Capaciteit jeugdgevangenissen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202524 587Justitiële Inrichtingen28 741JeugdcriminaliteitNr. 994 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 november 2024Met deze brief informeer ik uw Kamer over de stand van zaken van hetcapaciteitstekort in de jeugdgevangenissen en de aanstaande capaciteits-uitbreidingen. Daarnaast doe ik in deze brief de toezeggingen gestand dieik heb gedaan in het commissiedebat Justitiële Jeugd op 5 september2024 en in het commissiedebat Gevangeniswezen en tbs op 2 oktober2024.1 Ook informeer ik u over de vertraging van het onderzoek naar dekenmerken van jongeren in jeugdgevangenissen. Tot slot ga ik in op dewijze waarop ik uitvoering heb gegeven aan de motie van het lid Lahlah(GroenLinks/PvdA) c.s. over voortzetting van onderwijs voor jongeren inhet gevangeniswezen.2Huidige capacitaire situatie jeugdgevangenissenZoals eerder met uw Kamer gedeeld kampen de jeugdgevangenissen allangere tijd met hoge capaciteitsdruk als gevolg van de arbeidsmarkt-krapte. Daarnaast is er sprake van een stijgende behoefte aan gebouwe-lijke en personele capaciteit.3 Jongvolwassenen die niet in een jeugdge-vangenis kunnen worden geplaatst worden als gevolg daarvan in hetgevangeniswezen (voor volwassenen) geplaatst, terwijl ook daar grotecapaciteitstekorten zijn. In september waren dat er gemiddeld 53. Daarvanbevonden zich 44 jongvolwassenen in de speciaal voor deze doelgroepvrijgemaakte afdelingen in Justitieel Complex Zeist (JC Zeist) en Peniten-tiaire Inrichting Almelo (PI Almelo) en 9 elders in het gevangeniswezen.Om aan de toegenomen behoefte te voldoen wordt de capaciteit van dejeugdgevangenissen uitgebreid. Op 1 oktober 2024 heeft de nieuwejeugdgevangenis De Haven haar deuren geopend. In tegenstelling tot de1Nummer: TZ202409–018 en nummer TZ202410–0142Kamerstukken II 2023/24, 24 587, nr. 957.3Kamerstukken II 2023/24, 24 587, nr. 965 en 28 741, nr. 119. Ook het tekort aan passende entijdig beschikbare jeugdhulp vertraagt de uitstroom uit de jeugdgevangenissen. kst-24587-994ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9941 eerdere planning4 zijn daar niet één, maar twee leefgroepen geopend (intotaal 20 nieuwe plekken). De ingebruikname van de overige leefgroepenvolgt zodra daarvoor voldoende personeel beschikbaar is. Op dit momentis de verwachting dat er vanaf januari 2025 gefaseerd nog 44 plekken bijkomen. Uiteindelijk zal jeugdgevangenis De Haven in totaal over 64plekken beschikken. Daarnaast wordt in jeugdgevangenis Teylingereindnaar verwachting vóór de zomer van 2025 een extra leefgroep (tiennieuwe plekken) geopend. Tot slot zal in Rijksjeugdgevangenis DenHey-Acker de leefgroep die in mei 2024 tijdelijk is gesloten om hetpersoneel op de andere leefgroepen in te zetten, in november 2024worden heropend (tien bestaande plekken).Tijdens het commissiedebat Justitiële Jeugd op 5 september 2024(Kamerstuk 28 741, nr. 122) heb ik aangegeven te verwachten dat decapaciteit van de jeugdgevangenissen voor de zomer van 2025 groten-deels op orde zou zijn. Alhoewel de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) metman en macht werkt aan de capaciteitsuitbreidingen blijft dit eenuitdaging waarbij afhankelijkheid van de noodzakelijke randvoorwaardenzoals gelijkblijvende instroom, behoud van personeel en werving vannieuw personeel groot is en de ontwikkelingen daarbinnen slechts beperktkunnen worden beïnvloed door de DJI. Ik verwacht, op basis van dehuidige prognoses, dat de capaciteit van de jeugdgevangenissen na dezomer van 2025 op orde is.Daarmee doe ik de toezegging gestand die iktijdens het Commissiedebat Gevangeniswezen en tbs op 2 oktober hebgedaan om schriftelijk terug te komen op de vraag van het KamerlidBoswijk of de afdelingen voor jongvolwassenen in het gevangeniswezeneen tijdelijke situatie