Nader kabinetsstandpunt Nationaal Instituut voor de Rechten van de Mens

31700VIIVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties(VII)voorhetjaar2009Nr.95BRIEFVANDEMINISTERSVANBINNENLANDSEZAKENENKONINKRIJKSRELATIES,ENVANJUSTITIEAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,10juli2009InleidingHetkabinetheeftineenbriefvan18juli2008aandeTweedeKamermeegedeelddathetbeslotenheeftominNederlandeenNationaalInsti-tuutvoordeRechtenvandeMens(NIRM)opterichten1.Doordeoprich-tingvanhetinstituutkandemensenrechtenbeschermingverderwordenversterktenkaneenoverlaptussenbestaandeinstellingenwordenvoor-komen.ErkangevolgwordengegevenaandeoproepvandeVerenigdeNatiesendeRaadvanEuropaaanhunlidstatentotoprichtingvaneenNIRMconformdezogenoemdeParisPrinciples(1993).BovendienkomthetkabinetinternationaletoezeggingennaengeefthetgehooraanverzoekenvanuitdeTweedeKamerenvanuitniet-gouvernementeleinstellingen.Inhetkabinetsstandpuntzijnrandvoorwaardenvoorhetinstituutopge-nomen.Eenbelangrijkerandvoorwaardeisdatvoldaanmoetwordenaaninternationaleeisen.Eenandererandvoorwaardediehetkabinetinjuli2008heeftgesteldisdathetNIRMwordtverbondenaanhetbureauvandeNationaleombudsman(No),opbasisvaneentwinningofsharedservicesmodel.AangekondigdisdathetkabinetgecoördineerddoorhetministerievanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelatieseeninterdepartementalestuur-groepzalinrichtendie,inoverlegmetdeNationaleombudsman(No),devoorzittervanhetCollegebeschermingpersoonsgegevens(Cbp),devoorzittervandeCommissiegelijkebehandeling(Cgb)endedirecteurvanhetStudie-enInformatiecentrumMensenrechten(SIM),deconcreteconsequentiesvandeinrichtingseisenuitwerktenderealisatievanhetmensenrechteninstituutvoorbereidt.TijdenshetAlgemeenOverlegvandevastecommissievoorBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelatiesmetdeministervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelatiesop2december20082heeftdeministertoegezegdeenTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1337220809tkkst31700VII-95ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20091TweedeKamer,2007–2008,31200VII,nr.75.2TweedeKamer,2008–2009,31700VII,nr.55.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.951 analysetemakenwaternugebeurtophetterreinvandebeschermingvanmensenrechtenenwatdetoegevoegdewaardeisvanhetNIRM.TijdenshetVoortgezetAlgemeenOverlegop18december2008isdemotievanhetKamerlidSchinkelshoek1aanvaard.DemotieroeptopomteonderzoekenofdetakenvanhetNIRMondergebrachtkunnenwordenbijbestaandeinstellingenenorganisaties.Inreactiehieropheefthetkabinetlatenweten2testrevennaarhetverkrijgenvandeA-statusinVN-verband.HiertoewordtgetoetstofhetaanvragendelandvoldoetaandeParisPrinciples.IndezebeginselenwordendetakenenfunctievanhetNIRMbeschreven.Voortswordtindereactieopgemerktdateeninterde-partementalestuurgroepdeconsequentiesvandeinrichtingseisenuitwerktenderealisatievoorbereidt.IntegratievanNIRMenCgbOnderaansturingvandestuurgroepNIRM3iseenverkenninguitgevoerdvanoptiesvoordevormgevingvanhetNIRM.Opaanreikenvandestuur-groepisnietalleengekekennaardeoptieomhetNIRMopfacilitairgebiedtelatensamenwerkenmethetbureauvandeNo,maarisookgekekennaardeoptieomhetNIRMopfacilitairgebiedtelatensamen-werkenmetdeCgb.Destuurgroepzagookmogelijkhedenindieoptie,geletopdeverwantschaptussenNIRMenCgb.Intweedeinstantieisopinstigatievandestuurgroepeenextraoptieverkend,namelijkdeoptieomhetNIRMteintegreren4metofweldeCgb,ofwelhetbureauvandeNo.OpbasisvandeverkenningheeftdestuurgroeptweevisiesophetNIRMaangereikt.IndeeerstevisieblijfthetNIRMalsafzonderlijkeorganisatiebestaanenwordtopfacilitairgebiedsamengewerktmeteen«host»-organisatie5.IndienwordtuitgegaanvandezevisievaltdekeusvandestuurgroepophetbureauvandeNoals«host»,wegensderobuustheidvandezeorganisatie.Indetweede,nieuwevisiewordthetNIRMsamengevoegdmeteenbestaandeorganisatiezodatéénnieuweorganisatieontstaat,waarbijdekeusvaltopsamenvoegingmetdeCgb.Erzijndiverseaspecteninbeeldgebrachtdieeenrolspelenbijdekeusvooreenvandetweevisies.ZiehiervoorbijlageA.6DestuurgroepNIRMheeftgeenvoorkeuruitgesprokenvooréénvandevisies.OokhetBreedMensenrechtenoverlegNederland(eenoverlegvandiverseniet-gouverne-menteleorganisaties)heeftlatenwetengeenvoorkeurtehebben.DeNoheeftookaangegevenopentestaanvoorhetsamengaantussenNIRMenNo.Dezevariantisechterstrijdigmethetuitgangspuntvanhetkabinet,zoalsopgenomeninhetkabinetsstandpuntNIRM,datgeenverschuivingvantakennaardeNozoumoetenplaatsvinden.VoorhetkabinetzijnbelangrijkeoverwegingendatintegratiepastbinnenhetkabinetsbeleidomhetaantaloverheidsorganisatiesnietuittebreidenendathetbureauvandeHogeCommissarisvandeVerenigdeNatiesvoormensenrechtenaanbeveeltomhetNIRMteintegrerenmetdeCgb.HoewelhetafwijktvandeeerderekeuzevanhetkabinetomhetNIRMteverbindenaanhetbureauvandeNo,kiesthetkabinet,allebelangenafwegendeengeletopdemotieSchinkelshoek,nuvoorintegratievanNIRMenCgb.BestuursmodelvoorNIRM-CgbIngenoemdeverkenningzijndriebestuursmodellenuitgewerktenafgezettegendeeisenvanpluriformiteitenonafhankelijkheiduitdeParisPrinci-ples.DaarbijisechternoguitgegaanvaneenzelfstandigNIRMdatopfacilitairgebiedsamenwerktmeteenhost-organisatie,ingegevendoordeaanvankelijkevisievanhetkabinetophetNIRM.IntegratievanNIRMenCgbwerpteennieuwlichtophetvraagstukvan1TweedeKamer,2008–2009,31700VII,nr.52.2TweedeKamer,2008–2009,31700VII,nr.60.3IndestuurgroepNIRMhebbenzittingdeNo,voorzitterCbp,voorzitterCgb,directeurSIMenvertegenwoordigersvanministerievanBZK,Justitie,BuitenlandseZaken,JeugdenGezinenVolkshuisvesting,WelzijnenSport.4Integratieisinditverbandsynoniemmethetbegripsamengaan,waarmeewordtbedoelddateréénnieuweorganisatiewordtgevormd.5Dehost-organisatietreedtbijwijzevansprekenopalsgastheervoorhetNIRM,waarbijdehost-organisatiediversefacilitairevoorzieningentreftvoorhetNIRM.6TerinzagegelegdbijhetCentraalInforma-tiepuntTweedeKamer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.952 hetbestuursmodel,omdataleenbestuursvormbestaat,namelijkdievandeCgb.DeCgbiseenzelfstandigbestuursorgaanenbestaatuiteencollege,bestaandeuitnegenleden.IndeAlgemenewetgelijkebehande-lingisdeonafhankelijkheidvandeCgbgeregeld.TegendezeachtergrondzalhetbestuursmodelvanhetgeïntegreerdeNIRM-Cgbtijdenshetvervolgtrajectnaderwordenuitgewerkt,waarbijdeeisenvanpluriformiteitenonafhankelijkheidinachtwordengenomen.TakenNIRM-CgbDewettelijketakendienuzijntoegekendaandeCgbgaanovernaarhetgeïntegreerdeNIRM-CgbenNIRMtakenwordendaarineenlogischverbandaantoegevoegd.InnavolgingvangenoemdetoezeggingvandeministervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelatiesop2december2008isonderaansturingvandestuurgroepNIRMeenanalyseopgesteldvandetakenvanhetNIRM.DeNIRMtakenzijnhieralswarenzijtakenvaneenafzonderlijkeorganisatieonderdeloepgenomenenafgebakendtenopzichtevananderespelersophetterreinvanmensenrechten,opdatdubbelopuitvoeringvanwerkzaamhedenvermedenwordt.ZiebijlageB.1VoordetakenvanhetNIRMisdeopsommingvanhetminimumtaken-pakketvandeParisPrinciplesleidend,omdatdezemaatgevendzijnvoorhetverkrijgenvandeA-statusinVN-verband.Eenbredertakenpakketisdenkbaar,eenbeperktertakenpakketheefteenafwijzingvanhetverzoekomeenA-statustotgevolg.BelangrijkeconclusievandestuurgroepNIRMisdat,uitgaandevanhetminimumtakenpakketconformdeParisPrinciples,hetNIRMmeerwaardekanhebben,lacuneskanopvullen,zonderdatwerkzaamhedendubbelopwordenuitgevoerd.DekernfunctiesvanhetNIRMzijnadviseren,rapporterenenfungerenalsloketinzakehetbredeterreinvanmensenrechten.ZiebijlageCvooreenuitgebreidereopsomming.1DezefunctiesindeNederlandsecontextkomenovereenmetdefuncties,zoalsdiewordengeziendoorhetBreedMensenrechtenoverlegNLenhetNederlandsJuristenComitévoordeMensenrechten.IndebriefvanhetBreedMensenrechtenoverlegNL2enindebriefvanhetNederlandsJuristenComitévoordeMensenrechten3wordtdebijzonderefunctievanhetNIRMbenadrukt.IndeanalysevandeNIRM-takenisoponderdelenoverlapvastgesteldtussenformeletakenvanhetNIRMentakenvanbestaandemensenrech-tenorganisaties.DubbelopuitvoeringvanwerkzaamhedenkanechterwordenvoorkomendoorjuistebeleidsmatigekeuzesvoorhetNIRM,optenemeninhetbeleids-danweluitvoeringsplanvanhetNIRM.TakenvanCbp,No,SIM,HuisvoorDemocratieenRechtsstaat,BureauNationaalRapporteurMensenhandelkunnenongemoeidblijven.HetNIRMkanzichinzijnwerkzaamhedenconcentrerenopkwestieswaarmeerderemensenrechteninhetgedingzijn.Overheidsorganisatiesdiesubsidieverlenenaanmensenrechtenorgani-satieskunnen–alshetNIRMtakeninuitvoeringneemtdieinopdrachtvansubsidieverlenersookdooranderenwordenvervuld–besluitenomsubsidiesomtebuigenoftebeëindigen.AfbakeningtussenhetNIRMenniet-gesubsidieerde,niet-gouvernemen-telemensenrechtenorganisatieskanuiteraardalleenopbasisvanvrijwil-ligheidplaatsvinden.BevoegdhedenNIRM-CgbIndeAlgemenewetgelijkebehandelingzijnbevoegdhedentoegekendaandeCgb,zoalshetkunnenvorderenvaninlichtingendievoordevervullingvandetaakredelijkerwijsnodigzijn.Erbestaateenwettelijkeverplichtingvooreeniederdegevorderdeinlich-1TerinzagegelegdbijhetCentraalInforma-tiepuntTweedeKamer.2Briefvan5maart2009.3Briefvan10maart2009.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.953 tingenvolledigennaarwaarheidteverstrekken,behoudensuitzonde-ringen,zoalsverschoningwegensberoepsgeheim.InhetkabinetsstandpuntNIRMvanjuli2008zijnenkelebevoegdhedenvanhetNIRMgenoemd,namelijkhethorenvanpersonenenverkrijgenvantoegangtotgegevens.DezekomennagenoegovereenmetdievandeCgb.OmalletakenvanhetgeïntegreerdeNIRM-Cgbnaarbehorenuittekunnenvoeren,zaldeorganisatieinbeginselwettelijkebevoegdhedenkrijgen,zoalsdienugeldenvoordeCgb,inclusiefdeverplichtingvooreeniederomgevolgtegevenaanvorderingenvanhetinstituut.BeheersdepartementDeministervanJustitieheeftdeverantwoordelijkheidvoorrechtsstate-lijkevraagstukkenenisvandaaruitookverantwoordelijkvoorhetbeheervandeCgb.GeletopdekeusomhetNIRMteintegrerenmetdeCgbligthetvoordehanddatdeministervanJustititieookdebeheers-verantwoordelijkheidvoordenieuwtevormenorganisatieNIRM-Cgbopzichneemt.DeministervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelatiesblijfteersteondertekenaarvandeAlgemenewetgelijkebehandelingenvandeoptestellenwet(ofwetswijziging)dieverbandhoudtmethettoedelenvandeNIRM-taken.InterdepartementalecofinancieringInhetkabinetsstandpuntNIRMvanjuli2008isopgenomendathetkabineternaarstreeftdevormingvanhetNIRMbudgettairneutraaltelatenplaatsvinden.Erzijnnusluitendeafsprakengemaaktoverdefinanciering.DeministervanJustitieisverantwoordelijkvoordeoprichtingskostenvanhetNIRM.UitgangspuntiseendegelijkeensobereuitvoeringvandeNIRM-taken.DeministervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelatiesdraagtjaarlijks€300000,–bij.DeministersvanJustitie,vanOnderwijs,CultuurenWetenschappenenvanVolksgezondheid,WelzijnenSportdragenelk€100000,–perjaarstructureelbij.DeministersvanBuiten-landseZalenenSocialeZakenenWerkgelegenheidendeministervoorWonen,WijkenenIntegratiedragendekomendedriejaarelk€100000,–bij.Eenaantalministerieskanwellichtindetoekomstbesparenopsubsidie-verleningaanmensenrechtenorganisatiesalshetNIRMdiewerkzaam-hedenopzichneemtwaarhetdesbetreffendeministeriesubsidievoorverleent.VervolgtrajectNadatditkabinetsstandpuntkenbaarisgemaakt,zalgestartwordenmethetwetgevingstrajectendeaanpassingvanbestaandewetgeving(Alge-menewetgelijkebehandeling).Hetkabinetstreefternaaromdenieuwewetgevingop1januari2011inwerkingtelatentreden.AltijdenshetwetgevingstrajectwordtgestartmetdevoorbereidingvandeoprichtingvanhetNIRM,echterzonderdat–geletophetwetgevingsproces–onom-keerbarestappenwordengezet.DeministervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties,G.terHorstDeministervanJustitie,E.M.H.HirschBallinTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.954