Uitkomsten evaluatieonderzoek Nederlandse invulling VN Decennium voor Mensen van Afrikaanse afkomst en invulling tweede Decennium

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202530 950Racisme en DiscriminatieNr. 459 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN ENWERKGELEGENHEID EN DE MINISTER VAN BINNENLANDSEZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 juni 2025Met deze brief informeren wij u over de uitkomsten van het evaluatieon-derzoek van de Nederlandse invulling van het afgelopen VN Decenniumvoor Mensen van Afrikaanse afkomst, en de invulling van het onlangsingegane tweede Decennium.Het eerste VN Decennium voor Mensen van Afrikaanse AfkomstOp 23 december 2013 is door de Algemene Vergadering van de VerenigdeNaties resolutie 68/237 aangenomen. Daarmee werd het Decennium voormensen van Afrikaanse afkomst uitgeroepen (hierna: het Decennium). DitDecennium liep van 1 januari 2015 tot en met 31 december 2024. Deresolutie riep alle VN-lidstaten op actie te ondernemen tegen rassendiscri-minatie en vreemdelingenhaat en daarmee samenhangende onverdraag-zaamheid (op grond van huidskleur, afkomst of nationale of etnischeafkomst). Zodat alle fundamentele rechten en vrijheden van mensen vanAfrikaanse afkomst beschermd en gewaarborgd werden.Het Decennium kende drie pijlers, welke hieronder kort zijn samengevat:1)Erkenning: het vergroten van kennis en bewustwording overuitsluiting, discriminatie en vooroordelen, het verbreden vanonderzoek hierover, en het stimuleren van positieve beeldvorming.2)Rechtvaardigheid: het herdenken en verwerken van het slavernijverle-den. Zoals meer aandacht voor het slavernijverleden in onderwijs, deborging van een nationale herdenking, en het voorkomen vanracisme, waaronder etnisch profileren.3)Ontwikkeling: de bestrijding van arbeidsmarktdiscriminatie enjeugdwerkloosheid; de bevordering van diversiteit en gelijke kansenbinnen het onderwijs, en het bestrijden van racisme en discriminatiein de sport.Het Decennium is aangewend om de aanpak van racisme in Nederland teversterken. Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) kst-30950-459ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4591 was het coördinerende departement, maar voerde niet alle beleidsmaatre-gelen uit. Meerdere departementen voeren beleidsmaatregelen uit die inlijn zijn met de doelen van het Decennium. Het Ministerie van Binnen-landse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is verantwoordelijk voor deopvolging van de excuses voor het Nederlands slavernijverleden en hetMinisterie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) coördineerde hetHerdenkingsjaar Slavernijverleden, dat van 1 juli 2023 tot en met 1 juli2024 liep.Op 31 december 2024 liep het Decennium af. In opdracht van SZW heeftRadar Advies een evaluatie uitgevoerd naar de Nederlandse invullinghiervan.Uitkomsten evaluatieonderzoekRadar Advies onderzocht in het voorliggende evaluatierapport hoe hetDecennium is verlopen. In de evaluatie heeft Radar Advies in kaartgebracht welke relevante politiek-maatschappelijke ontwikkelingen zijsignaleren, welke activiteiten er tijdens het Decennium zijn uitgevoerdonder de drie pijlers, wat de impact van deze activiteiten was, hoe hetproces is verlopen vanaf de lancering van het Decennium, en welke lessenwe kunnen trekken uit de evaluatie en welke prioriteiten relevant blijvenvoor de toekomst.Het onderzoek concludeert dat de uitvoering van het Decenniumgebrekkig was. In het rapport wordt ook ingegaan op politiek-maatschappelijke ontwikkelingen, in deze reactie wordt alleen ingegaanop de beleidsmatige conclusies. De belangrijkste conclusies van hetonderzoek worden hieronder samengevat. Voor alle conclusies enaanbevelingen verwijs ik u door naar het evaluatierapport in de bijlage.