betreft. Tijdens dat debat vroeg het Kamerlid Boswijkook of er jongvolwassenen worden geplaats in een penitentiaire inrichtingin Veenhuizen. Dat klopt niet. De nieuwe plekken in Veenhuizen betreffentwee leefgroepen in een jeugdgevangenis.Overcapaciteit KVJJ’s inzetten voor capaciteitstekort jeugdge-vangenissenTijdens het Commissiedebat Justitiële Jeugd van 5 september 2024 heb ikKamerlid Van der Werf (D66) toegezegd schriftelijk in te gaan op demogelijkheden om de overcapaciteit van de Kleinschalige VoorzieningenJustitiële Jeugd (KVJJ’s) in te zetten voor het opvangen van het capaci-teitstekort in de jeugdgevangenissen.5 Aanleiding voor deze toezeggingvormde het onderzoek Vrijheidsbeneming op maat: jongeren op de juisteplaats waar het Kamerlid in het debat aan refereerde.6Beoordeling van het onderzoekIn het aangehaalde onderzoek concluderen de onderzoekers dat jongerenin de KVJJ in Amsterdam in de periode 2016 tot en met 2018 nietverschillen van jongeren in de jeugdgevangenissen wat betreft hun risico-en beschermende factoren. Er is een aantal redenen waarom ditonderzoek mij geen aanleiding geeft om de overcapaciteit van de KVJJ’sin te zetten voor het capaciteitstekort in de jeugdgevangenissen.1.In dit onderzoek is slechts één van de vijf KVJJ’s onderzocht, waardoorde conclusies niet representatief zijn voor de gehele populaties van deKVJJ’s.2.In dit onderzoek zijn de gegevens gebruikt van jongeren die in deperiode van september 2016 tot en met november 2018 in de KVJJ inAmsterdam of in een jeugdgevangenis zijn geplaatst. Deze periode is4Kamerstukken II 2023/24, 28 741, nr. 119.5Nummer: TZ202409–0186R. van Tilburg et. al, Kinder- & Jeugdpsychotherapie, jaargang 50, nummer 1, 2023.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9942 enigszins gedateerd. Mijn ambtsvoorganger heeft uw Kamer op14 september 2023 het Eindrapport Monitor Kleinschalige Voorzienin-gen Justitiële Jeugd toegestuurd, waarin alle vijf de KVJJ’s in deperiode januari 2021 tot en met februari 2023 zijn gevolgd. In datonderzoek wordt onder andere geconcludeerd dat de doelgroep van deKVJJ niet dezelfde is als die van de jeugdgevangenis, maar ook datdeze geen harde afbakening kent. Verder wordt in het eindrapportgeconcludeerd dat de KVJJ’s toegevoegde waarde hebben primairvoor de «lichtere» voorlopig gehechten en daarnaast als regionaleuitstroomvoorziening voor jongeren met een PIJ-maatregel.3.De onderzoekspopulatie (minderjarigen die maximaal 100 dagen ineen KVJJ of jeugdgevangenis verbleven) is representatief voor deKVJJ’s, maar niet voor de jeugdgevangenis. In de jeugdgevangenisverblijven namelijk ook veel jongvolwassenen en jongeren die langerdan 100 dagen vastzitten.4.In dit onderzoek zijn de doelgroepen van de KVJJ en jeugdgevangenisvergeleken aan de hand van risico- en beschermende factoren. Deonderzoekers constateren dat er mogelijk verschillen zijn tussen degroepen, maar dat die met de gebruikte risicotaxatie-instrumenten nietkunnen worden aangetoond. Ik denk dat die verschillen er zijn. Deonderzochte factoren komen namelijk slechts gedeeltelijk overeen metde plaatsingscriteria waarmee de Divisie Individuele Zaken (DIZ) vande DJI, namens mij, per jongere beoordeelt of plaatsing in de KVJJveilig en verantwoord is. Naast risico- en beschermende factoren kijktde DIZ onder andere ook naar de motivatie van de jongere, eventuelenabijheid van slachtoffers, eventuele medeverdachten in de KVJJ,mediagevoeligheid en de reistafstand naar dagbesteding. Het wegenvan alle plaatsingscriteria zou naar verwachting een ander beeldopleveren van de verschillen tussen de doelgroep voor de KVJJ en dievoor de jeugdgevangenis.Benutten van de potentie van de KVJJ’sTegelijkertijd zijn de uitkomsten van dit onderzoek opvallend en vind ik hetbelangrijk om de KVJJ’s zo optimaal mogelijk te benutten, zeker in dezetijd van