Jaarlijkse rapportages mestbeleid

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202433 037MestbeleidNr. 547 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSEL-ZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 juli 2024Hierbij informeer ik u over twee jaarlijkse rapportages over het mestbeleidin relatie tot de derogatie. Het gaat om het rapport «Landbouwpraktijk enwaterkwaliteit op landbouwbedrijven aangemeld voor derogatie 2022»,door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) enWageningen Economic Research (bijlage 1), dat ik u mede namens deMinister van Infrastructuur en Waterstaat toestuur, en de «RapportageNederlands Mestbeleid 2023», door de Rijksdienst voor OndernemendNederland (RVO) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)(bijlage 2). Met het RIVM-rapport «Landbouwpraktijk en waterkwaliteit oplandbouwbedrijven aangemeld voor derogatie 2022» en de «RapportageNederlands Mestbeleid 2023» wordt invulling gegeven aan de rapportage-verplichting uit de derogatiebeschikking (nr. 2022–2069 EU).Landbouwpraktijk en waterkwaliteit op landbouwbedrijvenaangemeld voor derogatie in 2021Het RIVM-rapport «Landbouwpraktijk en waterkwaliteit op landbouwbe-drijven aangemeld voor derogatie in 2022» geeft een analyse over heteffect van derogatie op de waterkwaliteit in 2022. Een bedrijf met eenderogatievergunning mag onder voorwaarden meer dan 170 kg stikstofuit graasdiermest per hectare aanwenden, waarvoor de belangrijkstevoorwaarde is dat het areaal van een landbouwbedrijf met derogatie voorminimaal 80% uit grasland bestaat. In de rapportage komt naar voren datde kwaliteit van het grondwater onder bedrijven met een derogatiever-gunning in 2022 verbeterde ten opzichte van voorgaande jaren. In 2023lag in de meeste regio’s de gemiddelde concentratie nitraat in hetbovenste grondwater op derogatiebedrijven onder de norm van 50milligram per liter grondwater. Alleen in het zuiden en midden van deZandregio was de nitraatconcentratie gemiddeld genomen even hoog alsde norm van 50 milligram per liter grondwater. Dit rapport is gebaseerdop metingen van grondwater onder derogatiebedrijven, metingen vangrondwater onder andere type landbouwbedrijven (uit het Landelijk kst-33037-547ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 037, nr. 5471 Meetnet effecten Mestbeleid) maken geen onderdeel uit van dit rapport.Zoals bekend, ook bij de Europese Commissie, is onder een derogatiebe-drijf de grondwaterkwaliteit veelal beter dan onder andere landbouwbe-drijven; dat hangt samen met het hoge aandeel grasland.Rapportage Nederlands Mestbeleid 2023MestproductieIn de rapportage zijn de definitieve cijfers opgenomen van de fosfaat- enstikstofexcretie in 2023 door de Nederlandse veehouderij, zoals samenge-steld door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Uit de cijfers blijktdat de totale mestproductie in Nederland, uitgedrukt in kilogrammenmest, in 2023 iets is toegenomen ten opzichte van 2022 ondanks dat hetgehalte stikstof en fosfaat is afgenomen.1 De stikstofproductie is daarbijverder gedaald naar 463,5 miljoen kg en ligt daarmee zowel onder het in2023 geldende plafond van 504,4 miljoen kg stikstof als onder het plafondvan 489,4 miljoen kg stikstof als neergelegd in artikel 4, tweede lid, van dederogatiebeschikking (2022/2069/EU). Daarnaast is sprake van een afnamevan de productie van fosfaat in dierlijke mest naar 147,5 miljoen kgfosfaat, dat daarmee ook onder het nationale plafond in 2023 van 172,9ligt en onder het niveau ligt van 150,7 miljoen kg fosfaat, als beschrevenin de derogatiebeschikking.De productie van stikstof door melkvee is iets toegenomen naar 273,8miljoen kg stikstof. De fosfaatproductie van melkvee is in 2023 afgenomennaar 75,6 miljoen kg fosfaat. In 2023 is de stikstof- en fosfaatproductie vanvarkens verder gedaald naar respectievelijk 81,7 miljoen kg stikstof en32,8 miljoen kg fosfaat. De stikstofproductie van pluimvee