Invulling van juridische counseling en rechtsbijstand

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202619 637VreemdelingenbeleidNr. 3479 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 september 2025Met ingang van 12 juni 2026 is het Asiel- en migratiepact van toepassing.De Asielprocedureverordening (APR) bevat de bepalingen over deasielprocedure en de juridische ondersteuning die de asielzoeker moetkrijgen. Zoals uw Kamer bekend1 diende de Nederlandse invulling tenaanzien van de inrichting rondom deze juridische counseling en rechtsbij-stand nog te worden bepaald.In de huidige Nederlandse asielprocedure heeft een asielzoeker reedsvanaf de start van zijn asielprocedure in de administratieve fase recht opkosteloze rechtsbijstand van een advocaat. Daarnaast staat het deasielzoeker vrij om een beroep te doen op het advies van Vluchtelin-genWerk Nederland (VWN). Onder de Asielprocedureverordening, die per12 juni 2026 van toepassing wordt, worden lidstaten minimaal verplichtom de asielzoeker vanaf de start van zijn asielprocedure kostelozeonafhankelijke juridische ondersteuning («counseling») aan te bieden.Juridische counseling heeft een andere, lichtere betekenis dan rechtsbij-stand. Ook uit de huidige Procedurerichtlijn volgt geen verplichting tot hetbieden van rechtsbijstand in de bestuurlijke fase van de asielprocedure.De Nederlandse asielprocedure kent dus momenteel extra juridischewaarborgen bovenop de minimumnorm uit de huidige en nieuweEuropese asielwetgeving.Het kabinet streeft ernaar om de Nederlandse asielprocedure te verso-beren tot het Europees minimum en, zoals neergelegd in het regeerpro-gramma, rechtsbijstand bij asielaanvragen zoveel mogelijk te beperken.De Nederlandse invulling aan de Europese norm rondom juridischecounseling en rechtsbijstand is indachtig deze ambities bepaald en is eenbalans tussen het belang van een zorgvuldige en efficiënte asielprocedureenerzijds en een versobering van de nationale invulling naar het Europeesminimum anderzijds.1Kamerstuk 32 317, nr. 908. kst-19637-3479ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 34791 Juridische counseling in plaats van rechtsbijstandIn de toekomstige asielprocedure zal de asielzoeker vanaf het moment dathij zijn asielverzoek in Nederland registreert juridische counselingontvangen, in plaats van rechtsbijstand.Uit de Asielprocedureverordening kan worden opgemaakt dat counselingvoornamelijk informerend van aard is en gericht is op het bieden vaninformatie over het verloop van de procedure. Die informatie moettoegespitst zijn op de procedure waarin de aanvrager zich bevindt enantwoord bieden op vragen, rekening houdend met individuele omstan-digheden. Juridische counseling dient gratis voorzien te worden wanneerde asielzoeker daarom verzoekt. Een counselor mag worden belast methet verstrekken van counseling aan meerdere verzoekers tegelijk.De uitvoering van deze taken zal niet aan de asieladvocatuur wordengevraagd. Een lidstaat mag in zijn eigen wetgeving inregelen hoe hierinwordt voorzien. De counseling moet worden geboden door «onafhanke-lijke juridische counselors, die krachtens het nationale recht zijn erkend oftoegelaten om de verzoekers counseling te verstrekken, dan wel doorniet-gouvernementele organisaties die krachtens het nationale recht zijngeaccrediteerd om juridische diensten of vertegenwoordiging aanverzoekers te bieden.» Gelet op het voorgaande heb ik de IND gevraagdde uitvoering van deze taken op zich te nemen. De precieze invulling isonderwerp van gesprek met de IND.Behoud correcties en aanvullingenIn de toekomstige asielprocedure wordt het verplicht een geluidsopnamevan het gehoor met de asielzoeker over zijn vluchtmotieven te maken. Inde huidige procedure wordt alleen een rapport van het gehooropgemaakt. De opname zal worden toegelaten als bewijs in de beroeps-procedure. Hoewel de Asielprocedureverordening lidstaten demogelijkheid biedt om als gevolg daarvan de asielzoeker geengelegenheid te bieden voor het leveren van correcties en aanvullingen ophet verslag van zijn gehoor, zal in de Nederlandse asielprocedure devreemdeling nog wel in de gelegenheid worden gesteld om opmerkingente maken bij het verslag.Het schrappen van de voornemenprocedure