensniet nakom, dan organiseer ik mijn eigen teleurstelling. Ik wil weltoezeggen dat we de informatie die we hebben op het moment datformerende partijen zeggen dat ze dit belangrijk vinden, uiteraardopenbaar maken, ook als dat eerder is dan 1 december. We denken daargraag in mee, maar bij een transparant proces hoort een complete briefmet alles erop en eraan. Ik denk dat daar ook nog wel een stukje vandecember voor nodig te hebben. Als het niet nodig is, dan komt die briefecht eerder, want ik geef hem wel maximale prioriteit.De heer Ellian (VVD):Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107049 Ik denk dat de Staatssecretaris niet gaat reageren op iets wat ik gezegdheb in mijn tweede termijn, dus daarom geef ik mijn bijval op dit punt. Ditwordt voor mij de derde keer dat ik een formatie ga meemaken in debescheiden rol die ik heb. Ik zou willen dat het gevangeniswezen meeronder de aandacht wordt gebracht, want het is me opgevallen dat dit nietgebeurt. Dat was ook mijn antwoord op de vraag van collega Sneller. Diebrief is dus één ding, maar wie er ook aan die formatietafel zitten, het isecht super essentieel dat het gevangeniswezen heel duidelijk inzichtelijkwordt gemaakt. Het gaat dus niet om het niveau: er moet gerenoveerdworden bij DJI, er is een personeelstekort en er moeten gevangenissen bijkomen. Dan kom je er niet, want al die andere departementen komen metsupergedetailleerde vragen en met dingen die supergoed onderbouwdzijn. Ik wil collega Sneller en collega Van Nispen echt bijvallen. Er moeteen oplossing gevonden worden, ook straks in de formatie. Het issuperbelangrijk dat dan gewoon meteen inzichtelijk is welke keuzes er temaken zijn. Ik wil de collega’s bijvallen: oké, als 1 december niet kan, danmoet het wel echt rapido. Want als die formatietafel op vaart is, dan werkthet niet zo dat iemand misschien even over het gevangeniswezen beginten er dan om input wordt gevraagd. Dat beluister ik bij de Staatssecre-taris. Het punt is dat niemand er ooit over begonnen is en dan krijg je ditprobleem. Wees alsjeblieft proactief! Breng al die informatie ernaartoe.Staatssecretaris Rutte:Aan mij zal het niet liggen. Ik zal niet aan de formatietafel zitten, want ikben niet verkiesbaar en dus formeer ik ook niet mee. Als er informatiever-zoeken komen van de formatietafel, dan werk ik daar heel graag aan mee;dat ten eerste. Een van de redenen waarom ik dit initiatief neem, is devolgende. Ik ben heel lang woordvoerder zorg geweest in de TweedeKamer. Het Centraal Planbureau maakt één keer in de vijf jaar eenfantastisch rapport over de zorg, geheten Zorgkeuzes in kaart. Het wordtgemaakt naar aanleiding van wensen vanuit alle fracties in de TweedeKamer. Die kunnen werkelijk al hun ideeën ten aanzien van zorg opsturenen het Centraal Planbureau maakt daar dan een menukaart van, doorge-rekend over meerdere jaren. Nou hebben we geen eigen CentraalPlanbureau, maar als je zo’n menukaart hebt, dan heeft die invloed aan deformatietafel. Ik wil absoluut een bijdrage kunnen leveren, zodat in iedergeval bekend is: dit zijn de opties en dit is wat dat oplevert en kost, voorzover we daar grip op krijgen. Ik doe dat inderdaad om hierbij behulpzaamte zijn. Ik moet het alleen wel zorgvuldig doen om zeker te weten dat hetklopt. Ik denk dat het voor de formatie kan met het tijdpad dat ik hier geef.Ik hoop dat u allemaal, als u aan die tafel komt, dit belang onder deaandacht brengt, waarvoor mijn dank. Dat zal de heer Van Nispen nietlukken, want hij is niet verkiesbaar, maar veel anderen allicht wel; je weethet maar nooit. Je kunt ook nog als deskundige aan die tafel komen; datkan. Ik zal in ieder geval uitspreken dat het niet aan de heer Van Nispen zalliggen.Tot slot. De laatste vraag was van de heer Van Nispen. Hij vroeg waaromde vakbonden niet betrokken worden bij de functiewaardering. Dat is geenprincipiële keuze. Zo loopt het proces gewoon. Het loopt via de centraleondernemingsraad. Ik kan me voorstellen dat een vakbond contactenonderhoudt met de centrale ondernemingsraad. Dat zou kunnen helpen,maar we doorlopen het proces feitelijk zoals het hoort bij een functiewaar-dering. Daar zit geen principiële keuze in. We doorlopen dat zo sec eneerlijk mogelijk.Daarmee kom ik tot een afronding, los van het tweeminutendebat datwellicht nog gaat volgen en de vraag van de heer Van Dijk.De voorzitter:Exact, de vraag van de heer Van Dijk.