Resultaten impactanalyse naar maatregelen in de nacht op Schiphol

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 665Evaluatie SchipholbeleidNr. 529 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 januari 2025De nacht op Schiphol duurt van 23:00 tot 07:00 uur en is een periodewaarin verschillende belangen op en rondom de luchthaven samen-komen. Aan de ene kant is de nacht belangrijk voor een groot aantalluchtvaartmaatschappijen in hun huidige operatie. Aan de andere kantontstaat door het vliegen in de nacht hinder voor de omwonenden in deomgeving van Schiphol, die kan leiden tot slaapverstoring. Vanuit het doelom hinder te reduceren is een mogelijke (gedeeltelijke) nachtsluiting vande luchthaven dan ook meer dan eens aan de orde gekomen. Zo werd inde Luchtvaartnota 2020–2050 een onderzoek naar de meerwaarde van eennachtsluiting aangekondigd.1 Bovendien is het onderwerp in 2023geagendeerd door de luchthaven Schiphol zelf in het Achtpuntenplan.2Daarnaast heeft de Tweede Kamer op meerdere momenten aandachtgevraagd voor dit onderwerp.Eind 2023 is besloten een onderzoek te laten uitvoeren naar maatregelenin de nacht op Schiphol, de zogenoemde «impactanalyse nachtsluiting».De impactanalyse is recent afgerond. Het onderzoek beschouwt deeffecten van een gehele en twee vormen van een gedeeltelijke nacht-sluiting. Daarnaast komen alternatieve maatregelen gericht op denachtperiode aan de orde. Met deze brief wordt u geïnformeerd over deuitkomsten van de impactanalyse. Bijgevoegd vindt u de twee rappor-tages. Hiermee wordt de motie Krul3 afgedaan.Opzet impactanalyseDe impactanalyse bestaat uit twee onderzoeken. Het eerste is uitgevoerddoor PA Consulting, dat zich richt op impact op de luchtvaartsector. Hettweede is uitgevoerd door To70 e.a., dat zich richt op de impact op1https://www.luchtvaartindetoekomst.nl/onderwerpen/luchtvaartnota-2020-20502https://www.schiphol.nl/nl/schiphol-group/kiezen-voor-een-stiller-schoner-en-beter-schiphol/3Kamerstukken II 2023/24, 31 936, nr. 1105. kst-29665-529ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 665, nr. 5291 omgeving, de operatie op de luchthaven en landzijdige effecten. Met deimpactanalyse hebben de onderzoekers gedrag en effecten in de toekomstin beeld gebracht. De conclusies van het onderzoek geven daarmee eenindicatie van de impact van een gehele of gedeeltelijke nachtsluiting eneen aantal andere maatregelen op de sector en de omgeving. Hetonderzoek naar een nachtsluiting is gedaan aan de hand van drievarianten: (1) een sluiting van 23:00 tot 07:00 uur; (2) een sluiting van00:00 tot 05:00 voor aankomende vluchten en van 00:00 tot 06:00 uur voorvertrekkende vluchten; en (3) een sluiting van 00:20 tot 05:20 uur. In hetonderzoek is er vanuit gegaan dat de totale capaciteit van de luchthavenconstant blijft. Bij varianten 1 en 2 mogen vluchten vanuit de nachtsluitingalleen naar tijden buiten de nacht verplaatst worden (07:00 tot 23:00 uur).Bij variant 3 mogen vluchten ook binnen de nacht naar de resterende urenworden verplaatst. Daarnaast is een aantal alternatieve maatregelenonderzocht en beschreven. De onderzoekers die het eerste onderzoekhebben uitgevoerd, hebben vanuit hun uitvoerige expertise en doordiepte-interviews verkregen informatie, mogelijke gedragsreacties vanluchtvaartmaatschappijen bepaald en deze gemodelleerd. Het tweedeonderzoek bouwt voort op de informatie uit het eerste, om de impact opomgeving en operatie te beschouwen.ResultatenUit vergelijking van nachtregimes van luchthavens blijkt dat er zeerverschillend wordt omgegaan met nachtvluchten. Op sommige lucht-havens, ook die qua omvang vergelijkbaar zijn met Schiphol, geldt eengedeeltelijke nachtsluiting of zijn er beperkingen in (een deel van) denacht. Een voorbeeld is de luchthaven van Frankfurt, waar geen vluchtengepland worden tussen 23:00 en 05:00 uur. Wel is daar een uitwijklucht-haven voorhanden en wordt er in de laatste uren van de nacht vanaf 05:00uur veel gevlogen. Er zijn ook luchthavens die niet of nauwelijks beper-kingen hebben in de nacht en veel meer nachtvluchten accommoderendan Schiphol.Uit het eerste onderzoek