steunt op de onderbouwingdat – vanwege de mogelijkheid tot het bieden van correcties en aanvul-lingen – de asielprocedure nog steeds voldoet aan de Europeseverplichting van het recht van eenieder te worden gehoord voordat eenindividuele maatregel wordt genomen. Door een expliciet moment vanhoor- en wederhoor in de administratieve fase te houden, kan deasielzoeker zijn correcties en aanvullingen indienen voordat tegen hemeen voor hem nadelige individuele maatregel wordt genomen. Met dezestap in de asielprocedure wordt maximaal gewaarborgd dat de beslissingvan de IND is gestoeld op een volledig verslag van het asielgehoor,waarover tussen IND en asielzoeker met zijn gemachtigde geen verschilvan inzicht bestaat. Hiermee worden onnodige discussies en vertraging inberoep voorkomen. Vanaf het moment van de correcties en aanvullingenzal daarom worden voorzien in kosteloze rechtsbijstand door eenadvocaat. Dat de vreemdeling aan het einde van de administratieve fasevan de asielprocedure al een advocaat heeft, maakt bovendien dat dezehet dossier al kent ten tijde van het besluit en dat een eventueel beroepsnel kan worden ingediend en geformuleerd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 34792 Ook tijdens de beroepsfase zal aan de asielzoeker gefinancierde rechtsbij-stand worden aangeboden door een asieladvocaat, hetgeen verplichtendvolgt uit de Asielprocedureverordening.Beroeps-, Grens-, Dublin- en OpvangproceduresDe toekomstige asielgrensprocedure en de procedure tot vaststelling vande verantwoordelijke lidstaat onder de Asiel en migratiebeheer veror-dening (AMBV) kennen afwijkende – korte – termijnen en hebbengevolgen bij het niet halen van deze termijnen, te weten het alsnogtoegang moeten bieden tot Nederland respectievelijk het niet meerkunnen overdragen aan de verantwoordelijke lidstaat. Daarbij geldt voortsdat onder de AMBV (Dublin)-procedure de asielzoeker in terugnamezakenin beginsel niet meer wordt gehoord. In overnamezaken waarin wel eengehoor is afgenomen, is in de regel beperkte ruimte voor het indienen vancorrecties en aanvullingen na het gehoor.In deze procedures blijft het recht op kosteloze rechtsbijstand kort na destart van de procedure gehandhaafd omdat dit in deze specifiekeprocedures bijdraagt aan het halen van deze termijnen. De advocaat kanin deze procedure reageren op de stukken van de IND, echter wordt hiergeen specifieke termijn voor gegeven.De nieuwe Opvangrichtlijn verplicht lidstaten, gelijk aan de huidigeOpvangrichtlijn, om te voorzien in kosteloze rechtsbijstand en vertegen-woordiging bij gevallen van beroep of toetsing voor een rechterlijkeinstantie, wanneer dat nodig is om de daadwerkelijke toegang tot derechter te waarborgen. Het gaat hierbij niet om asielbesluiten, maar ombesluiten over het recht op opvang en om vrijheidsbeperkende of-ontnemende maatregelen. Dit staat los van het beperken van de rol vande asieladvocatuur. De kosteloze toegang tot een advocaat zal in dezegevallen behouden blijven.VervolgDe huidige inrichting van het stelsel volgt uit de Wet op de rechtsbijstand(Wrb) en is onder meer nader uitgewerkt in het Besluit vergoedingenrechtsbijstand (Bvr). De vergoedingen van de advocaat in de asielpro-cedure sluiten nu nog aan op het huidige sporenbeleid en inrichting vande asielprocedure.Met het vervallen van de voornemenprocedure en het sporenbeleid zullende verwijzingen in het Bvr vanaf 12 juni 2026 niet meer aansluiten.2Daarom zijn wijzigingen nodig, die in samenspraak met de relevanteketenpartners worden vastgesteld. Deze wijzigingen vergen een separaattraject en zijn niet ondergebracht in de AMvB die ter uitvoering van hetAsiel- en Migratiepact wordt opgesteld. De betreffende AMvB tot wijzigingvan het Bvr zal in het kader van de voorhangprocedure met uw Kamer ende Eerste Kamer worden gedeeld. Ik verwacht op die manier tegemoet tezullen komen aan de wens uit de door uw Kamer aangenomen motie vanhet lid Van Nispen3, waarin wordt gevraagd om transparantie rondom ditonderwerp en voorstellen hiertoe tijdig aan de relevante partners voor teleggen.De Minister van Asiel en Migratie,D.M. van Weel2Kamerstuk 35 612, K.3Kamerstuk 36 704, nr. 59Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 34793