•Bij de start van het Decennium is niet gekozen voor een aparteprogrammacoördinatie. Ook zijn er rijksbreed of vanuit de VN geenextra middelen beschikbaar gesteld voor het Decennium. De coördina-tie kwam bij SZW te liggen zonder toekenning van extra middelen enmensen. Bij het ontbreken van centrale aansturing heeft dit vanaf hetbegin tot problemen in de uitvoering geleid.•Een gebrek aan coördinatie, transparantie en informatievoorzieningheeft geleid tot onrust en frustratie bij partners en belemmerdestructurele samenwerking. Er was behoefte aan een inclusieve enstrategisch gecoördineerde aanpak in de samenwerking met debetrokken gemeenschappen, om zo duurzame verandering tebewerkstelligen en om de gemeenschappen te versterken.•De informatievoorziening over het VN Decennium was beperkt,inconsistent en er was geen duidelijke communicatiestrategie. Het isde overheid onvoldoende gelukt om de verschillende gemeenschap-pen die vallen onder de doelgroep van het Decennium te bereiken.Daardoor is de samenwerking met het maatschappelijk middenveldbeperkt van de grond gekomen, en voelden niet alle gemeenschappenzich vertegenwoordigd in de uitgevoerde activiteiten. Ook heeftonduidelijke communicatie over de financiële middelen en deverdeling daarvan geleid tot wantrouwen richting de overheid.•Negatieve ervaringen met onder andere de communicatie, samenwer-king en de beschikbare middelen hebben geleid tot weerstand vanuitde betrokken gemeenschappen. Veel betrokkenen zijn teleurgesteldgeraakt omdat verwachtingen van het Decennium niet zijn waarge-maakt. Binnen een groot gedeelte van de gemeenschappen leefdebijvoorbeeld de verwachting dat er veel geld beschikbaar zou komenen zij daar regie over zouden krijgen.•Omdat niet alle activiteiten vanuit de departementen in het kader vande aanpak van anti-zwart racisme onder de vlag van het DecenniumTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4592 zijn uitgevoerd, en er geen monitoring plaats vond, is het lastig om deimpact van het Decennium precies in kaart te brengen.•Het merendeel van de respondenten heeft enige positieve veranderingervaren in de afgelopen 10 jaar op twee van de drie pijlers; erkenningen rechtvaardigheid. Veranderingen werden echter vaak niet (eendui-dig) toegeschreven aan het Decennium, maar eerder aan brederemaatschappelijke bewegingen zoals Black Lives Matter.•Wantrouwen naar de overheid is evident en door de wijze waarop hetDecennium is uitgevoerd niet verminderd. Het evaluatieonderzoekconcludeert dat onderliggende mechanismen zoals de doorwerkingvan het koloniaal en slavernijverleden bijvoorbeeld in de vorm vaninstitutioneel racisme hieraan ten grondslag liggen. In de uitvoeringvan het Decennium is onvoldoende rekening gehouden met dergelijkefundamentele mechanismen. Het bewustzijn hierover is binnen SZW inde loop van het Decennium wel toegenomen.Reactie op de bevindingenDe lessen uit het afgelopen Decennium hebben duidelijk gemaakt dat omdaadwerkelijk impact te hebben, een gerichte programmaorganisatie,interdepartementale coördinatie, structurele- en transparante communi-catie met betrokken maatschappelijke organisaties en zelforganisaties, enduurzame financiële inzet nodig zijn. Als overheid (h)erkennen we dezelessen. Deze zijn onder andere meegenomen in de wijze waarop hetHerdenkingsjaar Slavernijverleden bij OCW en het Programma Slavernij-verleden bij BZK zijn ingericht, alsmede binnen de preventieve aanpak vananti-zwart racisme binnen SZW. Inhoudelijke punten zijn tevens meege-nomen in het beleid gericht op de aanpak van anti-zwart racisme.Volgens de onderzoekers laat het evaluatieonderzoek in de kern zien dathistorisch beladen mechanismen en systemen van uitsluiting door deoverheid een cruciale rol spelen in de relatie tussen de overheid en debetrokken gemeenschappen. Met name aan de start van het Decenniumwas SZW zich hier onvoldoende bewust van. Het bewustzijn hierover,maar ook over bredere zaken zoals institutioneel racisme, is in de loop derjaren binnen de overheid toegenomen. In de relatie tussen de overheid ende betrokken gemeenschappen speelt dit een belangrijke