blijkt dat alle onderzochte vormen van nacht-sluiting een impact op luchtvaartpartijen zullen hebben, voornamelijk opde luchtvaartmaatschappijen die op dit moment in de nacht actief zijn.Een nachtsluiting raakt in het bijzonder Transavia, die meer dan andereluchtvaartmaatschappijen op Schiphol gebruikmaakt van nachtvluchtenen beschikt over de nodige (nacht)slots hiervoor. Transavia opereertvolgens het model «vroeg vertrekken en laat aankomen», wat inhoudt dater zoveel mogelijk keer per dag vanaf Schiphol heen en weer wordtgevlogen. Een nachtsluiting van minimaal 5 aaneengesloten uren heeftdaardoor in alle gevallen impact op de manier waarop en het aantal keerdat Transavia op een dag heen en weer kan vliegen. Uit het onderzoekblijkt verder dat het effect op andere luchtvaartmaatschappijen verschiltper variant van een nachtsluiting. Een gehele nachtsluiting (variant 1)heeft niet alleen een negatief effect op de vrachtmaatschappijen envakantiemaatschappijen die gebruikmaken van nachtvluchten, maar ookKLM en de huboperatie van Schiphol ondervinden in deze variantnegatieve effecten. Een gedeeltelijke nachtsluiting (variant 2 en 3) heeftmet name impact op vrachtmaatschappijen (met name de integrators DHLen FedEx) en op vakantiemaatschappijen (met name Transavia). Bij dederde variant is de impact wel beduidend beperkter, maar een negatiefeffect op Transavia en vrachtmaatschappijen is in deze derde variant nogsteeds aanwezig.Het onderzoek laat zien dat voor luchtvaartmaatschappijen die beschikkenover nachtslots op Schiphol, in de latere nacht en ochtend weinigalternatieven bestaan voor het verplaatsen van nachtvluchten. DezeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 665, nr. 5292 partijen kunnen maar beperkt hun vluchten – vanuit de periode dat deluchthaven gesloten is – herplannen naar een ander commercieelaantrekkelijk tijdstip buiten de periode van de nachtsluiting. Hierdoorkunnen deze luchtvaartmaatschappijen een deel van hun vluchten nietmeer uitvoeren. Het gevolg hiervan is dat een deel van deze luchtvaart-maatschappijen hun op Schiphol gestationeerde vloot minder rendabelzullen kunnen inzetten.Het tweede onderzoek, over de impact op de omgeving, laat zien dat eennachtsluiting zorgt voor een aaneengesloten periode van rust en leidt toteen algehele afname van het aantal vluchten in de nacht. Dit heeft eenpositief effect op het berekend aantal ernstig slaapverstoorden in denacht. Een gevolg van een nachtsluiting is een verplaatsing van vluchtennaar de randen van de nacht en de dag waardoor het aantal vluchten indeze perioden toeneemt. Dit heeft vervolgens ook een effect op deverdeling van het verkeer over de verschillende banen en het daarbijbehorende routegebruik. Bij de volledige nachtsluiting (variant 1) is eentoename van vliegverkeer over de dag te verwachten. Dit leidt tot relatiefgrote toenames in de late avond en de vroege ochtend. Ook legt dit meerdruk op de operatie, omdat het aantal vluchten per uur toeneemt en erpas vanaf 07:00 uur weer gevlogen kan worden. Bij de andere tweevarianten zijn deze effecten minder groot. Met name bij variant 3 ontstaater minder druk op de periode net buiten de nachtsluiting. Deze variantkent de kortste nachtsluiting, wat leidt tot minder verplaatsing vanvluchten. Bovendien mag bij variant 3 in de resterende uren van de nachtherpland worden, waardoor de al beperktere verplaatsingseffecten meerworden verdeeld over de uren.Uit een overzicht van beschikbare onderzoeken die in het rapport van To70e.a. worden aangehaald, komt naar voren dat een aaneengeschakeldeperiode van rust in de nachtperiode effectief is voor het reduceren van(ernstige) slaapverstoring. Een negatief effect van een nachtsluiting kanzijn dat dit leidt tot een verzwaring van de hinder in de randen van denacht dan wel de dag. Dit is een aandachtspunt. In de impactanalyse isuitgegaan van een constant blijvende totale capaciteit van de luchthaven.Om verzwaring van hinder in de randen van de nacht te voorkomen, zoueen nachtsluiting in dat geval gepaard moeten gaan met verdereexploitatiebeperkingen. Deze situatie is niet onderzocht, maar