Reactie op verzoek commissie over de brief van World Animal Protection inzake de preventie van pandemieën in het kader van een nieuwe overeenkomst van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202425 295InfectieziektenbestrijdingNr. 2187 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 mei 2024Uw Kamer heeft verzocht om mijn reactie op de brief van World AnimalProtection, mede namens 143 organisaties en 54 experts, over depreventie van pandemieën in het kader van een nieuwe overeenkomst vande Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). De brief roept op prioriteit tegeven aan primaire preventie in het WHO pandemie-instrument en deaanjagers van en risico’s op nieuwe zoönose-uitbraken te adresseren,waaronder de rol van handel in en markten met wilde dieren. Bij dezemijn reactie op die brief.Ik erken het risico van overdracht van pathogenen uit levende (wilde)dieren op de mens, ook wel «spillover van zoönosen» genoemd. Primairepreventie, bijvoorbeeld gericht op handel in levende (wilde) dieren enmarkten, is van groot belang om de overdracht van zoönosen zo veelmogelijk te voorkomen. Het kabinet zet zich hier op verschillendemanieren voor in.In december 2021 concludeerden de 194 lidstaten van de WHO dat dewereld onvoldoende was voorbereid op de Covid-19 pandemie en datversterking van de internationale samenwerking noodzakelijk is. Beslotenwerd om een internationaal pandemie-instrument op te stellen met daarinnadere afspraken over pandemische preventie, paraatheid en respons.Sinds begin 2022 wordt binnen een International Negotiating Body (INB)waar alle WHO-lidstaten in vertegenwoordigd zijn, onderhandeld over ditnieuwe pandemie-instrument. Hierbij zet ik mij in om primaire preventiein de overeenkomst op te nemen. Het gaat dan bijvoorbeeld om hetvoorkomen van infectieziekten via de inzet op basale hygiëne zoalsschoon drinkwater en sanitaire voorzieningen, om het voorkomen vandierziekten en zoönose via preventieve maatregelen in – onder meer – allesettings waarin dieren gehouden of vervoerd worden, maar ook door devan de handel in levende (wilde) dieren terug te dringen en via hetreguleren van traditionele markten. Ook is er hierbij aandacht voorbio-veiligheid in laboratoria, het voorkomen van antimicrobiële resistentie(AMR) en het monitoren kst-25295-2187ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 295, nr. 21871 en surveilleren van nieuwe vector-gebonden infectieziekten. Deze inzetwordt door alle EU-landen gedeeld en actief uitgedragen door deEuropese Commissie die namens alle lidstaten onderhandelt. Het vormteen van de speerpunten van de EU-inzet in de onderhandelingen.De onderhandelingen over het instrument naderen de door de lidstatenvan de WHO vastgestelde deadline. De hierboven genoemde INB zaltijdens de 77e Wereldgezondheidsvergadering (WHA) van eind mei 2024het resultaat van haar werkzaamheden ter beoordeling van de lidstatenvoorleggen. Het kan hierbij gaan om een afgeronde verdragstekst. DeWHA kan hierbij besluiten de tekst vast te stellen. Deze vastgestelde tekstzal eerst ter ondertekening en ratificering worden voorgelegd aan delidstaten. Dit betekent niet dat ons land daar vanaf dat moment aangebonden is. Zoals aangegeven in het Plenaire Debat over het pandemie-verdrag op 21 mei 2024 en in reactie op de motie Keijzer die op basis vanhet debat is aangenomen, zal ik een eventueel onderhandelingsresultaattijdens de WHA ter kennisgeving aannemen, zonder daar een oordeel overuit te spreken.1 Het is naar alle waarschijnlijkheid aan het volgendekabinet om te beslissen over ondertekening van de tekst van hetpandemie-instrument, waarna de nationale goedkeuringsprocedure kanvolgen. Op basis van artikel 91 van de Grondwet kan ons land immers pasgebonden worden aan een verdrag met voorafgaande goedkeuring vande Staten-Generaal. Pas na goedkeuring van de Staten-Generaal kan eenverdrag geratificeerd worden, waardoor het Koninkrijk gebonden wordtaan een verdrag. De Staten-Generaal zullen via de uitdrukkelijke parle-mentaire goedkeuringsprocedure uitgebreid de mogelijkheid krijgen omzich over het pandemie-instrument een mening te kunnen vormen.Zoals ook benoemd in het Nationaal actieplan versterken zoönosen-beleid,2 dat momenteel in uitvoering is en waarover vorig jaar devoortgang aan de Kamer is gerapporteerd3, brengt Nederland regelmatigde risico’s van handel in levende (wilde) dieren en producten ervan onderde aandacht bij de WHO. Naast de inbreng op het WHO pandemie-instrument heeft Nederland tijdens de WHA van 2022 de risico’s vantraditionele markten geagendeerd. De Quadripartite4 heeft deze risico’sopgenomen in de One Health joint plan of action (OHJPA)5. Met dit planondersteunt de Quadripartite mondiale en regionale One Health initia-tieven die gericht zijn op het versterken van de capaciteit om complexemultidimensionale gezondheidsrisico’s aan te pakken.Daarnaast ondersteunt Nederland het werk van de WHO voor deontwikkeling van een richtlijn om volksgezondheidsrisico’s te beperkendie verband houden met de verkoop van levende (wilde) dieren optraditionele voedselmarkten (wet markets). Ik blijf hierbij het belang vande volksgezondheid en de bescherming van de biodiversiteitbenadrukken.Zodra zich kansen voordoen om het risico van «spillover» onder deaandacht te brengen dan doe ik dat. Zo pleit ik er voor om de zoönotischerisico’s van verkoop van levende dieren op te nemen in de «Guidelines forFood Hygiene Control Measures in Traditional Markets for Food» van1Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 295, nr. 2185.2Nationaal actieplan versterken zoönosenbeleid (overheid.nl)3Kamerbrief over Kamerrapportage Nationaal actieplan versterken zoönosenbeleid | Kamerstuk |Rijksoverheid.nl4De Quadripartite bestaat uit vier agentschappen: Voedsel- en Landbouworganisatie van deVerenigde Naties (FAO), Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP), Wereldgezond-heidsorganisatie (WHO) en Wereldorganisatie voor diergezondheid (WOAH).5One health joint plan of action ( 2022–2026): working together for the health of humans,animals, plants and the environment (who.int)Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 295, nr. 21872 Codex Alimentarius. De Guidelines worden momenteel opgesteld en hetis de verwachting dat deze aangenomen zullen worden tijdens de CodexAlimentarius Commission in 2025. Ook heeft mijn ambtsvoorganger bij deWHA in mei 2023, waarbij de Traditional Medicine Strategy 2014–2023werd besproken, het belang van de bescherming van biodiversiteit en hetbelang illegale handel in beschermde diersoorten tegen te gaan,benadrukt.Kortom, ik zet mij op verschillende manieren in om het risico van spilloveren het belang van primaire preventie van factoren die het ontstaan enopkomen van zoönosen bevorderen te agenderen en te laten opnemen inhet WHO pandemie-instrument. En daarnaast blijf ik deze risico’s bijgremia zoals de Quadripartite onder de aandacht brengen.De Minister voor Medische Zorg,P.A. DijkstraTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 295, nr. 21873