rol.De blijvend relevante thema’s die uit de evaluatie van het VN Decenniumnaar voren kwamen passen onder het huidige beleid van onder andereBZK, OCW, SZW, VWS en JenV:•het vergroten van kansengelijkheid;•tegengaan van discriminatie en racisme;•bewustwording van koloniaal en slavernijverleden;•tegengaan van etnisch profileren, onder andere door de politie.In de beleidsinzet van de betrokken departementen zal blijvend aandachtzijn voor de aanpak van anti-zwart racisme en discriminatie en racisme inde brede zin. De inzet van SZW specifiek op de preventieve aanpak vananti-zwart racisme, richt zich op alle Afro-Nederlandse gemeenschappen,en niet alleen op de nazaten van het Nederlands Trans-Atlantischslavernijverleden. De Kamer zal worden geïnformeerd over de voortgangvan de diverse projecten en initiatieven via de voortgangsbrievenSlavernijverleden die BZK periodiek naar uw Kamer stuurt.Invulling Tweede VN Decennium voor Mensen van AfrikaanseAfkomstDe VN heeft, in consensus, op 17 december 2024 besloten om van 2025tot en met 2034 een tweede VN Decennium voor mensen van AfrikaanseTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4593 afkomst uit te roepen. Voor het tweede VN Decennium gelden dezelfdedrie pijlers; erkenning, rechtvaardigheid en ontwikkeling. De pijlers vanhet tweede Decennium overlappen voor een groot gedeelte met de lijnvan het huidige beleid.Voor de bestrijding van de doorwerking van het slavernijverleden, hetborgen van een jaarlijkse herdenking, en meer kennis en bewustwordingover het slavernijverleden zijn substantiële middelen beschikbaar. Er isdoor het vorige kabinet € 100 miljoen beschikbaar gesteld voor subsidie-regelingen voor maatschappelijke initiatieven en € 100 miljoen voorbeleidsintensiveringen. De middelen worden gelijk verdeeld overSuriname, Caribisch en Europees Nederland.1 Ook is er structureel € 8miljoen beschikbaar voor het Herdenkingscomité Slavernijverleden.2Daarnaast waren er voor het Herdenkingsjaar, door OCW, twee subsidie-fondsen van in totaal 7.2 mln. opgezet, en in 2030 zal het NationaalSlavernijmuseum zijn deuren openen.Ook werken betrokken ministeries binnen hun eigen domein aan debestrijding van anti-zwart racisme en discriminatie en racisme in de bredezin. Deze inzet richt zich onder andere op de bestrijding van arbeidsmarkt-discriminatie en stagediscriminatie, investeringen in meerjarig onderzoeknaar de doorwerking van het slavernijverleden en bescherming enbehoud van cultureel erfgoed, en de bestrijding van discriminatie enracisme in de sport en in de zorg. Deze inzet is gebaseerd op bewezenwerkzame mechanismen zoals het vergroten van kennis en bewust-wording, het tegengaan van stereotypering en (onbewuste) vooroordelen,het vergroten van empathie en het bestendigen van een positieve socialenorm van gelijkwaardigheid en wederzijds respect.Gezien de brede scope van de huidig beleidsinzet en de grote overlap metde doelstellingen van het tweede Decennium, maar ook bij het gebrek aanfinanciële middelen, zal er geen separaat programma worden opgezet inhet kader van het tweede Decennium. De aanpak van discriminatie enracisme is desalniettemin een blijvende prioriteit voor de betrokkenministeries. Voor SZW via een blijvende en gerichte inzet op de preventievan anti-zwart racisme. Voor BZK in het tot uitvoering brengen van hetProgramma Slavernijverleden en als coördinerend departement voor deaanpak van discriminatie grondenbreed. Deze aanpak is opgenomen inhet Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme van 2022 en2023. Het kabinet en de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie enRacisme werken momenteel aan een Nationaal Programma metmeerjarenagenda.De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J.N.J. NobelDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M. Uitermark1Kamerstuk 36 284, nr. 1 en Kamerstuk 36 284, nr. 362Kamerstuk 36 284, nr. 44Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4594