capacitaire krapte. Hiervoor is scherpte nodig van de jeugdstraf-rechtketen. Jongeren worden namelijk niet standaard in een KVJJgeplaatst. Ze moeten «actief» door ketenpartners bij de DIZ wordenaangemeld. Bij de voorgeleiding van een strafzaak kan de Raad voor deKinderbescherming (RvdK) – bij minderjarigen – of de volwassenreclas-sering – bij jongvolwassenen – een plaatsingsadvies voor het uitvoerenvan de voorlopige hechtenis in een KVJJ geven.Wanneer een jongere of jongvolwassene in een (jeugd)gevangenisverblijft is het aan de DJI om te beoordelen of een jongere zich (alsnog)leent voor doorplaatsing naar een KVJJ. Om de doorstroom naar deKVJJ’s te bevorderen is in de zomer van 2021 in alle jeugdgevangenisseneen functionaris aangesteld.7 Daarnaast is dit ook een punt van aandachtin het zogeheten nazorgoverleg, waar de nazorg onder regie van de RvdKen samen met de ketenpartners (jeugdgevangenis, (jeugd)reclassering engemeente) wordt georganiseerd. Voor sommige jongeren met eenPIJ-maatregel of jeugddetentie kan het passend zijn om in een laatste fasevan hun straf of maatregel in een KVJJ te verblijven. Ik zal de komendetijd blijven sturen op het doorplaatsen van jongeren van de (jeugd)gevan-genis naar de KVJJ’s door de verantwoordelijkheid van de ketenpartnersin dit proces bij hen onder de aandacht brengen.7Kamerstukken II 2021/22 24 587, nr. 809.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9943 Een andere mogelijkheid om de instroom dan wel doorstroom naar deKVJJ’s te verhogen is door de eerder genoemde plaatsingscriteria teverruimen. Echter, deze zijn in februari 2023, in afstemming met dejeugdstrafrechtketenpartners, nog herijkt. Door deze herijking kan de DIZbij de plaatsing beter maatwerk toepassen. Ik vind het onwenselijk om deplaatsingscriteria zo kort na deze herijking opnieuw aan te passen.Bovendien ben ik ervan overtuigd dat aanpassing van de criteria omwillevan het ontlasten van de jeugdgevangenissen onverantwoorde veilig-heidsrisico’s oplevert.Onderzoek en bezettingsnorm KVJJ’sIk heb verder aan het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrumgevraagd om onderzoek te doen naar de doeltreffendheid en doelma-tigheid van de KVJJ’s. Ik verwacht dat dit onderzoek begin 2025 zalstarten. Daarnaast werk ik aan een verantwoorde bezettingsnorm voor deKVJJ’s, zodat de (potentiële) doelgroep en beschikbare capaciteit zichgoed tot elkaar verhouden.Vertraging onderzoek naar kenmerken jongeren in jeugdgevange-nissenDe Academische Werkplaats Risico Jeugd doet momenteel onderzoeknaar de kenmerken van jongeren die in een jeugdgevangenis verblijven.Mijn ambtsvoorganger heeft uw Kamer eerder laten weten dat ditonderzoek eind 2024 wordt afgerond.8 Helaas heeft het onderzoekvertraging opgelopen in het dataverzamelingsproces. Voor dit onderzoekworden veel dossiers verzameld en geanalyseerd. Deze dossiers op eenveilige manier ontsluiten heeft langer geduurd dan waar in de planningrekening mee is gehouden. Ik verwacht het onderzoek na de zomer van2025 aan uw Kamer te kunnen aanbieden.Onderwijs aan jongvolwassenen in het gevangeniswezenDe jongeren die vanwege het capacitaire tekort in de jeugdgevangenissenin het gevangeniswezen verblijven, ontvangen geen onderwijs op de wijzewaarop onderwijs gegeven wordt in de jeugdgevangenissen. Hieroverdiende Kamerlid Lahlah een motie in die opriep tot het onderzoeken vande mogelijkheden waarop jongeren tijdens hun verblijf in het gevangenis-wezen toch hun onderwijs kunnen voortzetten als zij dat willen. Op mijnverzoek heeft de DJI onderzocht of en zo ja, op welke wijze uitvoering kanworden gegeven aan deze motie. Hierbij infomeer ik u over de uitkomstenvan dit onderzoek.9Zoals eerder met uw Kamer is gedeeld10 zijn de onderwijsmogelijkhedenin het gevangeniswezen voor deze doelgroep beperkt. Het onderzoek vande DJI heeft dat opnieuw bevestigd. De beperkingen hebben de volgendeoorzaken.1.Aansluiting van de jongvolwassenen bij de onderwijsmogelijkhedenvoor volwassenen heeft tot gevolg dat deze groepen worden ver-8Kamerstukken II, 2022–2023, 24 587, nr. 921.9Daarnaast doe ik hiermee de toezegging gestand die ik in het commissiedebat justitiële jeugdop 5 september 2024 heb gedaan om uw Kamer in het najaar te informeren over de stand vanzaken rondom de uitvoering van de motie-Lahlah c.s. over de voortzetting van onderwijs voorjongeren in detentie/volwassendetentie.10Kamerstukken II 2023/24, 28 741, nr. 119.