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107050 De heer Emiel van Dijk (PVV):Ik stel voor de derde keer dezelfde vraag, helaas. Ik probeer het toch nogeen keer. Waarom kiest de regering ervoor om het belang van desamenleving ondergeschikt te maken aan de privileges van veroordeeldecriminelen? Want door criminelen twee weken eerder vrij te laten, neemtde regering het bewuste risico dat die criminelen weer in hun oudegedrag vervallen, dus dat ze weer gaan stelen, beroven en met allerleiandere foute dingen verdergaan. Waarom is de Staatssecretaris welbereid om dat risico te nemen voor de samenleving, voor de onschuldigeburgers, maar zegt hij dat hij niet wil dat er twee mensen op een cel zitten,omdat dit risico’s met zich meebrengt voor de gedetineerden?Staatssecretaris Rutte:Ik deel met de heer Van Dijk dat we de dure plicht hebben om desamenleving veilig te houden en dat straffen niet voor niets wordenopgelegd. Die moeten worden uitgezeten. Dat uitgangspunt wil ikmaximaal gestand doen. Maar op het moment dat het capaciteitspro-bleem binnen DJI zo hoog oploopt dat het werkelijk niet meer veilig kan,dan hebben we een probleem. Meerpersoonscellen, zoals de heer Van Dijkzegt, zijn zeker onderdeel van de mix van oplossingen. Mijns inziens doenwe dat op dit moment al maximaal, voor zover dat verantwoord is. Als weverder gaan, dan komt de veiligheid van de medewerkers in het gedrang.Als de medewerkers gaan lopen, dan mag meneer Van Dijk proberen ommensen op te sluiten, maar dat gaat hem niet lukken. Juist vanwege debeveiliging van de maatschappij moet ik deze waardeloze maatregel opdit moment nemen, maar ik doe er alles aan om er zo snel mogelijk vanafte zijn.De voorzitter:Goed. Dan zijn we bijna aan het einde gekomen van dit commissiedebat.Ik ga beginnen met het doornemen van de toezeggingen. Let u allemaalgoed op. Als u iets mist, dan mag u een kik geven.–De Staatssecretaris stuurt de volgende voortgangsbrief tijdig voor hetvolgende commissiedebat naar de Kamer, met de nadruk op «tijdig».–De Staatssecretaris stuurt voor het einde van het jaar een gedetail-leerde menukaart met beleidskeuzes ten aanzien van het capaciteitste-kort. Hierin worden in ieder geval de impact, de kosten en de tijd-spanne opgenomen waarbinnen de opties te realiseren zijn, net als eenappreciatie van het kabinet van de opties. Hierin wordt de suggestievan onder meer het lid Wijen-Nass over meerpersoonscellen meege-nomen, alsmede de andere zaken die door de verschillende leden zijngezegd.–De Staatssecretaris stuurt ruim voor het volgende gevangenisdebat debeantwoording van de vragen van het lid Eerdmans over militaireoefenterreinen in relatie tot stikstof naar de Kamer.–De Staatssecretaris zal, in het geval de maatregel van eerder heenzen-den zal oplopen naar meer dan veertien dagen, de Kamer hierover perommegaande informeren.–De Staatssecretaris komt uitvoeriger terug op de plannen rondre-integratie en nazorg, inclusief de pilots. Dit is een toezegging aanhet lid Sneller.Wij vroegen ons af of dat voor het volgende commissiedebat gebeurt.Staatssecretaris Rutte:Nee, in de volgende voortgangsbrief over het gevangeniswezen. Ik weetniet precies wanneer het volgende commissiedebat is gepland, maar hetkomt in de volgende voortgangsbrief.De voorzitter:Ja, maar dat hangt ook weer af van de volgende voortgangsbrief.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107051 Staatssecretaris Rutte:Daar zit wat ritme in, geloof ik. U heeft het stiekem wel gehoord, denk ik.Het wordt eind Q2. Aan het eind van het jaar komt de capaciteitsbrief. Hetwordt eind Q2.De voorzitter:–De Staatssecretaris rapporteert in de volgende voortgangsbrief over deaanbevelingen in het RSJ-rapport over vrouwen in detentie. Dat istoegezegd aan onder anderen Bruyning en Lahlah.–De Staatssecretaris zal terugkomen op de planning van de kabinetsre-actie op de initiatiefnota PTSS bij geüniformeerde beroepen van deheer Boswijk.Er is een tweeminutendebat aangevraagd door het lid Emiel van Dijk vande PVV. Dat hebben we bij dezen afgesproken.Mevrouw Lahlah nog.Mevrouw Lahlah (GroenLinks-PvdA):Ik mis nog de toezegging dat elke maatregel die wordt genomen, ook echtwordt getoetst op de veiligheid voor het personeel. Dat zou ik daaringraag opgenomen willen zien.De voorzitter:Kan de Staatssecretaris daarop reageren?Staatssecretaris Rutte:Ik heb het op die manier toegezegd. Het is een brede toezegging, maar dieis wel belangrijk.Mevrouw Lahlah (GroenLinks-PvdA):Als er een pakket aan maatregelen komt, dan wil ik daar een uitgebreidereactie op als het gaat om de veiligheid.De voorzitter:Misschien kunnen we het als volgt afspreken: in de menukaart van de tenemen maatrelen, waarin een aantal zaken worden opgenomen, zoals dekosten, de tijdspanne et cetera, zal ook de impact op het personeelworden meegenomen.Staatssecretaris Rutte:Daar kan ik in ieder geval een poging toe doen. Laten we kijken of we datgoed kunnen meenemen. We maken hier iets nieuws, dus wellicht komenwe met een versie waarin een heel groot deel al is meegenomen.Misschien zit nog niet alles daarin, maar het is wel de bedoeling om het zocompleet en goed mogelijk te doen.De voorzitter:Dank u wel. Er is een einde gekomen aan dit commissiedebat. Ik wil deStaatssecretaris hartelijk bedanken voor zijn beantwoording, alsmede zijnondersteuning. Ik dank de mensen op de publieke tribune voor hunaandacht en geduld. Dat geldt ook voor de mensen thuis. Ik wil hartelijkdank zeggen aan de mensen van de Dienst Verslag en Redactie voor hetverslag. Hartelijk dank aan onze fantastische bode, alsmede aan onzegeweldige griffier. Dank jullie wel allemaal. Ik wens jullie nog een fijneavond.Sluiting 21.34 uur.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 107052