is in 2023 tenopzichte van 2022 gedaald naar 52,6 miljoen kg stikstof. De fosfaatpro-ductie van pluimvee nam in 2023 licht toe naar 23,0 miljoen kg fosfaat.Definitieve stikstofexcretie per sector (in miljoen kg stikstof)1Plafond22018202120222023Melkvee281,8289,9273,0269,2273,8Varkens99,196,688,988,681,7Pluimvee60,356,854,353,952,6Overig63,260,254,855,455,5Totaal504,4503,4471,0467,1463,51 Door afronding kan de som van de getallen afwijken van het totaal.2 Plafonds uit de Meststoffenwet zoals deze golden in 2023. Definitieve fosfaatexcretie per sector (in miljoen kg fosfaat)1Plafond22018202120222023Melkvee84,978,774,277,275,6Varkens39,737,634,534,432,8Pluimvee27,425,823,222,523,0Overig20,919,716,216,216,1Totaal172,9161,8148,0150,4147,51 Door afronding kan de som van de getallen afwijken van het totaal.2 Plafonds uit de Meststoffenwet zoals deze golden in 2023. 1In de tabellen in deze Kamerbrief zijn de cijfers over de fosfaat- en stikstofproductie in 2023opgenomen. Ten opzichte van 2022 is hierin een daling te zien. Wel nam de totale mestpro-ductie, uitgedrukt in kilogrammen mest, toe in 2023. Een overzicht hiervan is opgenomen intabel 2 van de bijgevoegde Rapportage Nederlands Mestbeleid 2023.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 037, nr. 5472 Derogatie deelnameIn 2023 nam het aantal aanmeldingen voor een derogatievergunning afmet 2,1% ten opzichte van 2022. Het percentage grasland op bedrijvenmet een derogatievergunning was gelijk aan voorgaande jaren met 88%.In de rapportage Nederlands mestbeleid 2023 wordt verslag gedaan overde resultaten van fysieke controles op bedrijven met een derogatiever-gunning voor zowel het jaar 2022 als 2023.Versterkte Handhavingsstrategie Mest (VHS Mest)Met de Versterkte Handhavingsstrategie (VHS) Mest wordt controle enhandhaving risicogericht ingezet om de naleving te vergroten. Daarvoor iser onder andere een gebiedsgerichte aanpak gericht op samenwerking,informatieuitwisseling en kennisoverdracht in risicogebieden en eenaanpak gericht op risicovolle schakels. In de gebiedsgerichte aanpak in dedrie geïdentificeerde gebieden – de Peel, de Gelderse Vallei en Twente –wordt samengewerkt door RVO, NVWA, waterschappen, omgevings-diensten en provincies door risicogericht analyses en controles uit tevoeren.1 januari 2023 is het realtime verantwoorden van mesttransporten (rVDM)definitief ingevoerd. Met de invoering van rVDM hebben de RVO en deNVWA met name ingezet op het overtuigen, instrueren en adviseren vande sector (preventief handhaven) zodat de overgang van papier naardigitaal melden van mesttransporten zo snel mogelijk zou plaatsvinden. Intotaal zijn er in 2023 650 fysieke controles meer uitgevoerd ten opzichtevan 2022, ondanks dat de toezichtsintensiteit iets lager is gebleken. In2023 is ook verder gewerkt aan de invoering van de koppeling van deimport en export van mest aan het rVDM. Dit traject is per 1 januari 2024volledig afgerond. Op basis van de vele gegevens in rVDM en deRVO-registers is gestart met innovatieve analyses om meer zicht te krijgenop ongewenste patronen in de mestsector. Op basis van de uitkomstenvan deze analyses worden acties uitgezet richting de NVWA en/of de RVOmet als doel de naleving van de mestregels te verbeteren.Daarnaast blijft de inzet van de RVO en de NVWA op inspectie vanintermediairs – geïdentificeerd als risicovolle schakel in de VHS –onverminderd hoog (in 2023 was de toezichtsintensiteit vanuit de NVWA13%). Daarnaast is voldaan aan de derogatievoorwaarde om 5,5% van devarkensbedrijven te controleren. In de rapportage Nederlands mestbeleid2023 worden naast de resultaten van fysieke inspecties op bedrijven meteen derogatievergunning voor het jaar 2023 ook verslag gedaan van defysieke inspecties op bedrijven met een derogatievergunning voor het jaar2022.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,F.M. WiersmaTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 037, nr. 5473