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9944 mengd. Dit gaat in tegen de wens die is uitgesproken in de aangeno-men motie van Kamerlid Ceder.112.De mogelijkheden tot het bieden van gezamenlijk onderwijs is door depersonele krapte bovendien zeer beperkt en gaat ten koste van deonderwijsmogelijkheden voor volwassenen.3.De gemiddelde verblijfsduur van jongvolwassenen in het gevangenis-wezen is dusdanig kort dat een vorm van praktijkopleiding niethaalbaar is (gemiddeld 30 dagen).4.De activiteiten die voor jongvolwassenen worden ontplooid in JC Zeisten in PI Almelo zijn zo ingepland in het dagprogramma dat eventueelgebruik van het volwassenonderwijs door jongvolwassenen ten kostegaat van andere activiteiten in het dagprogramma, waaronder hetaanbod van de Life Changing Group dat specifiek is toegespitst op dedoelgroep; zie verder hierna.5.Online onderwijs is niet mogelijk omdat de benodigde voorzieningen(ruimte, ICT, personeel) op dit moment niet veilig beschikbaar zijn.Online onderwijs vormgeven kost dusdanig veel tijd dat het zouworden ingehaald door de geplande capaciteitsuitbreiding van dejeugdgevangenissen.Op dit moment ontvangen de jongvolwassenen in JC Zeist en PI Almeloeen educatief, creatief en sportief aanbod van de Life Changing Groupbestaande uit – onder meer – muziek, sport, geschiedenis, Nederlandsetaal en staatsinrichting.12 Ook krijgen ze bijvoorbeeld les in ondernemer-schap, waar ze basiswiskunde leren en economie. Dit aanbod wordtverzorgd door gekwalificeerde docenten, topsporters, muzikanten enproducers. Het doel hiervan is de kans op recidive aanzienlijk te vermin-deren.13 Ik ben van oordeel dat het aanbod van de Life Changing Groupbeter aansluit bij de behoefte van doelgroep dan de aangedragen optiesom de jongvolwassenen te laten deelnemen aan het onderwijsaanbodvoor volwassenen of hen online onderwijs te laten volgen.Verder is het mogelijk gebleken om via contact met de school vanherkomst jongeren de mogelijkheid te bieden hun studiemateriaalbeschikbaar te stellen zodat ze geen onnodige vertraging oplopen.Ik zie op dit moment geen aanvullende mogelijkheden om het educatieveaanbod van de jongvolwassenen in het gevangeniswezen uit te breiden,mede in het licht van de aanstaande capaciteitsuitbreiding in dejeugdgevangenissen.SlotDe capaciteitsproblematiek blijft dwingen tot scherpe keuzes. En hoewelde DJI doet wat redelijkerwijs binnen haar mogelijkheden ligt, zijn diemogelijkheden op dit moment helaas nog steeds zeer beperkt. Tegelij-kertijd stemt het perspectief op capaciteitsuitbreiding bij de jeugdgevan-genissen mij voorzichtig optimistisch. Ik informeer uw Kamer in hetvoorjaar van 2025 (opnieuw) over de ontwikkelingen rondom de jeugdge-vangenissen en de KVJJ’s.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,I. Coenradie11Kamerstukken II 2022/23 24 587, nr. 893. Hierin wordt de regering verzocht om zich in tespannen om, wanneer jongvolwassenen in het gevangeniswezen worden geplaatst, dit tedoen op een specifieke jongvolwassenengroep met op deze groep afgestemde begeleiding,scholing en een op deze groep afgestemd regime12Kamerstukken II 2022/23 24 587, nr. 927, 2023/24, 28 741, nr. 115.13Over ons – Life Changing GroupTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9945