verwachtmag worden dat dit een verzwaring betekent van de impact op deluchtvaartsector, met name op de hiervoor beschreven partijen die in denacht actief zijn.Een belangrijk algemeen aandachtspunt bij een (gedeeltelijke) nacht-sluiting van Schiphol is dat daarmee, gedurende die nachtsluiting, geenenkele luchthaven in Nederland open is. Dit heeft gevolgen voorvertraagde vluchten naar Schiphol, maar ook voor vertraagde vluchtennaar Rotterdam The Hague Airport en Eindhoven Airport, die op ditmoment buiten de openingstijden van die luchthavens uitwijken naarSchiphol.Naast de verschillende varianten van een nachtsluiting, is ook een aantalalternatieve maatregelen onderzocht die kunnen bijdragen aan hetverminderen van hinder in de nacht. Eén van die maatregelen is hetuitbreiden van het verbod op luidruchtige categorieën vliegtuigen. Tenopzichte van de huidige maatregel in de balanced approach-procedure,kan dit verbod een behoorlijk geluidseffect hebben. Als deze maatregel opkorte termijn zou worden ingevoerd zou dit voor partijen als Transavia weloperationele uitdagingen opleveren. Dit komt doordat Transavia op ditmoment nog niet over een groot aantal toestellen beschikt die zoudenvoldoen aan deze maatregel. Op de (middel)lange termijn zal door degeplande vlootvernieuwing de oudere generatie vliegtuigen wordenuitgefaseerd, waardoor de operationele impact van een dergelijkeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 665, nr. 5293 maatregel beperkter is. Een andere alternatieve maatregel is eenboetesysteem voor vertraagde vluchten in de nacht. De onderzoekersmenen dat dit een effectieve maatregel kan zijn als de boetes hooggenoeg zijn. Een negatief effect voor passagiers kan zijn dat hierdoormeer vluchten worden geannuleerd en de volgende dag wordenuitgevoerd. Tot slot concluderen de onderzoekers dat het verhogen vantarieven in de nacht een weinig effectieve alternatieve maatregel is. Zijconstateren dat de tarieven voor nachtvluchten op Schiphol al in hogemate gedifferentieerd zijn. Overige maatregelen die in de impactanalysezijn beschreven, leiden naar verwachting niet of in zeer beperkte mate totvermindering van hinder in de nacht.Relatie tot balanced approach-procedureIn het regeerprogramma heeft het kabinet onder andere afgesproken dathet de geluidbelasting van Schiphol met 20 procent wil terugdringen.Hiervoor wordt momenteel de Europese balanced approach-proceduredoorlopen. Als invulling daarvan is een gefaseerde aanpak met daarbijeen pakket met maatregelen aangekondigd, dat per november 2025 onderandere minimaal 15 procent minder berekende ernstig gehinderden moetrealiseren.4 Drie maatregelen uit het pakket zijn specifiek gericht op denachtperiode: de vrijwillige inzet van KLM om luidruchtigere en groteretoestellen in de nacht te vervangen voor stillere en kleinere; het verbod ophet vliegen met luidruchtige categorieën toestellen (met een cumulatievemarge van >-13 EPNdB) en het verlagen van het aantal toegestanenachtvluchten van 32.000 naar 27.000 op jaarbasis. Met deze maatregelenwordt de (sub)doelstelling van het geluidsdoel voor de nachtperioderuimschoots gehaald.VervolgDeze impactanalyse is geen onderdeel van het maatregelenpakket voorSchiphol per november 2025. De resultaten van de impactanalyse wordenbetrokken bij de invulling van de resterende 5 procent van hetgeluidsdoel. Het kabinet zal gedurende het eerste jaar na invoering vanhet maatregelenpakket, monitoren of de doelen worden behaald. Vanafnovember 2026 zal besluitvorming plaatsvinden over concrete maatre-gelen waarmee het resterende percentage zal worden ingevuld.5Afhankelijk van het type maatregelen dat nodig is om het resterendepercentage van het geluidsdoel in te vullen, zal bekeken worden of eenbalanced approach-procedure vereist is. Omdat een (gedeeltelijke)nachtsluiting een geluidsgerelateerde exploitatiebeperking is, zal eendergelijke voorgestelde maatregel een balanced approach-procedurevereisen.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. Madlener4Kamerstukken II 2024/25, 29 665, nr. 523.5Idem.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 665, nr. 5294